中文

تولقىنداي تۋلاپ كەلگەن جاعانى ۇرىپ...

قالياكبار ۇسەمقان ۇلى

جۇڭگو قازاق اقپاراتىنىڭ ارناسىنا وتكەن عاسىردىڭ سوڭعى جيىرما جىلىندا ءبىر شوعىر جاس تولقىن كەلىپ قوسىلدى. اقپاراتتىڭ نازاريالىق، پراكتيكالىق بىلىمدەرىن بۇگە - شىگەسىنە دەيىن وقىماسا دا، ىستەي ءجۇرىپ ۇيرەنىپ، ۇيرەنە ءجۇرىپ ىسىلىپ، اقپارات سالاسىندا ءوز ورنىن، ءوز بيىگىن قالىپتاستىرىپ كەتكەن الدىڭعى بۋىن اعالاردىڭ وكشەسىن باسىپ، ونەگەسىن ۇيرەنىپ كەلگەن بۇل توپ جۇرە كەلە سۇرلەۋمەن سوزا تارتقاننان گورى سونىعا سوقپاق، تىڭعا تۇرەن سالۋعا تالپىندى. اقپارات كاسىبىن ارناۋلى وقىپ شىققان مامان بولۋ سالاۋاتىمەن اتالعان سالانىڭ ءار قىرىنا ات سالىسۋمەن قاتار، ونىڭ كەنجە قالعان كەي تۇسىنىڭ دا كەتىگىن تولتىرۋعا تىرىستى دەسەك، سولاردىڭ اراسىندا تانىمال ءتىلشى، تالانتتى فوتوگراف سەرىك نۇردىباي ۇلىنىڭ ەڭبەگىن ەرەكشە اتاۋدىڭ ءجونى بولەك.

1969 - جىلى19 - ساۋىردە التىن التايدىڭ اپاي توسىندە −− شينجياڭ ءتۇستى مەتال سەرىكتەستىگىنە قاراستى كوكتوعاي كەن رايونىندا شوفەر وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن سەرىك 1986 - جىلى كەن رايونىنان شىققان العاشقى ستۋدەنتتەر قاتارىندا شينجياڭ ۋنيۆەرسيتەتىنە اقپارات كاسىبىنە قابىلدانىپتى. «ول كەزدە اقپارات كاسىبىنىڭ نە ەكەنىن قايدان بىلەيىك، باستاۋىش مەكتەپتە انا ءتىل وقۋلىعىنان وقىعان <ۇكىلى حاتتىڭ> اسەرى مە، كىم ءبىلسىن، اقپارات كاسىبى پوچتا سالاسىمەن قاتىستى بولسا كەرەك دەگەن مەجەمەن ۋنيۆەرسيتەت تابالدىرىعىن اتتادىم» دەپ ءوز ومىرىندەگى ماڭىزدى كەزەڭدى ەكى - ءۇش اۋىز سوزبەن تۇيىندەيتىن سەرىك نۇردىباي ۇلى ۋنيۆەرسيتتەگى 5 جىلدىق وقۋىن تابىستى تامامدايدى دا، 1991 - جىلى ءبىر تۇتاس ءبولىس بويىنشا «شينجياڭ گازەتىنىڭ» قازاق رەداكسياسىنا قىزمەتكە ورنالاسىپ، اقپارات سالاسىنداعى العاشقى قىزمەتىن كوررەكتورلىقتان باستايدى. كۇرمەۋى كوپ كوررەكتورلىق جۇمىستى ىستەي ءجۇرىپ اۋدارما كاسىبىنەن دە الىمدىلىق بايقاتقان ونى مەكەمە باسشىلارى ءبىر جىلدان كەيىن «شينجياڭ گازەتى» مەكەمەسى جاعىنان شىعارىلاتىن «پايدالانۋ حابارلارى» گازەتىنىڭ اۋدارماشىلار قوسىنىنا قوسادى. «جاس كەلسە ىسكە» دەگەندەي، بۇل ارادا دا كومپىستىگى، قاجىرلىلىعىمەن قاتار، جاستىق جالىنىن بايقاتقان سەرىك سول كەزدەگى وقىرماندار ءسۇيىپ وقىعان ۇلاسپالى حابارلار −− «جاڭ شۋەلياڭنىڭ مىرزا قاماقتاعى كۇندەرى» سياقتى نەشە ميلليون ارىپتىك ۇلاسپالى حابارلاردى اۋدارىپ، ۇيىمنىڭ جانە قىزمەتتەستەرىنىڭ ەرەكشە القاۋىنا بولەنەدى.

1997 - جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا سەرىك قازاق رەداكسياسىنىڭ ءتىلشى - رەداكتورلار بولىمىنە اۋىسىپ، اقپارات سالاسىنداعى تىلشىلىك ساپارىن باستايدى. سەرىك تىلشىلەر قوسىنىنا قوسىلعان ساتتە شينجياڭ گازەتىندە عاني سارجان ۇلى، قايروللا بايانباي ۇلى، تۇرسىن جولىمبەت قىزى... سياقتى تانىمالى تىلشىلەردىڭ شينجياڭ قازاق اقپاراتى سالاسىندا دەسى بيىك، ابىرويى اسقاق تۇرعان كەز ەدى. اسىرەسە، «ءتاڭىر تاڭدايىنا باق بەرگەن» عاني سارجان ۇلى اقپارات سالاسىن جاعالاعان ءاربىر جاستىڭ ۇيرەنۋ ۇلگىسى بولاتىن. «اعاشتان اعاش ماۋە الادى، ادامنان ادام ءتالىم الادى» دەگەندەي، اقپارات سالاسىنىڭ قارا نارى −− عانيدىڭ ءار قادامىن وزىنە ۇلگى تۇتقان سەرىكتىڭ كەيىن «قارىنى دا، دارىنى دا عاني اعاسىنا تارتتى» دەسەك، وعان سەرىك قالامىنان تۋعان تۇشىمدى تۋىندىلار مەن وتىرعان جەرىن ازىلمەن ارلەپ، كۇلكىگە قارىق قىپ وتىراتىن ءازىلقوي قاسيەتى ايعاق. وتە - موتە، «سەرىك نۇردىباي، سوزدەرى بار بۇرعىداي...» دەپ كاسىپتەس دوسى، اقىن ەركىن سۇلتانوۆ ايتقانداي، تاپ بەرمەدە تاۋىپ ايتاتىن سەرىكتىڭ تاپقىرلىعى شىعارمالارىنىڭ تاقىرىبىنان دا تانىلىپ تۇرادى. «قىزىل ءتۇبىت قۇم استىندا قالماسىن»، «بوز بوراندا بوزاي بولماسا»، «كەشە كەرى اتىمەن، بۇگىن ناراتىمەن ماقتانعان گۇل كۇنەس»، «ءبىر ءومىر ءبىر ءوڭىردىڭ وزگەرىسى»... سياقتى تاقىرىبىنىڭ ءوزى كورگەن جەردە كوزگە ۇرىپ، وقىرمانداردى تارتىپ تۇراتىن سەرىك شىعارمالارىنىڭ كەز كەلگەنىن وقىرماندار تۇشىنىپ وقيدى.

11 جىل «شينجياڭ گازەتىنىڭ» ءتىلشىسى بولىپ، «جاقسى حابار قالاممەن عانا ەمەس، قاجىرلى ىزدەنىس، جاپالى جۇرىسپەن جازىلادى» دەگەن ءسوزدى تۋ ەتىپ، قىرۋار حابار، ماقالا، وچەركتەر جازعان سەرىكتىڭ قالامى تيمەگەن سالا، قادامى تيمەگەن ءوڭىر از. شينجياڭدى تولىق اينالىپ، گانسۋ، چيڭحاي ولكەلەرىندەگى قازاق ۇلتىنىڭ تۇرمىس - تىرشىلىگى مەن ىشكەرى ولكەلەردىڭ ءىرى قالالارىنداعى قازاق كاسىپكەرلەرىنىڭ ومىرىنە دەيىن ءۇڭىلىپ، كوسىلتە جازعان ونىڭ تۋىندىلارى ۇدايى 10 جىلعا جۋىق اقپارات سالاسىنداعى سۇبەلى سيلىقتاردى «قيداي سىپىردى»، تەك شينجياڭ اقپارات سيلىعىنىڭ 1 - دارەجەلى جۇلدەسىنىڭ ءوزىن 6 مارتە الدى.

ءوزىن كاسىپكە ارناپ، «شارشادىم»، «جالىقتىم»، «جەكە جۇمىسىم بار ەدى» دەۋدى بىلمەيتىن سەرىكتىڭ ۇيىندەگى ومىرىنەن تۇزدە «تەنتىرەگەنى» كوپ. التاي مەن ىلەنىڭ، تارباعاتاي مەن بوعدا، ەرەنقابىرعانىڭ اراسىن اۋىل اراسىندا جۇرگەندەي ارالايتىن ونى بۇگىن قۇلجادان كورسەك، ەرتەڭ التايدا جۇرسە تاڭ قالمايتىن بولدىق. قاتىناسى قولايسىز، تۇنگى اۆتوبۋزدان باسقا جولاۋشى تاسىمال كولىگى جوق كەزدىڭ وزىندە كۇنىمەن، تۇنىمەن ءجۇرۋدى ادەتكە اينالدىرعان ول ۇشاققا ءمىنىپ، پويەزگە بۇت ارتقالى ەشبىر حاباردى قاعىس قالدىرىپ كورگەن جوق. ۇسىنىس كەلسە ۇلگىرىپ بارىپ، جاڭالىقتى جارق ەتكىزىپ، گازەت - جۋرنال بەتىنە كوتەرىپ، كوپتىڭ ىقىلاسىن الدى. 2009 - جىلدىڭ ناۋرىز ايىنان مامىر ايىنا دەيىن تاكلامان جيەگىن بويلاپ، وڭتۇستىك شينجياڭ وڭىرىندەگى قازاق قانداستار جايلى ۇلاسپالى ماقالالار جازسا، ءتىلشى تابانى تيە بەرمەيتىن تەكەستىڭ بوزادىر قىستاۋلىعى سياقتى جولى كۇدىر، تاۋى تىگىل وڭىرلەرگە دەيىن بارىپ، تاماشا وچەركتەر جازدى؛ توسىن جاعدايلار تۋىلعاندا، اپات بولعان وڭىرگە الدىمەن جەتىپ، تىزگىن ۇشىمەن حابارلاپ، اقپاراتتىڭ «تەزدىك» دەيتىن تەزىنىڭ دە تالابىنان شىعا ءبىلدى... وسىلايشا، «تابىسىم شابىسىم، شابىسىم تابىسىم» دەپ تاقپاقتاپ ءجۇرىپ، ءوز كاسىپتەستەرىنىڭ اراسىندا كوپ قىرىمەن كوزگە تۇسكەن سەرىك 2004 - جىلى «رايونىمىزداعى 10 ۇزدىك اقپاراتشىنىڭ ءبىرى» بولىپ سيلاندى ءارى ۇزدىكتەر قاتارىندا تايلاند، سينگاپۋر، مالايزيا، شياڭگاڭ، اۋمىن قاتارلى ەلدەر مەن رايونداردا ساپاردا بولدى.

سەرىك نۇردىباي ۇلى جۇڭگو قازاق جۋرناليستەرى اراسىندا قالام مەن فوتو اپپاراتتى قاتار الىپ جۇرگەن ساناۋلى تىلشىلەردىڭ ءبىرى. تارتىمدى شىعارمالارىنا اسەم سۋرەتتەردى قاتار سەپتەپ، گازەت بەتىنىڭ كورەر كوزگە اسەم كورىنۋىنە دە ءوز ۇلەسىن قوسقان سەرىكتىڭ فوتو تۋىندىلارى ايماق، اۆتونوميالى رايون، مەملەكەت جاعىنان ۇيىمداستىرىلعان فوتو بايقاۋلاردا جۇلدە العاننان سىرت، حالىقارادا دا ماراپات تورىنەن كورىندى. ايتالىق، 2011 - جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىك العاندىعىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي وتكەن «تاۋەلسىزدىك تاعلىمى» اتتى فوتو بايقاۋىندا 2 تۋىندىسى سيلانسا، 2014 - جىلى نيڭشيا حۇيزۋ اۆتونوميالى رايونى جاعىنان ۇيىمداستىرىلعان مۇسىلمانداردىڭ سالت - ساناسىن تاقىرىپ ەتكەن 2 - كەزەكتى حالىقارالىق فوتو جارىسىندا قازاق ۇلتىنىڭ ناۋرىز مەرەكەسىن تاقىرىپ ەتكەن فوتو تۋىندىسى ۇزدىك تۋىندى بولىپ سيلاندى.

سەرىك نۇردىباي ۇلى 2009 - جىلى ماۋسىم ايىندا ۇيىمنىڭ ۇيعارۋى بويىنشا «شينجياڭ سۋرەتتى جۋرنالىنىڭ» (قازاق تىلىندەگى) باسشىلىق مىندەتىنە جاۋاپتاندىرىلىپ، ءبىر جۋرنالدىڭ بۇكىل جۇمىسىن ءوزى جالعىز ۇستىنە الدى. وندا دا جار قۇلاعى جاستىققا تيمەي جۇمىس ىستەپ، جۋرنال تيراجىسى از، مىندەت اۋىر جاعدايدا، جابىلۋعا شاق قالىپ تۇرعان جۋرنالدى ءتورت اياعىنان تىك تۇرعىزدى. ەندى - ەندى قالىپتاسىپ كەلە جاتقان جۇڭگو قازاق فوتوشىلارىمەن سەلبەستىكتى نىعايتىپ، تۇڭعىش كەزەكتى قازاق فوتوشىلارىنىڭ عىلمي تالقى جينالىسى سياقتى ماڭىزدى كەزدەسۋلەردى ۇيىمداستىرىپ، ۇلتىمىز فوتو ونەرى ىستەرىنىڭ وركەندەۋىنە ءوز ۇلەسىن قوستى. «جۇڭگو سۋرەتتى جۋرنالى» سياقتى تانىمال باسىلىمدارمەن كاسىپتىك بارىس - كەلىستى نىعايتىپ، ءوز باسقارۋىنداعى جۋرنالدىڭ بەت - بەدەلىن كوتەرۋگە كۇش سالدى. 2013 - جىلى مەملەكەتتىك فوتوشىلار قوعامى ۇيىمداستىرعان تۋڭعىش كەزەكتى «بۇكىل مەملەكەتتىك از ۇلت فوتو دارىندىلارىن تاربيەلەۋ ينجەنەرياسى» كۋرسىنا قازاق ۇلتىنا ۋاكىل بولىپ قاتىناسىپ، كوپ تاجىريبە توپتاپ قايتسا، 2014 - جىلى ماۋسىم ايىندا قازاقستان مەملەكەتتىك فوتو ونەر قوعامىنىڭ ۇسىنىسىمەن «ۇلى تاۋعا ساپار» اتتى فوتو ەكسپەدەتسياسىنا قاتىسىپ، قازاقستان ەلىندەگى كاسىپتەستەرمەن شىعارماشىلىق كەزدەسۋدە بولدى. 2015 - جىلى قىركۇيەكتە گرۋزيا مەملەكەتتىك ساياحات مەكەمەسىنىڭ ۇسىنىسىنا ساي ەلىمىزدەن بارعان فوتوشىلار قاتارىندا «اپپارات كوزىندەگى جىبەك جولى» تاقىرىبىنداعى ۇيىرمەنىڭ قۇرامىندا گرۋزياعا بارىپ، فوتوشىلاردىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى كەزدەسۋىنە قاتىناسىپ، ابىرويمەن ورالدى.

قىسقاسى، جۇڭگو قازاق اقپاراتىندا ءوز جۇمىسىن ابىرويمەن اتقارىپ، وقىرماندار جۇرەگىنەن ويىپ ورىن العان تانىمال ءتىلشى كوپ بولماسادا، سول ۇركەردەي توپتىڭ اراسىندا كەيىنگى تولقىننىڭ توبىن باستاعان سەرىك نۇردىباي ۇلىنىڭ ونەر مەن ومىردەگى ونەگەسى وزگەشە. اسىرەسە، ونىڭ قاراپايىمدىلىعىن، قاجىرلىلىعىن، جاپاكەشتىگىن كاسىپتىك رۋح تۇرعىسىنان باعامداساق، اقپارات دەيتىن ارنانىڭ اعىسىنا تولقىنداي تۋلاپ كەلىپ قوسىلعان ەكپىندى قادامى مەن جەمىستى ەڭبەگىن وقىرماندارى دا اسا جوعارى باعالايدى. ويتكەنى ول قادامى دا، قالامى دا اقپاراتقا قۇت اكەلگەن ءتىلشى.

 

جاۋاپتى رەداكتور: جانار قاناپيا قىزى
جايمالاۋ