ءتاڭىرتاۋ تورابى   ›   جاڭالىقتار   ›   ەل ءىشى حابارى

ارالدى كۇزەتۋ − وتاندى كۇزەتۋ

− جاڭا ءداۋىر كۇرەسكەرى ۋاڭ جيساي تۋرالى

شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ ءتىلشىسى

ۋاڭ جيساي جۇبايىمەن بىرگە كايشان ارالىنىڭ شىعىس شەتىندە مەملەكەت تۋىنا قۇرمەت ءبىلدىرۋ سالتىن وتكىزۋدە (2017 - جىلى 1 - ايدىڭ 1 - كۇنى تۇسىرىلگەن).

  ۋاڭ جيساي جولداس 32 جىل بويى ارالدى كۇزەتىپ، وتاندى قورعاپ، قالتقىسىز تاباندىلىق كورسەتىپ جانە ەڭبەك ەتىپ، قاراپايىم جۇمىس ورنىندا كەرەمەت ءومىر داستانىن جازدى. ءبىز وسىنداي وتاندى ءسۇيۋ، ۇلەس قوسۋ رۋحىن كۇش سالا دارىپتەپ، جاڭا داۋىردەگى كۇرەسكەرلەردىڭ قۇن تالپىنىسىنا اينالدىرۋىمىز كەرەك.

  − ج ك پ ورتالىق كوميتەتىنىڭ باس شۋجيى، مەملەكەت ءتوراعاسى، ورتالىق اسكەري ىستەر كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى شي جينپيڭ ۋاڭ جيساي جولداستىڭ ىزگى ىستەرى جونىندە ماڭىزدى نۇسقاۋ بەردى.

  1986 - جىلى 8 - ايدىڭ 30 - كۇنى، ۋاڭ شىحۋا كايشان ارالىنا بارىپ، «جوعالىپ كەتكەن» كۇيەۋىن ىزدەپ، بەت - اۋزىن ساقال - مۇرت باسقان، ءۇستى باسىنان بوگدە ءيىس مۇڭكىپ تۇرعان «جابايى ادامدى» تاپتى.

  ۋاڭ شىحۋا سابىرسىزدانا: باسقا ەشكىم كۇزەتپەگەن جەردى ءبىز كۇزەتىپ نە قىلامىز! - دەدى.

  «كەتسەڭ ءوزىڭ كەتە بەر، مەن وسىندا قالامىن!» دەپ جاۋاپ بەردى «جابايى ادام».

  ۋاڭ شىحۋا كەتىپ قالدى، «جابايى ادامنىڭ» جۇرەگى قان جىلادى.

  ايتكەنىمەن، ءبىر ايعا جەتپەي ۋاڭ شىحۋا ارالعا قايتا ورالدى.

  وسىدان كەيىن كۇيەۋى ارالدى كۇزەتتى، ايەلى كۇيەۋىنىڭ سوڭعى ومىرىنە دەيىن وعان سەرىك بولدى!

  كايشان ارالىنداعى «ۋاڭ كايشان»، بۇل جۇرتتىڭ ارال كۇزەتكەن ۋاڭ جيسايعا جاقىن تارتىپ قويعان اتاۋى.

  32 جىل، ءبىر سۋ ۇراسى، 3 كۇشىك، 4 ماياك، بورانعا قيسايىپ وسكەن 10 نەشە ءتۇپ كۋليان اعاشى، جاۋىن شاشىندا توزعان 200 نەشە مەملەكەت تۋى، ۋاڭ جيسايدىڭ ارال كۇزەتكەن كۇندەرىنىڭ ۇزىن ىرعاسى وسى.

  حال كەتكەنشە تاباندىلىقپەن كۇزەتۋ، ول ارال ءۇشىن ۋادە بەردى

  1986 - جىلى 7 - ايدىڭ 14 - كۇنى ارالعا كەلگەن العاشقى كۇنى دولى داۋىلدا ۋاڭ جيساي اسكەر تۇراعىنىڭ ءبىر بۇرىشىندا ءتۇنى بويى كوز ىلمەدى.

  ارپالىسپەن وتكەن 47 كۇن.

  كايشان ارالى قۇرلىقتان 12 تەڭىز ميلى قاشىقتا، كولەمى 2 فۋتبول الاڭىنداي، سوعىس كەزىندە اسكەري كۇشتەر مىندەتتى تۇردە تالاساتىن حۋاڭحايدىڭ الدىڭعى قاراۋىلى، ستراتەگيالىق توراپ بولاتىن، بۇل ارالدا، ءسوز جوق، كۇزەت بولۋى كەرەك.

  ۋاڭ جيساي ارالعا كەلەردەن بۇرىن، 4 كەزەكتە 10 نەشە حالىق جاساعى كەلىپ ارال كۇزەتىپتى، ەڭ ۇزاعى ارەڭ 13 كۇن تۇرعان، ولار دۇلەي داۋىلدان تۇراقتاپ تۇرا الماپتى.

  «ءبىز ارالدان كەتەيىك!»، - دەدى ارالعا كەلگەن 48 - كۇنى ايەلى ۋاڭ شىحۋا كۇيەۋىنە.

  سول كەزدە جياڭسۋدىڭ گۋانيۇن اۋدانى حالىقتىق قارۋلى ءبولىمىنىڭ باسشىسى شىن ىقىلاسپەن ۋاڭ جيسايعا: بۇل ارالدى سەن عانا كۇزەتە الاسىڭ، قاشقىن اسكەر بولما! - دەيدى.

  ۋاڭ جيساي اسكەري بۇيرىق ياكي ۋادە بولسىن، ءبارىن دە بۇزۋعا بولمايتىنىن ءبىلدى.

  ول ءلام - مەم دەمەي، ايەلىن قايىققا شىعارىپ سالدى.

  ۋاڭ شىحۋانىڭ كوڭىلى دە استاڭ - كەستەڭ بولدى. ارى ويلاپ، بەرى ويلاپ، اقىرى تاۋەكەل ەتىپ، وقىتۋشىلىق قىزمەتىن تاستاپ، ارالعا كەلدى.

  1987 - جىلى 7 - ايدا سۇراپىل داۋىل كايشان ارالىنىڭ استان - كەستەنىن شىعاردى. بوسانار ۋاقىتى تاياعانىمەن ارالدان كەتەرگە امالى بولماعان ۋاڭ شىحۋانىڭ ماڭدايىنان تەر بۇرشاقتاپ، كۇيەۋى دەگبىرسىزدەنە شىرىق كوبەلەك اينالدى.

  «ۋاڭ جيساي، سەنىڭ قولىڭدا ولەتىن بولدىم عوي!»

  تاعاتى تاۋسىلعان ۋاڭ جيساي راتسيامەن قالاشىق قارۋلى ءبولىمىنىڭ باستىعىنا حابارلاسىپ، ءبولىم باستىعىنىڭ ايەلىنىڭ ءجون سىلتەۋىمەن ايەلىن ءوزى بوساندىردى!

  بالانىڭ شىر ەتكەن العاشقى داۋىسىمەن، ۋاڭ جيساي قولى دىرىلدەپ تۇرىپ بالانىڭ كىندىگىن كەسىپ، ءوزىنىڭ ۇستىندەگى جەيدەسىن جىرتىپ الىپ، قايناعان سۋعا ءبىر مالىپ، بالاسىن وراپ الدى.

  كەلگەنىنە 9 - جىل بولعاندا اكە - شەشەسى قارتايىپ، بالا وقۋعا تۇسەتىن بولعان سوڭ، ۋاڭ جيساي قارت ساياسي كوميسسار ۋاڭ چاڭجيەدەن «جاعاعا شىقسام» دەپ وتىنبەك بولدى. قارت ساياسي كوميسسار ايىقپاس دەرتكە شالدىعىپ، اۋرۋحاناعا ءتۇسىپتى. ۋاڭ جيسايدىڭ اۋزىنان ءسوز شىقپاي جاتىپ، ساياسي كوميسسار ونىڭ قولىن ۇستاپ: جيساي، كايشان ارالىن سەن كۇزەت، سوندا مەن ولسەم دە ارمانسىز كەتەر ەدىم، - دەدى.

  ۋاڭ جيسايدىڭ جۇرەگىن ءبىر ىستىق اعىن بيلەي جونەلدى: الاڭسىز بولىڭىز، مەن ارالدى، ءسوز جوق، جاقسى كۇزەتەم، حالىم كەتكەنشە كۇزەتەم! - دەدى اسكەري سالەم بەرىپ.

  قامداۋ جەتىسپەگەندىكتەن، ۋاڭ جيساي مەن ايەلى 10 نەشە جىل ءۇپى - ءتاپى كۇن وتكىزدى؛ ەلەكتر بولماعان سوڭ، ولار 20 نەشە جىل كارەسىن شام جاقتى؛ تۇششى سۋ بولماعاندىقتان، ولار 30 نەشە جىل جاڭبىر سۋىن ءىشتى.

  2003 - جىلى 10 - ايدىڭ 10 - كۇنى گۋانيۇن اۋدانى حالىقتىق قارۋلى ءبولىم جالعىز ۋاڭ جيسايعا ارناپ، پارتياعا كىرۋ سەرتىن بەرۋ سالتىن وتكىزدى.

  32 جىل گۋانيۇن اۋدانى حالىقتىق قارۋلى ءبولىمىنىڭ باستىعى 9 رەت، ساياسي كوميسسارى 7 رەت اۋىستى؛ سول جىلدارى ارالدان قايتقان اسكەرلەر مەن حالىق جاساقتارى ءوز ومىرلەرىنىڭ قىزىعىن تاتتى، ال ۋاڭ جيساي مەن ايەلى قاشاندا قاققان قازىقتاي ءبىر ورىننان تاپجىلعان جوق، بۇل ءۇرتىس 16 مىندەتتى اسكەرلىك مەرزىمىن وتەگەنگە تەڭ ەدى.

  شىن ىقىلاس − ارال ول ءۇشىن مەملەكەت، ارالدى كۇزەتۋ − وتاندى كۇزەتۋ

  ۋاڭ جيسايدى باسقالار سوققىعا جىعىپ كەتتى.

  بەتى دومبىعىپ، اۋزى قيسايىپ قالدى.

  ءسوز سويلەۋگە شاماسى كەلمەي قالعان ول، ايتسە دە، ءتىسىن تىسىنە باسىپ: «زاڭعا قايشى ءىس ىستەۋگە بولمايدى!» دەگەندى زورعا ايتتى.

  1999 - جىلى 3 - ايدا زاڭسىز ەلەمەنت سۇنxx كايشان ارالىنا كوز سۇعىن قاداپ، ارالدان زينالىق ورىن اشۋدى جوسپارلايدى.

  سۇن xx ۋاڭ جيسايدىڭ جۇمىسىنا كيلىگۋىنەن الاڭداپ، وعان: سەن ولسەڭ ەشتەمە ەتپەيدى، ۇلىڭ 10 جاستا ەكەن، ولسە وكىنىشتى بولادى عوي، - دەپ قوقان - لوقى جاسايدى.

  ۋاڭ جيساي تيتتەي دە قورىقپاي: مەن وتان ءۇشىن ارال كۇزەتەمىن، سەندەر زاڭعا قايشى ءىس ىستەمەكسىڭدەر مە، قانە سىناپ كورىڭدەر! - دەيدى.

  سۇن xx كۇلىمسىرەي ءبىر بۋدا اقشا الىپ شىعىپ: «سەن اسكەري بولىمگە مالىمدەمەيتىن بولساڭ عانا، تاپقان اقشانى ەكەۋىمىز تەڭ بولىسەمىز» دەگەندە ۋاڭ جيساي قاتاڭ تويتارىس بەرەدى.

  قاتتى ىزاعا بۋلىققان سۇن xx ادام باستاپ ۋاڭ جيسايدى قاتتى سوققىلايدى، ۋاڭ جيساي ولارعا باستان - اياق تيتتەي دە جول بەرمەيدى. كەيىن كەلە جەرگىلىكتى ورىنداعى قاتىستى تاراۋلار قىلمىستىلاردى زاڭ بويىنشا جازالايدى.

  32 جىلدا ۋاڭ جيساي ەرلى - زايىپتى ىلگەرىندى - كەيىندى اتكەزشىلىككە، شەكارادان ۇرلانىپ وتۋگە ساياتىن زاڭعا قايشى 9 رەتكى دەلونى جوعارىعا مالىمدەيدى، مۇنىڭ 6 رەتكىسى تابىستى اشكەرەلەنەدى.

  ۋاڭ جيساي ەرلى - زايىپتى «اتا - بابامىز ىرگەسىن قالاعان كاسىپ، تيتتەي جەردەن ايرىلمايمىز» دەپ قارايدى!

  بۇرىن كايشان ارالىن 1939 - جىلى جاپونيا ارمياسى گۋانيۇنعا شىعاتىن وتكەل ەتىپ، ارميامىزدان، حالىقتان 10 نەشە مىڭ ادامدى قىرعىنداعان. ءار جولى وسىنى ويلاعاندا ۋاڭ جيساي كۇزەت مىندەتىنە بارعان سايىن ءمان بەرەدى: «مەن اعا بۋىنداردىڭ اققان قانىن تەككە كەتىرسەم بولمايدى».

  «ۋاڭ شىحۋا، ورنىڭنان تۇر، مەملەكەت تۋىن شىعارامىز!»

  ءار كۇنى تاڭ سارىدە ەرلى - زايىپتى ەكەۋىنىڭ ءبىر كۇندىك العاشقى جۇمىسى تۋ شىعارۋ.

  تۋ شىعارۋ كەزىندە، ۋاڭ جيساي تۋ شىعارادى، ۋاڭ شىحۋا قۇرمەت بىلدىرەدى.

  كەيبىرەۋلەر «2 ادامنىڭ شاعىن ارالى، مەملەكەت تۋىن شىعارۋ - شىعارماۋدا نە تۇر» دەپ بايىبىنا بارا المايدى. ۋاڭ جيساي بۇعان بىلاي دەپ كەسەتە جاۋاپ قايتاردى: «ارالدى كۇزەتۋ مەملەكەت قاقپاسىن كۇزەتۋ دەگەندىك، كايشان ارالى كىشكەنە بولعانىمەن، الايدا، تەرريتورياسى قاسيەتتى، ءسوز جوق، مەملەكەت تۋىن شىعارۋ كەرەك».

  ءبىر جولى كايشان ارالىندا تايفىڭ داۋىلى سوعادى، ازىناعان جەلگە قارسى جۇرگەن ول جىعىلا - سۇرىنە توبەگە شىعىپ، مەملەكەت تۋىن بار كۇشىمەن ءتۇسىرىپ الادى. قايتار جولىندا ابايسىزدا ءسۇرىنىپ، 17 باسپالداق دومالاپ، 2 قابىرعاسى سىنىپ، تەڭىزگە قۇلاپ جانىنان ايرىلا جازدايدى.

  «ارالدا وسىنشاما كوپ جىل تۇردىم، ەگەر دە قايسى كۇنى شىنىمەن ءىس شىقسا، مەنى ارالعا كومىڭدەر، ماڭگى باقي مەملەكەت تۋىنا سەرىك بولايىن»، - دەيدى ۋاڭ جيساي.

  ءداستۇردى جالعادى، ۋاڭ جيساي ماڭگى بىزبەن بىرگە

  2018 - جىلى 7 - ايدىڭ 27 - كۇنى ساقا حالىق جاساعى ۋاڭ جيساي زورىعۋدان كايشان ارالىندا قايتىس بولادى.

  «اكەسى ءومىر بويى <بويىنان ءال كەتكەنشە كۇزەتۋ> ۋادەسىن ورىندادى». ۋاڭ جىگو بىلاي دەدى: اكەمنىڭ رۋحى مەنىڭ ءتۇپ تامىرىم، تەك وسى تامىردى ساقتاعاندا عانا اكەم بىزبەن بىرگە بولا الادى...

  قازىرگى تاڭدا، ءبىر توپ جاڭا كۇزەتشىلەر ارالعا كەلىپ، جىر ەتەرلىك وسى رۋحتى جالعاستىرۋعا سەرت بەردى − ولار ارالدى كۇزەتىپ قانا قويماي، ونان دا ماڭىزدىسى، وتاندى ءسۇيۋ، ۇلەس قوسۋ، ەرىك - جىگەرىمەن كۇرەس جاساۋ العاشقى ماقساتىن ايگىلەدى!

  تايفىڭ داۋىلى باسىلعاننان كەيىن، العاشقى تاڭ شاپاعى شىعىس تەڭىز جيەگىنەن كوتەرىلگەندە كايشان ارالىنداعى حالىق جاساقتارىنىڭ مىندەت وتەۋ ءبانىن باستاعان ۋاڭ شىحۋا تۋ شىعارۋعا كەلگەندەردىڭ اتىن شاقىردى.

  «ۋاڭ شۇيبيڭ!»

  «بار!»

  «حۋا پينگاڭ!»

  «بار!»

  «ۋاڭ جىگو!»

  «بار!»

  «ۋاڭ جيساي!»

  كوپشىلىك تەگىس «بار!» دەپ ايعاي سالدى.

  رەسپۋبليكامىزدىڭ بايتاق تەڭىزى ارالدى كۇزەتىپ، وتان ءۇمىتىن اقتاعان وسىناۋ ءىزباسارلارعا كوز تىكتى!

  7 - ايدىڭ 30 - كۇنى ۋاڭ جيسايعا ازا ءبىلدىرۋ جينالىسى گۋانيۇن اۋدانىنىڭ جەرلەۋ ورنىندا وتكىزىلدى.

  ۋاڭ جيساي كومەكتەسكەن بالىقشىلار كەلدى، كوپ جىلدار جۇزدەسپەگەن اۋىلداستارى كەلدى، بۇرىن ارالدى كۇزەتكەن ساقا اسكەرلەر كەلدى... شاندۇڭنىڭ ۋيشانىنداعى ءبىر كومىر كەن جۇمىسشىسى ينتەرنەتتەن حاباردار بولىپ، باستاۋىش مەكتەپتەگى قىزىن ەرتىپ ارناۋلى كەلىپ، جۇرەگىندەگى قاھارمانعا سوڭعى رەت قۇرمەت ءبىلدىردى.

  8 - ايدىڭ 15 - كۇنى جياڭسۋ ولكەلىك حالىق ۇكىمەتى ۋاڭ جيساي جولداستى «قۇربان» دەپ بەكىتتى.

  ونىڭ قابىرىنىڭ اينالاسىنا جينالعان ادامدار كوز جاسىن كولدەتتى.

  «جيساي، قوش بول!»

  «ۋاڭ كايشان، قوش بول!»

  ......

  ارالعا بارعان 2 جىلدا ۋاڭ جيساي ەرلى - زايىپتى اعاش ەگۋدى ويلايدى.

  ولار اق تەرەك، اق ۇيەڭكى ەكتى، الايدا ءبارى قاتارعا قوسىلمادى، ءۇشىنشى جىلى سۋ قۇمدان جاعالاۋىنداعى تاس جارماسىنا شاشقان مەليا اعاشى ۇرىعىنان قالامشا ءوسىپ شىعادى. مىنە وسىلايشا قاتارعا قوسىلماسا دا، قايتا - قايتا ەگىپ ءجۇرىپ، قاراعاي، شاپتول، المۇرت، ءانجۇر، ءجۇزىم... بىرتە - بىرتە قاتارعا قوستى.

  «ارالعا جاڭادان بارعاندا، ارال تاپ - تاقىر، ەشتەمە جوق بولاتىن، سول كەزدە ۋاڭ جيساي ماعان: بۇدان كەيىن، ءسوز جوق، كىشكەنە ارالدى جاسىل ارالعا اينالدىرىپ، ارالداعى ادامداردىڭ اعاش ساياسىندا سالقىنداۋىنا، جاس، ءتاتتى جەمىس - جيدەكتەردى جەۋىنە مۇمكىندىك جاسايمىن» دەگەن بولاتىن دەپ ەسكە الدى ۋاڭ شىحۋا.

  كايشان ارالى ەرلى - زايىپتى ەكەۋىنىڭ جاستىق ورالدارى مەن ومىرلەرى ارقىلى ۇسىنعان ساۋعاسىن قۋانا قارسى الىپ، جاندى دا جالىندى ومىرشەڭدىك كۇشىن ايگىلەدى!

  (تىلشىلەر لي سان، ليڭ جۇنحۇي، چىن سۇڭ، ياڭ شاۋگۇڭ، ۋاڭ زىميڭ)

 (شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 9 - ايدىڭ 13 - كۇنى نانجيڭنەن بەرگەن حابارى)

جاۋاپتى رەداكتور : سايراش تۇرارجان قىزى

ەسكەرتۋ:

تورابىمىزداعى مازمۇنداردىڭ مەنشىك ۇقىعى شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتى اقپارات كەڭسەسىنە ءتان، جاريالانعان مازمۇنداردى سىلتەمەسىز كوشىرۋگە بولمايدى. كوشىرىپ پايدالانۋعا تۋرا كەلگەندە، «ءتاڭىرتاۋ تورابىنان» الىنعانى انىق ەسكەرتىلۋى ءتيىس، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگى قۋزاستىرىلادى.

  • ادام مەن تابيعاتتىڭ جاراسىمدى داستانىن جازدى
  • قالاسى كوركەم، حالقى باي جاڭا كارتينانى كەستەلەدى
  • ءشول دالادان «جاسىل قورعان» تۇرعىزدى
  • ءشول دالا جاسىل جەلەك جامىلدى
بىزبەن بايلانىس جارناما قىزمەتى لەبىز قالدىرۋ ءبىز تۋرالى