تيانشان تورابى   ›   جاڭالىقتار   ›   ەل ءىشى حابارى

جالا جابايىن دەسە، ءمىن تاعۋدىڭ سىلتاۋىن تابادى

  − ”جۇڭگو تەحنيكا وتكەرمەلەۋگە ماجبۇرلەدى ءپاتۋاسى“ن دوعاراتىن كەز كەلدى

  جۇڭ شىڭ

  ”جۇڭگو تەحنيكا وتكەرمەلەۋگە ماجبۇرلەدى ءپاتۋاسى“ن امەريكا قۇراما شتاتتارى جاق جۇڭگو مەن امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ ەكونوميكا - ساۋدا كەلىسسوزدەرى بارىسىندا دابىرالاپ، داليتىپ، قاتىستى ادامدار ەسىرە سويلەپ، بىرەۋى قويا قويسا، ەندى بىرەۋى ءىلىپ اكەتتى. شىنتۋايتىنا كەلگەندە، بۇل ءپاتۋا جاڭا نارسە ەمەس، امەريكا قۇراما شتاتتارىنداعى بىرەۋلەردىڭ جۇڭگونىڭ دامۋىنا تىزە كورسەتۋ ءۇشىن جاساعان ەسكى ءپاتۋاسى. بىلتىر 3 - ايدا امەريكا قۇراما شتاتتارى جاق جاريالاعان ايتىلمىش ”301 تەكسەرۋ بايانداماسى“ جۇڭگو جاقتىڭ كاسىپورىندارىنا وجارلىقپەن ”تەحنيكا وتكەرمەلەۋگە ماجبۇرلەپ وتىر“ دەگەن قالپاق كيگىزدى. ۇزاقتان بەرى، امەريكا قۇراما شتاتتارى جاعىنداعى كەيبىرەۋلەردىڭ اۋىز جاپپاي جۇڭگو جاقتىڭ كاسىپورىندارىن كىنالاي بەرۋى ءتىپتى دەرتكە اينالۋ دەڭگەيىنە دەيىن جەتتى.

  شىنىندا وسىلاي ما؟ شىندىق بۇعان تەرىسكە شىعاراتىن جاۋاپ بەرەدى!

  حالىقارالىق ەكونوميكا - ساۋدا سەلبەستىگىندە، دۇنيە ءجۇزى ۇلكەن بازار، قارجى قوس، مەيلى ساۋدا جاسا، بارلىعى بازار تۇلعالارىنىڭ ەرىكتى تاڭداۋى سانالادى. ەجەلدەن ەسەپكە جۇيرىك امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ ساۋداگەرلەرى ەشقاشان زيان شەكپەيدى، زيان تارتاتىن ساۋداعا ولار جولامايدى. رەفورما جاساعان، ەسىك اشقاننان بەرى، جۇڭگو بازارىن اشىپ، امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ كاسىپورىندارىن قامتىعان كوپتەگەن شەتەل كاسىپورىندارى ورايدى بايقاپ، ىركەس - تىركەس جۇڭگوعا كەلىپ قارجى قوسىپ، كاسىبىن وركەندەتتى. ولاردىڭ جۇڭگو كاسىپورىندارىمەن سەلبەستىكتەرىنىڭ بارلىعى ءوز ەركىمەن بولعان، بارلىعى پايدانى بارىنشا زورايتۋعا تالپىنۋ ءۇشىن جاسالعان. امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ سەرىكتەستىكتەرى امەريكا قۇراما شتاتتارىندا تۇرسا، امەريكا قۇراما شتاتتارى كاسىپورىندارىنىڭ تەحنيكاسى امەريكا قۇراما شتاتتارىنداعى كەڭسەلەرىندە قۇلىپتاۋلى جاتسا، كىم ولاردى جۇڭگوعا كەلۋگە ماجبۇرلەي الادى؟ كىم ولاردى جۇڭگونىڭ كاسىپورىندارىمەن سەلبەستىك جاساسۋعا ماجبۇرلەي الادى؟ عىلىم - تەحنيكا تابىستارى تۇپتەپ كەلگەندە ادامنىڭ ميىندا بولادى، وپەراتسيا جاساپ، ميىن اشساڭ دا ونى كۇشپەن الا المايسىڭ. ەگەر ەكى جاق تەحنيكالىق جاقتا سەلبەستىك ورناتسا، وندا ول قالايدا ەرىكتى، ءوز قالاۋىمەن جۇزەگە اسادى. عىلىم - تەحنيكا الدىندا ءارقانداي زورلىقتىڭ بارلىعى ونبەيدى، ەندەشە ”تەحنيكا وتكەرمەلەۋگە ماجبۇرلەدى“ دەگەن ءپاتۋا قايدان شىقتى؟!

  مۇنداي ءپاتۋا جۇڭگونىڭ شەتەل قارجىسىنان پايدالانۋىنىڭ نەگىزگى شىندىعىنا ۇيلەسپەيدى. امەريكا قۇراما شتاتتارى جاقتىڭ ”تەحنيكا وتكەرمەلەۋگە ماجبۇرلەدى“ دەگەن ءپاتۋاسى ويدان قۇراستىرىپ شىعارىلعان دەۋگە بولادى. مىڭ قايتالاساڭ دا، وتىرىك قاشاندا وتىرىك. جۇڭگونىڭ جۇڭگو مەن شەتەل كاسىپورىندارىنىڭ سەلبەستىگى جونىندەگى بەلگىلەمەلەرىندە شەتەل ساۋداگەرلەرى قارجى قوسقان كاسىپورىنداردى تەحنيكانى وتكەرمەلەۋگە قىسايتىن ەشقانداي ساياسات نەمەسە ارەكەت جوق. جۇڭگو مەن شەتەل كاسىپورىندارىنىڭ تەحنيكالىق سەلبەستىك جاساسۋى بولسىن نەمەسە باسقا دا ەكونوميكا - ساۋدا سەلبەستىك جاساسۋى بولسىن، بارلىعى بۇكىلدەي ەرىكتى بولۋ پرينسيبىن نەگىز ەتە وتىرىپ اتقارىلعان كەلىسىم - شارت ارەكەتى سانالادى. دۇنيەدە سونداي ءبىر ادامدار بار، ەلمەن سەلبەستىك جاساپ، پايداسىن العان سوڭ، قايتا اينالىپ جۇدىرىق سىلتەپ، ولجاعا يە بولعان سوڭ، مونتانسي قالاتىن! جۇڭگو جاق امەريكا قۇراما شتاتتارى جاقتان دالەل كورسەتۋدى سۇراپ كەلەدى، امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ قايسى ءبىر كاسىپورنى ”تەحنيكا وتكەرمەلەۋگە ماجبۇرلەنسە“، جۇڭگو، ءسوز جوق، قاتاڭ تەكسەرىپ ءبىر جاقتى ەتەدى، ءبىراق قازىرگە دەيىن امەريكا قۇراما شتاتتارى جاق ەشقانداي ءبىر دالەل كورسەتە العان جوق. دەگەنمەن، امەريكا قۇراما شتاتتارىنداعى بىرەۋلەر شىندىققا مۇرنىن شۇيىرە قاراپ، ءالى كۇنگە كوزىن جۇمىپ الىپ، ءوز بىلگەنىن سارناپ وتىر. اۋەلى، جۋىقتا امەريكا قۇراما شتاتتارى ساۋدا ۋاكىلى كەڭسەسىندە وتكىزىلگەن كەدەن باجىسى جونىندەگى دالەلدەۋ ماجىلىسىندە جۇڭگودا بىرلەسىپ قارجى قوسىپ، دەربەس قارجى قوسىپ كاسىپورىن قۇرعان كوپتەگەن امەريكا قۇراما شتاتتارى سەرىكتەستىكتەرى دە ەشقانداي تەحنيكانى جۇڭگو كاسىپورنىنا وتكەرمەلەپ بەرۋ تالاپ ەتىلمەگەنىن، ءبىلىم مەنشىك ۇقىعىن نەمەسە تەحنيكانى جۇڭگو كاسىپورنىنا وتكەرمەلەپ بەرۋگە ماجبۇرلەنبەگەندىگىن اشىق ءبىلدىردى.

  ىشكەرىلەي ايتار بولساق، امەريكا قۇراما شتاتتارى كاسىپورىندارىنىڭ دەربەس تەحنيكاسىن وتكەرمەلەپ بەرۋدەن كىم پايداعا كەنەلدى؟ ءونىمنىڭ عۇمىر پەريودى تۋرالى نازاريا ءارقانداي ءونىمنىڭ جاڭا تەحنيكانىڭ قولدانىلۋى سەبەپتى گۇلدەنۋدەن قۇلدىراۋعا دەيىنگى عۇمىر پەريودىن باستان كەشىرەتىنىن كورسەتەدى. سول سەبەپتى، كوپتەگەن مەملەكەت ارالىق سەرىكتەستىكتەردىڭ بارلىعى ءبىر جاعىنان، جاڭا تەحنيكا اشسا، ەندى ءبىر جاعىنان، وركەندەپ كەلە جاتقان ەلدەرگە ءبىر ءبولىم تەحنيكاسىن وتكەرمەلەپ بەرىپ، كونە تەحنيكادان پايدا الۋ ۋاقىتىن ۇزارتۋمەن بىرگە، جاڭا تەحنيكانى زەرتتەۋ - اشۋعا كەڭىستىك جانە فاكتور ازىرلەپ وتىرادى. كوپ جىلدان بەرى، امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ جۇڭگوداعى سەرىكتەستىكتەرى تەحنيكالىق سەلبەستىك ارقىلى وراسان زور قارىمجىعا يە بولدى، امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ جۇڭگودا قارجى قوسقان كاسىپورىندارى مەن قىزمەت وتەۋ كاسىبىنىڭ جىلىنا قورجىن - قالتاسىن تولتىرا پايداعا كەنەلگەنىن ايتپاعان كۇننىڭ وزىندە، امەريكا قۇراما شتاتتارى ساۋدا مينيسترلىگى ەكونوميكالىق تالداۋ مەكەمەسىنىڭ ساناعىنا قاراعاندا، 2016 - جىلدىڭ وزىندە جۇڭگونىڭ امەريكا قۇراما شتاتتارىنا تولەگەن ءبىلىم مەنشىك ۇقىعىن پايدالانۋ اقىسى 7 ميلليارد 960 ميلليون دوللارعا جەتكەن.

  بالكىم، امەريكا قۇراما شتاتتارىنداعى بىرەۋلەردىڭ ءالسىز جۇيكەسىن شىنىمەن شانىشقىلاعان نارسە جۇڭگونىڭ بارعان سايىن كۇشەيە تۇسكەن تەحنيكالىق زەرتتەۋ - اشۋ قابىلەتى مەن كۇن سايىن جاڭالانعان عىلىم - تەحنيكالىق جاڭالىق اشۋ جەتىستىكتەرى بولسا كەرەك. جۇڭگونىڭ عارىش ينجەنەرياسى، بەيدوۋ جوسپارى، تەرەڭ تەڭىزدى بارلاۋ - ولشەۋى، جوعارى جىلدامدىقتى تەمىر جولى، ەرەن كومپيۋتەرى، 5G ينتەرنەتى سياقتىلارى الەمنىڭ الدىڭعى قاتارىندا ءجۇرىپ، كۇللى دۇنيەنىڭ تاڭدايىن قاقتىرعاندىعىنان بولار. امەريكا قۇراما شتاتتارىنداعى كەيبىرەۋلەر اسپان استىندا ءبىز ءبىرىنشىمىز دەۋگە كانىگىپ قالعان، ولار باسقالاردىڭ امەريكا قۇراما شتاتتارىنان اسىپ كەتۋىنە شىداپ تۇرا المايدى. امەريكا قۇراما شتاتتارىنداعى كەيبىرەۋلەردىڭ تاعاتى تاۋسىلىپ، قاراقشى تەكتەس لوگيكا الىپ شىعىپ: مەنىكى وزىمدىكى، سەنىكى دە مەنىكى. ”سەنىكى“ قايتىپ ”مەنىكىنە“ اينالادى، ويتكەنى ”سەنىكىن“ ”مەنىكىنەن“ ماجبۇرلەپ وتكەرمەلەپ العانسىڭ دەيدى. بۇلار تۇسىندە كورگەنىنەن ءبىر قيسىن جاساپ شىعىپ، ويانعان سوڭ شىندىق وسى ەكەن دەپ ەسەپتەيدى، اۋەلى، ونىسىن ۇيالماي - قىزارماي ۇگىتتەيدى، ۇيات دەگەننىڭ نە ەكەنىن بىلمەۋ عوي بۇل!

  جۇڭگو ەجەلدەن دەربەس جاڭالىق اشۋ قابىلەتىن كۇشەيتۋگە ءمان بەرىپ كەلەدى. 2000 - جىلدان بەرى، جۇڭگونىڭ بۇكىل قوعامىنىڭ زەرتتەۋ - اشۋ قاراجاتىنىڭ ۇسىنىلىمى جىلىنا %20تىك قارقىنمەن ارتىپ وتىردى، 2017 - جىلعا كەلگەندە بۇل ۇسىنىلىم دۇنيە جۇزىندە امەريكا قۇراما شتاتتارىنان كەيىنگى 2 - ورىندى يەلەدى. امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ بۇرىنعى قازىنا مينيسترى، ايگىلى ەكونوميست لاۋرەنس ساممەرستىڭ ”مەنەن جۇڭگو تەحنيكاسىنىڭ العا باسۋى قايدان كەلدى دەپ سۇراساڭىز، ول ۇكىمەتتىڭ نەگىزدىك عىلىمعا وراسان زور قارجى قوسۋىنان يگىلىكتەنگەن ۇزدىك كاسىپورىنشىلاردان، ۇزدىك بولۋدى قادىر تۇتىپ، عىلىم مەن تەحنيكاعا ءمان بەرەتىن وقۋ - اعارتۋ تۇزىمىنەن كەلدى دەر ەدىم“ دەگەنىندەي، جۇڭگونىڭ عىلىم - تەحنيكالىق العا باسۋىن ميلليونداعان ەڭبەكشىل، پاراساتتى، جاسامپازدىققا شەبەر حالىق جۇزەگە اسىرعان! بۇل شىندىقتى امەريكا قۇراما شتاتتارىنداعى كەيبىرەۋلەر ادەيى كورمەگەنسىپ، ەستىمەگەنسىپ، بىلمەگەنسىپ وتىر، ولاردىڭ كوزى كورمەيدى، قۇلاعى ەستىمەيدى ەمەس، قايتا ميى مەن كوڭىل كۇيىنەن ماسەلە شىققان، ناتيجەسىندە ولار جۇرتتىڭ ءبارى ناقۇرىس دەپ ەسەپتەيتىن ويلاۋ ءتاسىلىن تاۋىپ، ونىمەن قويماي سونىڭ قۇيىنا باتىپ، قۇتىلا الماي وتىر!

  عىلىمدا مەملەكەت شەكاراسى بولمايدى، عىلىم - تەحنيكا بۇكىل ادامزاتتى باقىتقا كەنەلتۋى ءتيىس. ءار ەل ءوزىنىڭ دامۋىن تياناق ەتە وتىرىپ عىلىم - تەحنيكالىق جاڭالىق اشۋ الەۋەتىن تولىق اشۋى، سونىمەن قاتار، قاقپاسىن ايقارا اشىپ، جاڭا تەحنيكالاردىڭ، جاڭا بىلىمدەردىڭ تارالۋىن ىنتالاندىرىپ، عىلىم - تەحنيكالىق جاڭالىقتاردىڭ اناعۇرلىم كوپ ادامعا پايدا جەتكىزۋىنە مۇمكىندىك جاساۋ كەرەك. بۇل ادامزاتقا پايدا جەتكىزەتىن، دۇنيە جۇزىنە ەڭبەك سىڭىرەتىن ۇلى ءىس!

  (شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 5 - ايدىڭ 17 - كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)

جاۋاپتى رەداكتور : سايراش تۇرارجان

ەسكەرتۋ:

تورابىمىزداعى مازمۇنداردىڭ مەنشىك ۇقىعى شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتى اقپارات كەڭسەسىنە ءتان، جاريالانعان مازمۇنداردى سىلتەمەسىز كوشىرۋگە بولمايدى. كوشىرىپ پايدالانۋعا تۋرا كەلگەندە، «تيانشان تورابى » الىنعانى انىق ەسكەرتىلۋى ءتيىس، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگى قۋزاستىرىلادى.

  • وڭتۇستىك شينجياڭنان ەكسپورت ەتىلگەن زاتتار جۇڭگو - ەۆروپا كەزەكشى پويەزدەرىمەن ”باتىسقا شىعارىلدى“
  • باتىس سولتۇستىك مۇناي الابى: جوعارى ساپالى دامۋدىڭ ەنەرگيا جاۋابىن قۇلشىنا جازۋدا
  • كورلانىڭ ەرىكتى قىزمەت وتەۋى وركەنيەت ماركاسىنا اينالدى