تيانشان تورى   ›   ۇيرەنۋ   ›   شولۋ

ەرەن ىسكەرلىكپەن كۇن سايىن جاڭارۋعا تالپىندى

− ”بۇگىنگى جۇڭگو“ جەلىلەس شولۋى (4)

شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ تىلشىلەرى چىن ۋي - ۋي، جياڭ لين

  حاۋىپ - قاتەر، سىن - سايىس الدىندا، ءوز ءىسىن ويداعىداي تىندىرۋ ەڭ پارمەندى جاۋاپ سانالادى.

  بۇگىنگى جۇڭگوعا نازار سالساق، جاڭالىق اشا دامۋدىڭ تولقىنى بارعان سايىن كوتەرىلۋدە. توقتاۋسىز ءجۇرىس اۋىستىرعان دامۋ قوزعاۋشى قۋاتى، بۋىن جاڭالاپ ءوسىپ كەلە جاتقان عىلىم - تەحنيكا وزگەرىسى، قارىشتاپ كوركەيگەن شارۋاشىلىق قۇرۋ، جاڭالىق اشۋ ”سان مىڭ سوققى تيسە دە ءالى قاسقايىپ تۇرعان“ مىعىم توزىمدىلىكتى، ”ەرەن ىسكەرلىكپەن كۇن سايىن جاڭارۋعا تالپىنعان“ تاسقىنداعان ومىرشەڭدىكتى تولىق ايگىلەدى.

جاڭالىق اشقان جۇڭگو دامۋدىڭ سارقىلماس قوزعاۋشى كۇشىن جارىققا شىعاردى

  ”جۇڭگوعا كەلگەن سايىن، بۇل مەملەكەت ۇنەمى جاسامپازدىق كۇشىمەن جانە كاسىپكەرلەر رۋحىمەن مەنى ايرىقشا جىگەرلەندىرەدى“، - دەيدى باۋما توبىنىڭ باسالقاسى كرۋەگەر اسەرلەنە، بىردە ول بەيجيڭدە تاماقتانىپ بولعان سوڭ، كرەديت كارتچكامەن اقشا تولەيىن دەسە، جۇڭگولىق قىزمەتتەسى زەردەلى قول تەلەفونىمەن الدەقاشان تولەپ بولىپتى.

  ”ءشۇباسىز ءبىر شىندىق، جاڭالىق اشۋ جۇڭگونىڭ باياندى دامۋىن ىلگەرىلەتۋدە“، - دەيدى كرۋەگەر.

  ءبىر كرۋەگەر عانا ەمەس، بۇگىنگى تاڭدا جۇڭگوعا كەلگەن ءاربىر قوناق ”قول تەلەفونمەن تولەۋ“، ”تەڭ يگىلىكتەنەتىن ۆەلوسيپەد“، ”جەدەل جەتكىزۋ، تاماقتى جەتكىزىپ بەرۋ“ سياقتى كيەر كيىم، ىشەر اس، ءجۇرىس - تۇرىستىڭ داعدىلى كورىنىستەرىنەن مۇنداعى جاڭالىق اشۋدىڭ ومىرشەڭدىگى مەن دامۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشىن تەرەڭ سەزىنە الادى.

  ”ءبىر كۇن جاڭارا الساڭ، ءار كۇن جاڭارىپ وتىر، جاڭارعان ۇستىنە جاڭارا بەر“، جاڭالىق اشۋ جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ەڭ سالماقتى ۇلتتىق قاسيەتى ءارى مەملەكەتتىڭ وركەندەپ، دامۋىنىڭ سارقىلماس قوزعاۋشى كۇشى.

  ”شىعىس قىزاردى“ جاساندى سەرىگىنەن ”تيانگۇڭ“نىڭ عارىشقا ساياحاتىنا دەيىن، ەلىمىزدە جاسالعان اۋياماتكانىڭ سۋعا تۇسىرىلۋىنەن ”جياۋلۇڭ“نىڭ تەرەڭ تەڭىزدىڭ قۇپياسىن بارلاۋىنا دەيىن جاڭا جۇڭگو قۇرىلعاننان بەرى، اسىرەسە، رەفورما جاساعاننان، ەسىك اشقاننان بەرى تىنباي قۇلشىنۋ ارقىلى جۇڭگونىڭ جاڭالىق اشۋ كۇشى ۇزدىكسىز ارىنداي ءتۇستى.

  بۇگىنگى جۇڭگو عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋدىڭ جەدەل ارناسىنا قادام تاستاپ، الەمدىك ىقپالعا يە جاڭالىق اشۋشى ءىرى ەلگە اينالدى.

  ”كۇن سايىن گۇلدەنىپ، كۇن سايىن جاڭاردى“. بيىلعى 5 - ايدىڭ ءوزىن الىپ قاراساق، افريكا شوشقا وباسى ۆاكسيناسىن زەرتتەپ جاساۋ كەزەڭدىك جەتىستىككە جەتىپ، تاعى ءبىر بەيدوۋ 2 - ءنومىرلى جاساندى سەرىك ءساتتى ۇشىرىلدى، چاڭ - ى − 4تىڭ جاڭا بايقاۋى اي مانتياسىنىڭ قۇرامىن دالەلدەدى، ”اۋىر تۇرپاتتى گاز جاعاتىن كەمە قوزعالتقىش“تى دەربەس زەرتتەپ جاساۋ تىڭ سەرپىلىسكە قول جەتكىزدى... جۇڭگونىڭ عىلىم - تەحنيكالىق جاڭالىق اشۋى كۇن سايىن جاڭارىپ، اي سايىن تۇلەجىپ، مول جەمىس بەردى.

  تالاي جىل تامىردى تەرەڭگە جىبەرۋ جانە ماشاقاتتى كۇرەس جۇرگىزۋ ارقىلى جۇڭگونىڭ عىلىم - تەحنيكالىق ءونىم شىعارۋى دۇنيەدە اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق ەلەۋلى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ، جۇڭگونىڭ جاڭالىق اشۋ ومىرشەڭدىگى ۇزدىكسىز قاۋلاپ، جاڭا بيىككە قاراي قۇلشىنا ورلەي ءتۇستى.

  بۇگىنگى جۇڭگودا جاڭا كاسىپ سالالارى، جاڭا ۇلگىلەر، جاڭا كاسىپ قالىپتارى مولىنان جارىققا شىعىپ، جاڭالىق اشۋ ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدى جەتەكتەيتىن كۇشتى قوزعاۋشى قۋاتقا اينالدى.

  بۇگىنگى دۇنيە ءجۇزى ينفورماتسيا داۋىرىنە ءوتتى. جۇڭگو ەلىمىزدە جاسالعان ءىرى ۇشاق، جوعارى جىلدامدىقتى تەمىر جول، 3 - ۇرپاق يادرو ەلەكتر، جاڭا ەنەرگيالىق اۆتوموبيل سياقتى ستراتەگيالىق مانگە يە سالالاردا بيىك تۇرعىنى مەڭگەرىپ، جاساندى زەردە، ۇلكەن ساندى مالىمەت، بۇلتتىق ەسەپتەۋ سياقتى جاڭا بۋىن ينفورماتسيا تەحنيكاسى جاعىندا جىلدام كوتەرىلدى. امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ «ۋالل - ستريت گازەتى»نىڭ حابارىنا قاراعاندا، جۇڭگونىڭ جاساندى زەردەنى زەرتتەۋ سالاسىنداعى عىلمي ماقالالارىنىڭ جالپى سانى نەشە جىلدىڭ الدىندا - اق امەريكا قۇراما شتاتتارىنان اسىپ كەتكەن.

  ينفورماتسيا تەحنيكاسى الەمدىك ەڭ ۇلكەن تۇتىنۋ بازارىمەن جانە ورتا تابىستىلار شوعىرىمەن بىرلەسكەن سوڭ تۋىنداعان تەڭ يگىلىكتەنەتىن ەكونوميكانىڭ، تۇعىر ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەۋ تەزدىگى، كولەمىنىڭ ۇلكەندىگى، ىقپالىنىڭ تەرەڭدىگى كۇللى دۇنيەنىڭ نازارىن اۋداردى. 2018 - جىلى جۇڭگونىڭ سيفرلى ەكونوميكاسىنىڭ جالپى مولشەرى 3 تريلليون 100 ميلليارد يۋاننان اسىپ، GDPنىڭ %34.8 ۇلەسىن يەلەگەن.

  بۇگىنگى جۇڭگودا جاڭالىق اشۋ كاسىپورىنداردىڭ دامۋىنىڭ، ۇلعايۋىنىڭ وزەكتى باسەكەلىك قۋاتىنا اينالدى.

  جۇڭگودا دۇنيە ءجۇزى بويىنشا ەڭ كولەمدى زەرتتەۋ - اشۋ قوسىنى بار، تاپقىرلىق پاتەنتىنە ءوتىنىش بەرۋ مولشەرى ۇدايى 8 جىل دۇنيە ءجۇزىنىڭ 1 - ورنىن يەلەپ كەلەدى. 181 مىڭ جوعارى، جاڭا تەحنيكالىق كاسىپورىندار مەن 130 مىڭ عىلىم - تەحنيكالىق ورتا، شاعىن كاسىپورىندار نەگىزىندە، ءبىرشاما كۇشتى حالىقارالىق باسەكەلىك قابىلەتكە يە تىرەكتى كاسىپورىندار مەن مەملەكەت ارالىق كاسىپورىنداردان ءبىر توبىن تۇلعالادى.

  امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ پاتەنت ساندى مالىمەتتەرى سەرىكتەستىگىنىڭ بايانداماسى بويىنشا، امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ پاتەنت - ساۋدا بەلگىسى مەكەمەسى بەرگەن پاتەنت جالپى سانى تومەندەگەن جاعدايدا، جۇڭگو 2018 - جىلى امەريكا قۇراما شتاتتارىندا كاسىپورىن تەحنيكاسى پاتەنتىن العان سانى كوبەيگەن الەمدەگى بىردەن - ءبىر مەملەكەت بولعان. جۇڭگو سەرىكتەستىكتەرى 12 مىڭ 500 تۇرلىدەن اسقان امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ پاتەنتىنە يە بولىپ، حۋاۋي، جيڭدۇڭفاڭ الەمدىك الدىڭعى 20 ەگەيدىڭ قاتارىنا وتكەن.

  جاڭالىق اشا دامىعان جۇڭگونىڭ ومىرشەڭدىگى تولىق ايگىلەنىپ، ارىنى اسا ءتۇستى. ”جۇڭگو“ اتتى الىپ كەمەنىڭ دۇلەي داۋىل، دولى تولقىننان قورىقپايتىن سەنىمى مىنە وسىندا.

 ومىرشەڭ جۇڭگو، ”ءبىرىنشى قوزعاۋشى كۇش“ تاراۋىن جازدى

  ءبىر ايدىڭ الدىندا 2 - كەزەكتى ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول“ حالىقارالىق سەلبەستىك جوعارى دارەجەلىلەر تالقى مىنبەرى بەيجيڭدە وتكىزىلىپ، 150 نەشە مەملەكەت پەن 90 نەشە حالىقارالىق ۇيىمنان 5000عا جۋىق شەتەلدىك قوناق ۇسىنىس بويىنشا كەلدى.

  5 ايدان كەيىن 2 - كەزەكتى جۇڭگو حالىقارالىق يمپورت كورمەسى شىمىلدىعىن اشادى. قازىر كاسىپورىندار كورمەسى قۇلاقتاندىرۋ ارقىلى كورمەگە دۇنيە ءجۇزى بويىنشا 500 ەگەي كاسىپورىن مەن باستاماشى كاسىپورىننان 250دەن استامىن قاتىناسۋعا باۋرادى، كوپتەگەن كورمە رايونىنان ”ءبىر ورىن الۋدىڭ ءوزى مۇڭ بولدى“.

  ءبارىن تەگىس قامتىپ، كۇن سايىن تىڭ تىنىس ايگىلەدى. بۇگىنگى جۇڭگودا بۇرىن - سوڭدى بولماعان ومىرشەڭدىك قاۋلاۋدا.

  بۇل ومىرشەڭدىك جوعارى دەڭگەيدەگى جوبالاۋ ۇستانىمىنىڭ تۇزىمدىك جاڭالىق اشۋىنان تۋىنداعان.

  دۇنيە جۇزىلىك ءبىلىم مەنشىك ۇقىعى ۇيىمى جاريالاعان «2018 - جىلعى الەمدىك جاڭالىق اشۋ كورسەتكىشتەرى بايانداماسى»ندا جۇڭگونىڭ 17 - ورىنعا ءوتىپ، الەمدىك جاڭالىق اشۋ كورسەتكىشى بويىنشا 20 مىقتىنىڭ قاتارىنا تۇڭعىش رەت كوتەرىلگەندىگى كورسەتىلدى.

  جاڭالىق اشۋ قابىلەتىنىڭ كوتەرىلۋى دامۋ ۇستانىمىنىڭ جەتەكشىلىگىنەن كەلدى.

  ”جاڭالىق اشپاسا، مەشەۋ قالادى، جاڭالىق اشۋ باياۋلاسا دا مەشەۋ قالادى“، ”جاڭالىق اشۋدى مەملەكەتتى دامىتۋ جالپى جاعدايىنىڭ وزەكتى ورنىنا قويۋ“، ”دامۋ − ءبىرىنشى مىندەت، دارىندى − ءبىرىنشى بايلىق، جاڭالىق اشۋ − ءبىرىنشى قوزعاۋشى كۇش“.

  پارتيا 18 - قۇرىلتايىنان بەرى، شي جينپيڭ جولداستى ۇيتقى ەتكەن پارتيا ورتالىق كوميتەتى جاڭالىق اشۋدى ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدىڭ كورنەكتى ورنىنا قويىپ، جوعارى دەڭگەيدە جوبالاۋدى كۇشەيتىپ، نازاريالىق جاڭالىق اشۋدى، تۇزىمدىك جاڭالىق اشۋدى، عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋدى، مادەنيەتتە جاڭالىق اشۋدى ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتتى. بۇگىنگى جۇڭگودا جاڭالىق اشۋ الدەقاشان سالتقا اينالدى.

  ەڭ جاڭا ساندى مالىمەتتە 2018 - جىلى ەلىمىزدىڭ زەرتتەۋگە 2 تريلليون يۋانعا جۋىق قارجى قوسقاندىعى، ۇسىنىلىم كۇشەمەلىلىگى %2.18 بولىپ، ەكونوميكالىق سەلبەستىك جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ مەملەكەتتىك ورتاشا دەڭگەيىنەن اسىپ تۇسكەندىگى كورسەتىلدى.

  امەريكا قۇراما شتاتتارى تۇتىنۋشىلارىنىڭ اقپارات جانە ساۋدا ارناسى سايتى مامانداردىڭ كوزقاراسىنان، باعاسىنان سيتات كەلتىرە: شارۋاشىلىق قۇرۋشى دارىندىلار مەن جۇڭگو ۇكىمەتىنىڭ قولداۋى سياقتىلار جاڭالىق اشۋدىڭ تەگەرشىگىن شىعىستا جۇڭگوعا بەيىمدەي بەرەدى، - دەدى.

  بۇل ومىرشەڭدىك كاسىپورىنداردىڭ ۇزبەي كۇشەيگەن ىشكى قوزعاۋشى كۇشىنەن تۋىنداعان.

  شاڭحاي اكتسيا ساۋدا ورنىنىڭ ساندى مالىمەتىندە 2018 - جىلى شاڭحاي قالاسىنىڭ ناقتى تۇردەگى سەرىكتەستىكتەرى زەرتتەۋگە 390 ميلليارد يۋان قارجى قوسىپ، سايكەس مەزگىلدەگىدەن %21 ارتقاندىعى كورسەتىلدى؛ جۇڭگو كاسىپورىندار بىرلەستىگىنىڭ ساندى مالىمەتىندە بىلتىر جۇڭگوداعى 500 ەگەي كاسىپورىننىڭ زەرتتەۋگە قوسقان قارجىسى 2010 - جىلداعىدان 1.66 ەسە ارتقاندىعى كورسەتىلدى. ساندى مالىمەتتىڭ استارىنان ەلىمىز كاسىپورىندارىنىڭ زەرتتەپ، جاڭالىق اشۋعا ءمان بەرەتىندىگىن ايدان انىق كورۋگە بولادى.

  كاسىپورىن − جاڭالىق اشۋدى، جاسامپازدىق جاراتۋدى ىلگەرىلەتەتىن جالىندى كۇش. جاڭا ءبىر كەزەكتى ونەركاسىپ تەحنيكاسى وزگەرىسى مەن ەكونوميكانىڭ تيبىن وزگەرتىپ، دەڭگەيىن ءوسىرۋ اۋقىمىندا ەلىمىز شارۋاشىلىق قۇرۋ، جاڭالىق اشۋ ورتاسىن ساپالىلاندىرۋعا كۇش سالىپ، كاسىپورىننىڭ جاڭالىق اشۋداعى نەگىزگى تۇلعاعا اينالۋىن ىلگەرىلەتتى.

  تۇتاس تۇلعا بويىنشا بولات - تەمىر نەگىزگى كاسىبىنەن شەگىنىپ شىققان 10 ميلليون توننالىق بولات زاۆودى بولعان جيگاڭ بولات - تەمىرگە قوش ايتتى. ءوزىنىڭ جاسىلدانۋعا قاراي تيبىن وزگەرتۋىن تەزدەتۋ ارقىلى جيگاڭ شارۋاشىلىق قۇرۋدى جەتىلدىرۋ، زات تاسىمالداۋ اينالىمى، قۇرىلىس قوقىر - قوقسىقتارىن جيىپ، قايتا كادەگە جاراتۋ سياقتى جاقتاردان تىڭ تىرشىلىك قاراستىردى.

  ”مەنى جاڭالىق اشۋعا مىندەتتەۋ“دەن ”مەن جاڭالىق اشامىن“عا دەيىن. ءداۋىر وزگەرىسى بارىسىندا، جۇڭگو كاسىپورىندارى ءتىپتى دە تاۋقىمەت تانىمىنا يە بولدى، ءومىر ءسۇرۋ، كۇشەيۋ بارىسىندا جاڭالىق اشۋدى يگەرۋدىڭ ءوزى دامۋدى يگەرگەندىك، جاڭالىق اشۋدى كوزدەۋدىڭ ءوزى بولاشاقتى كوزدەگەندىك دەگەن ورتاق تانىمعا ونان ارى شوعىرلاندى.

  مۇنداي ومىرشەڭدىك جاپپاي جالىنداعان شارۋاشىلىق قۇرۋ، جاڭالىق اشۋ ىنتاسىنان كەلدى.

  2019 - جىلعى مەملەكەتتىك عىلىم - تەحنيكا قيمىلى اپتالىعى جۋىردا جابىلدى، ءبىر اپتاعا جالعاسقان عىلىم - تەحنيكا سالتاناتى 310 ميلليوننان استام ادامدى (رەت) وزىنە باۋرادى، جۇرتشىلىقتىڭ عىلىم - تەحنيكا جانە جاڭالىق اشۋ جونىندەگى قىزۋ ىنتاسىن وسىدان - اق بايقاۋعا بولادى.

  جاپونيا «ەكونوميستەر» اپتالىق جۋرنالىنىڭ جاقىندا جاريالاعان ماقالاسىندا مىنانى بايقاعاندىعى ايتىلعان: ساياساتتىڭ شابىتتاندىرۋىنىڭ اسەرىندە جۇڭگو شارۋاشىلىق قۇرۋدىڭ قىزۋ ورلەۋىن قارسى الدى. ءار كۇنى جاڭادان تىركەلىپ، تىزىمگە الدىرعان كاسىپورىن سانى 2013 - جىلعى 6900دەن 2018 - جىلعى 18 مىڭ 400گە جەتكەن. ”كوپ بولىپ شارۋاشىلىق قۇرۋ، جالپى قاۋىم جاڭالىق اشۋ − جۇڭگونىڭ دامۋداعى جاڭا باسىمدىعىن كەسكىندەۋدە“.

  مۇنان سىرت، جۇڭگودا تاعى 91 ميلليون عىلىم - تەحنيكا قىزمەتكەرى، 170 ميلليوننان استام جوعارى دارەجەلى وقۋ - اعارتۋ ماعلۇماتىنا نەمەسە كاسىپتىك شەبەرلىك قابىلەتىنە يە دارىندى بار، وعان ءبىر ميلليارد 400 ميلليون ادامعا جۋىق زور بازار سايكەستىرىلگەندە، قامداۋ مەن قاجەتسىنۋ ەكى جاعىنداعى بىرىككەن كۇش جۇڭگونىڭ جاڭالىق اشا دامۋىنا سارقىلماس قوزعاۋشى كۇش ۇستەۋدە.

ورايعا تولى جۇڭگو ىرىقتىلىقپەن ىسكەرلىك كورسەتىپ، جاڭا ورىسكە قادام تاستادى

  جاڭالىق اشپاسا جۇڭگونىڭ بۇگىنگى كۇنى بولماس ەدى، جۇڭگونىڭ ەرتەڭى دە بولماس ەدى. جاڭالىق اشۋمەن وزگەرگەن جۇڭگو جاڭالىق اشۋدىڭ توپىراعىن قۇنارلاندىرۋدى تىپتەن قاجەت ەتەدى.

  ورايدى مىقتاپ يگەرۋ بارىسىندا جاڭالىق اشۋ ومىرشەڭدىگىن جارىققا شىعاردى −

  بىرنەشە كۇننىڭ الدىندا ەلىمىزدىڭ ساعاتتىق جىلدامدىعى 600 كيلومەترلىك جوعارى قارقىندى ماگنيتتى قالقىما سىناق پويەزى چيڭداۋدا جەلىگە ءتۇستى. 3 جىلعا تاياۋ ۋاقىت تەحنيكالىق وتكەلدەردەن قامال الۋ ارقىلى عىلمي تاقىرىپ ۇجىمى جوعارى قارقىندى ماگنيتتى قالقىمانىڭ جەلىلەس شەشۋشى وزەكتى تەحنيكاسىن ءساتتى شەشتى.

  ”وزەكتى تەحنيكادا قامال الىپ، العاشقى جاڭالىق اشۋدى كۇشەيتۋ − بولاشاقتاعى جۇڭگونىڭ جاڭالىق اشۋ بەتالىسىن بەلگىلەيتىن ’شەشۋشى شارا‘“، - دەدى جۇڭگو عىلىم اكادەمياسىنىڭ باستىعى باي چۇنلي.

  كەزەكتە دۇنيە ءجۇزى 100 جىلدا بولماعان ۇلكەن وزگەرىسكە ءدوپ كەلۋدە، جۇڭگونىڭ دامۋى دۇنيە جۇزىندەگى جاڭا كەزەكتى عىلىم - تەحنيكا توڭكەرىسى مەن كاسىپ وزگەرىسىنىڭ ەل ىشىندەگى دامۋ تاسىلىنە بۇرىلىس جاساۋمەن تاريحي توعىسۋ مەزگىلىن قارسى الدى.

  زامان جاڭارسا اۋقىم جاڭارادى، وراي ءالى دە بىزگە ءتان.

  سيفرلاندىرۋ، جەلىلەندىرۋ، زەردەلىلەندىرۋ جالپى اۋقىمىندا ءبىز پارىق پەن سايىستارعا ءدوپ كەلۋمەن قاتار، ىلۋدە ءبىر كەزىگەتىن تاريحي ورايعا دا ءدوپ كەلىپ وتىرمىز. تەك شاپشاڭ قيمىلداپ، ورايدى مىقتاپ يگەرگەندە عانا، تاريحي توعىسۋ مەزگىلىندە ۇقساس جيىلىكتەگى رەزونانس قالىپتاستىرا الامىز.

  رەفورما جاساۋ بارىسىندا جاڭالىق اشۋ قوزعاۋشى كۇشىن تاسقىنداتتى −

  بۇكىل قوعامنىڭ جاڭالىق اشۋ، شارۋاشىلىق قۇرۋ، جاسامپازدىق جاراتۋ قوزعاۋشى قۋاتىن بارىنشا جارىققا شىعارۋداعى شەشۋشى ءتۇيىن − رەفورمادان قوزعاۋشى كۇش الۋ.

  سىچۋان ولكەسى ءبىر ءبولىم جوعارى مەكتەپتەردى سىناق ءتۇيىنى ەتىپ، عىلمي زەرتتەۋشىلەرگە بەلگىلى سالىستىرما بويىنشا لاۋازىمدىق تاپقىرلىق مەنشىك ۇقىعىن بەرىپ، ”الدىمەن، ۇقىعىن تۇراقتاندىرۋ، ونان سوڭ، كادەگە جاراتۋ“ ارقىلى عىلمي زەرتتەۋشىلەردىڭ بەلسەندىلىگىن اتتانىسقا كەلتىردى؛ حىنان لوياڭ وقبۋار زەرتتەۋ ورنىنىڭ جارناسى بار تىركەۋگە الدىرعان سەرىكتەستىگى ءبىلىم مەنشىك ۇقىعىن كاسىبيلەندىرۋدى جەدەل ىلگەرىلەتىپ، پاتەنت ۇقىعىنان جانە قاتىستى تەحنيكالاردان 99ىن وتكەرمەلەپ، پايدالانۋعا رۇقسات ەتىپ، 100 ميلليون يۋاننان ارتىق كىرىس كىرگىزدى.

  مەملەكەتتىك ءبىلىم مەنشىك ۇقىعى مەكەمەسى وسىدان بۇرىن جاريالاعان تيپتىك مىسالدار ءبىلىم مەنشىك ۇقىعىن قورعاۋدىڭ، جاڭالىق اشۋ جەتىستىكتەرىن كادەگە جاراتۋدىڭ تاماشا امالياتىن ايگىلەدى.

  جاڭالىق اشۋ بولاشاقتى بەلگىلەيدى، رەفورما جاساۋ مەملەكەت تاعدىرىنا بايلانىستى.

  كەمەلدى ءبىلىم مەنشىك ۇقىعىن قورعاۋ ءتۇزىمىن ورناتۋ، تەپە - تەڭ باسەكەلەسەتىن تاماشا ورتا ازىرلەۋ، كاسىپورىنداردى عىلىم - تەحنيكالىق زەرتتەۋگە ۇسىنىلىمدى مولايتۋعا شابىتتاندىرۋ، بولاشاقتى بەتكە الۋ، رەفورما جاساۋ، جاڭالىق اشۋ ءادىسى ارقىلى بوگەتتەردى اشىپ، تالماۋ تۇستاردى ىركىلىسسىزدەندىرىپ، قيىندىقتاردان قامال الىپ، جاڭالىق اشۋعا ەرىك بەرىپ، شارۋاشىلىق قۇرۋعا قايرات ۇستەپ، جاسامپازدىق جاراتۋعا دەم بەرۋ كەرەك.

  ەسىك اشۋ بارىسىندا جاڭالىق اشۋ ومىرشەڭدىگىن جەتىلدىردى −

  كورمەگە قاتىناساتىن ەلدەردىڭ سانى 29دان 59عا جەتتى، دۇنيە جۇزىندەگى 500 ەگەي كاسىپورىن اراسىنان كورمەگە قاتىناساتىن كاسىپورىن 15تەن 39عا جەتتى، 2019 - جىلعى جۇڭگو حالىقارالىق ۇلكەن ساندى مالىمەت كاسىپ كورمەسى تاياۋدا وتكىزىلدى، بۇكىل الەمدەگى ۇلكەن ساندى مالىمەت سالاسىنداعى ساڭلاقتار گۇيياڭدا باس قوسىپ، كاسىپتى دامىتۋ جانە سەلبەستىك ورايىن بىرگە اقىلداستى.

  بۇلاقتار قوسىلسا، تەڭىز بولادى.

  سوڭعى جىلدارى جۇڭگو عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋدى باستان - اياق الەمدىك كوزايامەن جوسپارلاپ جانە ىلگەرىلەتىپ، ءوزىنىڭ العا باسۋىن ىلگەرىلەتۋمەن قاتار، ادامزات وركەنيەتىنىڭ دامۋىنا دا ۇلەس قوستى.

  تەڭ يگىلىكتەنۋ جاڭالىق اشۋعا جول اشادى. جۇڭگو حالقىنىڭ جاڭالىق اشۋعا شەبەر بولۋى استە ”قاقپانى بەكىتىپ اۆتوكولىك جاساۋ“ ەمەس، بۇل قاشاندا توڭىرەكتىڭ ءتورت بۇرىشىنىڭ كۇش - قۋاتىن توعىستىرۋ ۇستانىمىنا تاباندى بولعاندىعىنان.

  ”ينتەگرالدى تىزبەك كاسىبى ايرىقشا حالىقارالانعان كاسىپ، مۇنى پالەندەي ءبىر مەملەكەت دەربەس دامىتا المايدى“. ونەركاسىپ جانە ينفورماتسيالاندىرۋ مينيسترلىگىنىڭ ورىنباسار مينيسترى ۋاڭ جىجۇن بىلاي دەدى: ەلىمىز ەل ءىشى - سىرتىنىڭ قارجىسىنا بىردەي مامىلەدە بولىپ، ءبىلىم مەنشىك ۇقىعىن قورعاۋدى كۇشەيتەدى، الەمدەگى ينتەگرالدى تىزبەك كاسىبى سالاسىمەن بىرگە جۇڭگو بازارى دايىنداعان دامۋ ورايىنان تەڭ يگىلىكتەنەدى.

  زور وزگەرىستى انىق اڭعارعاندا عانا، جالپى جاعداي قالىپتاستىرۋعا بولادى. جاعداي كۇردەلى بولعان سايىن، تاباندىلىق سونشا قىمبات بولادى.

  بۇگىنگى جۇڭگو ءداۋىر اۋقىمىنا سايكەسىپ، سان ميلليونداعان حالىقتىڭ اقىل - پاراساتىن توعىستىرسا بولعانى، ءسوزسىز، ”كوپ جاققان وتتىڭ الاۋى الىستى شارپيتىن“ قۇدىرەتتى كۇشپەن شەكسىز ومىرشەڭدىككە يە جاڭاشىل جۇڭگو قۇرا الادى.

  (شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 5 - ايدىڭ 29 - كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)

جاۋاپتى رەداكتور : سايراش تۇرارجان

ەسكەرتۋ:

تورابىمىزداعى مازمۇنداردىڭ مەنشىك ۇقىعى شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتى اقپارات كەڭسەسىنە ءتان، جاريالانعان مازمۇنداردى سىلتەمەسىز كوشىرۋگە بولمايدى. كوشىرىپ پايدالانۋعا تۋرا كەلگەندە، «تيانشان تورى » الىنعانى انىق ەسكەرتىلۋى ءتيىس، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگى قۋزاستىرىلادى.