تيانشان تورى   ›   ۇيرەنۋ   ›   ماڭىزدى حۇجاتتار

شينجياڭنىڭ كاسىپتىك شەبەرلىككە تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتى

(2019 - جىل 8 - اي)

جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك كەڭەس اقپارات كەڭسەسى

مازمۇنى

العى ءسوز

ءبىرىنشى، تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىن ورىستەتۋ − ءسوزسىز بولاتىن بەتالىس

ەكىنشى، زاڭ بويىنشا تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىن ورىستەتۋ

ءۇشىنشى، تاربيە مەن باۋلۋدىڭ مازمۇنى

ءتورتىنشى، تاربيەلەنۋشىلەردىڭ نەگىزگى ۇقىعى قامتاماسىز ەتىلدى

بەسىنشى، تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتى كورنەكتى ونىمدىلىككە قول جەتكىزدى

التىنشى، ۇشقارىلىقتى الاستاۋدىڭ ءتيىمدى تاجىريبەسىن ىزدەنىپ تاپتى

سوڭعى ءسوز

العى ءسوز

  لاڭكەستىك، ۇشقارىلىق − ادامزات قوعامىنىڭ ورتاق جاۋى، لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ − حالىقارالىق قوعامنىڭ ورتاق جاۋاپكەرلىگى. لاڭكەستىك، ۇشقارىلىق سىندى حالىقتىڭ ءومىرىنىڭ حاۋىپسىزدىگىنە اۋىر قاتەر توندىرەتىن قوعامنىڭ قاتەرلى وسپەسىن جويىپ، ادامنىڭ ار - نامىسى مەن قۇنىن قورعاۋ، حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇقىعىن، سالاماتتىق ۇقىعىن، دامۋ ۇقىعىن قامتاماسىز ەتىپ، حالىقتىڭ تىنىش، بەرەكەلى قوعامدىق ورتادا باقىتتى ءومىر سۇرۋىنە مۇمكىندىك جاساۋ − دۇنيە جۇزىندەگى جاۋاپكەرلىك ارقالاي بىلەتىن ءارقانداي ۇكىمەتتىڭ بيلىك جۇرگىزۋدەگى نەگىزگى ۇستانىمى جانە ءتۇبىرلى مىندەتى.

  تالاي جىلدان بەرى، حالىقارالىق قوعام لاڭكەستىككە، ۇشقارىلىققا سوققى بەرۋ جانە ونان ساقتانۋ، حالىقتىڭ ءومىرىنىڭ حاۋىپسىزدىگى مەن باقىتتى تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تىنباي قۇلشىنىس جاساپ، وراسان زور بوداۋ بەردى. دۇنيە جۇزىندەگى كوپتەگەن ەلدەر مەن وڭىرلەر ءوز ەلىنىڭ جانە ءوز ءوڭىرىنىڭ ءىس جۇزىندىك جاعدايىن نەگىزگە الا وتىرىپ، لاڭكەستىككە، ۇشقارىلىققا سوققى بەرۋدىڭ جانە ودان ساقتانۋدىڭ ءونىمدى شاراسى مەن ءادىسى جونىندە بەلسەنە ىزدەنىس جاساپ، قىمباتتى تاجىريبە توپتادى.

  شينجياڭ − جۇڭگونىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ كۇرەسىنىڭ نەگىزگى مايدانى. ءبىر مەزگىلدەن بەرى، شينجياڭ لاڭكەستىك، ۇشقارىلىق الاپاتىنان اۋىر زارداپ شەگىپ، حالىقتىڭ ءومىرىنىڭ حاۋىپسىزدىگى اۋىر قاتەرگە ۇشىرادى. شينجياڭ تۇبىرىنەن وڭاۋ مەن ۇستىنەن وڭاۋدى قاتار يگەرۋدەن جازباي، سوققى بەرۋ مەن ساقتانۋدى بىرلەستىرىپ، زاڭ بويىنشا كاسىپتىك شەبەرلىككە تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىن (تومەندە قىسقارتىلىپ ”تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى“ دەلىنەدى) قۇرۋ ارقىلى، كاسىپتىك شەبەرلىككە تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىن (تومەندە قىسقارتىلىپ ”تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتى“ دەلىنەدى) ورىستەتىپ، لاڭكەستىكتىڭ، ۇشقارىلىقتىڭ ءوربيتىن، ءورشيتىن توپىراعىن جانە شارت - جاعدايىن كۇش سالا جويىپ، لاڭكەستىك قيمىلداردىڭ كوپ، ءجيى تۋىلۋ بەتالىسىن ءونىمدى تەجەپ، ءار ۇلت حالقىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇقىعى، سالاماتتىق ۇقىعى، دامۋ ۇقىعى سياقتى نەگىزگى ۇقىقتارىن بارىنشا قامتاماسىز ەتىپ، لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ كۇرەسىنىڭ ماڭىزدى كەزەڭدىك جەڭىسىنە قول جەتكىزدى.

  ءبىرىنشى، تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىن ورىستەتۋ −ءسوزسىز بولاتىن بەتالىس

  لاڭكەستىك، ۇشقارىلىق شينجياڭدا ۇزاقتان جالعاسىپ كەلەدى. 20 - عاسىردىڭ باسىنان 40 - جىلداردىڭ سوڭىنا دەيىن، ۇلتتىق بولشەكتەۋشى كۇشتەر، ءدىني ۇشقارى كۇشتەر ”پانتۇركيزم“، ”ءپانىسلاميزم“ وي اعىمىنان پايدالانىپ، شينجياڭدا ”ساياسي مەن ءدىن بىرلىككە كەلگەن“ ”شىعىس تۇركستان“ مەملەكەتىن قۇرۋعا سۇقتاندى. الۋان ءتۇرلى ”شىعىس تۇركستانشىل“ كۇشتەر جۇڭگونى بولشەكتەۋ ماقساتىنا جەتۋ ءۇشىن، ءدىني ۇشقارىلىقتى ۋاعىزداپ، ءبىرسىپىرا زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك قيمىلدارىن جۇرگىزدى. وسىدان كەيىنگى ءبىرشاما ۇزاق ۋاقىت ىشىندە، ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ شينجياڭعا ءسىڭىپ كىرۋى ەشقاشان توقتاماي، زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك قيمىلدار اۋىق - اۋىق تۋىلىپ تۇردى.

  20 - عاسىردىڭ 90 - جىلدارىنان بەرى، لاڭكەستىكتىڭ، ۇشقارىلىقتىڭ دۇنيە جۇزىندە ءورشۋى ۇدەي ءتۇسىپ، ادامزات قوعامىنا اۋىر اپات اكەلدى. امەريكا قۇراما شتاتتارى، ۇلى بريتانيا، فرانسيا، گەرمانيا، يسپانيا، بەلگيا، رەسەي، تۇركيا، ەگيپەت، ءۇندستان، يندونەزيا، جاڭا زەلانديا، شريلانكا سياقتى دۇنيە جۇزىندەگى كوپتەگەن ەلدەردە جانە وڭىرلەردە ۇشقارىلىقتىڭ ىقپالىنا ۇشىراعان زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك شابۋىل دەلولارى (وقيعا) تۋىلىپ، كوپتەگەن ادامدى ءولىم - جىتىمگە جانە اۋىر مال - مۇلىك شىعىنىنا دۋشار ەتىپ، دۇنيە ءجۇزىنىڭ بەيبىتشىلىگىنە ورەسكەل قاتەر ءتوندىرىپ، ادامزات قوعامىنىڭ دامۋىنا كولەڭكە ءتۇسىردى.

  تولىقسىز ساناق بويىنشا، 1990 - جىلدان 2016 - جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن، ۇلتتىق بولشەكتەۋشى كۇشتەر، ءدىني ۇشقارى كۇشتەر، زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك كۇشتەر جۇڭگونىڭ شينجياڭ وڭىرىندە جارىلىس تۋدىرۋ، جاسىرىن ءولتىرۋ، ۋ سالۋ، ءورت قويۋ، شابۋىل جاساۋ، دۇربەلەڭ تۋدىرۋ، بۇلىك شىعارۋ سياقتى جەلىلەس زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك دەلولارىن (وقيعا) نەشە مىڭ رەت جوسپارلاپ، اتقارىپ، قىرۋار جازىقسىز بۇقارانى زيانكەستىككە ۇشىراتتى، نەشە جۇزدەگەن قوعام حاۋىپسىزدىگى حالىق ساقشىسى قۇربان بولدى، مال - مۇلىك زيانى ءتىپتى ەسەپسىز.

  لاڭكەستىكتىڭ، ۇشقارىلىقتىڭ تۋىلۋىنىڭ كۇردەلى حالىقارالىق، ەل ءىشى استارى بار، ول ساياسي، ەكونوميكا، مادەنيەت سياقتى ءتۇرلى جاقتاعى فاكتورلاردىڭ ىقپالىنا ۇشىرايدى، بەلگىلى ءبىر مەملەكەتپەن، بەلگىلى ءبىر وڭىرمەن، بەلگىلى ءبىر ۇلتپەن، بەلگىلى ءبىر دىنمەن، بەلگىلى ءبىر قوعامدىق تۇزىممەن قاتىسسىز. لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ ءارى الەمدىك تاقىرىپ، ءارى الەمدىك قيىن ماسەلە. ۇزاق جىلداردان بەرى، كەيبىر مەملەكەت پەن ءوڭىر ءونىمدى تۇردە لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ ءۇشىن، ءوزىنىڭ ءىس جۇزىندىك جاعدايىن نەگىزگە الا وتىرىپ، لاڭكەستىككە، ۇشقارىلىققا سوققى بەرۋدىڭ جانە ودان ساقتانۋدىڭ ناقتى جولى جانە ءادىسى جونىندە بەلسەنە ىزدەنىس جاساعانىمەن، اركىمنىڭ تاريحي مادەنيەت ءداستۇرى، ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ دەڭگەيى، ازاماتتاردىڭ ءبىلىم الۋ دەڭگەيى جانە جۇمىسقا ورنالاسۋ قابىلەتى جاعدايى سياقتى جاقتارىندا ايىرماشىلىق بولعاندىقتان، قولدانعان ءادىسى مەن شارالارى دا ءار ءتۇرلى بولىپ كەلدى.

  شينجياڭدا، اسىرەسە، وڭتۇستىك شينجياڭداعى قاشقار ايماعى، حوتان ايماعى، قىزىلسۋ قىرعىز اۆتونوميالى وبلىسى، اقسۋ ايماعى سياقتى 4 ايماق - وبلىستا ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ ءسىڭىپ كىرگەن ۋاقىتى ۇزاق، ىقپال كولەمى كەڭ، ۋلانۋ مولشەرى اۋىر بولعاندىقتان، زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك دەلولار (وقيعا) بەلگىلى ءبىر مەزگىل ىشىندە كوپ، ءجيى تۋىلدى، سونداي - اق دەلولارعا شاتىلعان ادام كوپ، ىقپال جاساعان قاۋىمى كەڭ بولىپ، لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ جاعدايىنىڭ اۋىر بولۋىنا اپارىپ سوقتى.

  ءدىني ۇشقارى كۇشتەر دىنگە سەنەتىن بۇقارانىڭ ءدىن تۋرالى قاراپايىم سۇيىسپەنشىلىگىنەن پايدالانىپ، سول جەرلەردەگى دىنگە سەنەتىن ادامداردىڭ كوپ بولۋى، سىرتپەن بارىس - كەلىسى تۇيىق، ەگىن، مال شارۋاشىلىعىنىڭ جۇمىسپەن قامتۋى شەكتى، ينفورماتسيا جابىق، وسى زامانعى عىلىم - ءبىلىم كەمشىل بولۋ سياقتى وبيەكتيۆ فاكتورلارعا سۇيەنىپ، ءدىني ۇشقارىلىق تاراتتى. ءدىني ۇشقارى كۇشتەر ءدىن قاعيدالارىن، ءدىن جوسىندارىن قالاعانىنشا بۇرمالاپ، ۇشقارىلىقتى دىنگە تاڭىپ، دىنگە سەنەتىن قالىڭ بۇقاراعا تاڭىپ، قوعامدىق ومىرگە تاڭىپ، زايىرلى بيلىكتى اۋدارىپ تاستاۋعا ايتاقتاپ، شاريعات ۇستەمدىك جۇرگىزەتىن مەملەكەت قۇرۋعا ۇرىندى. ءدىني ۇشقارى كۇشتەر بارلىق زايىرلى كوزقاراستار مەن وسى زامانعى وركەنيەت جەمىستەرىن تەرىستەپ، ”عازاۋات جۇرگىزىپ، ءدىن جولىنا ءوزىن اتاعاندار ۇجىماققا كىرەدى“ دەگەندى ۋاعىزداپ، ايتىلمىس ”جات دىندەگىلەردى“، ”ءدىنىن ساتقانداردى“ زاقىمداپ، ءولتىرىپ، سول جەرلەردەگى قالىپتى ءدىني قيمىلداردىڭ ورەسكەل ويراندالۋىنا، ورتا جولداعى، دۇرىس سەنىمدەگى ءدىني قايراتكەرلەردىڭ قاقپايلانۋىنا، زيانكەستىككە ۇشىراۋىنا، ءتىپتى ولتىرىلۋىنە اپارىپ سوقتى. ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ ىقپالىندا، دىنگە سەنەتىن كوپتەگەن بۇقارانىڭ مويىنىنا اۋىر رۋحاني بۇعاۋ سالىنىپ، قالىپتى ءوندىرىس پەن تۇرمىس ورەسكەل كيلىگۋگە ۇشىراپ، قوعامدىق، ەكونوميكالىق دامۋ اۋىر تەجەۋگە تاپ بولدى.

  دىنگە سەنەتىن بۇقارانى رۋحاني جاقتان مەڭگەرۋدى كۇشەيتۋ ءۇشىن، ءدىني ۇشقارى كۇشتەر دىنگە سەنەتىن بۇقارانى مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋدى ۇيرەنۋدەن باس تارتۋعا، وسى زامانعى عىلىم - بىلىمدەردى قاقپايلاۋعا ۇزدىكسىز ايداپ سالدى؛ ايتىلمىس ”ءدىن جورالعىسىن، وتباسى جورالعىسىن“ بۇرمالاپ جاساپ، ونى وزدەرىنىڭ ارەكەت ولشەمى ەتىپ، مەملەكەتتىڭ نەگىزگى زاڭىمەن جانە زاڭدارىمەن قارسىلاستى؛ ”و دۇنيە ماڭدايىڭا جازۋلى“ دەگەندى ۋاعىزداپ، دىنگە سەنەتىن بۇقارانى جۇمىس شەبەرلىكتەرىن ۇيرەنۋدەن، يگەرۋدەن، ەكونوميكالىق جاعدايىن جاقسارتۋدان، ءوزىن دامىتۋ قابىلەتىن وسىرۋدەن باس تارتۋعا ازدىردى. كوپتەگەن بۇقارا مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋ قابىلەتىنە يە بولمادى، زاڭ تۋرالى نەگىزگى بىلىمدەردى يگەرمەدى.

  ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ ءسىڭىپ كىرۋىندە جانە مەڭگەرۋىندە، كوپتەگەن ادام لاڭكەستىك قيمىلعا، ۇشقارى قيمىلعا قاتىناستى نەمەسە قاتىناسۋعا ايتاقتالدى، ماجبۇرلەندى، شىرعالاندى، ءبىراق كىناسى جەڭىل بولدى، ياكي ناقتى قاتەرلى زارداپ تۋدىرمادى؛ كەيبىر ادامدار لاڭكەستىك قيمىل قىلمىسىن جاساعاندىعى، ۇشقارىلىق قىلمىسىن جاساعاندىعى سەبەپتى قىلمىسى تۇراقتاندىرىلىپ جازالاندى، ءبىراق ولار ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ شىرماۋىنان ءۇزىلدى - كەسىلدى قۇتىلا العان جوق. وسى ايتىلعان ادامدار ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ ۋىنا تەرەڭ ۋلانعاندىقتان، قالىپتى ءومىر مەن زاڭنىڭ شەگى تۋرالى اقىلدىق تانىم قابىلەتىنەن ايىرىلدى، ەگەر ولارعا بەلسەنە ارالاسۋ شاراسى قولدانىلماسا، ولاردى مويىنىنداعى ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ اجىرعىسىنان بوساتۋعا بولمايدى، ولاردىڭ قالىپتى قوعامدىق ومىرگە توعىسۋىنا مۇمكىندىك جاساتۋعا شاراسىز قالامىز، ولاردىڭ وزدەرىن اناعۇرلىم جاقسى دامىتۋدى جۇزەگە اسىرۋى مۇمكىن ەمەس.

  قاتاڭ احۋال جانە كۇردەلى جاعداي الدىندا، شينجياڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋدا، ۇشقارىلىقتى الاستاۋدا تۇبىرىنەن وڭاۋ مەن ۇستىنەن وڭاۋدى قاتار يگەرۋدەن جازباي، از ساندى اۋىر زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك قىلمىستارعا زاڭ بويىنشا قاتاڭ سوققى بەرۋمەن بىرگە، ءدىني ۇشقارىلىقپەن جۇعىمدالعانداردى، زاڭعا قايشى جەڭىل قىلمىس جاساعانداردى مۇمكىندىگىنشە تاربيەلەدى، قۇتقاردى. زاڭ بويىنشا تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىن قۇرىپ، تاربيەلەنۋشىلەرگە جۇيەلى تاربيەلەۋ - باۋلۋ جۇرگىزۋ زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك دەلولارىنىڭ (وقيعا) كوپ، ءجيى تۋىلۋىن تەجەۋدىڭ، ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ ءوربيتىن، ءورشيتىن توپىراعىن كۇرەپ تاستاۋدىڭ كوكەي تەستى قاجەتى، سونداي - اق تاربيەلەنۋشىلەردىڭ مادەنيەت، ءبىلىم دەڭگەيىن ءونىمدى جوعارىلاتۋدىڭ، ەڭبەك شەبەرلىگىن يگەرۋىنىڭ، جۇمىسقا ورنالاسۋى مەن تابىسىن مولايتۋىن جەبەۋدىڭ كوكەي تەستى قاجەتى، ونان دا ماڭىزدىسى، شينجياڭنىڭ قوعام ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىعىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ كوكەي تەستى قاجەتى بولىپ تابىلادى.

ەكىنشى، زاڭ بويىنشا تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىن ورىستەتۋ

  شينجياڭنىڭ تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىن ورىستەتۋى مەملەكەتتىڭ زاڭمەن جونگە سالۋ رۋحىنا جانە تالابىنا ۇيلەسۋمەن بىرگە، حالىقارالىق قوعامنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ پرينسيبى مەن ۇستانىمىن ايگىلەدى.

  شينجياڭ «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەت حاۋىپسىزدىگى زاڭى»، «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق ىستەر زاڭى»، «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق ىستەر ارىز - شاعىم زاڭى»، «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ زاڭى» جانە «ءدىن ىستەرى ەرەجەسى» سياقتى زاڭ، زاڭ ەرەجەلەرگە نەگىزدەلىپ، زاڭدىق ءتارتىپ بويىنشا، «شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنىڭ <جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ زاڭىن> اتقارۋ ءادىسى»، «شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنىڭ ۇشقارىلىقتى الاستاۋ ەرەجەسى» سىندى 2 جەرگىلىكتى زاڭ - ەرەجەنى جاسادى جانە وزگەرىس ەنگىزىپ كەمەلدەندىردى.

  جۇڭگونىڭ زاڭىندا زاڭعا قايشى ارەكەت پەن قىلمىستىق ارەكەت اجىراتىلعان، سونداي - اق تۇرلىشە زاڭ اتقارۋ، ءادىليا وبيەكتىلەرى جانە ءبىر جاقتى ەتۋ ءتارتىبى بەلگىلەنگەن. مۇنىڭ ىشىندە، زاڭعا ناقتىلى قايشىلىق جاساۋ نەمەسە قىلمىس جاساۋ كىناسىنىڭ تۇرلىشە بولۋىنا قاراي، كەيبىرەۋىن قوعام حاۋىپسىزدىگى ورگانىن ءوز ىشىنە العان اكىمشىلىك ورگاندار زاڭ بويىنشا اكىمشىلىك جازاعا تارتادى؛ كەيبىرەۋىنە قوعام حاۋىپسىزدىگى ورگانى بارلاۋ - تەكسەرۋ جۇمىستارىن اياقتاتىپ پروكۋراتۋرا ورگانىنىڭ قاراپ تەكسەرۋىنە تاپسىرعاننان كەيىن، پروكۋراتۋرا ورگانى زاڭ بويىنشا ايىپتاماۋ ۇيعارىمىن جاسايدى؛ كەيبىرىن پروكۋراتۋرا ورگانى الەۋمەتتىك ايىپتاۋ بەرگەن سوڭ، سوت ورگانى زاڭ بويىنشا قاراپ، قىلمىسىن تۇراقتاندىرىپ، جازاعا تارتادى.

  ناقتى لاڭكەستىك، ۇشقارىلىق بويىنشا زاڭعا قايشى قىلمىستىق دەلولاردا، زاڭ بەلگىلەمەلەرىنە ساي، ناقتى كىناسى مەن ءىستى ادامنىڭ بەينەسىنە قاراي وتىرىپ، پروكۋراتۋرا ورگانى الەۋمەتتىك ايىپتاۋ بەرىپ، سوت ورگانى قىلمىسىن تۇراقتاندىرىپ جازاعا تارتقاندارىنان سىرت، كەيبىر دەلولاردى قوعام حاۋىپسىزدىك ورگانى سياقتى اكىمشىلىك ورگاندار زاڭ بويىنشا ءبىر جاقتى ەتەدى، كەيبىر دەلولارعا پروكۋراتۋرا ورگانى زاڭ بويىنشا ايىپتاماۋ ۇيعارىمىن جاسايدى. مۇنداي تۇرلىشە ءبىر جاقتى ەتۋ ءتاسىلى مەن ءتارتىبى مەملەكەتتىڭ كەڭشىلىك پەن قاتاڭدىق سايكەسكەن قىلمىستىق ىستەر ساياساتى مەن تاربيەلەۋ، قۇتقارۋ باعىتىن ايگىلەيدى. تۇبىرىنەن وڭاۋ مەن ۇستىنەن وڭاۋدى قاتار يگەرۋ پرينسيبىن دايەكتىلەندىرۋ ءۇشىن، جۇڭگونىڭ زاڭدارى مەن جەرگىلىكتى زاڭ ەرەجەلەرىندە لاڭكەستىك قيمىلدارعا، ۇشقارىلىق قيمىلدارعا قاتىناسقاندارعا باعىتتاي وتىرىپ كومەكتەسۋ - تاربيەلەۋ، تاربيەلەۋگە ورنالاستىرۋ سياقتى شارالار بەلگىلەنگەن.

  شينجياڭ «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ زاڭى»، «شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنىڭ <جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ زاڭىن> اتقارۋ ءادىسى»، «شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنىڭ ۇشقارىلىقتى الاستاۋ ەرەجەسى» سياقتى زاڭ، زاڭ ەرەجەلەرگە نەگىزدەلە وتىرىپ، تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىن قۇرىپ، كومەكتەسۋ، تاربيەلەۋ قىزمەتتەرىن ورىستەتتى. قازىر تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىنا كىرگەن تاربيەلەنۋشىلەر 3 تۇردەن قۇرالادى: ءبىرىنشى، لاڭكەستىك قيمىلعا، ۇشقارىلىق قيمىلعا قاتىناسۋعا ايتاقتالعاندار، ماجبۇرلەنگەندەر، شىرعالانعاندار نەمەسە لاڭكەستىك قيمىلعا، ۇشقارىلىق قيمىلعا قاتىناسقان، كىناسى جەڭىل، قىلمىس قالىپتاستىرا قويماعاندار. ەكىنشى، لاڭكەستىك قيمىلعا، ۇشقارىلىق قيمىلعا قاتىناسۋعا ايتاقتالعان، ماجبۇرلەنگەن، شىرعالانعان نەمەسە لاڭكەستىك قيمىلعا، ۇشقارىلىق قيمىلعا قاتىناسقان، رەال قاتەرى بار، ءبىراق ناقتى قاتەرلى زارداپ تۋدىرا قويماعان، سۋبيەكتيۆ قاتەرى تەرەڭ ەمەس، قىلمىسىن تانىعان، قىلمىسىنا وكىنگەن، زاڭ بويىنشا جازاعا تارتۋ قاجەتسىز نەمەسە جازاسى كەشىرىلگەن، ءوز ەركىمەن تاربيەلەۋدى قابىلداعاندار. ءۇشىنشى، لاڭكەستىك قيمىل قىلمىسى، ۇشقارىلىق قىلمىسى سەبەبىنەن قىلمىسى تۇراقتاندىرىلىپ، جازاعا تارتىلعان، جازا مەرزىمى تولىپ بوساتىلاردىڭ الدىندا ءالى دە قوعامدىق قاتەرى بار دەپ باعالانعان، حالىق سوت مەكەمەسى زاڭ بويىنشا جازا مەرزىمى تولىپ بوساتىلعان سوڭ تاربيەلەۋگە ورنالاستىرۋعا ۇيعارىلعاندار. ءبىرىنشى، ءۇشىنشى تۇردەگىلەرگە «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ زاڭىنىڭ» 29 - تارماعىنداعى، 30 - تارماعىنداعى بەلگىلەمەگە ساي، زاڭ بويىنشا كومەكتەسۋ، تاربيەلەۋ نەمەسە تاربيەلەۋگە ورنالاستىرۋ جۇرگىزىلەدى. ەكىنشى تۇردەگىلەر ءۇشىن، كەڭشىلىك پەن قاتاڭدىق سايكەسكەن قىلمىستىق ىستەر ساياساتى نەگىزىندە، از ساندىلارىنا سوققى بەرىلىپ، كوپ ساندىلارى قۇتقارىلىپ، قىلمىسىن تانىعان، قىلمىسىنا وكىنگەن، تاربيەلەنۋدى ءوز ەركىمەن قابىلداعاندار زاڭ بويىنشا ايىپتاماۋ ۇيعارىمى جاسالعاننان كەيىن كومەكتەسۋ، تاربيەلەۋ جۇرگىزىلەدى.

  شينجياڭنىڭ تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىن ورىستەتۋىنىڭ ناقتى زاڭدىق ءتارتىبى: قاتىستى ورگان «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق ىستەر زاڭى»، «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق ىستەر ارىز - شاعىم زاڭى»، «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ زاڭى» سياقتى قاتىستى زاڭ، زاڭ ەرەجەلەردەگى بەلگىلەمەلەرگە نەگىزدەلە وتىرىپ، قاتىستى ءىس - ارەكەتتىڭ سيپاتى مەن كىناسىنا تۇراقتاندىرۋ جۇرگىزىپ، قاتىستى ادامداردى ءبىر جاقتى ەتەدى. مۇنىڭ ىشىندە، ءبىرىنشى تۇردەگى ادامداردى قوعام حاۋىپسىزدىگى ورگانى زاڭ بويىنشا ءبىر جاقتى ەتىپ، تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى ولارعا كومەكتەسۋ، تاربيەلەۋ جۇرگىزەدى؛ ەكىنشى تۇردەگى ادامدارعا قوعام حاۋىپسىزدىك ورگانى زاڭ بويىنشا بارلاۋ - تەكسەرۋ جۇرگىزىپ، پروكۋراتۋرا ورگانى قاراپ تەكسەرىپ، ايىپتاماۋ ۇيعارىمىن جاساعاننان كەيىن، تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى كومەكتەسۋ، تاربيەلەۋ جۇرگىزەدى؛ ءۇشىنشى تۇردەگى ادامداردىڭ جازا مەرزىمى تولىپ بوساتىلاردىڭ الدىندا قوعامدىق قاتەرى بار دەپ باعالانعاندارى حالىق سوت مەكەمەسىنىڭ ۇيعارۋى بويىنشا جازا مەزرىمى تولىپ بوساتىلعان سوڭ تاربيەلەۋگە ورنالاستىرىلادى.

  اتالعان ادامدارعا ”شوعىرلى تاربيەلەۋ، جاتاقحانادا جاتىپ ۇيرەنۋ، امالياتتا جەتىلدىرۋ“ سياقتى كوپ ءتۇرلى فورما ارقىلى تەگىن كاسىپتىك شەبەرلىككە تاربيەلەۋ - باۋلۋ جۇرگىزىلەدى، سونداي - اق تاربيەلەنۋشىگە باعالاۋدا ولشەمگە جەتكەن سوڭ وقۋ تاۋىسۋ كۋالىگى بەرىلەدى. تاربيەلەنۋشى وقۋ تاۋىسقان سوڭ، ءوز ەركىمەن كاسىپ تاڭداۋىنا بولادى، ياكي قاتىستى تاراۋلار ولاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىنا كومەكتەسۋىنە دە بولادى.

  شينجياڭنىڭ تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتى حالىقارالىق قوعامنىڭ قاتىستى شارتتارىندا، دارىپتەمەلەرىندە بەلگىلەنگەن نەگىزگى پرينسيپتەرگە دە ۇيلەسەدى. حالىقارالىق قوعامنىڭ جاۋاپكەرلىك ارقالاي بىلەتىن ءبىر مۇشەسى رەتىندە، جۇڭگو بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمىنىڭ حالىقارالىق لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ سەلبەستىگىندە جەتەكشىلىك جانە سايكەستىرۋ رولىن ساۋلەلەندىرۋىنە بەلسەنە قولداۋ كورسەتىپ، «بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمىنىڭ ۋستاۆىن» جانە باسقا دا حالىقارالىق زاڭداردىڭ پرينسيپ - ولشەمدەرىن نەگىزگە الۋعا تاباندى بولىپ، بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمى حاۋىپسىزدىك القالار كەڭەسى ماقۇلداعان لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ جونىندەگى ءبىرسىپىرا قاۋلىلارىن قولداپ، «بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمىنىڭ الەمدىك لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ ستراتەگياسىنىڭ» (60/288) جاپپاي اتقارىلۋىن زور كۇشپەن ىلگەرىلەتىپ كەلەدى. كەزەكتە جۇڭگو «لاڭكەستىك جارىلىستارعا تيىم سالۋ حالىقارالىق شارتى»، «لاڭكەستىككە قارجىلاي قولداۋ كورسەتۋگە تيىم سالۋ حالىقارالىق شارتى»، «يادرولىق لاڭكەستىك ءىس - ارەكەتتەرگە تيىم سالۋ حالىقارالىق شارتى»، «ادام بارىمتالاۋعا قارسى تۇرۋ حالىقارالىق شارتى» سياقتى حالىقارالىق لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ شارتتارىنا قوسىلعان. بۇدان سىرت، شاڭحاي سەلبەستىك ۇيىمى اياسىندا، جۇڭگو قاتىستى مەملەكەتتەرمەن «لاڭكەستىككە، بولشەكتەۋشىلىككە جانە ۇشقارىلىققا سوققى بەرۋدىڭ شاڭحاي شارتى»، «شاڭحاي سەلبەستىك ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردىڭ سەلبەسىپ لاڭكەستىككە، بولشەكتەۋشىلىككە جانە ۇشقارىلىققا سوققى بەرۋ وي جۇلگەسى»، «شاڭحاي سەلبەستىك ۇيىمىنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ شارتى»، «شاڭحاي سەلبەستىك ۇيىمىنىڭ ۇشقارىلىققا قارسى تۇرۋ شارتى»، «شاڭحاي سەلبەستىك ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردىڭ سەلبەسىپ لاڭكەستىككە، بولشەكتەۋشىلىككە جانە ۇشقارىلىققا سوققى بەرۋ 2019 − 2021 - جىل سەلبەستىك باعدارلاماسى»، «شاڭحاي سەلبەستىك ۇيىمىنا مۇشە ەلدەر مەن اۋعانستان ءىسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ لاڭكەستىككە، ەسىرتكى اتكەزشىلىگىنە جانە ۇيىمداسقان قىلمىسقا سوققى بەرۋ ارەكەت جوسپارى» سياقتى حۇجاتتاردى جاساستى.

  بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمىنىڭ «زورلىقتى كۇشتەن، ۇشقارىلىقتان ساقتانۋ ارەكەت جوسپارى» (70/674) بايانداماسىندا: كەدەيلىك، جۇمىسسىزدىق، جۇمىسقا ورنالاسۋ ورايى تاپشى جانە ءبىلىم دەڭگەيى تومەن بولۋ، سونداي - اق زورلىقتى كۇش، ۇشقارى توپتاردىڭ ءدىني سەنىمدى، ۇلت - ۇلىستار ايىرماشىلىعىن جانە ساياسي - يدەيالىق جۇيەنى كەلسە - كەلمەس بۇرمالاۋ جانە ودان پايدالانۋ سياقتى جاقتار زورلىقتى كۇشتىڭ، ۇشقارىلىقتىڭ قالىپتاسۋ استارى جانە سەبەبى بولىپ وتىر دەپ اتاپ كورسەتىلگەن. ارەكەت جوسپارىندا زورلىقتى كۇشتەن، ۇشقارىلىقتان ساقتانۋ ءۇشىن، ءسوز جوق، توتەپ بەرۋ شارالارىن كەڭەيتىپ، اناعۇرلىم ەرتەرەك كىرىسىپ، زورلىقتى كۇشتى، ۇشقارىلىقتى تۋدىراتىن فاكتورلاردى جويىپ، ساقتانۋ شارالارىنان پايدالانا وتىرىپ زورلىقتى كۇشكە، ۇشقارىلىققا سوققى بەرۋ ۇسىنىسى العا قويىلعان. ارەكەت جوسپارىندا مەملەكەتتىڭ دامۋ ساياساتى مەن باياندى دامۋ نىساناسىنىڭ بىردەيلىگىن ساقتاپ، ءارقانداي فورماداعى كەدەيلىكتى جويىپ، ساپالى ءبىلىم بەرۋگە شىنايى كەپىلدىك ەتىپ، بارلىق حالىقتىڭ ومىرلىك ۇيرەنۋ ورايىنان يگىلىكتەنۋىنە مۇمكىندىك جاساۋ؛ زورلىقتى كۇش، ۇشقارى توپتارداعى ادامدارعا ءبىلىم الۋ ورايىن جانە ەكونوميكالىق وراي بەرىپ، ولاردى زورلىقتى كۇش، ۇشقارى توپتاردان قول ۇزۋگە ىنتالاندىرۋ؛ جاستاردى ۇزدىكسىز ۇيرەنۋ ورايىمەن، كاسىپتىك جاقتان باۋلۋ بايلىعىمەن، شارۋاشىلىق قۇرۋ قابىلەتى جاعىنان باۋلۋمەن قامداۋ ورتاعا قويىلعان. شينجياڭنىڭ تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىن ورىستەتۋى جۇڭگونىڭ حالىقارالىق قوعامنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ دارىپتەمەلەرىن جانە ونداعى ۇستانىمداردى تياناقتاندىرۋىنىڭ ناقتى بەينەسى بولىپ تابىلادى.

ءۇشىنشى، تاربيە مەن باۋلۋدىڭ مازمۇنى

  ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ ءورشىپ، كەڭەيۋ، زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك دەلولاردىڭ (وقيعا) كوپ، ءجيى تۋىلۋ اۋقىمىن ءونىمدى تۇردە اۋىزدىقتاۋ ءۇشىن، شينجياڭ تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىن زاڭ بويىنشا ورىستەتىپ، ءىشىنارا رايونداردا، اۋدانداردا تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىقتارىن قۇردى.

  تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى مەكتەپ سيپاتىن الادى. شينجياڭنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ ءىس جۇزىندىك قاجەتىنە مەڭزەس، مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋدى، زاڭ ءبىلىمىن، كاسىپتىك شەبەرلىكتى ۇيرەنۋدى، سونداي - اق ۇشقارىلىقتى الاستاۋدى نەگىزگى مازمۇن ەتكەن وقىتۋ ساباقتارىن ورنالاستىردى.

  تاربيەلەنۋشىلەردىڭ مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋ ورەسىنىڭ جاپپاي تومەن بولۋ ماسەلەسىنە مەڭزەس، مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋعا باۋلۋ قىزمەتىن ورىستەتتى. تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋعا باۋلۋ قىزمەتىن ورىستەتۋىنىڭ تولىق نەگىزگى زاڭدىق جانە زاڭدىق نەگىزى بار.

  «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ نەگىزگى زاڭى»ندا، سونداي - اق «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق وڭىرلىك اۆتونوميا زاڭى» ندا، «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋ زاڭى» ندا ۇلتتاردىڭ وزدەرىنىڭ ءتىل - جازۋىن قولدانۋ جانە دامىتۋ ەركىندىگى بولاتىندىعى قامتاماسىز ەتىلگەن. سونىمەن بىرگە، «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ نەگىزگى زاڭى» مەن «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋ زاڭى»ندا مەملەكەتتىڭ مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن پۋتۇڭحۋانى جالپىلاستىراتىندىعى، ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋدى ۇيرەنۋ جانە قولدانۋ ۇقىعى بار ەكەندىگى، مەملەكەتتىڭ ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋدى ۇيرەنۋىنە جانە قولدانۋىنا شارت - جاعداي ازىرلەيتىندىگى دە بەلگىلەنگەن. تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى نەگىزگى زاڭدا بەرىلگەن ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋدى ۇيرەنۋ جانە قولدانۋ ۇقىعىن تولىق قامتاماسىز ەتىپ، تاربيەلەنۋشىلەرگە ۇيرەنۋ شارت - جاعدايىن ازىرلەدى. وقىتۋشىلىق تولىمدىلىعى بار مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل ارناۋلى وقىتۋشىلارىن ورنالاستىرىپ، تاربيەلەنۋشىلەرگە ارنالىپ جازىلعان وقۋلىقتاردى ارنايى قولدانىپ، ادەتتەگى مەكتەپتەردىڭ ساباق ءوتۋ ءتاسىلى بويىنشا تاربيەلەنۋشىلەردىڭ مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋدى قولدانۋ قابىلەتىن جەدەل جوعارىلاتتى. مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋعا باۋلۋ از ۇلتتاردىڭ ءوز ۇلتىنىڭ ءتىل - جازۋىن قولدانۋ ۇقىعىنا قۇرمەت ەتۋ العى شارتىندا ورىستەتىلەدى، مۇنداعى ماقسات − تاربيەلەنۋشىلەردى ءوز ۇلتىنىڭ ءتىل - جازۋىن قولدانۋ، دامىتۋ ۇقىعىنان ماقرۇم ەتۋ نەمەسە شەكتەۋ ەمەس، مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋدى يگەرۋ جانە قولدانۋ قابىلەتىن ءوسىرىپ، تاربيەلەنۋشىلەردىڭ عىلىم، مادەنيەت بىلىمدەرىن، كاسىپتىك شەبەرلىكتى ۇيرەنۋىنە، سىرتقا شىعىپ ساۋدامەن شۇعىلدانۋىنا، جۇمىس ىستەۋىنە، باسقا ۇلت بۇقاراسىمەن اۋىس - كۇيىس جاساۋىنا، وسى زامانعى تۇرمىسقا ۇيلەسەتىن ءتىل قۇرالىن يگەرۋىنە مۇمكىندىك جاساۋ.

  تاربيەلەنۋشىلەردىڭ زاڭمەن جونگە سالۋ تانىمىنىڭ جاپپاي كەمشىل بولۋىنا مەڭزەس، زاڭ ءبىلىمى ساباعىن ورنالاستىردى. تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى زاڭ بىلىمدەرىن ۇيرەنۋدى تاربيەلەنۋشىلەردى مەملەكەت تانىمىن، ازامات تانىمىن، زاڭمەن جونگە سالۋ تانىمىن كۇشەيتۋگە باۋلۋدىڭ شەشۋشى بۋىنى ەتتى. سۋديالاردى، پروكۋرورلاردى، ادۆوكاتتاردى ۇسىنىس ەتىپ، «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ نەگىزگى زاڭى»، «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق وڭىرلىك اۆتونوميا زاڭى»، «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق ىستەر زاڭى»، «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىق ىستەر زاڭىنىڭ جالپى ەرەجەسى»، «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇيلەنۋ زاڭى»، «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ايەلدەردىڭ ۇقىق - مۇددەسىن قامتاماسىزداندىرۋ زاڭى»، «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ازامات جاسىنا تولماعانداردى قورعاۋ زاڭى»، «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك زاڭى»، «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك توقتامى زاڭى»، «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ وقۋ - اعارتۋ زاڭى»، «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ كاسىپتىك وقۋ - اعارتۋ زاڭى»، «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ زاڭى»، «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ اماندىق باسقارۋ جازا زاڭى» جانە «شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنىڭ ۇشقارىلىقتى الاستاۋ ەرەجەسى»، «شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنىڭ <جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ زاڭىن> اتقارۋ ءادىسى»، «شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنىڭ ءدىن ىستەرى ەرەجەسى» قاتارلى زاڭدار مەن زاڭ ەرەجەلەردەن ساباق ءوتتىردى. ۇيرەنۋ ارقىلى تاربيەلەنۋشىلەردىڭ ازاماتتاردىڭ ۇقىعى، بورىشى جونىندەگى تانىمدى كۇشەيتىپ، ۇقىقتان تەڭ يگىلىكتەنۋ، ازاماتتاردىڭ بورىشىن وتەۋ كوزقاراسىن ورناتىپ، مەملەكەتتىڭ نەگىزگى زاڭى مەن زاڭدارىنا سانالى تۇردە بويسۇنىپ، نەگىزگى زاڭ مەن زاڭداردا بەرىلگەن ۇقىق پەن بورىش بويىنشا ءىس ىستەۋىنە مۇمكىندىك جاسادى.

  تاربيەلەنۋشىلەردىڭ كاسىپتىك شەبەرلىگىنىڭ كەمشىل بولۋى، جۇمىستانۋىنىڭ قيىنعا سوعۋى ماسەلەسىنە مەڭزەس، كاسىپتىك شەبەرلىككە باۋلىدى. تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى كاسىپتىك شەبەرلىك ۇيرەنۋدى تاربيەلەنۋشىلەردىڭ جۇمىستانۋ قابىلەتىن ءوسىرۋدىڭ ماڭىزدى جولى ەتىپ، جەرگىلىكتى ورىننىڭ سۇرانىسى مەن جۇمىستاندىرۋ شارت - جاعدايىنا قاراي كيىم - كەشەك، اياق كيىم، باس كيىم تىگۋ، ازىق - تۇلىك وڭدەۋ، ەلەكتروندىق ونىمدەردى قۇراستىرۋ، بەت جاساۋ، باسۋ، اجارلاندىرۋ، شاش جاساۋ، ەلەكتروندىق ساۋدا، اۆتوموبيل جوندەۋ، قۇرىلىس اشەكەيلەۋ، مال باعىمشىلىعى، جەمىس اعاشىن ءوسىرۋ، دەنساۋلىق كۇتۋ، ۋقالاۋ، ءۇي جۇمىستارى قىزمەتى، قولونەر بۇيىمدارىن جاساۋ، گۇل جاساۋ، كىلەم توقۋ، سۋرەت سالۋ، مۋزيكا اسپابىن ويناۋ، ءبي ونەرى سياقتىلارعا باۋلۋ ساباقتارىن ورنالاستىرىپ، مۇنىڭ ىشىندە ءوزى قالايتىن ءارى شارت - جاعدايى بار تاربيەلەنۋشىلەردى كوپ ءتۇرلى شەبەرلىككە باۋلىپ، تاربيەلەنۋشىلەردىڭ وقۋ تاۋىسقان سوڭ 1 − 2 كاسىپتىك شەبەرلىكتى ءبىرشاما جەتىك يگەرۋىنە شىنايى كەپىلدىك ەتتى. تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى ساباقتا ۇيرەنۋ مەن پراكتيكالىق جۇمىستى ۇشتاستىرۋعا باسا ءمان بەرىپ، تاربيەلەنۋشىلەردىڭ ناقتى جۇمىس قابىلەتىن جوعارىلاتتى. پراكتيكالىق جۇمىس − امالياتتىق وقىتۋ، ول زاۆودتا جۇمىس ىستەۋ ەمەس، كاسىپورىندا جۇمىستانۋ ەمەس، ءماجبۇري ەڭبەك تىپتەن ەمەس.

  تاربيەلەنۋشىلەردىڭ تۇرلىشە دارەجەدە ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ ىقپالى مەن تەجەۋىنە ۇشىراۋ ماسەلەسىنە مەڭزەس، تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى ۇشقارىلىقتى الاستاۋدى تۇتاس بارىسپەن ساباقتاستىردى. زاڭدار مەن زاڭ ەرەجەلەردى، ۇلت، ءدىن ساياساتىن جانە ءدىن بىلىمدەرىن ساتىلار بويىنشا ۇيرەنۋ ارقىلى لاڭكەستىكتىڭ، ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ زيانىن اشكەرەلەپ، تاربيەلەنۋشىلەردىڭ مەملەكەتتىڭ ءدىني سەنىم ەركىندىگى ساياساتىن جاپپاي ءدال تۇسىنۋىنە، نەنىڭ زاڭدى ءدىني قيمىل ەكەنىن، نەنىڭ زاڭسىز ءدىني قيمىل ەكەنىن، نەنىڭ ءدىني ۇشقارىلىق ەكەنىن تەرەڭ تانۋىنا، ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ ءدىن قاعيدالارىنا بۇكىلدەي قايشى ەكەنىن شىن مانىندە ۇعىنۋىنا مۇمكىندىك جاسادى، تاربيەلەنۋشىلەردىڭ لاڭكەستىكتىڭ، ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ زۇلىمدىق سيپاتى مەن اۋىر زيانىن جىعا تانىپ، ونىڭ ىقپالى مەن تەجەۋىنەن قۇتىلۋىنا مۇمكىندىك جاساۋعا قۇلشىندى. تاربيەلەۋ - باۋلۋدا تاربيەلەنۋشىلەردىڭ سەنىم ەركىندىگىنە مۇلدە كيلىگىپ كورىلگەن جوق، تاربيەلەنۋشىلەردىڭ ءدىني سەنىمىن وزگەرتەتىن وقىتۋ قيمىلى مۇلدە جۇرىلگەن جوق.

ءتورتىنشى، تاربيەلەنۋشىلەردىڭ نەگىزگى ۇقىعى قامتاماسىز ەتىلدى

  ادامدىق ۇقىققا قۇرمەت ەتۋ جانە ونى قامتاماسىز ەتۋ − جۇڭگونىڭ نەگىزگى زاڭىندا بەلگىلەنگەن نەگىزگى پرينسيپ، سونداي - اق جۇڭگونىڭ ءتۇرلى زاڭ تۇزىمدەرىندە جانە جۇڭگو ۇكىمەتى ورىستەتكەن ءار ءتۇرلى قىزمەتتەردە تولىق ايگىلەندى. شينجياڭنىڭ تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىن ورىستەتۋى − ۇكىمەتتىڭ زاڭ بويىنشا قولدانعان قوعامدىق جونگە سالۋ شاراسىنىڭ ءبىرى، ونىڭ ماقساتى − حالىقتىڭ ءومىرىنىڭ اماندىعىن قامتاماسىز ەتۋ، ازاماتتاردىڭ نەگىزگى ۇقىعىنا قول سۇعىلماۋىن قامتاماسىز ەتۋ. ۇيرەنۋ - تاربيەلەۋ قىزمەتىن ورىستەتۋ بارىسىندا، تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى نەگىزگى زاڭ مەن زاڭدارداعى بەلگىلەمەلەردى قاتاڭ دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرىپ، باۋلۋعا قاتىناسقان تاربيەلەنۋشىلەردىڭ نەگىزگى ۇقىعىنا قول سۇعىلماۋىن قامتاماسىز ەتتى.

  تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتى استە باس بوستاندىقتى شەكتەۋ، ماقرۇم ەتۋ شاراسى ەمەس، قايتا زاڭ بويىنشا قولدانعان تاربيەلەنۋشىلەردىڭ لاڭكەستىكتىڭ، ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ بۇعاۋىنان قۇتىلۋىنا كومەكتەسۋدىڭ ماڭىزدى شاراسى، ادامنىڭ يدەيا ازاتتىعىن، ساپاسىنىڭ ءوسۋىن جانە اناعۇرلىم جاقسى دامۋىن جۇزەگە اسىرۋ شاراسى.

  جۇڭگونىڭ زاڭدارىندا ءوڭىر، ۇلت، ءدىن سياقتى سەبەپتەر نەگىزىندەگى ءارقانداي قاقپايلاۋ سيپاتتى ىستەرگە ايقىن تيىم سالىنعان، بۇل بەلگىلەمە شينجياڭدا شىن مانىندە اتقارىلدى. تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىنىڭ تاربيەلەۋ، قۇتقارۋ وبيەكتىسىن بەلگىلەۋدەگى بىردەن - ءبىر ولشەمى − لاڭكەستىك، ءدىني ۇشقارىلىق سىندى زاڭعا قايشى نەمەسە قىلمىستىق ارەكەتتەرىنىڭ بار - جوقتىعى، مۇنىڭ ول تۇرعان وڭىرمەن، ۇلتىمەن جانە سەنەتىن دىنىمەن مۇلدە قاتىسى جوق.

  تاربيەلەنۋشىلەردىڭ تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىندا ۇيرەنۋ بارىسىنداعى باس بوستاندىعى زاڭ بويىنشا قامتاماسىز ەتىلدى. تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى تاربيەلەنۋشىلەردىڭ ادامدىق ار - نامىسىنا قول سۇعىلماۋىن تولىق قامتاماسىز ەتىپ، تاربيەلەنۋشىلەردىڭ ار - نامىسىن ءارقانداي تاسىلمەن قورلاۋعا جانە جابىرلەۋگە قاتاڭ تيىم سالدى. تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى جاتاق ءتۇزىمىن جولعا قويىپ باسقاردى، تاربيەلەنۋشىلەر مەرزىم سايىن ۇيلەرىنە قايتا الادى، شارۋالارى شىقسا رۇقسات سۇرايدى، تاربيەلەنۋشىلەردىڭ حابار - بايلانىس ەركىندىگى بار.

  تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىندا ءار ۇلتتىڭ عۇرىپ - ادەتى جانە ءوز ۇلتىنىڭ ءتىل - جازۋىن قولدانۋ ۇقىعى تولىق قامتاماسىز ەتىلدى. تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىنىڭ ءتۇرلى ەرەجە - تۇزىمدەرى، ساباق كەستەسى، تاماق ءتىزىمى سياقتىلاردىڭ بارلىعىندا مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋ مەن جەرگىلىكتى از ۇلتتاردىڭ ءتىل - جازۋى قولدانىلدى. تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى تۇرلىشە ۇلت تاربيەلەنۋشىلەرىنىڭ عۇرىپ - ادەت، سالت - ساناسىنا تولىق قۇرمەت ەتىپ جانە ونى قامتاماسىز ەتىپ، ءتۇرى مول، ءنارلى مۇسىلمانشا تاماقتارمەن اقىسىز قامدادى.

  تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى تاربيەلەنۋشىلەردىڭ ءدىني سەنىم ەركىندىگىنە قۇرمەت ەتتى. «ءدىن ىستەرى ەرەجەسى»ندە ءدىني مەكتەپتەردەن باسقا مەكتەپتەردە، سونداي - اق باسقا وقۋ - اعارتۋ قۇرىلىمدارىندا ءدىن تاراتۋعا، ءدىني قيمىل وتكىزۋگە، ءدىني ۇيىم قۇرۋعا، ءدىني قيمىل ورىندارىن قۇرۋعا تيىم سالىناتىندىعى بەلگىلەنگەن. تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى باسقارۋ جاعىندا وقۋ - اعارتۋ مەن ءدىندى ءبولۋدى جولعا قويدى، تاربيەلەنۋشىلەردىڭ مەكتەپ ىشىندە ءدىني قيمىل ۇيىمداستىرۋىنا، وعان قاتىناسۋىنا بولمايدى، ءبىراق دىنگە سەنەتىن تاربيەلەنۋشىلەردىڭ ۇيىنە قايتقان كەزدە زاڭدى ءدىني قيمىلدارعا قاتىناسۋ - قاتىناسپاۋدى ءوزى ۇيعارۋىنا بولادى.

  تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى قوس ءتىل وقىتۋشىسى، جەتەكشى، شيپاگەر، ارتقى شەپ قىزمەت وتەۋ - باسقارۋ قىزمەتكەرى سياقتىلاردى دايىنداپ، تاربيەلەنۋشىلەردىڭ قالىپتى ۇيرەنۋى مەن تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتتى. تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىنىڭ تۇرمىس قۇرىلعىلارى تولىق، بولمەدە قىستا پار، جازدا اۋا رەتتەگىش نەمەسە جەلدەتكىش بار، جاتاقتا تەلەۆيزور بار، تاربيەلەنۋشىلەر مونشاعا تەگىن تۇسە الادى. ەمدەۋ ءۇيى 24 ساعات بويى تاربيەلەنۋشىلەرگە اقىسىز مەديتسينالىق قىزمەت وتەيدى، جەڭىل ناۋقاستاردى ەمدەۋ ۇيىندە ەمدەۋگە بولادى، سالماقتى ناۋقاستار، شۇعىل ناۋقاستار شيپاحانالارعا جەدەل قۇتقارۋعا جونەلتىلەدى.

  تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى تاربيەلەنۋشىلەردىڭ ءار جاقتاعى رۋحاني مادەني تۇرمىس قاجەتىنە تولىق قۇرمەت ەتتى، بولمەنىڭ ءىشى - سىرتىندا دەنە تاربيە، مادەنيەت قيمىل ورىندارى بار، ۇنەمى باي مازمۇندى مادەنيەت، دەنە تاربيە كوڭىل اشۋ قيمىلدارى وتكىزىلەدى. كىتاپ وقۋ ءۇيى اشىلىپ، تاربيەلەنۋشىلەردىڭ كىتاپ وقىپ ۇيرەنۋىنە قولايلىلىق جاسالعان. زاڭدىق كەڭەس بەرۋ ءۇيى اشىلىپ، تاربيەلەنۋشىلەردىڭ زاڭدىق جاقتاعى قيىنشىلىعى مەن سۇراۋلارىن دەر كەزىندە شەشۋىنە كومەكتەستى. پسيحولوگيالىق كەڭەس بەرۋ ءۇيى اشىلىپ، پسيحولوگيالىق كەڭەس قىزمەتىن كورسەتىپ، تاربيەلەنۋشىلەردىڭ پسيحيكالىق اقاۋسىزدىعىنا كوڭىل ءبولدى. بارلىق تاربيەلەنۋشىلەر زەينەتكەرلىك، ەمدەۋ سياقتى قوعامدىق قامسىزداندىرۋدان يگىلىكتەنىپ، جالپى حالىقتىڭ سالاماتتىلىعىن تەكسەرۋگە اقىسىز قاتىناستى.

  تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىنداعى تاربيەلەنۋشىلەردى الاڭنان ارىلتۋ ءۇشىن، شينجياڭداعى ءار دارەجەلى ۇكىمەتتەر تاربيەلەنۋشىلەردىڭ وتباسىلارىنا قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ، وقۋ - اعارتۋ، ەمدەۋ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ سياقتى ءار ءتۇرلى ءتيىمدى ساياساتتاردى تەڭ تۇرعىدا تياناقتاندىرىپ، تاربيەلەنۋشىلەردىڭ جان اشىر جاقىندارىنىڭ ءوندىرىس، تۇرمىس، جۇمىستانۋ، وقۋ، ەمدەلۋ جاقتارىنداعى ناقتى قيىنشىلىقتارىن شەشۋىنە كومەكتەسىپ، تاربيەلەنۋشىلەردىڭ ۇيرەنۋگە، باۋلۋعا قاتىناسۋ قوزعاۋشى كۇشىن ارتتىردى.

بەسىنشى، تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتى كورنەكتى ونىمدىلىككە قول جەتكىزدى

  شينجياڭ تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىن ورىستەتىپ، لاڭكەستىك، ۇشقارىلىق سىندى زاڭعا قايشى نەمەسە قىلمىستىق ارەكەتى بار ادامداردى ەڭ جوعارى شەكتە قۇتقارىپ، لاڭكەستىك، ءدىني ۇشقارىلىق ءوربيتىن ورتا مەن شارت - جاعدايدى ەڭ جوعارى شەكتە جويىپ، ازاماتتاردىڭ نەگىزگى ۇقىقتارىنىڭ لاڭكەستىكتىڭ، ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ زالالىنا ۇشىراماۋىنا ەڭ جوعارى شەكتە قامتاماسىز ەتىپ، تاماشا ناتيجەگە قول جەتكىزدى. تاربيەلەۋ - باۋلۋعا قاتىناسقان ادامدار قوزعالىستى كۇيدە بولىپ، كىرگەندەر دە، شىققاندار دا بولدى. تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىنىڭ ۇتىمدى ورىستەتىلۋىمەن جانە ىلگەرىلەۋىمەن كوپتەگەن تاربيەلەنۋشىلەر باۋلۋ تالابىنا تولىپ ءساتتى تۇردە وقۋ ءبىتىردى.

  − تاربيەلەنۋشىلەردىڭ جان - جاقتى ساپاسى جوعارىلادى. تاربيەلەنۋشىلەردىڭ زاڭمەن جونگە سالۋ تانىمى جوعارىلاپ، مەملەكەتتىڭ ازاماتى رەتىندە، ءسوز جوق، مەملەكەتتىڭ نەگىزگى زاڭى مەن زاڭدارىنا بويسۇنۋ كەرەك ەكەندىگىن جالپى بەتتىك تانىپ جەتتى. تاربيەلەنۋشىلەردىڭ مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋدى قولدانۋ قابىلەتى جوعارىلادى. كوپتەگەن تاربيەلەنۋشىلەردىڭ بۇرىن مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋدى قولدانۋ قابىلەتى جوق بولاتىن، وقۋ بىتىرگەن كەزدە تىڭداپ تۇسىنە الاتىن، سويلەسە الاتىن، وقي الاتىن، جازا الاتىن بولۋ العاشقى ادىمدا ىسكە استى. تاربيەلەنۋشىلەر كاسىپتىك شەبەرلىك بىلىمدەرىن ۇيرەنۋ ارقىلى كوپ ساندىلارى بەلگىلى ناقتى شەبەرلىك يگەرىپ، جۇمىسقا ورنالاسۋ قابىلەتى جوعارىلادى. كوپ توپتاعى تاربيەلەنۋشىلەر ولشەمگە جەتىپ، تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىنان وقۋ ءبىتىردى، كەيبىرەۋلەرى زاۆودتاردا نەمەسە باسقا كاسىپورىنداردا جۇمىسقا ورنالاستى، كەيبىرەۋلەرى ءوز كۇشىنە سۇيەنىپ شارۋاشىلىق قۇردى، تاعى بىرەۋلەرى ءوز قابىلەتىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتۋ ءۇشىن ورتا تەحنيكۋم، جوعارى تەحنيكۋم سياقتى مەكتەپتەرگە بارىپ ونان ارى ءبىلىم ۇيرەندى.

  − ءدىني ۇشقارىلىق ۇتىمدى جويىلدى. ۇيرەنۋ ارقىلى باسىم كوپ سانداعى تاربيەلەنۋشىلەر لاڭكەستىكتىڭ، ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ ءمانى مەن زالالىن ايقىن تانىپ، لاڭكەستىكتىڭ، ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ رۋحاني شەڭگەلدەۋىنەن قۇتىلدى. تاربيەلەنۋشىلەردىڭ مەملەكەت تانىمى، ازامات تانىمى، زاڭمەن جونگە سالۋ تانىمى كورنەكتى كۇشەيىپ، دۇرىس پەن بۇرىستى پارىقتاۋ قابىلەتى ايقىن جوعارىلادى. باسىم كوپ سانداعى تاربيەلەنۋشىلەر ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ ءدىن ەمەس ەكەندىگىن ايقىن تانىپ، ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ ءسىڭىپ كىرۋىنە قارسى تۇرۋ قابىلەتى ايقىن كۇشەيدى.

  − قوعامدىق سالت ايقىن جاقساردى. تاربيەلەنۋشىلەردىڭ ۇيرەنۋى، تۇرمىسى بارىسىندا، تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى تاربيەلەنۋشىلەردى كوزقاراستى وزگەرتۋگە جەتەكتەۋگە ءمان بەرىپ، ۇلتتاردىڭ سالت - سانا، عۇرىپ - ادەتىنە ءوزارا قۇرمەت ەتۋىن، كيەر كيىم، ىشەر اس، تۇرار جاي، ساپارلاۋ، ۇيلەنۋ، ءولىم - ءجىتىم، كۇيەۋگە ءتيۋ، ايەل الۋ، جول - جوسىن، سالت - سانا سياقتى جاقتاردان وسى زامانعى قوعامنىڭ دامۋ تالابىنا ۇيلەسۋدى دارىپتەدى ءارى وسى زامانعى وركەنيەت ۇستانىمىن زور كۇشپەن تاراتىپ، تاربيەلەنۋشىلەردى كونە داعدىنىڭ، ناشار ادەتتىڭ بۇعاۋىنان قۇتقاردى. تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىنىڭ بەلسەندى ىقپالىندا، شينجياڭنىڭ قوعامدىق سالتى ايقىن جاقسارىپ، دۇرىس سالت جوعارىلاپ، ناشار سالت تومەندەپ، ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ تارالۋى سانالى تۇردە تەجەلىپ، وسى زامانعى عىلىم - تەحنيكالىق بىلىمگە، وركەنيەتتى تۇرمىسىن سالتىنا تالپىناتىن قوعامدىق راي كۇن سايىن قويۋلاندى.

  − قوعامدىق كەلەلى جاعداي ۇزدىكسىز ورنىقتى. تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتى ورىستەتىلگەننەن بەرى، شينجياڭدا ءۇرتىس 3 جىلعا جۋىق ۋاقىتتان بەرى زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك دەلوسى (وقيعاسى) تۋىلمادى، ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ ءسىڭىپ كىرۋى ۇتىمدى تەجەلىپ، قوعامنىڭ اماندىق جاعدايى ايقىن جاقسارىپ، ۇلتتار تەپە - تەڭ، ىنتىماقتى، ءدىن تاتۋ، بەرەكەلى، حالىق تۇرمىسى تىنىش، الاڭسىز بولدى. ساناققا نەگىزدەلگەندە، 2018 - جىلى شينجياڭنىڭ ساياحات كاسىبى زور مولشەردە ارتىپ، شەكارا ءىشى - سىرتىنان قابىلداعان ساياحاتشى جيىنى 150 ميلليون ادام - رەتتەن اسىپ، وتكەن جىلعى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %40 ارتقان؛ مۇنىڭ ىشىندە شەكارا سىرتىنان كەلگەن ساياحاتشى 2 ميلليون 626 مىڭ ادام - رەت بولىپ، وتكەن جىلعى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %11.83 ارتقان. 2019 - جىلى 1 - ايدان 6 - ايعا دەيىن شينجياڭ شەكارا ءىشى - سىرتىنان كەلگەن ساياحاتشىلاردان 75 ميلليون 893 مىڭ 500 ادام - رەت قابىلداپ، وتكەن جىلعى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %46 ارتقان.

  − ءار ۇلت حالقى جالپى بەتتىك قولدادى. تاربيەلەۋ - باۋلۋ ارقىلى تاربيەلەنۋشىلەر لاڭكەستىكتىڭ، ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ ءمانى مەن زالالىن ايقىن تانىپ، تاربيەلەۋ - باۋلۋدىڭ ولاردى ”لاڭكەستىك قىلمىسىنا بەت الۋ جولىنان قايتارعاندىعى“نا، ”ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ رۋحاني قۇرساۋىن جويعاندىعى“نا العىس ايتتى. تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتى شينجياڭ قوعامىنىڭ تىنىشتىعىن، جاراسىمدىلىعىن پارمەندى قورعاپ، ءار ۇلت حالقىنىڭ نەگىزگى ادامدىق ۇقىعىن ەڭ جوعارى شەكتە قامتاماسىزداندىرىپ، ءار ۇلت حالقىنىڭ قولداۋىنا يە بولدى. كوپتەگەن ادامدار شينجياڭنىڭ بۇگىنگى اسا تاماشا جاعدايىنىڭ وڭاي - وسپاق قولعا كەلمەگەندىگىن، تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتى بولماسا بۇگىنگى تىنىش تا ورنىقتى كۇن بولمايتىندىعىن شىنايى سەزىندى.

  − حالىقارالىق قوعام بەلسەندى باعالادى. شينجياڭنىڭ تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتى حالىقارالىق قوعامنىڭ جالپى بەتتىك نازارىن اۋداردى. 2018 - جىلى 12 - ايدىڭ اياعىنان بەرى، كەيبىر مەملەكەتتەردىڭ جۇڭگودا تۇراتىن ەلشىلەرى، بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمىنىڭ ءمانساپتىلارى، قاتىستى مەملەكەتتەردىڭ جەنەۆادا تۇراقتى تۇراتىن نەگىزگى ديپلوماتتارى، سونداي - اق كەيبىر مەملەكەتتەردىڭ ساياسي پارتيالارى، قوعامدىق توپتارى، اقپارات تىلشىلەرى مەن ءدىني توپتارى سياقتىلاردان 40 نەشە توپتا (ۇيىرمە، گرۋپپا) مىڭعا جۋىق ادام شينجياڭعا كەلىپ ەكسكۋرسيالادى، تىلشىلىك ىستەدى. مىڭ ەستىگەننەن ءبىر كورگەن ارتىق. ناقتى ەكسكۋرسيالاۋ، تىلشىلىك ىستەۋ ارقىلى كوپتەگەن ادامدار شىندىقتى ايقىن تانىپ، شينجياڭنىڭ تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىن ورىستەتۋىنىڭ كوكەي تەستىلىگىن، قاجەتتىلىگىن، زاڭدىلىعىن، ۇيلەسىمدىلىگىن ءتۇسىندى. ولار مىنالاردى جابال ءبىلدىردى: ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ ىقپالىنا ۇشىراۋدان شينجياڭداعى زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك قيمىلى ادامگەرشىلىكتەن جۇرداي بولىپ، ادامداردىڭ زىعىردانىن قايناتتى، تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتى لاڭكەستىكتىڭ، ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ شەڭگەلىنە تۇسكەن تاربيەلەنۋشىلەردى قۇتقاردى، شينجياڭنىڭ تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتى حالىقارالىق قوعامداعى لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ كۇرەسىنە ماڭىزدى ۇلەس قوسىپ، قىمباتتى تاجىريبەلەر جيناقتادى، ەرەكشە ۇلگى ەتۋ قۇنى بار. ءىسلام سەلبەستىك ۇيىمىنىڭ سىرتقى ىستەر باستىقتارى القاسىنىڭ 46 - رەتكى ءماجىلىسى قارار قابىلداپ، جۇڭگونىڭ ءوز ەلىندەگى مۇسىلماندارعا قامقورلىق جاساۋ جولىنداعى قۇلشىنىسىن القادى.

  شينجياڭداعى تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىنا ناقتى تىلشىلىك جاساعان كەيبىر شەتەلدىك اقپارات قۇرالدارىنىڭ تىلشىلەرى جابال حابار ماقالا جازىپ، تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىنىڭ ناقتى جاعدايىن وبيەكتيۆ تانىستىرىپ، شينجياڭنىڭ تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىن ورىستەتۋىن تۇسىنەتىندىكتەرىن، تۇراقتاندىراتىندىقتارىن جانە قولدايتىندىقتارىن ءبىلدىردى.

  2019 - جىلى 5 - ايدىڭ 15 - كۇنى ساۋد ارابيا «رياد گازەتىنىڭ» ءتىلشىسى «شينجياڭ - جۇڭگونىڭ ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جولى“نداعى قاقپاسى» اتتى حابارىندا: ”جۇڭگو از ۇلتتارعا جانە ولاردىڭ ءدىني سەنىمىنە قۇرمەت ەتتى“، ”از ۇلتتاردىڭ اس - سۋ، كيىم - كەشەك، مەرەكە، ۇيلەنۋ جانە ءولىم سياقتىلارداعى ادەت - عۇرىپتارىن قۇرمەتتەۋ جانە قارايلاسۋ ءۇشىن، جۇڭگونىڭ ءار دارەجەلى ۇكىمەتتەرى مەن قاتىستى تاراۋلارى ءبىر قىدىرۋ ساياسات جانە زاڭ ەرەجە جاسادى“، ”شينجياڭدا، ءار ۇلتتىڭ تۇگەلدەي وزدەرىنىڭ تۇرمىس ادەت - عۇرىپىن ساقتاۋ جانە وزگەرتۋ ۇقىعى بار، بۇل جۇڭگونىڭ ەجەلدەن ۇستانعان ساياساتى“ دەدى.

  2019 - جىلى 5 - ايدىڭ 15 - كۇنى ەگيپەت «پيراميدا كەشكى گازەتىنىڭ» ءتىلشىسى «جۇڭگو باۋلۋ جانە قايتالاي تاربيەلەۋ تاسىلىنەن پايدالانىپ ۇشقارىلىققا توتەپ بەردى» دەگەن حابارىندا بىلاي دەدى: ”دۇنيە جۇزىندەگى ءار ەل ءىس جۇزىندىك جاعدايعا نەگىزدەلىپ، كوپ ءتۇرلى ساقتىق شارالارىن قولدانىپ لاڭكەستىك پەن ۇشقارى يدەياعا توتەپ بەردى، مۇنىڭ ىشىندە جۇڭگو ۇكىمەتىنىڭ شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىندا جولعا قويعان ۇشقارى يدەياعا توتەپ بەرۋ شاراسى پايدالى تاجىريبەمەن قامدايدى“، ”شينجياڭنىڭ تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىن قۇرۋى لاڭكەستىك ۇيىمداردىڭ ۇشقارى يدەياسىنىڭ ىقپالىنا ۇشىراعان جاستاردى باۋلىپ، ولارعا قوعاممەن قايتادان توعىساتىن ءارى دۇرىس جولعا تۇسەتىن ورتا جاراتىپ، لاڭكەستىكتىڭ قاندى شەڭگەلىنەن اۋلاق ەتۋ ءۇشىن“. تۇركيا DHA مىنالاردى ءبىلدىردى: تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى تاربيەلەنۋشىلەردى ادامگەرشىلىك تۇرعىدا باسقاردى جانە قىزمەت وتەدى، ورتالىقتا جابىرلەۋ ارەكەتى جوق جانە ادامنىڭ ەركىندىگىن شەكتەمەيدى، تاربيەلەنۋشىلەردىڭ ۇيرەنۋى، تۇرمىسى تۇگەلدەي وتە كوڭىلدى. تىلشىلىك ىستەۋ بارىسىندا كورگەندەرىمىز بەن سەزىنگەندەرىمىز امەريكا باتىس ەلدەرى داۋرىققان تەرىس جاقتاعى مازمۇنداردان مۇلدە باسقاشا ەكەن، قوس ولشەمنىڭ جابايىلىعى مەن جونسىزدىگىن تەرەڭ سەزىندىك.

  امەريكا «حالىقاراعا نازار» جۋرنالى 2019 - جىلى 5 - ايداعى سانىندا «جۇڭگونىڭ شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنا ساپار» اتتى ماقالا جاريالاپ، مىنالاردى اتاپ كورسەتتى: قاشقار كاسىپتىك شەبەرلىككە تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى ءتارتىپتى قىزمەت ىستەۋدە، كوپتەگەن جاستار بۇرىن ۇشقارى يدەيانىڭ زالالىنا ۇشىراسا، قازىر كاسىپتىك شەبەرلىك ۇيرەندى، ادامدار ولارعا اناعۇرلىم جاقسى تىرشىلىك كەشىرۋ ءتاسىلىن ۇيرەتتى. ولاردىڭ تاماعى جاقسى، تۇرمىس شارت - جاعدايى دا جاقسى. ءتىلشى ونداعى بىرنەشە اداممەن اڭگىمەلەستى، ولارعا جاقسى مامىلە كورسەتىلىپتى، قاراعاندا وتە كوڭىلدى ەكەن. كەيبىرەۋلەر بالكىم بۇل جاستار قاتەرگە ۇشىرادى دەپ قاراۋى مۇمكىن، ءبىراق كوڭىلدىكتى جالعان جاساۋ مۇمكىن ەمەس.

  2019 - جىلى 7 - ايدىڭ 5 - كۇنى سينگاپور «بۇعاز ۋاقىت گازەتى» «شينجياڭداعى كاسىپتىك شەبەرلىككە تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىنداعى اڭگىمە» اتتى ماقالانى جاريالاپ، شينجياڭداعى تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىنىڭ شىنايى جاعدايى مەن كوپتەگەن تاربيەلەنۋشىلەردىڭ باۋلۋدان كەيىنگى وزگەرىسىن جاندى تانىستىردى. ماقالادا بىلاي دەلىندى: ۇشقارىلىقتى الاستاۋ مەن مەملەكەتتى جونگە سالۋ تۇرعىسىنان قاراعاندا، شينجياڭداعى تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىنىڭ ءادىس - امالى مول ونىمدىلىككە يە ەكەندىگى ءشۇباسىز. ءتىلشى تاربيەلەنۋشىلەرمەن كەزدەسكەندە كوپتەگەن تاربيەلەنۋشىلەردىڭ زەردەلى قول تەلەفوندا ۇشقارى بەينەجازبالاردى جانە ەكسترەميزمدى ۇگىتتەگەن كىتاپتاردى ءتۇسىرۋ كەشىرمەسى بار ەكەندىگىن ۇعىندى. باۋلۋ ورتالىعىنىڭ رايى جاتاقتى مەكتەپ سياقتى ەكەن. ءتىلشى ۇكىمەتتىڭ كەدەي جۇرتشىلىق ءۇشىن ءۇي سالعاندىعىن، جەرگىلىكتى ورىنداعى بازاردىڭ گۇلدەنىپ تۇرعاندىعىن، جۇرتشىلىقتىڭ ءتۇرلى ەمدەۋدەن قىزمەت وتەۋدەن يگىلىكتەنىپ، ۇلتتىق ءان - بيدەن بارىنشا ءلاززات الاتىندىعىن كوردى. جۇڭگو ۇكىمەتى جەرگىلىكتى مادەنيەتتى تۇنشىقتىرعاندى قويىپ، قايتا جالقى بالا ساياساتى سياقتى جاقتاردان شينجياڭداعى ۇيعۇر ۇلتى مەن باسقادا از ۇلتتارعا كوپتەگەن ەرەكشە ساياساتتاردى جولعا قويىپ وتىر.

التىنشى، ۇشقارىلىقتى الاستاۋدىڭ ءتيىمدى تاجىريبەسىن ىزدەنىپ تاپتى

  كوپ جىلداردان بەرى، لاڭكەستىكتىڭ، ۇشقارىلىقتىڭ قاتەرىنە توتەپ بەرىپ، لاڭكەستىك، ۇشقارىلىق تۋىلاتىن توپىراق پەن شارت - جاعدايدى جويىپ، حالىقتىڭ ءومىر حاۋىپسىزدىگى مەن قوعامنىڭ ورنىقتىلىعىن قورعاۋ ءۇشىن، دۇنيە جۇزىندەگى كەيبىر مەملەكەتتەر ءوز ەلىنىڭ ءىس جۇزىندىگىن شىعار ءتۇيىن ەتۋدەن جازباي، لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋدىڭ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋدىڭ ۇتىمدى شارالارى جونىندە بەلسەندىلىكپەن ىزدەنىس جاسادى ءارى ءتيىمدى تاجىريبە جيناقتادى.

  كەيبىر مەملەكەتتەر ”ۇشقارىلىقتى الاستاۋ ورتالىعىن“ قۇرىپ، ۇشقارىلىقتىڭ جۇعىمداۋىنا ۇشىراعان توپقا ءبىر مەزگىل ۋاقىت تاربيەلەپ رايىنان قايتارۋ جۇرگىزىپ، جەكە نەمەسە توپتىق دەنە تاربيە ارەكەتىن ورىستەتۋ، پسيحولوگيالىق جەتەكتەۋگە، ءدىننىڭ رەالدىعى مەن زايىرلىلىق جونىندە تالقىنى ارالاستىرۋ سياقتىلار ارقىلى تاربيەلەنۋشىلەردىڭ پسيحولوگياسىن قالپىنا كەلتىردى ءارى شەبەرلىك جانە كاسىپتىك باۋلۋ ارقىلى تاربيەلەنۋشىلەردىڭ قوعامعا قايتادان ارالاسۋىنا مۇمكىندىك جاسادى. كەيبىر مەملەكەتتەر ”تاربيەلەۋ، رايىنان قايتارۋ ورتالىعىن“ قۇرىپ، ۇشقارى ەلەمەنتتەردى ءوزىن مالىمدەۋشىلەر، كومەسكىدەگىلەر، قىلمىستىلار سىندى 3 تۇرگە ءبولىپ، وتباسىن، الەۋمەتتىك اۋماقتى تايانىش ەتىپ ءارى رۋحاني ارالاسىپ ەمدەۋ، ەكونوميكالىق جاقتان كومەكتەسۋ، سۇيەمەلدەۋ سياقتى شارالارمەن سايكەستىرىپ، ۇشقارىلىقتى الاستاپ وزگەرتۋ جۇرگىزدى. كەيبىر مەملەكەتتەر تۇرمە جانە الەۋمەتتىك اۋماق سىندى 2 ساتىدان لاڭكەس ەلەمەنتتەر مەن قاتەرى جوعارى توپقا تاربيەلەپ رايىنان قايتارۋ جۇرگىزىپ، پارىقتاۋ، ساۋىقتىرۋ، قايتالاي تاربيەلەۋ، قوعامعا قايتارۋ، باعالاۋ سياقتى ادىستەر ارقىلى لاڭكەستىك قىلمىسقا شاتىلعاندارعا ۇشقارىلىقتى الاستاپ وزگەرتۋ جۇرگىزدى. كەيبىر مەملەكەتتەر ۇشقارى ەلەمەنتتەردىڭ ءىسلام ءدىنىنىڭ ءدىن جوسىنى جونىندەگى قاتە تۇسىندىرمەسىن جازعىرىپ، ءدىني سيىسىمدىلىققا شابىتتاندىرىپ، ”بايىپتى ءىسلامعا“ قايتۋدى العا قويدى ءارى تاربيەلەپ رايىنان قايتارۋ ورتالىعىن قۇرىپ، شوعىرلى باسقارۋ - تىزگىندەۋ جانە قوعامعا قايتارۋ سىندى ەكى باسقىش ارقىلى ۇشقارىلىقتىڭ ىقپالىنا ۇشىراعان ادامدارعا تاربيەلەپ رايىنان قايتارۋ جۇرگىزدى. كەيبىر مەملەكەتتەر ”رايىنان قايتارۋ جانە قۇتىلدىرۋ“ نىسانىن باستاپ، كەزىندە لاڭكەستىككە شاتىلعان ادامدار مەن ەلگە قايتقان لاڭكەستىك قىلمىس كۇماندىلارىن ءسوزسىز باۋلۋعا قاتىناسۋعا زورلىقتى تۇردە تالاپ ەتتى ءارى بۇكىل ەلدە اۋاشالاۋ ورتالىقتارىن قۇرىپ، ۇشقارى ەلەمەنتتەردى قولدا ۇستاپ تۇرۋعا، قاماۋعا پايدالانىپ، ولاردىڭ تۇرمەدە قولداعى باسقا ادامداردى جۇعىمداۋىنان ساقتاندى. كەيبىر مەملەكەتتەر الەۋمەتتىك اۋماقتا قاتىستى شارا قولدانىپ، ۇشقارىلىقتىڭ ىقپالىنا ۇشىراعان ادامدارعا ەرتە ارالاسۋ جۇرگىزدى ءارى قوعامدا اتتانىسقا كەلتىرۋ ءتاسىلىن جولعا قويىپ جانە جاستاردىڭ ۇشقارى توپقا كىرۋ نيەتىن ەرتە بايقاپ جانە ولارعا تيداۋ سالىپ، لاڭكەستىك پەن ۇشقارىلىق ارەكەتىنىڭ تۋىلۋىنان ساقتاندى.

  شينجياڭنىڭ تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىن قۇرۋ ارقىلى تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىن ورىستەتىپ، لاڭكەستىكتىڭ، ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ ىقپالىنا ۇشىراعان ادامدارعا تاربيەلەۋ، قۇتقارۋ جۇرگىزۋى دۇنيە جۇزىندەگى كەيبىر مەملەكەتتەر مەن وڭىرلەردىڭ ءادىس - امالىمەن بىردەي، ماقساتى بىلىنگەن زامان تيىم سالىپ، اۋرۋدى ەمدەپ، ادامدى قۇتقارىپ، ازاماتتاردىڭ نەگىزگى ادامدىق ۇقىعىنىڭ لاڭكەستىكتىڭ، ۇشقارىلىقتىڭ زالالىنا ۇشىراماۋىن ەڭ جوعارى شەكتە قامتاماسىز ەتۋ.

  شينجياڭ تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىن ورىستەتىپ، كورنەكتى ونىمدىلىككە قول جەتكىزىپ، حالىقارالىق قوعامنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ جۇرگىزۋى ءۇشىن ءتيىمدى تاجىريبە ىزدەنىپ تاپتى.

  − جەر جاعدايىنا قاراي ءىس ىستەپ ۇشقارىلىقتى الاستاۋدان جازبادى. شينجياڭ تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىن ورىستەتۋدە، حالىقارالىق قوعامنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋداعى، ۇشقارىلىقتى الاستاۋداعى تاجىريبەلەرىنەن بەلسەنە ۇلگى الۋمەن قوسا، رايوننىڭ جاعدايى مەن ءدوپ كەلگەن ناقتى لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ جاعدايىن دا شىعار ءتۇيىن ەتىپ، باعىتتامالى تۇردە قىزمەت ورىستەتىپ، ءىس جۇزىندىك ونىمدىلىككە قول جەتكىزۋگە تالپىندى. شينجياڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ كۇرەسىنىڭ ءىس جۇزىندىگىمەن تىعىز ۇشتاستىرىپ، حالىقارالىق قوعامنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋداعى جانە ۇشقارىلىقتى الاستاۋداعى تاجىريبەلەرىنەن تولىق ۇلگى الىپ، لاڭكەستىكتىڭ، ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ ىقپالىنا ۇشىراعان ادامدارعا باعىتتامالى تۇردە مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋ، زاڭدىق ءبىلىم، كاسىپتىك شەبەرلىككە تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورىستەتىپ، ۇشقارىلىق يدەيانى جويىپ، قوعام جاپپاي مويىنداعان ءىس جۇزىندىك ونىمدىلىككە قول جەتكىزىپ، شينجياڭنىڭ قوعامىنىڭ ورنىقتىلىعىن پارمەندى قورعادى، ءدىننىڭ اقاۋسىز دامۋ ورتاسىن دا ۇتىمدى قورعادى.

  − سوققى بەرۋ مەن ساقتانۋدى ۇشتاستىرۋدان، ساقتانۋدى نەگىز ەتۋدەن جازبادى. ۇستىنەن وڭاۋ مەن تۇبىرىنەن وڭاۋدى تەڭ جۇرگىزۋ باعىتىنا تاباندى بولىپ، ءبىر جاعىنان، سوققى بەرۋدى يگەرىپ، لاڭكەستىككە، ۇشقارىلىققا قاراتا وكتەم كۇيدى ساقتادى؛ ءبىر جاعىنان، ساقتانۋدى يگەرىپ، تاربيەلەپ قۇتقارۋدى نەگىز ەتتى. تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىن ورىستەتۋ ارقىلى كوپ سانداعى لاڭكەستىكتىڭ، ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ ىقپالىنا ۇشىراعان، ءبىراق قىلمىسى ءبىرشاما جەڭىل ادامدارعا تاربيەلەۋ، قۇتقارۋ، قورعاۋ جۇرگىزىپ، ارى يتەرۋ تاسىلىمەن ەمەس، قولىنان تارتۋ ءتاسىلىن قولدانىپ، قاتاڭ جازالاۋ تاسىلىمەن ەمەس، قۇتقارۋ تاسىلىمەن، جەك كورۋ ەمەس قامقورلىق تاسىلىمەن كومەكتەسۋ، تاربيەلەۋ جۇرگىزىپ، ولاردىڭ ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ شەڭگەلىنەن قۇتىلىپ، زاڭدى بىلۋىنە، زاڭعا بويسۇنۋىنا، مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋدى يگەرۋىنە ءارى بەلگىلى عىلمي مادەنيەت پەن ەڭبەك شەبەرلىگىن يگەرىپ، قوعامعا جارامدى ادام بولىپ، ءومىر قۇنىن جۇزەگە اسىرۋىنا مۇمكىندىك جاسادى.

  − زاڭمەن جونگە سالۋ رۋحىن اسقاقتاتۋعا تاباندى بولدى. مەملەكەتتى زاڭمەن جونگە سالۋ، سوتسياليستىك زاڭمەن جونگە سالىناتىن مەملەكەت قۇرۋ جۇڭگوشا سوتسياليزم قۇرىلىسىنىڭ ماندىك تالابى. شينجياڭ تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىن ورىستەتىپ، لاڭكەستىك، ءدىني ۇشقارىلىق تۋىلاتىن توپىراق پەن ورتانى جويۋدا، باستان - اياق زاڭمەن جونگە سالۋ تۋىن بيىك ۇستاپ، نەگىزگى زاڭ مەن زاڭداردىڭ بەدەلىن باتىل قورعاپ، زاڭمەن جونگە سالۋ ويىن جانە زاڭمەن جونگە سالۋ ءتاسىلىن قولدانىپ ماسەلەنى ءبىر جاقتى ەتۋدەن جازباي، ءتۇرلى قىزمەتتەردى باستان - اياق زاڭمەن جونگە سالۋ ارناسىندا جۇرگىزدى. تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىنىڭ ۇشقارىلىقتى الاستاۋ قىزمەتى باستان - اياق فاكتتى نەگىز، زاڭدى ولشەم ەتىپ، ەرەكشە وڭىرمەن، ۇلتپەن، دىنمەن بايلانىستىرماۋعا تاباندى بولدى.

  − ادامدىق ۇقىققا قۇرمەت ەتۋگە جانە ونى قامتاماسىز ەتۋگە تاباندى بولدى. تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىن ورىستەتۋدە، ءار ۇلت حالقىنىڭ نەگىزگى ادامدىق ۇقىعىنىڭ سۇعاناققا ۇشىراماۋىن قامتاماسىز ەتۋمەن بىرگە، ءدىني ۇشقارى يدەيانىڭ ىقپالىنا ۇشىراپ زاڭعا قايشى قىلمىس وتكىزگەن ادامداردى دا ەڭ جوعارى شەكتە قۇتقاردى. تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى ادامدى نەگىز ەتۋدەن جازباي، زاڭ بويىنشا ارناعا تۇسكەن، مەكتەپ ۇلگىسىندەگى باسقارۋ جۇرگىزىپ، ادامگەرشىلىك قىزمەت وتەۋمەن قامداپ، تاربيەلەنۋشىلەرگە ءارقانداي تاسىلدەگى ادامدىعىن قورلاۋ مەن جابىرلەۋگە قاتاڭ تيىم سالىپ، تاربيەلەنۋشىلەردىڭ باس بوستاندىعىن قامتاماسىز ەتتى. تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى تاربيەلەنۋشىلەردى ساپالى وقىتۋ بايلىعىمەن جانە كوپ تۇرلىلەنگەن شەبەرلىككە باۋلۋمەن قامداپ، تاربيەلەنۋشىلەردىڭ تاربيە الۋ ۇقىعىن ەڭ جوعارى شەكتە قامتاماسىز ەتتى.

  − ۇكىمەتتىڭ جاۋاپكەرلىك ارقالاپ، ىسكەرلىك كورسەتۋىنە تاباندى بولدى. حالىقتىڭ تىرشىلىك ۇقىعىن، سالاماتتىق ۇقىعىن، مال - مۇلىك ۇقىعىن قامتاماسىز ەتىپ، حالىقتىڭ نەگىزگى ۇقىقتارىن سۇعاناققا ۇشىراۋدان قورعاپ، تىنىش تا بەرەكەلى قوعامدىق ورتادا تۇرمىس كەشىرۋىنە مۇمكىندىك جاساۋ جاۋاپكەرلىك ارقالايتىن ءبىر ۇكىمەتتىڭ بۇلتارماس جاۋاپكەرلىگى. شينجياڭداعى ءار دارەجەلى ۇكىمەتتەر، حالىققا دەگەن وسكەلەڭ جاۋاپتى بولۋ پوزيتسياسىمەن، لاڭكەستىكتىڭ، ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ ىقپالىنا ۇشىراعان ادامدارعا تاربيەلەۋ، قۇتقارۋ جۇرگىزىپ، قىرۋار بايىپتى دا ەگجەي - تەگجەيلى قىزمەتتەردى ىستەپ، وي جەتكىسىسىز وراسان زور جاپا - ماشاقات شەكتى. تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىنىڭ ءساتتى ورىستەتىلۋى قوعامدىق تۋراشىلدىقتى جاقتاپ، ادامنىڭ ابىرويىن قورعاپ، ۇكىمەتتىڭ تاماشا وبرازىن ورناتتى.

سوڭعى ءسوز

  اماليات مىنانى دالەلدەدى: شينجياڭنىڭ تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىن ورىستەتۋى لاڭكەستىكتىڭ، ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ ءوسۋ - ءوربۋ توپىراعى مەن شارت - جاعدايىن ءونىمدى تۇردە الاستاپ، شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقىنىڭ تىرشىلىك ۇقىعىن، سالاماتتىق ۇقىعىن جانە دامۋ ۇقىعىن شىن مانىندە قامتاماسىز ەتىپ، شينجياڭنىڭ قوعام ورنىقتىلىعىن جۇزەگە اسىرۋىنا مۇمكىندىك جاساپ قانا قويماي، ءوڭىردىڭ حاۋىپسىزدىگى مەن ورنىقتىلىعىن دا پارمەندى تۇردە قورعادى. بۇل ءادىس حالىقارالىق قوعامنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ نەگىزگى رۋحى مەن نەگىزگى پرينسيبىنە بۇكىلدەي ۇيلەسەدى، دۇنيە جۇزىندەگى ءار ەل حالىقتارىنىڭ ءتۇبىرلى مۇددەسى مەن تالابىنا بۇكىلدەي ۇيلەسەدى.

  شينجياڭنىڭ تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىن ورىستەتۋىنىڭ ماقساتى − لاڭكەستىكتى، ءدىني ۇشقارىلىقتى تۋ باستان الاستاۋ، ول − بۇكىلدەي ادامدىق ۇقىققا قۇرمەت ەتۋ جانە قامتاماسىز ەتۋ شاراسى. حالىقارادا جات نيەتتەگى ءىشىنارا ادامدار يدەولوگياداعى سىڭار جاقتى كوزقاراسپەن جانە جاسىرىن ماقساتپەن، ءار ءتۇرلى تاسىلدەر ارقىلى شينجياڭنىڭ تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىنىڭ اتىنا داق سالىپ، شينجياڭنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋدا، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ جولىنداعى زور قۇلشىنىستارىن تەرىسكە شىعارۋعا ۇرىندى، مۇنى شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقى استە قۇپ كورمەيدى. حالىقارادا كەيبىر مەملەكەتتەر، ۇيىمدار نەمەسە جەكە ادامدار لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ ماسەلەسىندە ”قوس ولشەم“ قولداندى، ءتۇبىن قۋعاندا، لاڭكەستىكتى، ۇشقارىلىقتى قورعاشتاپ، ىرقىنا جىبەرىپ، حالىقارالىق ءمورال مەن ادامگەرشىلىككە اۋىر قايشى كەلدى، بارلىق ىزگى نيەتتى جانە ادىلەتتى ادامدار ولاردان جيرەندى.

  لاڭكەستىكتىڭ، ۇشقارىلىقتىڭ ادامزاتقا اۋىر زيان سالعاندىعىنا مەڭزەس، لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ سىندى دۇنيە جۇزىلىك قيىن تاقىرىپقا مەڭزەس، شينجياڭداعى ءار دارەجەلى ۇكىمەتتەر بارىنشا جاۋاپتى بولۋ پوزيتسياسىمەن، حالىقارالىق تاجىريبەلەر مەن ادىستەردى بەلسەنە قابىلداپ، تاربيەلەۋ - باۋلۋ سياقتى قىزمەتتەردى ورىستەتۋ ارقىلى لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ كۇرەسىنىڭ ماڭىزدى كەزەڭدىك جەڭىسىنە قول جەتكىزدى، شينجياڭنىڭ ءادىسى حالىقارالىق قوعامنىڭ ءتۇسىنۋى مەن قۇرمەتتەۋىنە يە بولۋى ءتيىس.

  شينجياڭنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ كۇرەسىنىڭ ءالى دە ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرەتىن تۇستارى بار، ءالى دە كوپتەگەن قىزمەتتەردى ىستەۋ كەرەك. شينجياڭ ءوز جەرىنىڭ ءىس جۇزىندىك جاعدايىن ارقاۋ ەتۋگە تاباندى بولىپ، «بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمىنىڭ الەمدىك لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ ستراتەگياسى» (60/288) جانە «زورلىقتى كۇش ۇشقارىلىق ارەكەتتەرىنەن ساقتانۋ جوسپارى» (70/674) سياقتى حۇجاتتاردىڭ رۋحىنا ۇزدىكسىز بويسۇنىپ، سوققى بەرۋ مەن ساقتانۋدى ۇشتاستىرۋ، ساقتانۋدى نەگىز ەتۋ پرينسيبىنە تاباندى بولىپ، تاربيەلەۋ - باۋلۋ قىزمەتىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ، شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقىنىڭ ءتۇرلى نەگىزگى ۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋگە، شينجياڭنىڭ قوعام ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىعىن جۇزەگە اسىرۋعا تالماي قۇلشىنىستار جاسايدى.

  (شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 8 - ايدىڭ 16 - كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)

جاۋاپتى رەداكتور : سايراش تۇرارجان

ەسكەرتۋ:

تورابىمىزداعى مازمۇنداردىڭ مەنشىك ۇقىعى شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتى اقپارات كەڭسەسىنە ءتان، جاريالانعان مازمۇنداردى سىلتەمەسىز كوشىرۋگە بولمايدى. كوشىرىپ پايدالانۋعا تۋرا كەلگەندە، «تيانشان تورى » الىنعانى انىق ەسكەرتىلۋى ءتيىس، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگى قۋزاستىرىلادى.