تيانشان تورى   ›   جاڭالىقتار   ›   ايبىندى 70 جىل ، كۇرەسكە تولى جاڭا ءداۋىر

ۇيلەنۋدى ءوزى بيلەۋ

  1950 - جىلى 5 - ايدىڭ 1 - كۇنى جاڭا جۇڭگو جاساعان ءبىرىنشى زاڭ − «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇيلەنۋ زاڭى» جاريالانىپ اتقارىلدى. زاڭدا بىلاي دەپ ايقىن بەلگىلەنگەن: ”ءوزى مەڭگەرىپ الاتىن، ماجبۇرلەيتىن، ەركەكتى زور، ايەلدى قور سانايتىن، پەرزەنت مۇددەسىنە نەمقۇرايدى قارايتىن فەودالدىق ۇيلەنۋ ءتۇزىمى كۇشىنەن قالدىرىلدى. ەر - ايەلدەردىڭ ۇيلەنۋ ەركىندىگى، ءبىر جۇبايلى بولۋ، ەر - ايەلدىڭ ۇقىق تەڭدىگى، ايەلدەر مەن پەرزەنتتەردىڭ زاڭدى مۇددەسىن قورعاۋ سىندى جاڭا دەموكراتيالىق ۇيلەنۋ ءتۇزىمى اتقارىلادى“.

  نەشە مىڭ جىلدان بەرى، فەودالدىق ۇيلەنۋ ءتۇزىمى ەركەكتىڭ بيلىگىن وزەك ەتىپ، ايەلدەردەن ”ءۇش يبا، ءتورت مىنەز“ فەودالدىق جوسىنىنا بويسۇنۋدى تالاپ ەتىپ، ايەلدەردى قوعامنىڭ ەڭ تومەنگى جىگىندە ەزىپ - قانادى، ونىمەن قويماي ەر - ايەلدەردى ۇيلەنۋ ەركىنەن ماقرۇم ەتتى. ۇيلەنۋدە ەركىندىكتىڭ بولماۋى كونە جۇڭگوداعى فەودالدىق بۇعاۋدىڭ ءبىر ماڭىزدى بەينەسى، ول ادامدار اراسىندا سانسىز اشىنىشتى جاعداي تۋدىردى. ۇيلەنۋ زاڭىنىڭ جاريالانىپ اتقارىلۋى سانسىزداعان قاناۋعا ۇشىراعان ايەلدەردى ەركىندىككە جانە جاڭا تىرلىككە يە ەتتى.

  1952 - جىلى 11 - ايدا جانە 1953 - جىلى 2 - ايدا جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى، جىڭۋيۋان كەڭەسى ىلگەرىندى - كەيىندى نۇسقاۋ بەرىپ، جەر - جەردەن ۇيلەنۋ زاڭىن دايەكتىلەندىرەتىن كەڭ كولەمدى ناۋقان ورىستەتۋدى تالاپ ەتتى، 1953 - جىلى 3 - ايدا بۇكىل مەملەكەتتە ۇيلەنۋ زاڭىن ۇگىتتەۋ، دايەكتىلەندىرۋ ناۋقانى ايلىق قيمىلى ورىستەتىلدى. ءار دارەجەلى ۇكىمەت جانە قاتىستى تاراۋلار بۇقارا قۋانا تىڭداپ، كوڭىلدەنە كورەتىن فورمامەن بۇكىل مەملەكەتتە كەڭ كولەمدى ۇگىت قيمىلىن ورىستەتتى. قالىڭ نەگىزگى ساتى كادرلارى مەن بەلسەندىلەر گازەت، راديو، تىزبەكتى سۋرەتتى كىتاپشا، پروەكسيالىق شام، كينو، تەاتر سياقتى فورمالارمەن بۇقارا اراسىندا ۇيلەنۋ زاڭىن دابىرالى ۇگىتتەدى، «شياۋ ىرحيدىڭ ۇيلەنۋى»، «كىشكەنە كۇيەۋ بالا»، «ليۋ چياۋىر» سياقتى تەاترلار بۇقارانىڭ قىزۋ قارسى الۋىنا يە بولدى.

  ۇيلەنۋ زاڭىن دايەكتىلەندىرۋ ناۋقانى ارقىلى بۇكىل مەملەكەتتەگى كوپتەگەن رايونداردا فەودالدىق ۇيلەنۋ ءتۇزىمى تالقاندالدى، قالىڭ بۇقارا ۇيلەنۋ ەركىندىگى، ەر - ايەل تەڭدىگى يدەياسىن جاپپاي ورناتتى. بۇكىل مەملەكەت جان سانىنىڭ تەڭ جارتىسىن ۇستايتىن قالىڭ ايەلدەر فەودالدىق ۇيلەنۋ ءتۇزىمىنىڭ شىرماۋىنان ازات بولىپ، ءار ءتۇرلى ءوندىرىس جانە قوعامدىق قيمىلدارعا قاتىناسۋ ىقىلاسى تاسقىنداپ، قوعامدىق ورنى توتەنشە زور جوعارىلادى.

  ۇيلەنۋ زاڭىنىڭ جاريالانىپ اتقارىلۋى فەودالدىق ۇيلەنۋ ءتۇزىمى جانە ەسكىدەن كەلە جاتقان وتباسىندىق بايلانىستىڭ ىرگەسىن تۇبىرىنەن تولقىتىپ، ەسكى ءداستۇرلى يدەيالىق كوزقاراستى جانە ءجون - جوسىق ءمورالىن دا تۇبىرىنەن شايقالتتى، بۇكىل قوعامدا جاڭاشا ۇيلەنۋ - وتباسى قاتىناسى بىرتە - بىرتە ورناي باستاپ، قوعامدىق سالتتى ىلگەرىلەتۋدە وراسان زور بۇرىلىس تۋىلدى.

  (شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 9 - ايدىڭ 3 - كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)

جاۋاپتى رەداكتور : سايراش تۇرارجان

ەسكەرتۋ:

تورابىمىزداعى مازمۇنداردىڭ مەنشىك ۇقىعى شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتى اقپارات كەڭسەسىنە ءتان، جاريالانعان مازمۇنداردى سىلتەمەسىز كوشىرۋگە بولمايدى. كوشىرىپ پايدالانۋعا تۋرا كەلگەندە، «تيانشان تورى » الىنعانى انىق ەسكەرتىلۋى ءتيىس، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگى قۋزاستىرىلادى.

  • وڭتۇستىك شينجياڭنان ەكسپورت ەتىلگەن زاتتار جۇڭگو - ەۆروپا كەزەكشى پويەزدەرىمەن ”باتىسقا شىعارىلدى“
  • باتىس سولتۇستىك مۇناي الابى: جوعارى ساپالى دامۋدىڭ ەنەرگيا جاۋابىن قۇلشىنا جازۋدا
  • كورلانىڭ ەرىكتى قىزمەت وتەۋى وركەنيەت ماركاسىنا اينالدى