تيانشان تورى   ›   جاڭالىقتار   ›   شينجياڭ حابارلارى

مىزعىماس تاباندىلىق، قارتايماس جاستىق كوكتەم

− شينجياڭ اۋىل شارۋاشىلىعى داشۋەسى اۋىل شارۋاشىلىعى ءىلىمى شۋەيۋانىنىڭ كەڭەسشىسى، قوسىمشا لانجوۋ داشۋەسى جايلىم - شابىندىق اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىم - تەحنيكا شۋەيۋانىنىڭ پروفەسسورى جاۋ جىنيۇي تۋرالى

تىلشىلەر جاۋ مەي، جاۋ شييا

  جاۋ جىنيۇي ەل ىشىندەگى تانىمالى ساڭىراۋقۇلاق ءىلىمى مامانى، وسىمدىك دەرت - دەربەزى جانە زياندى جاندىكتەر مامانى. داشۋەدەن وقۋ تاۋىسقان سوڭ، شينجياڭ اۋىل شارۋاشىلىعى داشۋەسىنە (بۇرىنعى شينجياڭ 1 - تامىز اۋىل شارۋاشىلىق شۋەيۋانى) وقىتۋشى بولىپ ءبولىنىپ كەلەدى دە، سودان باستاپ ساڭىراۋقۇلاق زەرتتەۋمەن 65 جىل شۇعىلدانادى.

  الدىڭعى 30 نەشە جىلدىق وقىتۋشىلىق ومىرىندە ول وقىتۋ ماتەريالدارىن قۇراستىرىپ، زەرتتەۋمەن شۇعىلدانىپ، وقۋشىلاردى ەرتىپ شينجياڭنىڭ جەر - جەرىندە تەكسەرۋ - زەرتتەۋ جۇرگىزىپ، ۇلگى جينادى. زەينەتكە شىققاننان كەيىن، ول وقىتۋعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن قيا الماي، مىندەتتى تۇردە اسپيرانت تاربيەلەدى ءارى ساباقحاناعا قايتا ورالدى.

  91 جاسقا كەلگەنىمەن، جاۋ جىنيۇي ساڭىراۋقۇلاق زەرتتەۋدى ەشقاشان توقتاتىپ كورمەدى، ءار رەت مەكتەپتىڭ تەلەفون ارقىلى جەتكىزگەن ۇقتىرۋىن تاپسىرىپ العاندا، لەزدە جەتىپ كەلىپ، عىلمي زەرتتەۋگە جەتەكشىلىك ەتۋ قىزمەتىنە قاتىناستى.

■ شينجياڭعا كەلىپ، وقىتۋمەن شۇعىلداندى

  ”بالا كۇنىمدە تاماققا تويماي جۇرەتىنمىن، قازىر تۇرمىس جاقساردى، تۇراقتى قىزمەتىم بار، سوندىقتان، ءسوز جوق، قۇلشىنىپ، وسى قىزمەتىمدى ويداعىداي قادىرلەيمىن“، - دەدى جاۋ جىنيۇي.

  1954 - جىلى شينجياڭ 1 - تامىز اۋىل شارۋاشىلىق شۋەيۋانى قۇرىلىپ كوپ ۇزاماي، وقىتۋدا ءبىر تۇتاس قولداناتىن وقىتۋ ماتەريالى بولماۋ، تاجىريبە ىستەۋگە ۇلگى شىقپاۋ، تاجىريبە اسپاپتارى ەرەكشە كەمشىل بولۋ سياقتى قيىنشىلىقتارعا ءدوپ كەلەدى. ”وقۋشىلاردى وقىتۋ ءبىر ءسات تە ايالداتۋعا كەلمەيتىن ءىس“. ول كەز جاپا - ماشاقاتپەن شارۋاشىلىق قۇراتىن جىلدار ەدى، قىسىلتاياڭ كەزدە جاۋ جىنيۇي مەن قىزمەتتەستەرى قيىنشىلىققا قارسى اتتانادى. كوپشىلىك شەتەلدىڭ وقىتۋ ماتەريالدارىنان ۇلگى الىپ، ونى ەل ىشىندەگى وسىمدىك دەرت - دەربەزىن زەرتتەۋ ماتەريالدارىمەن ۇشتاستىرىپ وقىتۋ ماتەريالىن قۇراستىرىپ جازادى.

  اناتوميالىق ينە جوق بولعاندىقتان، جاۋ جىنيۇي كەستە ينەسىن ساقپىعا شانشىپ الىپ ىستەتەدى، تەلەفون سىمى ىشىندەگى بولات سىمدى اق التىن قۇلاق ساپتىڭ ورنىنا پايدالانادى، جاي كوزگە قاراپايىم قۇرال - جابدىق كورىنگەنىمەن، وقىتۋدا زور رول اتقارادى.

  كەيىن شۋەيۋان وقىتۋشىلاردان شينجياڭنىڭ جەرگىلىكتى جاعدايىمەن بىرلەستىرىپ وقىتۋ ماتەريالىن قۇراستىرىپ جازىپ شىعۋدى تالاپ ەتەدى، جاۋ جىنيۇي وقۋشىلارىن ەرتىپ تيانشان تاۋى، التاي تاۋى، بارلىق تاۋى سياقتى جەرلەردىڭ ورماندى وڭىرلەرىن تۇگەل ارالاپ شىعادى، تاعى جوڭعار ويپاتىنا، تارىم ويپاتىنا تالاي رەت ىشكەرىلەي بارىپ، جەرگىلىكتى ورىننىڭ وسىمدىك دەرت - دەربەزى پاتولوگياسى جاعدايىنىڭ جاي - جاپسارىن ۇعىسىپ تەكسەرۋ - زەرتتەۋ جۇرگىزەدى.

■ ساباقحاناعا قايتا ورالىپ، قالعان قايراتىن ساۋلەلەندىردى

  1988 - جىلى جاۋ جىنيۇي زەينەتكە شىعۋ جاسىنا تولادى، ءبىراق ول قىزمەت ورنىندا ىستەي بەرۋدى ىرىقتىلىقپەن تاڭدايدى. ول: ”مەن كومپارتيا مۇشەسىمىن، كوممۋنيستەردىڭ باستاماشىلدىق رولىن ءالى دە ۇزبەي ساۋلەلەندىرە الامىن، نەگە زەينەتكە شىعامىن“ دەيدى.

  جاۋ جىنيۇي ىلگەرىندى - كەيىندى «شينجياڭنىڭ ازىقتىق ساڭىراۋقۇلاقتارى»، «شينجياڭنىڭ اق ۇنتاق ساڭىراۋقۇلاق شەجىرەسى» قاتارلى 14 عىلمي شىعارمانى باسپادان شىعاردى، مەملەكەت دارەجەلى، اۆتونوميالى رايون دارەجەلى عىلىم - تەحنيكا تۇرىندەگى كەسەك سيلىقتاردى سان رەت ەنشىلەدى، سونىمەن بىرگە لانجوۋ داشۋەسى جاعىنان پروفەسسورلىققا ۇسىنىس ەتىلدى.

  2003 - جىلى جاۋ جىنيۇي شينجياڭ اۋىل شارۋاشىلىعى داشۋەسىندە ماگيستر عىلمي جەتەكشىسى كەمشىل ەكەندىگىنەن حابار تابادى دا، لانجوۋ داشۋەسىندەگى پروفەسسورلىق قىزمەتىنەن ىرىقتىلىقپەن شەگىنىپ، شينجياڭعا قايتىپ كەلدى. ”مەنىڭ ساڭىراۋقۇلاقتى تۇرگە ايىرۋ قىزمەتكەرى بولىپ جەتىلىپ شىعا الۋىمدى شۋەيۋاننىڭ تاربيەلەۋى مەن قولداۋىنان بولە قاراۋعا كەلمەيدى، مەكتەپتە قازىر قيىنشىلىق تۋىلعان ەكەن، وندا مەن تابيعي تۇردە قايتىپ كەلۋىم كەرەك“، - دەيدى ول.

  سول كەزدە 75 جاسقا كەلگەن جاۋ جىنيۇي ساباقحاناعا قايتا ورالىپ، اپتاسىنا مىندەتتى تۇردە 1 − 4 ساعات ساباق ءوتۋدى ۇستىنە الدى ءارى اسپيرانتتاردىڭ تاجىريبە ىستەۋىنە جانە تاقىرىپتىق زەرتتەۋمەن شۇعىلدانۋىنا جەتەكشىلىك ەتتى.

  ”جاۋ مۇعالىمنىڭ وقىتۋى توتەنشە قاتاڭ، بىزگە تەرەڭ ىقپال جاسادى“. شينجياڭ اۋىل شارۋاشىلىعى داشۋەسى اۋىل شارۋاشىلىعى ءىلىمى شۋەيۋانىنىڭ ورىنباسار باستىعى حۋ بايشى ءوزىنىڭ اسپيرانت وقىپ جۇرگەنىندە جاۋ جىنيۇيدان ءتالىم العاندىعىن ايتىپ بىلاي دەيدى: ”زەينەتكە شىققاننان كەيىن، اياق سىرقاتىنا شالدىققاندىقتان، مۇعالىم ساباق وتكەن كەزدە تاياق تايانىپ تۇراتىن، سويتسە دە ول ۇنەمى ءبىزدى باستاپ سىرتقا شىعىپ تەكسەرۋ - زەرتتەۋ جۇرگىزىپ، ۇلگى جينايدى، شينجياڭنىڭ ورمان - توعاي دەرت - دەربەزدەرىنىڭ تۇرلەرىن، ورنالاسۋ جاعدايىن ايدان انىق بىلەدى“.

■ اۋەلگى ماقساتى وزگەرمەي، ءوز قاسيەتىن ايگىلەدى

  ساباقتان سىرتقى ۋاقىتىندا جاۋ جىنيۇي نەشە ون جىلدان بەرگى ساڭىراۋقۇلاق زەرتتەۋىن قايتكەندە جالعاستىرۋعا بولاتىندىعىن كوپ ويلاپ ءجۇردى. نەگىزگى ساتىداعى وسىمدىك قورعاۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ جانە تەحنيكتەردىڭ سۋرەتى مەن تۇسىندىرمەسى تولىق كىرىستىرىلگەن ەگىس داقىلدارى دەرت - دەربەزدەرى ماتەريالدارى كەمشىل ەكەندىگىن بىلگەننەن كەيىن، ول باسقا شۋەيۋان - مەكتەپتەردىڭ زەرتتەۋ قىزمەتكەرلەرىمەن جانە زەرتتەۋ ورىندارىمەن بىرلەسىپ، ىلگەرىندى - كەيىندى «ءشوپ تەكتى وسىمدىكتەردىڭ دەرت - دەربەزىن تۇراقتاندىرۋ قولدانباسى»، «شينجياڭنىڭ وسىمدىك دەرت - دەربەزىن پارىقتاۋ قولدانباسى» سياقتى الىپ جۇرۋگە قولايلى 6 ”جان قالتا كىتاپشاسىن“ قۇراستىرىپ جازىپ شىقتى.

  2016 - جىلى جاۋ جىنيۇيدىڭ اياق سىرقاتى اسقىنىپ كەتەدى، مەكتەپ وعان ۇيدە جاتىپ دەم الۋعا كوپ رەت اقىل بەرەدى، ءبىراق ول تاعى دا ەلەكتر موتورلى ۆەلوسيپەد ءمىنىپ مەكتەپكە بارىپ، ساڭىراۋقۇلاق عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتىنە جەتەكشىلىك ەتەدى. جاۋ جىنيۇي جونىنەن العاندا، ساڭىراۋقۇلاق زەرتتەۋى ماڭگى اياقتالمايدى، ونىڭ ساڭىراۋقۇلاق زەرتتەۋ ارمانى ءالى دە جالعاسۋدا.

  ”پارتيانىڭ باۋلۋىنىڭ - جەتىلدىرۋىنىڭ ارقاسىندا عانا مەن بۇگىنگى تابىسقا قول جەتكىزدىم، نەشە ون جىلدان بەرگى زەرتتەۋ جەتىستىكتەرىمنىڭ بارلىعىن رەداكسيالاپ رەتتەپ شىعىپ، اناعۇرلىم كوپ ادامنىڭ پايدالانۋىنا، قولدانۋىنا قولايلىلىق جاساپ، وسى عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتىنىڭ قوعامعا ۇزدىكسىز يگىلىك جەتكىزۋىنە مۇمكىندىك جاراتامىن“، - دەيدى جاۋ جىنيۇي.

جاۋاپتى رەداكتور : سايراش تۇرارجان

ەسكەرتۋ:

تورابىمىزداعى مازمۇنداردىڭ مەنشىك ۇقىعى شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتى اقپارات كەڭسەسىنە ءتان، جاريالانعان مازمۇنداردى سىلتەمەسىز كوشىرۋگە بولمايدى. كوشىرىپ پايدالانۋعا تۋرا كەلگەندە، «تيانشان تورى » الىنعانى انىق ەسكەرتىلۋى ءتيىس، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگى قۋزاستىرىلادى.

  • وڭتۇستىك شينجياڭنان ەكسپورت ەتىلگەن زاتتار جۇڭگو - ەۆروپا كەزەكشى پويەزدەرىمەن ”باتىسقا شىعارىلدى“
  • باتىس سولتۇستىك مۇناي الابى: جوعارى ساپالى دامۋدىڭ ەنەرگيا جاۋابىن قۇلشىنا جازۋدا
  • كورلانىڭ ەرىكتى قىزمەت وتەۋى وركەنيەت ماركاسىنا اينالدى