تيانشان تورى   ›   ۇيرەنۋ   ›   شولۋ

شىندىققا تالاس جۇرمەيدى وتىرىك ءبىر تۇرتكەننەن قالمايدى

شينجياڭ گازەتىنىڭ شولۋشىسى

  شىندىققا تالاس جۇرمەيدى، اقيقات جۇرت جۇرەگىندە. جۇڭگو شينجياڭىنىڭ ادامدىق ۇقىق جاعدايى امەريكا جاقتىڭ ءبىر جاپىراق قاعازداعى ”زاڭ جوباسىنىڭ“ تولتىرا ساپىرعان وتىرىكتەرىمەن بۇرمالانا جانە كۇيە جاعىلا قالمايدى. بۇگىنگى شينجياڭ ءسىرا ”اسا تاماشا“ ما، الدە ”اسا ناشار“ ما، بۇعان تيانشاننىڭ وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگىندەگى ءار ۇلت حالقى ەڭ سويلەۋ ۇقىعىنا يە.

  امەريكا جاق شينجياڭعا ساياتىن ايتىلمىس ”زاڭ جوباعا“ قول قويىپ زاڭ ساناتىندا قابىلداۋدان ءبىر كۇن بۇرىن، شينجياڭ جونىندەگى ەكى حابار جۇرت نازارىن ايرىقشا اۋداردى: ءبىرى، شينجياڭدا ەكىدەن تارىقتىرماۋ، ءۇشتى قامتاماسىزداندىرۋ كورنەكتى ماسەلەلەرى نەگىزىنەن شەشىلىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شەشۋشى ىلگەرىلەۋشىلىكتەرگە قول جەتكىزدى؛ ەكىنشىسى، شينجياڭداعى بارلىق كەدەي حالىق سور سۋعا تۇبەگەيلى قوش ايتىپ، اۋىز سۋ حاۋىپسىزدىگىن جالپى بەتتىك جۇزەگە اسىردى. بۇل شينجياڭنىڭ جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتىلىككە قاراي ارشىندى قادام تاستاۋ جورىعىنداعى نىشاندىق ءمان الاتىن ۇلكەن ءىس، ساياتىن حالىق سانى مول، قامتيتىن اۋماعى كەڭ، قيىندىقتاردان قامال الۋ ونىمدىلىگى كورنەكتى بولىپ، شي جينپيڭ جولداستى ۇيتقى ەتكەن پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ حالىقتى بارىنەن جوعارى قوياتىن بيلىك جۇرگىزۋ ۇستانىمىن، وتاننىڭ شينجياڭىنا دەگەن ەرەكشە قامقورلىعىن، ءار ۇلت حالقىنا دەگەن تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىگىن تولىق ايگىلەدى. جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتىلىك جولىندا جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ ”بىردە - ءبىر ۇلتتى قاعىس قالدىرۋعا بولمايدى“ دەگەن ايبىندى ۋادەسى، شينجياڭداعى ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ باقىت كورسەتكىشىن، سەنىم كورسەتكىشىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتۋدا.

  ءومىر ءسۇرۋ ۇقىعى مەن دامۋ ۇقىعى ماڭداي الدى نەگىزگى ادامدىق ۇقىق. وتكەن ءبىر مەزگىلدە شينجياڭ زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك وقيعالار كوپ، ءجيى تۋىلعان تۇماندا قالعان ەدى. جاڭا داۋىردەگى پارتيانىڭ شينجياڭدى جونگە سالۋ جالپى جوباسىنىڭ جەتەكشىلىگىندە، شينجياڭ زاڭ بويىنشا الدىن الۋ سيپاتىنداعى لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋدىڭ جانە ۇشقارىلىقتى الاستاۋدىڭ ءبىر قىدىرۋ شارالارىن قولدانىپ، حاۋىپسىزدىك جاعدايىن بارىنشا جاقسارتتى. قازىر شينجياڭدا ءۇرتىس 3 جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى ەشقانداي زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك دەلولارى (وقيعا) تۋىلعان جوق، قوعامدىق كەلەلى جاعداي ءۇرتىس ورنىقتىلىعىنىڭ پايداسى ۇزبەي جارىققا شىعىپ، ەكونوميكانىڭ جوعارى ساپادا دامۋىن ىلگەرىلەتۋ اياق الىسى تەزدەدى. 2019 - جىلى شينجياڭ ءوڭىرىنىڭ ءوندىرىس جالپى ءونىم قۇنى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %6.2 ارتقان؛ جالپى تۇرعىنداردىڭ جان باسىندىق قولداعى ورتاشا تابىسى 23 مىڭ 103 يۋان بولىپ، سايكەس مەزگىلدەگىدەن %7.5 ارتقان؛ كەدەيلىكتىڭ تۋىلۋ سالىستىرماسى 2013 - جىلدىڭ سوڭىنداعى %19.4تەن %1.2كە تومەندەپ، ءار ۇلت حالقىنىڭ تابىس سەزىمى، باقىت سەزىمى، حاۋىپسىزدىك سەزىمى كورنەكتى كۇشەيدى.

  سوڭعى جىلدارى، تيانشاننىڭ وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگىن ارالاعان، كورگەن ەل ءىشى - سىرتىنداعى دوستاردىڭ بارلىعىن شينجياڭنىڭ گۇلدەنگەن، ورنىقتى، ومىرشەڭدىك كۇش جالىنداعان دامۋ جاعدايى اسەرلەندىردى، ءبارى دە ءار ۇلت حالقىنىڭ ىنتىماقتى، بەرەكەلى، تىنىش ءومىر، شات - شادىمان تىرشىلىك كەشىرگەن مەيىرلى كورىنىستەردەن تەبىرەندى، ءبارى دە جۇڭگو ۇكىمەتىنىڭ شينجياڭدى جونگە سالۋ ساياساتىنا، جۇڭگو شينجياڭنىڭ ادامدىق ۇقىق جاعدايىنا بەلسەندى باعا بەردى. ال وزگە ەلدىڭ ىشكى ساياساتىنا دورەكىلىكپەن كيلىگىپ، تۇس - تۇسقا سويلىن سەرمەگەن امەريكا، ادامدىق ۇقىق ىستەرىندەگى سوراقى ءىس - ارەكەتتەرى سان قيلى بولسا دا، شينجياڭ ماسەلەسىندە اق پەن قارانى شاتاستىرىپ، دۇرىس پەن بۇرىستى پارىقتاماۋى بارىپ تۇرعان سوراقىلىقتىڭ، شەگىنە جەتكەن سۇمپايىلىقتىڭ ءوزى. تەمىردەي شىندىق الدىندا، وتىرىك پەن قاسكۇنەمدىك اتاۋلىنىڭ ءبارى ءبىر تۇرتكەننەن قالماي، تاس - تالقانى شىعىپ، تاريحتىڭ سايقى - مازاعىنا اينالادى.

  ءدال وسى كەزدە، ءدال وسى ساتتە، جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتى بۇكىل جەر شارىندا لاڭ سالۋدا. پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ پارمەندى باسشىلىعىندا، شينجياڭ عىلمي ساقتانۋ - تىزگىندەۋ شارالارىن قولدانىپ، ىندەتتىڭ تارالۋ جولىن ءونىمدى كەستى، جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ اۋرۋىنا شالدىقتى دەپ دياگنوزى تۇراقتاندىرىلعاندار نەبارى 76 ادام، قازىر ءۇرتىس 120 نەشە كۇن بويى جاڭادان ارتقان ناۋقاس بايقالمادى، بۇكىل رايونداعى ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ دەنساۋلىعىنا، ءومىرىنىڭ حاۋىپسىزدىگىنە ەڭ جوعارى شەكتە كەپىلدىك ەتىلدى. شىندىق شينجياڭنىڭ ادامدىق ۇقىق جاعدايىنىڭ بارعان سايىن جاقسارىپ كەلە جاتقاندىعىن، ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇقىعى، دامۋ ۇقىعى پارمەندى قامتاماسىزدىققا يە بولعاندىعىن دالەلدەدى. امەريكانىڭ ەل ىشىنە قايىرىلا قاراساق، قازىر 2 ميلليون 260 مىڭ ادام ۆيرۋسپەن جۇعىمدالىپ، 120 مىڭ ادام ومىرىنەن جۇدا بولدى. ءدال وسىنداي جۇرەكتى ەزەتىن جاعدايدا، امەريكا ۇكىمەتى ءباز - باياعىسىنداي نازارىن ىندەتتى تىزگىندەۋگە، حالىقتى قورعاۋعا شوعىرلاندىرماي، كەرىسىنشە، ىشىنە قاسكۇنەمدىك بۇگىپ، اقىل - ويىن سارقا جۇمساپ، باسىنداعى كۇيەسىن باسقاعا يتەرىپ، جاۋاپكەرشىلىكتەن ات تونىن الا قاشىپ وتىر. جۇڭگو مەن امەريكا بىردەي ءىرى ەل، ەكەۋىن ءوزارا سالىستىرسا، ايىرماشىلىعى بىردەن كوزگە شالىنادى، كىمنىڭ دۇرىس، كىمنىڭ قاتە ەكەندىگى ايتپاسا دا بەلگىلى.

  داۋىل سوعىپ، تولقىندار ۇرساداعى، قاسقايىپ ءبىز تاپجىلماستان تۇردىق كەرىپ كوكىرەك. امەريكانىڭ كەيبىر ساياساتپازدارى شينجياڭنىڭ گۇلدەنگەن، ورنىقتى اسا تاماشا جاعدايىن كورگىسى كەلمەگەن سايىن، شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقى امالدىڭ بارىنشا جاقسى قورعاۋى، جاقسى دامۋى كەرەك. بيىل شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقى بۇكىل ەل حالقىمەن بىرگە دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعامعا ارشىندى قادام تاستايدى، ءبىزدىڭ ءاربىرىمىز تۇگەلدەي جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ مىڭ جىلدىق ارماندى جۇزەگە اسىرۋىنىڭ كۋاگەرى، قاتىناسۋشىسى بولامىز. تۇمان بۇركەپ، كوزدى كولەگەيلەسە دە، قيىنشىلىقتاردان وتەمىز ءبىز ەڭسەرە، قول ۇستاسا، ۇلى نىساناعا نىق قاداممەن ىلگەرىلەپ، وتاننىڭ شينجياڭىن اناعۇرلىم كورىكتى ەتىپ قۇرىپ شىعايىق!

جاۋاپتى رەداكتور : سايراش تۇرارجان

ەسكەرتۋ:

تورابىمىزداعى مازمۇنداردىڭ مەنشىك ۇقىعى شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتى اقپارات كەڭسەسىنە ءتان، جاريالانعان مازمۇنداردى سىلتەمەسىز كوشىرۋگە بولمايدى. كوشىرىپ پايدالانۋعا تۋرا كەلگەندە، «تيانشان تورى » الىنعانى انىق ەسكەرتىلۋى ءتيىس، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگى قۋزاستىرىلادى.