تيانشان تورى   ›   ۇيرەنۋ   ›   شولۋ

شينجياڭنىڭ ورنىقتىلىعىن تاپجىلماي قورعايىق

حالىق گازەتىنىڭ شولۋشىسى

  امەريكا جاق جۋىقتا قول قويىپ زاڭ ساناتىندا قابىلداعان ايتىلمىس ”2020 - جىل ۇيعۇر ادامدىق ۇقىقتارى ساياسات زاڭ جوباسى“ شىندىقپەن ساناسپاي، اق پەن قارانى شاتاستىرىپ، جۇڭگونىڭ شينجياڭىنداعى ادامدىق ۇقىق جاعدايىن قاساقانا داتتاپ، جۇڭگو ۇكىمەتىنىڭ شينجياڭدى جونگە سالۋ ساياساتىنا سۇرقيالىقپەن شابۋىل جاسادى. الايدا، فاكت پەن شىندىق الدىندا، ءارقانداي جالا جابۋ مەن وتىرىك ايتۋدىڭ بارلىعى قۇر ارامتەر بولعاندىق بولىپ تابىلادى. جۇڭگونىڭ شينجياڭدى جونگە سالۋدا كورسەتكەن وراسان زور قۇلشىنىسى مەن شينجياڭنىڭ ادامدىق ۇقىق ىستەرىنىڭ دامۋ جەتىستىكتەرىن حالىقارالىق قوعام تۇگەل كورىپ وتىر؛ شينجياڭنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ جانە ۇشقارىلىقتى الاستاۋ ناتيجەسىنە، سونداي - اق شينجياڭ قوعامىنىڭ ورنىقتى، دامىعان، ىنتىماقتى، جاراسىمدى جاعدايىنا كۇمان كەلتىرۋگە جانە ونى بۇلدىرۋگە جول بەرىلمەيدى.

  حالىقتىڭ باقىتتى تۇرمىسى − ەڭ ۇلكەن ادامدىق ۇقىق. جۇڭگو ۇكىمەتى لاڭكەستىككە زاڭ بويىنشا سوققى بەرۋ مەن ادامدىق ۇقىقتى قامتاماسىز ەتۋدى ءوزارا ۇشتاستىرۋعا تاباندى بولىپ، ءبىر جاقتان، «بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمىنىڭ ۋستاۆىنا» جانە باسقا دا حالىقارالىق زاڭ ولشەمدەرگە بويسۇنىپ، «بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمىنىڭ الەمدىك لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ ستراتەگياسىن» جانە «زورلىقتى كۇش ۇشقارىلىق ارەكەتىنەن ساقتانۋ جوسپارىن» اتقارۋدى قامتىعان حالىقارالىق قوعامنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ جانە ۇشقارىلىقتى الاستاۋ دارىپتەمەلەرىن مۇقيات تياناقتاندىرىپ، ەل ءىشىنىڭ قاتىستى زاڭ جۇيەسى كولەمىندە لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ قىزمەتىن ءتارتىپتى ىلگەرىلەتتى؛ ەندى ءبىر جاقتان، ەكونوميكانى دامىتىپ، حالىق تۇرمىسىن جاقسارتىپ، ادامدىق ۇقىق ىستەرىنىڭ دامۋىن جەبەپ، تۇبىرىنەن وڭاۋ مەن ۇستىنەن وڭاۋدى قاتار يگەرۋگە تاباندى بولىپ، سوققى بەرۋ مەن الدىن الۋدى ۇشتاستىرىپ، لاڭكەستىكتىڭ، ۇشقارىلىقتىڭ ءوسىپ - ءوربيتىن توپىراعى مەن شارت - جاعدايىن ءۇزىلدى - كەسىلدى جويۋعا قۇلشىندى. جۇڭگو ۇكىمەتىنىڭ زاڭ بويىنشا شينجياڭدا قولدانعان لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ جانە ۇشقارىلىقتى الاستاۋ شارالارى شينجياڭنىڭ حاۋىپسىزدىك جاعدايىن تۇبەگەيلى جاقسارتىپ، شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقىنىڭ تىرشىلىك ۇقىعىن، سالاماتتىق ۇقىعىن، دامۋ ۇقىعىن پارمەندى قامتاماسىز ەتتى. حالىقارالىق قوعام جۇڭگو ۇكىمەتىنىڭ شينجياڭدى جونگە سالۋ ساياساتىنا جاپپاي بەلسەندى باعا بەردى.

  شىندىق بۇلتارتپايدى. شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونى قۇرىلعان 65 جىلعا تاياۋ ۋاقىتتان بەرى، ەكونوميكانىڭ جالپى مولشەرى 80 نەشە ەسە ارتىپ، ءتۇرلى ىستەر جالپى بەتتىك العا باسىپ، حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيى زور مولشەردە جوعارىلادى. بۇگىنگى تاڭدا، جۇڭگونىڭ كەدەيلىكتى ازايتۋ ىستەرىنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە، شينجياڭ كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدا شەشۋشى ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزىپ، 2019 - جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن، شينجياڭ جيىنى 737 مىڭ 600 وتباسى، 2 ميلليون 923 مىڭ 200 ادامنىڭ كەدەيلىكتەن ارىلۋىن جۇزەگە اسىردى، كەدەيلىكتىڭ تۋىلۋ سالىستىرماسى 2013 - جىلدىڭ سوڭىنداعى %19.4تەن %1.24كە تومەندەدى. قازىرگى شينجياڭ تاريحتاعى ەڭ جاقسى گۇلدەنۋ، دامۋ مەزگىلىندە تۇر، ءار ۇلت بۇقاراسى تىنىش ءومىر، شات - شادىمان تىرشىلىك كەشىپ، تۇرمىستارى الاڭسىز، بەرەكەلى ءوتىپ، جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتىلىككە ۇمتىلۋدا.

  ادىلدىك جۇرت جۇرەگىندە ساقتالادى. شينجياڭدى جونگە سالۋدىڭ جاقسى - جاماندىعى، بۇقارانىڭ تۇرمىسىنىڭ قانداي ەكەندىگى جونىندە شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقى ەڭ تەرەڭ اسەرگە، ەڭ سويلەۋ ۇقىعىنا يە. وتكەن 3 جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى، شينجياڭدا بىردە - ءبىر زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك دەلوسى تۋىلعان جوق، ۇلتتاردىڭ تەرەزەسى تەڭ، ىنتىماقتى، دىندەر جاراسىمدى دا ۇيلەسىمدى، تۇرمىس تىنىش تا بەرەكەلى بولدى. ورنىقتىلىقتىڭ پايداسى ۇزدىكسىز جارىققا شىعىپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ تابىس سەزىمى، باقىت سەزىمى، حاۋىپسىزدىك سەزىمى كورنەكتى كۇشەيىپ، ءار ۇلت حالقى اناردىڭ دانىندەي تىعىز ۇيىسىپ، اناعۇرلىم تاسقىنداعان كۇرەسكەرلىك بەينەمەن اناعۇرلىم جارقىن بولاشاقتى قارسى الۋدا. تاماشا جاعداي وڭاي - وسپاق قولعا كەلگەن جوق، ءبىز ونى ەسەلەپ ايالاۋىمىز، ەسەلەپ قاستەرلەۋىمىز، ءارقانداي ادامنىڭ بۇلدىرۋىنە استە جول بەرمەۋىمىز كەرەك. امەريكا جاق وسى جولى ايتىلمىس ”زاڭ جوباعا“ قول قويعاندا شينجياڭ دامۋىنىڭ وبيەكتيۆ شىندىعىمەن ەسەپتەسپەدى، ۇيعۇر ۇلتىن قامتىعان شينجياڭداعى ءار ۇلت حالىق بۇقاراسىنىڭ شىنايى سەزىمىمەن ەسەپتەسپەدى، بۇل امەريكا جاقتىڭ جۇڭگونىڭ يەلىك ۇقىعىنا، حاۋىپسىزدىگىنە زالال كەلتىرۋ، جۇڭگونىڭ ۇلتتار قاتىناسىنا ىرتكى سالۋ، شينجياڭنىڭ گۇلدەنۋىن، ورنىقتىلىعىن ءبۇلدىرۋ، جۇڭگونىڭ دامۋىن، كۇشەيۋىن تەجەۋ سۇرقيا نيەتىن ونان ارى پاش ەتتى. بۇل ءتۇيىندى جۇڭگو حالقى انىق كورىپ - ءبىلىپ وتىر ءارى وعان استە جول بەرمەيدى.

  جالپىعا ايان، امەريكا ۇزاقتان بەرى ادامدىق ۇقىق ماسەلەسىندە شىمىرىكپەستەن قوس ولشەم ويناتىپ، ادامدىق ۇقىقتى ءوزىنىڭ وكتەم بيلىگىن قورعاۋدىڭ قۇرالى ەتكەنمەن، ادامدىق ۇقىققا قول سۇعۋداعى ءوز بويىنا جالعاسقان، جۇيەلىلەنگەن، كەڭ كولەمدەگى سان قيلى سوراقىلىقتاردى ەستىمەسكە، كورمەسكە سالىپ وتىر. بۇگىنگى امەريكادا مىلتىقتان تۋعان زورلىقتى كۇش، باي مەن كەدەيدىڭ ءبولىنۋى، ناسىلدىك كەمسىتۋ سياقتى ايىقپاس اۋرۋلاردىڭ جويىلۋى قيىنعا ءتۇسىپ، اۋىر قوعامدىق ماسەلەگە اپارىپ سوعۋدا. امەريكاعا باسقا ەلگە قوقاڭداپ، اۋىزىنا كەلگەندى كوكىگەنشە، وزىندە ورىن تەپكەن اۋىر ادامدىق ۇقىق ماسەلەلەرىن شىن مانىندە كورە ءبىلۋدى، تەكسەرۋدى، سونداي - اق شارا قولدانىپ جاقسارتۋدى ەسكەرتەمىز.

  ”ىنتىماق، ورنىقتىلىق − قۇت، بولشەكتەۋشىلىك، بىلىقپالىق − جۇت“، بۇل جۇڭگوداعى ءار ۇلت حالقى ۇزاق تاريحي بارىستا قالىپتاستىرعان كۇشتى ورتاق تانىم. جۇڭگو حالقى جىن - شايتاننان قورىقپايدى، ساندىراققا سەنبەيدى. سىرتتان كەلگەن ءارقانداي قىسىم تەك بۇكىل ەلدەگى ءار ۇلت حالقىن ونان ارى تىعىز ىنتىماقتاستىرۋعا، اناعۇرلىم مىزعىماس تاباندىلىقپەن لاڭكەستىككە سوققى بەرىپ، شينجياڭنىڭ ورنىقتىلىعىن قورعاۋعا تۇرتكى بولادى. جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ۇلى گۇلدەنۋىن جۇزەگە اسىرۋ ساپارىنىڭ تاريح دوڭعالاعى الدىندا، ءارقانداي كۇشتىڭ توسقاۋىل جاساۋى مەن ءبۇلدىرۋى ءتۇپتىڭ - تۇبىندە تەك قولدان كەلمەسكە ۇرىنۋدىڭ، ءالىن بىلمەي الەك بولۋدىڭ كەبىنىن كيەرى ءسوزسىز.

  (شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 6 - ايدىڭ 20 - كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)

جاۋاپتى رەداكتور : سايراش تۇرارجان

ەسكەرتۋ:

تورابىمىزداعى مازمۇنداردىڭ مەنشىك ۇقىعى شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتى اقپارات كەڭسەسىنە ءتان، جاريالانعان مازمۇنداردى سىلتەمەسىز كوشىرۋگە بولمايدى. كوشىرىپ پايدالانۋعا تۋرا كەلگەندە، «تيانشان تورى » الىنعانى انىق ەسكەرتىلۋى ءتيىس، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگى قۋزاستىرىلادى.