تيانشان تورى   ›   جاڭالىقتار   ›   شينجياڭ حابارلارى

كوكيار: جاسىلداندىرۋ مەن بايۋ تەڭ كوركەيگەن ەكولوگيالىق كەرەمەت

شينجياڭ گازەتىنىڭ جالپىلىق اقپارات قۇرالدارى ءتىلشىسى ليۋ دۇڭلاي

7 - ايدىڭ 6 - كۇنى ونسۋ اۋدانى كوكيار قالاشىعى گوبي جاڭا قىستاعىنىڭ حاۋيۋان ءجۇزىم شارابى قوجالىعىنىڭ ەگىنشىلىك بازاسىندا تەحنيكتەر ءجۇزىمنىڭ ءوسۋ جاعدايىن تەكسەرۋدە. سۋرەتتى ياڭ شو تۇسىرگەن

  قازىرگە دەيىن، ورمان وتىرعىزىلعان جەر اۋدانى ءبىر ميلليون 200 مىڭ مۋدان اسقان كوكيار جاسىلداندىرۋ ينجەنەرياسى دۇنيە جۇزىندەگى قۇمايتتانۋدى جونگە سالۋدىڭ ۇلگىسىنە اينالدى. ەڭ باستاپقى جالاڭ ىقتاسىن ورمان قالىپتاستىرۋدان ”ورمان ارقىلى ورماندى باپتاپ“ ەكولوگيالىق ونىمدىلىككە كەپىلدىك ەتۋگە، ونان جونگە سالۋ بارىسىندا ”تۇنىق سۋ، جاسىل تاۋ − باعالى بايلىق“ دەيتىن قوس جەڭىستى جۇزەگە اسىرۋعا دەيىن، اقسۋلىقتار 30 نەشە جىلدىق قاجىرلىلىقپەن جالعاستىرعان اماليات ارقىلى جاسىل ەكونوميكانىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتتى.

ساياساتتى تاباندىلىقپەن اتقارىپ، جەمىس ورمانى كاسىبىنىڭ زورايۋىن، گۇلدەنۋىن جەبەدى

  1986 - جىلى توڭىرەكتىڭ سۇركەيلى جاراتىلىستىق ورتاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن، اقسۋ قالاسى كوكيار جاسىلداندىرۋ ينجەنەرياسىن ىسكە قوستى. 2020 - جىلعا جەتكەندە، كوكيار جاسىلداندىرۋ ينجەنەرياسى ەڭ باستاپقى 5 جىلداعى 18 مىڭ مۋدان ءبىر ميلليون 200 مىڭ مۋعا كەڭەيىپ، اقسۋ قالاسىنىڭ شىعىس سولتۇستىك بولىگىندە 700 شارشى كيلومەتردەن استام ەكولوگيالىق قالتقى قالىپتاستى، مۇنىڭ %60ى ەكونوميكالىق ورمان.

  الايدا 30 نەشە جىلدىڭ الدىندا، اقسۋ ايماعىندا كوڭىل تولارلىق جەمىس ورمانى كاسىبى مۇلدە جوق بولاتىن. ”ول كەزدە جەمىس ورمانى كاسىبى ەلەۋسىز قوسالقى جۇمىس بولاتىن دا، اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ قوسىمشاسى دەپ قارالاتىن“، - دەدى شينجياڭ حۇڭچيپو اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ توبى شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى حان شۋاڭشىڭ ەسكە الىپ. ءدال وسى 30 نەشە جىلدا، اقسۋ جەمىس ورمانى كاسىبى سالاسىندا اتسىز - اتاقسىز شەتكەرى جەردەن ۇزدىكسىز دامىپ، ەڭ سوڭىندا شينجياڭ جەمىس ورمانى كاسىبىنىڭ نەگىزگى ءوندىرىس وڭىرىنە اينالىپ، جەمىس ورمانى ءونىم مولشەرى تۇتاس شينجياڭنىڭ تورتتەن ءبىرىن يەلەپ، المانى، جاڭعاقتى ۋاكىل ەتكەن قۇرعاق، جاس جەمىس ونىمدەرى بۇكىل ەلگە تانىلدى.

  وسى ەكى كەرەمەتتىڭ ءبىر ۋاقىتتا تۋىلۋى استە كەزدەيسوقتىق ەمەس.

  وتكەن عاسىردىڭ 90 - جىلدارىنىڭ باسىندا ءالميساقتان يەن جاتقان كوكياردا ءبىرىنشى توپتاعى ىقتاسىن ورمان ەگىلگەننەن كەيىن، قۇرىلىسشىلار وسى جاسىلداندىرۋ جۇمىسىن قايتكەندە جالعاستىرا تۇسۋگە بولاتىندىعى جونىندە ويلاندى. وسى جەردە جەمىس ورمانى كاسىبىن دامىتۋدىڭ ەلدەن ەرەك باسىمدىعى بار ەكەنى تۇجىرىمدالىپ تۇراقتاندىرىلعاننان كەيىن، ساياسات ارقىلى جەمىس ورمانى كاسىبىن دامىتۋدى ىلگەرىلەتىپ، ونان سوڭ ەكولوگيالىق تابىستاردى بەكەمدەۋ ويىنا تەز ارادا سول جەردەگى پارتيا، ۇكىمەت تاراۋلارى نازار اۋداردى ءارى دەرەۋ اتقارۋعا كىرىستى. كوكيار ينجەنەرياسى ىقتاسىن ورمانىنىڭ ىشىندە الما، جاڭعاق، شىلان سياقتى ەكونوميكالىق ورمان بىرتىندەپ تامىر تارتتى ءارى بارعان سايىن ماڭىزدى ورىندى يەلەدى، بۇل ءدال اقسۋ ايماعى جەمىس ورمانىنىڭ كاسىپ سالالانۋىنىڭ باستاماسى ەدى.

  ”ساياساتتى تاباندىلىقپەن اتقارۋ − كوكيار جاسىلداندىرۋ ينجەنەرياسى بىزگە قالدىرعان قىمباتتى بايلىق جانە تاجىريبە“، - دەدى اقسۋ ايماقتىق پارتكومنىڭ شۋجيى دوۋ ۋانگۇي. 1986 - جىلدان باستاپ، اقسۋدىڭ ءار كەزەكتى پارتيا، ۇكىمەت باسشىلىق القاسى كوكيار ينجەنەريا قۇرىلىسىن توقتاتقان ەمەس. ءار كەزەكتەگى القالار الدىڭعى نەگىزدە قورىتىندىلاپ، جاڭالىق اشىپ، جاسىلداندىرۋ جۇيەسىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىردى. ساياسات اتقارۋ بەتالىسىنداعى بىركەلكىلىك اقسۋدىڭ جەمىس ورمانى كاسىبىنىڭ دامۋى ءۇشىن ۇزاق ۋاقىتتىق ورنىقتى ورتا ازىرلەپ، كاسىپ سالاسى وسىدان باستاپ ۇزدىكسىز دامىپ زورايدى.

  ”30 نەشە جىل ۋاقىتتا اقسۋدىڭ جەمىس ورمانى كاسىبىندە ماسەلەنى قالاي شەشىم ەتۋ، قايتكەندە جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي دامىتۋ باستان - اياق ويلاستىرىلدى. كاسىپ سالاسىنىڭ ورنىقتىلىعى مەن باياندىلىعى كاسىپ سالاسى دامۋىنىڭ قاجەتتى العى شارتى“، - دەدى اقسۋ ايماقتىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جايلىم مەكەمەسىنىڭ باستىعى عالىپ وسمان. بۇگىنگى تاڭدا كوكيار قاعىر دالاسىنان قالىپتاسقان اقسۋ ايماعىنىڭ جەمىس ورمانى كاسىبىنىڭ جالپى جەر اۋدانى 4 ميلليون 500 مىڭ مۋعا جەتىپ، ”شينجياڭنىڭ جەمىس شارۋاشىلىعىندا“ كەم بولسا بولمايتىن قۇرامداس بولىككە اينالدى.

مۇددەنى بايلانىستىرۋ مەحانيزمى ورمانى كورىكتى، حالقى باي بولۋدى رەالدىققا اينالدى

  كوكيار ۇلگىسىنىڭ تابىسقا جەتۋى ەكولوگيالىق ونىمدىلىكتە بەينەلەنىپ قالماستان، جەمىس ورمانى كاسىبى ۇزاق ۋاقىتتىق ساياسات رەتىندە تۇراقتاندىرىلعاننان كەيىن، ءدال وسى ۇزدىكسىز كەمەلدەنگەن مۇددەنى بايلانىستىرۋ مەحانيزمى كوكيار ورمانىنا ومىرشەڭدىك ۇستەدى ءارى وسى ارقىلى بۇكىل ايماقتىڭ جەمىس ورمانى كاسىبىنىڭ دامۋىن ىلگەرىلەتتى.

  كوكيار جاسىلداندىرۋ ينجەنەرياسى باستالىپ كوپ وتپەي، ”ورمان ارقىلى ورماندى باپتاۋ“ ۇلگىسى جاسىلداندىرۋ ينجەنەرياسىنىڭ باياندى دامۋىنا كەپىلدىك ەتتى. گان يۇڭۋي سول كەزدە ءۇي ىشىندەگىلەرىمەن بىرگە اقسۋعا كەلگەن. ”جاپالى، ەرەكشە جاپالى، ءبىراق ۇكىمەتتىڭ ورمان ونسە، پايداسى وزىڭدىكى بولادى دەگەن ۋادەسىن ويلاعاندا كەتكىمىز كەلمەدى، جىلدار بويى شىداپ تاباندىلىق كورسەتتىك“. گان يۇڭۋي بىلاي دەدى: ”1999 - جىلعا كەلگەندە، ءبىز وتكەن 10 جىلداعى وزىندىك قۇندى تۇگەلدەي قايتارىپ الدىق! 2000 - جىلى ءبىز ءوزىمىزدىڭ اۋلامىزدان اقسۋداعى ءبىرىنشى شارۋالار شاتتىعى ساياجايىن اشتىق. بۇل كۇندەرى شارۋالار شاتتىعى ساياجايىنان ءبىر جىلدا 600 − 700 مىڭ يۋان كىرىس كىرەدى“.

  كوكيار ينجەنەرياسىنىڭ امالياتى ارقىلى ساياساتتى سۇيمەن ەتىپ قوعامدىق كاپيتالدى قارجى قوسۋعا، قاتىناسۋعا باۋراۋ ءشول دالانى جاسىلداندىرۋداعى تابىستى تاجىريبەگە اينالدى. 2013 - جىلى حالىق باسقارۋىنداعى كاسىپورىنشى ۋاڭ شياۋپيڭ 50 جىلدىق مەرزىمدەگى توقتام جانە كوپتەگەن ءتيىمدى ساياساتتار بولعاندىقتان قۇلشىنا ىستەپ، ونسۋ اۋدانىنان ”بيڭشۋە ميسۇييۋان“ المانى قاراپايىمداستىرا ەگىپ وسىرۋدەن ۇلگى كورسەتۋ بازاسىن قۇردى. قازىر ونىڭ الما اعاشى تۇگەل جەمىس بەرىپ، بەيجيڭ، شاڭحايدىڭ ساۋداگەرلەرى ساتىپ الۋعا جاپا - تارماعاي تاپسىرىس بەرۋدە.

  2012 - جىلدان بەرى اقسۋ ايماعى قوعامدىق كاپيتالدان 500 ميلليون يۋان ەنگىزىپ، 600 مىڭ مۋدان استام جەرگە ورمان وتىرعىزدى. كوكيار جاسىلداندىرۋ ينجەنەرياسىنان كەيىنگى اقسۋ وزەنى، ۇگەن وزەنى، كونتايلىك سىندى ءۇش بىردەي ميلليون مۋلىق ەكولوگيالىق جونگە سالۋ وڭىرىندەگى ەكپە ورمان وتىرعىزۋ ىركەس - تىركەس قانات جايدىرىلا باستادى. ”ەكولوگيالىق ورمان، ەكونوميكالىق ورمان، كورىنىس ورمانى سىندى ءۇش ورماندى بىرگە وتىرعىزۋ“، ”سۋ ارقىلى ورماندى تۇراقتاندىرۋ، ورمان ارقىلى ورماندى باپتاۋ“، ”كىم قۇرسا، سول باسقارىپ - قورعاۋ، كىم قارجى قوسسا، سول يگىلىگىن كورۋ“، ”بازارلاندىرىلعان اينالىم، ساتىپ الۋ ۇلگىسىندە ورمان وتىرعىزۋ“... كوكيار تاجىريبەسى ۇزدىكسىز قورىتىندىلانىپ، جاڭالىق اشىپ، جالپىلاسىپ، جەرگىلىكتى جەمىس ورمانى كاسىپ سالاسىنىڭ ۇزدىكسىز اناعۇرلىم جوعارى ورەگە قاراي تىك ورلەۋىن ىلگەرىلەتۋدە.

رەفورمانى تەرەڭدەتۋ جاسىل كاسىپ سالاسىنىڭ دارەجەسىنىڭ جوعارىلاۋىن ۇزدىكسىز جەبەدى

  جاسىل كاسىپ سالاسىن ۇزدىكسىز كۇشەيتكەندە عانا، ەكولوگيانىڭ پايداسىن ەكونوميكالىق ونىمدىلىككە ءونىمدى تۇردە اينالدىرۋعا بولادى. ال كۇشەيتۋدەگى قاجەتتى شارتتىڭ ءبىرى − رەفورمانى ۇزدىكسىز تەرەڭدەتۋ. اقسۋ ايماعىنىڭ تاجىريبە ورمان الاڭى كوكيار ينجەنەرياسىنىڭ 2 -، 3 - مەرزىمدەگى نەگىزگى شايقاس الاڭى. بۇل جەر اقسۋداعى شىلان ەڭ ەرتە ەگىلگەن جەر بولىپ قالماستان، تاعى شينجياڭ شىلانى ”كوشەتىنىڭ قاينارى“، تەك شىلان بايلىعىنىڭ وزىنەن 240 نەشە ءتۇرى بار. ءتۇرى مول، ءونىمى جاقسى بولعان كەزدە تاجىريبە ورمان الاڭى ساپالى جەمىس ونىمدەرىن جىنتىكتەي، وڭدەۋدىڭ كاسىپ سالالاندىرىلعان جولىن قاراستىرا باستادى.

  2016 - جىلى تاجىريبە ورمانى الاڭى اقسۋ تيانشان شىنمۋ جەمىس شارۋاشىلىعىن دامىتۋ شەكتى جاۋاپكەرشىلىك سەرىكتەستىگى بولىپ وزگەرىپ قۇرىلدى. 5 جىلعا جۋىق ۋاقىتتا سەرىكتەستىك جەمىس ونىمدەرىن ولشەمدەندىرۋ جۇيەسى قۇرىلىسىن ورىندادى. ”ورتا ەڭ ماڭىزدى، جەر دە، اعاش تا تۇگەلدەي تازا بولۋى كەرەك. ءبىز بۇكىلدەي بيولوگيالىق ورگانيكالىق تىڭايتقىش ىستەتەمىز، جەردە ءشوپ بار، جاۋىن قۇرت بار. شىرپىپ - بۇتاۋ قاتاڭ مەڭگەرىلەدى، جەمىس ونىمدەرى بىركەلكى، سوندىقتان تاۋارلانۋ مولشەرى ەرەكشە جوعارى“، - دەدى وسى سەرىكتەستىكتىڭ القا باستىعى ليۋ چياڭ، - ”قازىر ءبىز بازار ىزدەمەيمىز، قايتا بازار ءبىزدى ىزدەيتىن بولدى“.

  حۇڭچيپو جين ۋليان ەلەكتروندى ساۋدا شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ تازا دا رەتتى، كەڭ سەحىندا جەمىس الاتىن ماۋسىم كەلىسىمەن، ەل ىشىندەگى ەڭ وزىق جەمىس ىرىكتەۋ جابدىعى دامىل تاپپاي جۇمىس جاسايدى. جىنتىكتەي وڭدەۋ سەحىندا جۇزدەگەن جاڭا ءونىم كوزدىڭ جاۋىن الادى. ورىنباسار باس ديرەكتور ۋاڭ جۇنبو قولىنا سۋسىزداندىرىلعان الما قاعىنان ءبىر تارەلكە الىپ بىلاي دەپ تانىستىردى: ”بۇل نەبارى 100 گرام، الايدا 8 يۋانعا ساتۋعا بولادى، ءبىر كيلوگرام المانىڭ باعاسىمەن قارايلاس. كاسىپ سالاسى تىزبەگىن ۇزارتىپ، جەمىس ورمانى ونىمدەرىنىڭ قوسىمشا قۇنىن جوعارىلاتۋ جاسىل ەكولوگيالىق اۋىل شارۋاشىلىعىندا ونىمدىلىكتى ەڭ جوعارى شەككە جەتكىزۋدى جەبەپ قالماستان، جەرگىلىكتى كاسىپ سالاسى جۇمىسشىلارىن دا جەتىلدىردى“.

  كاسىپ سالاسى جۇمىسشىلارى سەحتاردا عانا ەمەس، باقشالاردا دا بار. ءىرى وتباسىلار، كاسىپورىندار جەتەكتەيتىن، سەلبەستىك كووپەراتيۆتەرى وتباسىلارىن توپتاستىراتىن، ەلەكتروندى ساۋدا مەن ناقتى تۇلعالىق ساتۋ قاتار جۇرگىزىلەتىن وسى زامانعى جەمىس ورمانى كاسىپ سالاسى ۇلگىسى اقسۋ ايماعى جەمىس ورمانى كاسىبىنىڭ ىقپال كۇشىن جوعارىلاتىپ، نەشە ميلليون مۋ ورماننىڭ ومىرشەڭدىك كۇشىن بارعان سايىن جالىنداتۋدا. جەمىس باقشاسىن سەلبەستىك كووپەراتيۆىنىڭ ءبىر تۇتاس باسقارۋىنا وتكەرمەلەگەن، كاسىپ سالاسى جۇمىسشىسى سالاۋاتىمەن قايتا ورالعان جەمىس شارۋالارىنان ۇيىمداسقان جەمىس اعاشتارىن شىرپۋ - بۇتاۋ، زياندى جاندىكتەردىڭ الدىن الۋ جانە ونى جويۋ سياقتى كاسىپتىك قوسىندار بۇكىل شينجياڭداعى جەمىس ورمانى كاسىبى ساحناسىندا تەبىندەپ، كوكياردىڭ قىمباتتى تاجىريبەلەرىن تيانشاننىڭ وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگىنە جالپىلاستىردى.

  كوكياردان باستالعان كاسىپ سالاسىنىڭ دارەجەسىن ءوسىرۋ ەش تولاستاعان ەمەس، بيىل 6 - ايدىڭ سوڭىنا كەلگەندە، اقسۋ ايماعى جوعارى ءونىمدى، ساپالى ۇلگى كورسەتۋ باقشاسىنان 1576سىن، 2 ميلليون مۋلىق مەملەكەتتىك ورمان ازىق - تۇلىك ءوندىرىسى ۇلگى كورسەتۋ بازاسىن قۇردى؛ حۇڭچيپو الماسى، باۋيۋان جاڭعاعى، تيانشان گۇڭزاۋ شىلانى جۇڭگو ايگىلى ونىمدەرى بولىپ باعالانىپ، جاڭعاق، المۇرت ەكى ۇلكەن جەمىس ورمانى كاسىبى تۇڭعىش توپتاعى مەملەكەتتىك ابزال ەرەكشە كاسىپ سالالارىن شوعىرلى قۇرۋ تىزىمدىگىنە ەنگىزىلدى؛ جىجياڭ، شاڭحاي، بەيجيڭ سياقتى جەرلەردە توراپتا ساتۋ تۇيىنىنەن 2000 نەشەسى قۇرىلىپ، جىجياڭ، شاڭحايدى سەنتر ەتكەن، چاڭجياڭ اتىراۋى، جۋجياڭ اتىراۋى وڭىرلەرىن شارپىعان ساۋدا تورىن قالىپتاستىردى.

  جەرگىلىكتى بۇقارا ەڭ ۇلكەن يگىلىكتەنۋشىگە اينالدى. 2019 - جىلى اقسۋ ايماعىنداعى شارۋالاردىڭ جەمىس ورمانىنان تاپقان تازا كىرىسى 5015 يۋان بولىپ، شارۋالاردىڭ جان باسىندىق تازا كىرىسىنىڭ %31ىن يەلەدى. جەمىس ورمانى كاسىبى وسىناۋ بۇكىل ايماقتاعى ءار ۇلت بۇقاراسى بىرگە قۇرىپ شىققان تۇنىق سۋ، جاسىل تاۋ اتى زاتىنا ساي باعالى بايلىققا اينالدى، ول ءالى دە كەلەشەك ءۇشىن ۇزدىكسىز اناعۇرلىم مول ەكولوگيالىق جانە ەكونوميكالىق بايلىق توپتاۋدا.

جاۋاپتى رەداكتور : سايراش تۇرارجان

ەسكەرتۋ:

تورابىمىزداعى مازمۇنداردىڭ مەنشىك ۇقىعى شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتى اقپارات كەڭسەسىنە ءتان، جاريالانعان مازمۇنداردى سىلتەمەسىز كوشىرۋگە بولمايدى. كوشىرىپ پايدالانۋعا تۋرا كەلگەندە، «تيانشان تورى » الىنعانى انىق ەسكەرتىلۋى ءتيىس، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگى قۋزاستىرىلادى.