تيانشان تورى   ›   جاڭالىقتار   ›   كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ

التاي ايماعىندا اۋلا شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋى كوڭىلدەگىدەي بولدى

شاعىن ەگىنشى اۋلاسى كەدەيلىكتەن ارىلۋدىڭ ۇلكەن ساحناسى

  تيانشان تورىنىڭ حابارى ( ماقالاسىن جازىپ، سۋرەتىن تۇسىرگەن ەرىكتى تىلشىلەر كۇلشات نازىر، ۋاڭ چاۋجى، تيان دىشىڭ) شينجياڭ التاي ايماعى التاي قالاسى سارعۋسىن اۋىلى ساندىققۇم قىستاعى ويماقى اۋماعىنىڭ تۇرعىنى ٴساليما بايمۇات اۋلاسىنا 6 ٴتۇرلى كوكونىس ەكتى، كوكونىس ەگىلەتىن جەر ۇلكەن ەمەس، شامامەن 1.5 مۋ كەلەدى، الايدا بۇل جەر كىرىستى ارتتىرىپ، بايۋدىڭ ” التىن جەرىنە“ اينالدى. بىرنەشە كۇننەن بەرى، ٴساليما پىسقان پاميدور مەن قىزىل بۇرىشتى ٴۇزىپ، ٴوزىنىڭ دۇكەنىنە اپارىپ ساتۋمەن قاربالاستاپ كەتتى. ”ساتىپ الاتىندار كوپ، ۇزگەن كوكونىستەردى سول كۇنى ساتىپ بولامىن“،-دەدى ٴساليما كۇلىپ.

  كوگونىس ساتۋ عانا ەمەس، ٴساليما كوبىندە كوكونىس مايساسىن ساتادى. بيىل كوكتەمدە ول 10 مىڭنان استام كوكونىس مايساسىن ساتتى، ماڭىنداعى اۋىل ـ قالاشىقتارعا دا ساتتى. بيىل تەك كوكونىس مايساسىن ساتۋعا سۇيەنىپ، ونىڭ كىرىسى 4000 يۋانعا جەتتى. ول كەلەر جىلى 15 مىڭ ٴتۇپ كوكونىس مايساسىن ەگۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇدان سىرت، ول اۋلاعا الما، ٴجۇزىم، سيىر بۇلدىرگەن، قاراقات سياقتى جەمىس اعاشتارىن ەگىپ، بيىل جيناپ الىنعان جەمىس ـ جيدەكتەردى نەگىزىنەن ساتىپ بولدى.

  شاعىن اۋلا كىرىستى ارتتىرىپ، بايۋدىڭ ” كەڭ الابىنا“ اينالدى. جۋىق جىلداردان بەرى التاي ايماعى كورىكتى اۋىل-قىستاق قۇرىلىسىن اۋلا شارۋاشىلىعىمەن ۇشتاستىرىپ، ەگىنشى - مالشىلاردى وتباسىن بازا، اۋلانى دانەكەر ەتىپ، وتباسىنداعى پايدالانۋعا بولاتىن جەردەن پايدالانىپ اۋلا شارۋاشىلىعىن زور كۇشپەن دامىتۋعا بەلسەنە جەتەكتەپ، اۋلانىڭ ” توقىمداي جەرىن “ ” كىرىس كىرگىزەتىن ورىنعا “ اينالدىردى. قازىر اۋلا شارۋاشىلىعىنىڭ جالپىلاسۋىنا ىلەسە بۇرىنعى شارۋالار شاعىن اۋلاسىنداعى اق قالعان جەرلەر اسىلعا وزگەرىپ، شارۋالاردىڭ كىرىسىن ارتتىرىپ، بايۋىنىڭ جاڭا جولىنا اينالدى.

  جەمەنەي اۋدانى توستى اۋىلى تاستى قىستاعىنىڭ تۇرعىنى پىڭ جينتاۋ بۇرىن ۋاقىتتىق جۇمىس ىستەۋگە سۇيەنىپ، تۇرمىس جاعدايى جاقسى ەمەس ەدى. 2018 ـ جىلى وسى قىستاقتاعى ٴىشىنارا تۇرعىندار ساياحات كاسىبىن دامىتا باستادى. ول 80 شارشى مەترلىك ٴۇيىن وتباسىلىق قونالقىعا وزگەرتىپ، ٴۇيىنىڭ اۋلاسىن ”باقشاعا“ اينالدىرىپ، كوكونىس، جەمىس-جيدەك ەگىپ، ساياحاتشىلاردىڭ تابيعي جاسىل ازىق ـ تۇلىك جەۋىنە مۇمكىندىك جاساپ، كوپتەگەن ساياحاتشىلاردى باۋرادى. قازىر ساياحاتشىلار تەلەفون سوعىپ وتباسىلىق قونالقىنى الدىنالا كەلىسكەندە، اۋلاداعى كوكونىس پىستى ما دەپ سۇرايتىن بولدى.

  كوكتوعاي اۋدانىنىڭ قارابۇلعىن اۋىلىندا، بۇرىنعى شارۋالاردىڭ شاعىن اۋلاسىنداعى بوس قالعان جەرلەر دە قىستاق تۇرعىندارىنىڭ كىرىسىن ارتتىرىپ، بايۋىنىڭ ” اسىلىنا“ اينالدى. وسى اۋىلدىڭ كوكتەرەك قىستاعىنداعى ارحيۆ تۇرعىزىلىپ، كارتچكا بەرىلگەن كەدەي وتباسى رايىمقان قابىكەي ٴۇيىنىڭ اۋلاسىنا 200 دەن استام تاۋىق باقتى. رايىمقان مەن جۇبايى ٴار كۇنى تاۋىققا جەم بەرۋمەن ابىگەر بولادى.

  رايىمقان قابىكەي وتباسىندا 3 جان بار، 2014 ـ جىلى ارحيۆ تۇرعىزىلىپ، كارتچكا بەرىلگەن كەدەي وتباسى، وتباسىنىڭ ەكونوميكالىق قاينارى باستىسى ازىناۋلاق جەر مەن ۋاقىتتىق جۇمىس ىستەۋگە سۇيەنەتىندىكتەن، كىرىسى ماردىمسىز ەدى. قارابۇلعىن اۋىلدىق پارتكوم ونىڭ وتباسىنىڭ جاعدايىن ۇعىسقاننان كەيىن، رايىمقان قابىكەيدى اۋلا شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا شابىتتاندىردى. ” بۇرىن وتباسىمنىڭ كىرىسى تومەن بولاتىن، وسى بىرنەشە جىلدا اۋىلدىق ۇكىمەت باعىمشىلىق جانە اۋلا شارۋاشىلىعىن دامىتۋىما كومەكتەسىپ كەلدى. قازىر وتباسىمنىڭ كىرىسى دە بارعان سايىن مولايىپ، تۇرمىسىم بارعان سايىن جاقساردى، بۇدان كەيىن وتباسىمنىڭ اۋلاسىن جاقسى ىڭعايلاستىرىپ، تۇرمىسىمدى ونان ارى جاقسارتامىن “، ـ دەدى رايىمقان قابىكەي قۋانا.

  قازىر قارابۇلعىن اۋىلىنىڭ قىستاقتارى رەتتى، گۇلدەر جايقالا اشىلىپ، بارلىق وتباسى شىت جاڭا تۇسكە ەندى. قىستاق تۇرعىندارى ارت - ارتىنان اۋلا شارۋاشىلىعىن دامىتىپ، شاعىن اۋلا ارقىلى مول كىرىس كىرگىزىپ، كەدەيلىكتەن ارىلىپ، اۋقاتتانۋ سەنىمى ارتتى.

  اۋدارعان: قادىر ماقان

جاۋاپتى رەداكتور : سايراش تۇرارجان قىزى

ەسكەرتۋ:

تورابىمىزداعى مازمۇنداردىڭ مەنشىك ۇقىعى شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتى اقپارات كەڭسەسىنە ءتان، جاريالانعان مازمۇنداردى سىلتەمەسىز كوشىرۋگە بولمايدى. كوشىرىپ پايدالانۋعا تۋرا كەلگەندە، «تيانشان تورى » الىنعانى انىق ەسكەرتىلۋى ءتيىس، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگى قۋزاستىرىلادى.