تيانشان تورى   ›   جاڭالىقتار   ›   شينجياڭ حابارلارى

شينجياڭنىڭ گۇلدەنگەن، ورنىقتى بولعان شىندىقتارى ارقىلى پومپەو سياقتىلاردىڭ ساندىراعىن پاش ەتەيىك

  □ اۆتونوميالى رايوندىق ءتارتىپ تەكسەرۋ كوميتەتىنىڭ تۇراقتى مۇشەسى ءادىل ءالي

  ”تاريحتاعى ەڭ ناشار مەملەكەت ىستەر حاتشىسى“ پومپەو تاعى دا ۋلى زارداپ تاراتىپ، دۇنيە ءجۇزى ساحناسىندا ”زاۋالعا تاياعاندا ەسەرسوقتانا قۇتىرىنعاننىڭ“ تانتىق دراماسىن ويناپ، جۇرت الدىندا ءوزىنىڭ جەكسۇرىن كەيىپ - كەسپىرى مەن سۇرقيا نيەتىن تاعى ءبىر رەت كورسەتتى. ۇزاق ۋاقىتتان بەرى امەريكانىڭ الدىڭعى كەزەكتەگى مەملەكەت ىستەر حاتشىسى پومپەو كوپ رەت تۇرلىشە ورىنداردا جۇڭگوعا ساياتىن، شينجياڭعا ساياتىن سوزدەر سويلەپ، شىندىقتى ەلەپ - ەسكەرمەي، جۇڭگو ۇكىمەتىنىڭ شينجياڭدى جونگە سالۋ جالپى جوباسىنا قيسىنسىز سوقتىعىپ جانە وعان قاساقانا كۇيە جاعىپ، جۇڭگونىڭ ىشكى ىستەرىنە دورەكىلىكپەن كيلىگىپ، شينجياڭنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ قىزمەتىن بۇرمالاۋعا، وعان كۇيە جاعۋعا، شينجياڭداعى ۇلتتار قاتىناسىنا ىرتكى سالۋعا، جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ۇلى گۇلدەنۋى اياق الىسىنا كەدەرگى جاساۋعا ۇرىندى. پومپەونىڭ ويدان قۇراستىرعان ءتۇرلى ساياسي وسەك - اياڭى شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقىن قامتىعان جۇڭگو حالقىنا دەگەن ەرەسەن زور قورلاۋ، سونداي - اق دۇنيە ءجۇزى حالقىنىڭ جانە حالىقارالىق قوعامنىڭ تۇجىرىمداۋ قابىلەتىنە دەگەن ەرەسەن زور قورلاۋ، ونان دا سوراقىسى، ادىلەتتىلىككە جانە نەگىزگى ار - نامىسقا وپاسىزدىق جاساعاندىق جانە سايىس جاريالاعاندىق.

  شينجياڭنىڭ دامۋى مەن ادامدىق ۇقىق ىستەرىنە ءارقانداي ادامنىڭ جات نيەتپەن ويدان قيىستىرۋىنا، شىندىقتى ويدان قيۋلاستىرۋىنا جول بەرىلمەيدى، شينجياڭ حالقىنىڭ ءوزى باعا بەرۋى، شينجياڭنىڭ ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋىنىڭ شىندىعى ارقىلى باعا بەرۋ ءتيىس. شينجياڭدا تۋعان، شينجياڭدا ەسەيىپ - ەرجەتكەن، نەگىزگى ساتىدان بىرتىندەپ ءوسىپ - جەتىلگەن از ۇلت پارتيالى كادر رەتىندە، بالا كەزدەن ەسەيگەنگە دەيىن، ۇيرەنۋدەن قىزمەتكە دەيىن باستان - اياق ۇلتتاردىڭ ۇلى شاڭىراعىندا تۇرمىس كەشىردىم، ءار ۇلت باۋىرلاستار ۇزاق ۋاقىتتىق قىزمەت پەن تۇرمىس بارىسىندا ەتەنە جاقىن بولىپ، توننىڭ ىشكى باۋىنداي، ءبىر - بىرىمەن بىتە قايناسىپ، تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىكتە بولدى. ءبىز شينجياڭنىڭ تاريحي جويقىن وزگەرىستەرىنە بىرگە كۋا بولىپ، پارتيا مەن مەملەكەتتىڭ ىقىلاستى قامقورلىعىن جانىمىزبەن سەزىندىك. ەجەلدەن بەرى شينجياڭ ۇلتتىق وڭىرلىك اۆتونوميا ءتۇزىمىن جالپى بەتتىك تياناقتاندىرىپ، ءار ۇلت حالقىنىڭ تەرەزەسى تەڭ تۇرعىدا مەملەكەت ىستەرىنە قاتىناسۋ جانە ونى باسقارۋ ۇقىعى مەن ءوز ءوڭىرىنىڭ، ءوز ۇلتىنىڭ ىستەرىن ءوزى باسقارۋ ۇقىعىن زاڭ بويىنشا قامتاماسىز ەتىپ، از ۇلتتاردىڭ سالت - سانا، ادەت - عۇرپىنا تولىق قۇرمەت ەتىپ، ءار ۇلتتىڭ تاڭداۋلى ءداستۇرلى مادەنيەتىن زاڭ بويىنشا قورعاپ، وعان مۇراگەرلىك ەتىپ جانە ونى ساۋلەلەندىرىپ، ءار ۇلتتىڭ ءوز ۇلتىنىڭ ءتىل - جازۋىن قولدانۋ جانە دامىتۋ ۇقىعىن، از ۇلت ءتىل - جازۋىنىڭ ءادىليا، اكىمشىلىك، وقۋ - اعارتۋ، اقپارات - باسپا ءسوز، ينتەرنەت سياقتى سالالاردا، سونداي - اق كۇندەلىكتى تۇرمىستا كەڭىنەن قولدانىلۋىن زاڭ بويىنشا قامتاماسىز ەتتى. ءار ۇلت حالقى تىرشىلىك ۇقىعى، دامۋ ۇقىعى سياقتى ءتۇرلى ۇقىقتاردان تولىق يگىلىكتەندى.

  اسىرەسە، اقتاۋ اۋدانىندا ”ۇعىسۋ، تيىمدىلىك جاساۋ، توعىستىرۋ“ بويىنشا قىستاقتا تۇرۋ قىزمەتىنە قاتىناسقان مەزگىلدە وڭتۇستىك شينجياڭنىڭ ەكونوميكاسىنداعى، قوعامىنداعى، سونداي - اق بۇقارانىڭ تۇرمىسىنداعى ەرەسەن زور وزگەرىستەردى قۋانىشتى تۇردە ءوز كوزىممەن كوردىم. قوعامنىڭ ورنىقتىلىعىن قورعاۋدا ءبىز لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ قىزمەتىن زاڭ بويىنشا ورىستەتىپ، زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك قىلمىستارىنا قاتاڭ سوققى بەرۋ نەگىزىندە، قاينارىنان جونگە سالۋعا دا ءمان بەرىپ، تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىن زاڭ بويىنشا قۇرىپ، وتكەن ءبىر مەزگىلدەگى زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك ارەكەتتەردىڭ كوپ، ءجيى تۋىلۋ بەتالىسىن تۇبەگەيلى وڭادىق. شينجياڭدا ءۇرتىس 4 جىلدان استام ۋاقىت زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك دەلولارى تۋىلماي، ازاماتتاردىڭ نەگىزگى ۇقىعىنىڭ زيانكەستىككە ۇشىراماۋىنا ەڭ جوعارى شەكتە قامتاماسىز ەتىلدى؛ حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋ جاعىندا شينجياڭدا 9 جىلدىق مىندەتتى وقۋ - اعارتۋمەن جاپپاي قامتۋ، وڭتۇستىك شينجياڭدا وقۋعا دەيىنگى 3 جىلدىق تاربيەمەن جانە 12 جىلدىق نەگىزدىك وقۋ - اعارتۋمەن جاپپاي قامتۋ جۇزەگە اسىرىلدى. قالا، اۋىل نەگىزدىك الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ ورەسى ۇزدىكسىز جوعارىلاپ، قوعامدىق قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسى كۇن سايىن كەمەلدەنىپ، تۇرعىنداردىڭ نەگىزگى ەمدەۋ قامسىزداندىرۋىنا قاتىناسۋ سالىستىرماسى %99.7كە جەتىپ، جالپى حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن اقىسىز تەكسەرۋ اتقارىلدى؛ ۇلت، ءدىن ساياساتى جاعىندا ءار ۇلت بۇقاراسى زاڭنىڭ قورعاۋىندا ءدىني سەنىم ەركىندىگىنەن تولىق يگىلىكتەندى. مەن قىستاقتا تۇرعان 4 جىلعا جۋىق ۋاقىتتا ۇكىمەت ارناۋلى قارجى شىعارىپ، مەشىتتىڭ شارت - جاعدايىن جاقسارتىپ، ءدىني قايراتكەرلەردىڭ ەمدەلۋى، زەينەتكەرلىك، سالماقتى اۋرۋلارعا شالدىعۋ، كەزدەيسوق زاقىمدالۋ، ەڭ تومەنگى تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋ سياقتى ساياساتتاردى تياناقتاندىردى؛ حالىق سانى ىستەرىنىڭ دامۋى جاعىندا وتكەن 60 نەشە جىلدان بەرى جۇڭگو شينجياڭ ءوڭىرىنىڭ جان باسىندىق مەجەدەگى عۇمىرى 30 جاستان 72 جاسقا جوعارىلادى. ۇيعۇر ۇلتىنىڭ جان سانى ۇزدىكسىز ارتىپ، 2010 - جىلدان 2018 - جىلعا دەيىن %25.04 ارتىپ، بۇكىل شينجياڭ جان سانىنىڭ %13.99 ارتۋ مولشەرىنەن جوعارى بولدى، اۋەلى حانزۋ ۇلتى جان سانىنىڭ %2 ارتۋ مولشەرىنەن الدەقايدا جوعارى بولدى. ەكونوميكالىق دامۋ جاعىندا ورتالىق، اۆتونوميالى رايون ءار جىلى كوپ مولشەردە ارناۋلى قارجى بوساتىپ، وڭتۇستىك شينجياڭنىڭ كاسىپ سالالارىن دامىتۋعا، نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسىنا، حالىق تۇرمىسى ىستەرىن قامتاماسىز ەتۋگە جۇمسادى. جۇمىستانۋ، كىرىستى ارتتىرۋ جاعىندا كاسىپورىنداردى ەنگىزۋ، ەڭبەككۇشتەردى باسقا كاسىپتەرگە ويىستىرۋ، الەۋمەتتىك يگىلىك سيپاتتى جۇمىس ورىن تاعايىنداۋ قاتارلىلار ارقىلى جەرگىلىكتى ورىننىڭ جاعدايىنا قاراي ىستەپ امالدىڭ بارىنشا ءار ۇلت بۇقاراسىنا جۇمىستانۋ ورايىن جاراتىپ بەردى. قازىرگى وڭتۇستىك شينجياڭدا تۇرمىس، قونىس ورتاسىندا ەرەسەن زور وزگەرىستەر تۋىلدى، كەدەي حالىق تۇگەلدەي كەدەيلىكتەن ارىلىپ، كەدەي قىستاقتار تۇگەلدەي كەدەيلىك قاتارىنان شىعىپ، كەدەي اۋداندار تۇگەل كەدەيلىك قالپاعىن الىپ تاستادى.

  جۇڭگو شينجياڭدا ايتىلمىس ”ءناسىل جويۋ“ مەن ”ادامزاتقا قارسى قىلمىس“ جۇرگىزدى دەۋ پومپەو ۋاكىل بولعان ات توبەلىندەي جۇڭگوعا قارسى كۇشتەردىڭ قاساقانا جاساعان بارىپ تۇرعان جان تۇرشىگەرلىك جالعان تاقىرىبى جانە سۇرقيا نيەتتەگى ورەسكەل سوراقىلىعى، ول تەك عانا پومپەو سياقتىلاردىڭ سۇرقيا نيەتتەگى ساياسي قاسكۇنەمدىگىندە ءومىر سۇرەدى، بۇرىن بولماعان، قازىر جوق، كەلەشەكتە دە جۇڭگونىڭ بايتاق دالاسىندا تۋىلمايدى. پومپەو تاراتقان ساندىراق پەن ۋلى زارداپ، ءسوز جوق، ونىڭ وزىمەن بىرگە سىپىرىلىپ تاريحتىڭ قوقىر - قوقسىق ۇيىندىسىندە قالادى. پومپەونىڭ ىستەگەن ءىسى، قىلعان قىلىعى، ءسوز جوق، تاريحتىڭ ماسقارالىق دىڭگەگىنە شەگەلەنىپ، ماڭگى قارعىستا قالادى!

  وسىندا تۋىپ - وسكەن شينجياڭدىق رەتىندە، شينجياڭنىڭ ورنىقتىلىق، دامۋ ىستەرىنە قاتىناسۋشى، باستان كەشىرۋشى، كۋاشى جانە تيىمدىلىككە كەنەلۋشى رەتىندە، پومپەونىڭ شينجياڭدى قيسىنسىز جازعىرۋى مەن سۇرقيا نيەتپەن جالا جابۋىن قاتاڭ جازعىراتىندىعىمدى جانە باتىل قارسى تۇراتىندىعىمدى بىلدىرەمىن! شينجياڭنىڭ تىنىش، جاراسىمدى، گۇلدەنگەن، دامىعان اسا تاماشا جاعدايى وڭاي - وسپاق قولعا كەلگەن جوق، ءار ۇلت حالقى تۇگەلدەي بارىنشا قورعايدى، بارىنشا قادىرلەيدى، ءارقانداي ادامنىڭ، ءارقانداي كۇشتىڭ جونسىزدىكپەن كيلىگۋىنە جول قويمايدى. مەن ءاربىر شينجياڭدىقتى، ءاربىر ۇيعۇر ۇلتى ازاماتىن قىراعىلىقتى ارتتىرىپ، پومپەونىڭ سۇرقيا قاسكۇنەمدىگى مەن سۇمپايى نيەتىن شىن مانىندە انىق تانۋعا، پومپەو سياقتىلاردىڭ ساياسي قاسكۇنەمدىگىن تۇبەگەيلى تالقانداۋعا قاتاڭ ۇندەيمىن!

جاۋاپتى رەداكتور : نۇربولات قابىل

ەسكەرتۋ:

تورابىمىزداعى مازمۇنداردىڭ مەنشىك ۇقىعى شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتى اقپارات كەڭسەسىنە ءتان، جاريالانعان مازمۇنداردى سىلتەمەسىز كوشىرۋگە بولمايدى. كوشىرىپ پايدالانۋعا تۋرا كەلگەندە، «تيانشان تورى » الىنعانى انىق ەسكەرتىلۋى ءتيىس، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگى قۋزاستىرىلادى.