تيانشان تورى
تيانشان تورى   ›   جاڭالىقتار   ›   شينجياڭ حابارلارى

گۇل تاماشالاي ءجۇرىپ شينجياڭعا كوز جىبەرگەندە

  گۇل تاماشالاي ءجۇرىپ شينجياڭعا كوز جىبەرگەندە

  انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ءتىلشىسى ۋاڭ جيڭجيڭ

  5 - ايداعى شينجياڭ، كوز جەتەر جەردىڭ بارىندە تاسقىنداعان ومىرشەڭدىك كۇش مەنمۇندالايدى. تاۋ گۇلدەرى قۇلپىرا اشىلىپ، ماقسارى، انار گۇلدەرى كوزدىڭ جاۋىن الىپ، شينجياڭنىڭ بايتاق دالاسى گۇلدى شاپان جامىلدى.

  گۇلدەي جايناعان، سىزعان سۋرەتتەي كوركەم شينجياڭ ”ءتورت ماۋسىمداعى شينجياڭعا نازاردىڭ“ ”گۇل تاماشالاي ءجۇرىپ شينجياڭعا كوز جىبەرۋ“ كولەمدى تاقىرىپتىق تىلشىلىك قيمىلىنىڭ تىلشىلەر ۇيىرمەسىن قارسى الدى. ورتالىقتاعى، شينجياڭعا كومەكتەسەتىن ولكەلەردەگى، قالالارداعى جانە شينجياڭداعى 20 نەشە مەديادان كەلگەن 100 نەشە ءتىلشى ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىسىندا كوركەم تاۋ گۇلدەرىن تاماشالاپ، جەرگىلىكتى ورىننىڭ لاۆاندا گۇلىنە سۇيەنىپ كىرىستى ارتتىرىپ بايۋدىڭ ”جولىن“ قالاي اشقاندىعىن كوردى؛ تارباعاتايدا قازجۋانىڭ قۇلپىرا اشىلعانىن بايىپپەن تاماشالاپ، ”كورشى - قولاڭدار مەرەكەسى ءجۇز وتباسى قوناعاسىنان“ ءدام تاتىپ، ۇلتتار ىنتىماعى ”گۇلىنىڭ“ حوش يىسىنەن ءلاززات الدى؛ حوتانداعى انار باعىندا ”انحۇي − شينجياڭ“ كولىگىنە شىعىپ، جول بويى شينجياڭعا كومەكتەسۋدىڭ سەلبەستىك ”گۇلىن“ تاماشالادى. تىلشىلەر ساپارلاي حابارلاۋ ءتاسىلى ارقىلى جالپىلىق مەديالاردا گۇل جايناعان شينجياڭدى تانىستىرىپ، شينجياڭنىڭ گۇلدەنىپ - كوركەيگەندىگىنە كۋا بولدى.

  گۇل اشىلعان مەزگىل شينجياڭنىڭ ەڭ تاماشا كەزى

  گۇل اشىلعان مەزگىلدە شينجياڭنىڭ كورىنىسى الۋان تۇسكە ەنەدى ءارى ءدال بابىندا سايكەسىم تابادى؛ شوق - شوق گۇلدەر ۇلى تابيعاتقا كورىك بەرىپ، ”جاسىل تاۋ، تۇنىق سۋ − باعالى بايلىق“ سىندى ايبىندى كارتينا تيانشان تاۋىنىڭ باۋرايىندا سۇلبالانا باستادى.

  «وسى زامان جىلدام گازەتىنىڭ» ءتىلشىسى جۇڭ يىنعا ىلەنىڭ تيانشان گۇلدى القابى سىندى وسى جەر وتە كەرەمەت كورىندى. بۇل ارادا كەزىندە توڭىرەگىندەگى نەشە ون شارشى كيلومەتر قۇبا تۇزدە جالعىز ءتۇپ كارى شەگىرشىن اعاشى بوي سوزىپ تۇرادى ەكەن، قازىر كارى شەگىرشىن اعاشى ەندىگارى جالعىزسىرامايتىن بولدى. ساياحاتشىلار كەلىپ سۋرەتكە ءتۇسىپ قانا قويماي، 10 مىڭ مۋلىق جەمىس ورمانى دا كارى شەگىرشىن اعاشىنا جاڭا كورشى بولدى. 2017 - جىلدان بەرى جەرگىلىكتى ورىن 1 -، 2 -، 3 - كاسىپتەردى توعىستىرا دامىتۋدى ىلگەرىلەتىپ، سول ارانى ايگىلى كورىنىس ءوڭىرى ەتىپ تۇلعالادى. كەزىندەگى قۇبا تۇزدە بۇگىنگى كۇنى 10 نەشە ءتۇرلى گۇل، 20 مىڭ مۋ ەرەكشە جەمىس ورمانى ءوسىپ، ەگۋ، سۇرىپتاۋ، جىنتىكتەي وڭدەۋ، جاس كۇيىندە ساقتاپ تاسىمالداۋ سياقتى نىسانداردى جۇرگىزۋ ارقىلى شارۋالاردىڭ جۇمىستانۋ فورماتسياسىن بايىتىپ، 2000 نەشە تۇراقتى جۇمىس ورنىمەن قامدادى.

  تارباعاتاي ”مايتاس جەل وتىندەگى“ مۋدان گۇلدى القابىندا سۇيىسپەنشىلىككە تولى ۋادە قالعان. ءدوربىلجىن اۋدانى مارالسۋ قالاشىعى قىزىلاعىن قىستاعىندا 140 مۋ ماي ايىرۋعا ىستەتىلەتىن مۋدان گۇلى قۇلپىرا اشىلىپ تۇر. 2015 - جىلى چىن جينحۇڭنىڭ شەشەسى سالماقتى ناۋقاسقا شالدىعادى، سىرت جەردە قىزمەت ىستەپ جاتقان چىن جينحۇڭ شەشەسىمەن بىرگە قىستاقتاعى ورماندىققا كەلگەندە، شەشەسى ”مەن كەتسەم مىنا اعاشتارعا كىم قارايدى“؟ - دەدى، شەشەسىنىڭ وسى سوزىنە بولا ول قىزمەتىن تاستاپ، قىستاققا قايتىپ كەلىپ ورماندىقتى قورعاۋمەن شۇعىلداندى. قازىر ول شەشەسىنە بەرگەن ۋادەسىن ورىندادى، 30 نەشە ءتۇرلى 500 مىڭ ءتۇپ اعاش جاقسى ءوسىپ - جەتىلىپ، جەرگىلىكتى ورىنداعى قۇمدى بوراندى كۇندەردى دە بارعان سايىن ازايتتى. ول تاعى ماي ايىرۋعا ىستەتىلەتىن مۋداندى ەنگىزدى، قۋاڭشىلىققا، قۇنارسىز جەرگە ءتوزىمدى، قۇبا ءتۇزدى جاسىلداندىرىپ ورمان وتىرعىزۋعا، ورمان اراسىندا ەگۋگە ۇيلەسەدى، ودان جانشىپ شىعارىلعان ”مۋدان مايى“ ”سۇيىق التىن“ دەپ اتالعان. ”باسقا جەرلەر قىستاقتى كورىكتەندىرسە، ءبىز اتىزعا دەيىن كورىكتەندىرەمىز“. مول ءونىم كۇتىپ تۇرعان مۋدان گۇلدى القابىنا قاراپ، چىن جينحۇڭنىڭ جۇزىنە كۇلكى ءۇيىرىلدى، ول ەگىستىك جەردى ورمانعا قايتارعان قىستاق تۇرعىندارىن باستاپ بىرگە اعاش ەگىپ، ەگىمشىلىك اۋماعىن ۇزدىكسىز كەڭەيتۋدى جوسپارلادى.

  نارت قىزىل انار گۇلى باعىندا ”گۇل تاماشالاعان“ تىلشىلەر ۇيىرمەسىندەگى تىلشىلەر قىستاقتىڭ جۇلدىزى − شەريا اۋدانى شەريا اۋىلى باش ۇجمە قىستاعى پارتيا ياچەيكاسىنىڭ شۋجيى مامەترەيىم مامەتيمىندى تاپتى. ول اۆتونوميالى رايوندىق ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ ۇلگىسى، ”انار گۇلى حالىقتىق جاراستىرۋ قىزمەت كەڭسەسىن“ قۇرىپ، كوپشىلىكتىڭ قيىنشىلىعىن شەشىپ، قايشىلىقتاردى جاراستىردى. جاڭا كەزەكتى شەريا اۋداندىق انار گۇلى ساياحات مەرەكەسى اشىلۋ الدىندا تۇر، 10 مىڭ مۋلىق انار كورىنىس باقشاسى، قۇمدى ءشول تاقىرىپتىق كوڭىل اشۋ باقشاسى، مىڭ جىلدىق تال پاتشاسى، قۇمدى القاپتاعى جاقۇت كول سياقتى ساياحات كورىنىس تۇيىندەرىنە سۇيەنىپ، جەرگىلىكتى ورىن ەكولوگيالىق ساياحات كاسىبىن ۇزدىكسىز دامىتىپ نىعايتتى، ەرەكشە كاسىپ سالاسى + ساياحات ۇلگىسىن قولدانىپ، اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋدى ىلگەرىلەتتى.

  گۇلدەي جاينادى، شينجياڭنىڭ ومىرشەڭدىك گۇلى قۇلپىرا اشىلدى

  ”گۇلدەن“ ۇتىمدى پايدالانىپ، جاڭالىققا ۇمتىلدى. شينجياڭنىڭ ”گۇل ەكونوميكاسى“ ساقاداي - ساي تۇرىپ، اناعۇرلىم كوپ بۇقارانى بايۋ جولىنا باستاۋدا.

  5 - ايداعى كەريا اۋدانىندا روزا گۇلدەرى ءۇزۋ مەزگىلىنە ءوتتى. كەريا اۋدانى گۇيمي روزا گۇلى ەگىمشىلىك بازاسىندا جالپى 2000 كيلومەتر ۇزىندىقتاعى تامشىلاتىپ سۋاراتىن قۇبىر 10 مىڭ مۋ روزا گۇلى القابىن تۇتاستىرىپ، كەزىندەگى قالىڭ قۇمدى گۇلدى القاپقا اينالدىردى. كەريا اۋدانى كاسىپ سالاسى وي جەلىسىنە سۇيەنىپ گۇل تاماشالاۋ شارۋاشىلىعىن زورايتىپ، جەتىلدىرۋ، ەگۋ، ءۇزۋ، وڭدەۋدەن ساتۋعا دەيىن ءارى ودان بىرتىندەپ بازارعا بەت العان كەمەلدى روزا گۇلى كاسىپ سالاسى تىزبەگىن قالىپتاستىردى. وسى اۋدان 48 مىڭ 100 مۋ جەرگە روزا گۇلىن ەگىپ، جىلدىق ءونىم مولشەرى 8900 توننا، روزا گۇلىنىڭ مۋ باسىندىق ورتاشا كىرىسى 6000 يۋان بولدى، روزا گۇلى جەرگىلىكتى ورىنداعى شارۋالاردى كىرىستەرىن ارتتىرىپ، بايۋعا باستايتىن باقىت گۇلىنە اينالدى.

  3 كۇندىك تىلشىلىك ساپاردا «جۇڭگو ايەلدەر گازەتىنىڭ» ءتىلشىسى شينجياڭنىڭ نەگىزگى ساتىسىندا جالىنداعان ”ايەل گۇلدەردى“ ەستەلىككە الدى. باقتى شەكارا وتكەلى شەكارا تۇرعىندارى شەكارالىق بازارشىلاۋ ساۋدا اۋماعى جىبەك جولى مادەنيەت تاۋارلارى سارايىندا كاييۋان قازاقستان − رەسەي ساۋدا دۇكەنىنىڭ جاۋاپتىسى داي جينپيڭ تىلشىلەر تالاسا - تارماسا تىلشىلىك ىستەيتىن وبيەكتىگە اينالدى، ونىڭ شەكارادا اشقان شاعىن ەرەن بازارىندا 10 نەشە مەملەكەتتىڭ باجىسىز ونىمدەرى ساتىلادى. وسى بىرنەشە كۇندە ول تاعى تۇڭعىش كەزەكتى جۇڭگو − ورتا ازيا باسشىلار ءماجىلىسىنىڭ ەڭ جاڭا حابارلارىنا ايرىقشا نازار اۋدارۋدا.

  بيىل ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جولدى“ بىرگە قۇرۋ باستاماسى العا قويىلعاندىعىنىڭ 10 جىلدىعى. 10 جىلدان بەرى ساياساتتاردى ۇلاستىرۋ، قۇرىلعىلاردى تۇتاستىرۋ، ساۋدانى ىركىلىسسىزدەندىرۋ، قارجىنى اينالىمعا سالۋ، حالىق تىلەگىن توعىستىرۋ جاعىندا ماڭىزدى ىلگەرىلەۋشىلىككە جانە كورنەكتى ونىمدىلىككە قول جەتتى، بۇل، اسىرەسە، شەكارا وتكەلدەرىندە كورنەكتى بەينەلەندى. 2022 - جىلى باقتى شەكارا وتكەلىنەن يمپورت - ەكسپورت ەتىلگەن زات 322 مىڭ تونناعا جەتىپ، سايكەس مەزگىلدەگىدەن %1. 59 ارتقان. تارباعاتاي ايماعى، G335 تاس جولى (شاۋەشەك جول ايىرىعى − ءدوربىلجىن بولىگى)، حالىقارالىق زات اينالىمى باقشاسى تەمىر جول ارناۋلى جەلىسى نىسانى، شاۋەشەكتەن اياكوزگە دەيىنگى تەمىر جولدىڭ الدىڭعى مەرزىمدىك قىزمەتى سياقتىلار ورنىقتى ىلگەرىلەتىلۋدە. باقتى شەكارا وتكەلىنە سۇيەنىپ، ۇلاستىرۋ - تۇتاستىرۋ نەگىزدىك قۇرىلعى قۇرىلىسى نىسانى جوبادان رەالدىققا اينالۋدا.

  لوپ اۋدانىنىڭ قۇبا تۇزدەگى 10 مىڭ مۋلىق ”جەل ەلەكتر اتىزى“، قورعاس شاعىن اۋدان قالاشىعىنداعى ”كوپ ءتىلدى شاقىرۋ ورتالىعى“، ونىمدەرى جۇڭگونىڭ باتىس تەرىستىك وڭىرىنە جانە ورتا ازياعا باعىتتالعان شينجياڭ ۋانجياڭ اۆتوموبيل شەكتى سەرىكتەستىگى... ”گۇل تاماشالاۋ ساپارى شينجياڭنىڭ اسىل قازىناسىن اشۋدىڭ بايقاۋ ساپارى بولدى“. تىلشىلىك ۇيىرمەسىندەگى تىلشىلەردىڭ بارلىعى اۋىز جاپپاي القادى. جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋى وزەكتى رايونى قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋدەن ەنەرگيا بايلىعىنىڭ دامۋ كومەسكى كۇشىن تولىق اشۋعا دەيىن، ونان كۇشتى شوعىرلاندىرا وتىرىپ ”8 ءىرى كاسىپ سالاسى شوعىرىن“ تىرەك ەتكەن وسىزاماندانعان كاسىپ سالاسى جۇيەسىن تۇلعالاۋعا دەيىن، ءبىر - بىرلەگەن جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزاماندانعان شينجياڭ امالياتى تيانشان الابىندا مول جەمىس بەرۋدە.

  كوكتەمدە گۇلدەپ، كۇزدە ماۋەلەدى، شينجياڭنىڭ گۇلدەنۋىنىڭ استارىنا ۇڭىلگەندە

  شينجياڭنىڭ انارى نە ءۇشىن وسىنشاما ءتاتتى؟ گۇلدى القاپتاعى اۋىلداستاردىڭ جۇزىنەن نە ءۇشىن شاتتىق كۇلكىسى ەسەدى؟ تىلشىلەردىڭ بارلىعى مۇنىڭ استارىنداعى سەبەپكە ءۇڭىلدى.

  شىعىس تەڭىزدىڭ سۋى كۇنلۇندى نارلەندىردى، نانليڭنىڭ جاسىل جەلەگى ءشول دالانى كومكەردى. شينجياڭعا كومەكتەسەتىن ولكە، قالالاردىڭ كۇش سالا كومەكتەسۋىندە، تيانشان الابىندا جاندى تىرشىلىك لەبى ەستى، قۇمدى شولدەگى شۇراتتار جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتكە جەتتى. بارعان جەرىندە تىلشىلەر شينجياڭعا باعىتتامالى كومەكتەسۋدىڭ سۇبەلى جەتىستىگىنە كۋا بولدى − حوتان ايماعىنىڭ جينكىن مال شارۋاشىلىق عىلىم - تەحنيكا شەكتى سەرىكتەستىگىندە تيانجين قالاسىنان ەنگىزىلگەن ساپالى قوي تۇقىمى − اۋحۋ قويىنىڭ ەتى ءدامدى، تولشەڭ، ءار جىلى جەرگىلىكتى ورىندا 500 مىڭ ەتتى قوي تۇقىمىن اسىلداندىرادى؛ ”ەمدەۋ“ ارقىلى شينجياڭعا كومەكتەسىپ، دەنساۋلىقتى قورعادى، گۇما اۋدانىنىڭ ەمدەۋ جاعىنداعى ولقىلىقتارىنا قاراتا انحۇي ولكەسى ۇزدىكسىز دالمە - ءدال كۇش ۇستەپ، ”ۇيىرمە قۇراۋ ۇلگىسىندەگى“ ەمدەۋ ارقىلى شينجياڭعا كومەكتەسۋ ۇلگىسىمەن جالپى 14 توپتا 192 ەمدەۋ مامانىن تاڭداپ جىبەرىپ كومەكتەسىپ، سۇيەمەلدەدى؛ 27 جىلدان بەرى جياڭسۋ جالپى 11 توپتا 2846 كادردى ىلەگە جىبەرىپ، ”14 - بەسجىلدىق“ مەزگىلىندە قوسقان قارجى سوماسى شامامەن 10 ميلليارد يۋاننان استى. شينجياڭعا كومەكتەسۋ قىزمەتى قول جەتكىزگەن سۇبەلى تابىستار تەك بايتاق دالاعا كورىك قوسىپ، تاۋ - سۋدى ارلەندىرىپ قانا قويماي، ونان دا ماڭىزدىسى، اسقار تاۋلار مەن اساۋ وزەندەردەن ەندەي وتكەن، كوڭىلدەردى توعىستىرىپ، كۇشتى توپتايتىن سۇيىسپەنشىلىك كوپىرىن تۇرعىزدى.

  شينجياڭدا بارلىق جەردە ۇلتتار ىنتىماعى حيكاياسى شەرتىلۋدە. شاۋەشەك قالاسى قاراءدوڭ الەۋمەتتىك اۋماعىنىڭ ”كورشى - قولاڭدار مەرەكەسى ءجۇز وتباسى قوناعاسى“ قيمىلى بۇكىل ەلدىڭ جەر - جەرىنەن كەلگەن تىلشىلەرگە ”الىستاعى تۋىستان جاقىنداعى كورشى ارتىق“ ەكەندىگىن سەزىندىردى. 2014 - جىلدان باستاپ ءار رەتكى ۇلكەن مەرەكەلەردە قاراءدوڭ الەۋمەتتىك اۋماعى ۇلتتىق ەرەكشەلىگى قويۋ ”كورشى - قولاڭدار مەرەكەسى ءجۇز وتباسى قوناعاسى“ قيمىلىن وتكىزەدى. تۇرعىندار ۇيلەرىنە ۇزىن ۇستەلدەردى ءتىزىپ، ءار ۇلتتىڭ ءدامدى تاعامدارىن تولتىرادى، 14 ۇلتتان قۇرالعان تۇرعىندار وسى ارادا باس قوسىپ، ءان ايتىپ، بيگە باسىپ، مەرەكەنى بىرگە تويلايدى.

  التىن، كۇمىس ناعىز بايلىق ەمەس، ىنتىماق، جاراسىمدىلىق ناعىز باقىت. انارداي جايناعان تۇرمىس جاراتۋ ءۇشىن، تەك جانعا جايلى تۇرمىس كەشىرۋ ەمەس، قايتا جۇڭحۋا ۇلتى ورتاق تۇلعا تانىمىن بەكەمدەپ، اناردىڭ دانىندەي تىعىز ۇيىسۋ كەرەك، مىنە بۇل سەنىمنىڭ قاينارى، كۇشتىڭ قاينارى، بۇل تاماشا تۇرمىس اتاۋلىنىڭ قاينار بۇلاعى.

  5 - ايدىڭ 20 - كۇنى حوتان ايماقتىق مۇراجاي تىلشىلەردىڭ حوتانداعى تىلشىلىك ساپارىنىڭ ەڭ سوڭعى بەكەتى بولدى، ”بەس جۇلدىز شىعىستان كوتەرىلسە، جۇڭگوعا قۇت − حوتاننىڭ تاريحي مادەنيەت كورمەسىن“ تاماشالاعاننان كەيىن، كوپشىلىك ”بەس جۇلدىز شىعىستان كوتەرىلسە، جۇڭگوعا قۇت“ حان داۋىرىندەگى قامقا بىلەكقاپتىڭ سيفرلى كوپ مەديالى كورمە تۇعىرىندا ساعىم ارقىلى تۇلعالانعان اسەم كورىنىسىن القادى. «جۇڭگو جاستارى گازەتىنىڭ» ءتىلشىسى كۇڭ سىچي فوتو اپپاراتىمەن حوتان قالاسىنداعى ءبىر وقىتۋشى وقۋشىسىنا قامقا بىلەكقاپتىڭ حيكاياسىن ايتىپ جاتقان كورىنىستى ءتۇسىردى، وسىنداي جان تەبىرەنتەرلىك كورىنىستەر ونىڭ اپپارات كوزى ارقىلى ءتىپتى دە الىستارعا تاراتىلادى.

جاۋاپتى رەداكتور : نۇربولات قابىل

ەسكەرتۋ:

تورابىمىزداعى مازمۇنداردىڭ مەنشىك ۇقىعى شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتى اقپارات كەڭسەسىنە ءتان، جاريالانعان مازمۇنداردى سىلتەمەسىز كوشىرۋگە بولمايدى. كوشىرىپ پايدالانۋعا تۋرا كەلگەندە، «تيانشان تورى » الىنعانى انىق ەسكەرتىلۋى ءتيىس، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگى قۋزاستىرىلادى.