تيانشان تورى
تيانشان تورى   ›   جاڭالىقتار   ›   ماڭىزدى حابارلار

شي جينپيڭ تاجىكستان زۇڭتۇڭى راحمونمەن كەڭەس وتكىزدى

  جەرگىلىكتى ۋاقىت 7 ـ ايدىڭ 5 ـ كۇنى تۇستەن كەيىن مەملەكەت ٴتوراعاسى شي جينپيڭ تاجىكستان زۇڭتۇڭى راحمونمەن دۋشانبەدەگى زۇڭتۇڭ سارايىندا كەڭەس وتكىزدى. راحمون شي جينپيڭگە ارناپ اسا سالتاناتتى قارسى الۋ سالتىن وتكىزدى. سۋرەتتە: شي جينپيڭ راحموننىڭ سەرىك بولۋىندا قۇرمەت قاراۋىلىن كوزدە كەشىرۋدە.

□ سۋرەتتى شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ ٴتىلشىسى جۇي پىڭ تۇسىرگەن

  جەرگىلىكتى ۋاقىت 7 ـ ايدىڭ 5 ـ كۇنى تۇستەن كەيىن مەملەكەت ٴتوراعاسى شي جينپيڭ تاجىكستان زۇڭتۇڭى راحمونمەن دۋشانبەدەگى زۇڭتۇڭ سارايىندا كەڭەس وتكىزدى. 

□ سۋرەتتى شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ ٴتىلشىسى يان يان تۇسىرگەن

  شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 7 ـ ايدىڭ 5 ـ كۇنى دۋشانبەدەن بەرگەن حابارى (تىلشىلەر ني سى ـ ي، ديڭ دىچي، ليۋ كاي). جەرگىلىكتى ۋاقىت 7 ـ ايدىڭ 5 ـ كۇنى تۇستەن كەيىن مەملەكەت ٴتوراعاسى شي جينپيڭ تاجىكستان زۇڭتۇڭى راحمونمەن دۋشانبەدەگى زۇڭتۇڭ سارايىندا كەڭەس وتكىزدى. ەكى ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى جاڭا داۋىردەگى جۇڭگو _ تاجىكستان جالپى بەتتىك ستراتەگيالىق سەلبەستىك سەرىكتەستىك قارىم ـ قاتىناسىن دامىتاتىندىعىن جاريالادى.

  شي جينپيڭ اۆتوكولىكپەن زۇڭتۇڭ سارايىنىڭ الدىنداعى الاڭعا جەتكەندە، راحمون اۆتوكولىكتەن تۇسەتىن جەردە ىستىق ىقىلاسپەن قارسى الدى.

  راحمون شي جينپيڭگە ارناپ اسا سالتاناتتى قارسى الۋ سالتىن وتكىزدى.

  ەكى ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى بىرگە سالتانات مىنبەسىنە شىقتى. اسكەري وركەستر جۇڭگو مەن تاجىكستان ەكى ەلدىڭ مەملەكەت ٴانىن ورىندادى، 21 رەت قۇرمەت ساليۋتى اتىلدى. شي جينپيڭ راحموننىڭ سەرىك بولۋىندا قۇرمەت قاراۋىلىن كوزدەن كەشىرىپ، تاجىك تىلىندە ”كوپشىلىك سالەمەتسىزدەر مە“! دەپ امانداستى، قۇرمەت قاراۋىلىنىڭ مۇشەلەرى تاجىك تىلىندە بىركەلكى داۋىسپەن ”سالەمەتسىز بە، ٴتوراعا مىرزا“ دەپ جاۋاپ قايتاردى، ەكى ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى جەكە ـ جەكە قارسى جاقتىڭ سەرىك بولىپ كەلگەن ادامدارىمەن ٴبىر ـ بىردەن قول الىسىپ قۇرمەت ٴبىلدىردى، سوڭىنان قاتارعا ٴبولىنىپ پاراتتان ٴوتۋدى كوردى.

  قارسى الۋ سالتىنان كەيىن ەكى ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى شاعىن كولەمدە كەڭەس وتكىزدى جانە كەڭ كولەمدە كەڭەس وتكىزدى.

  شي جينپيڭ بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: جۇڭگو مەن تاجىكستان تاۋ ـ وزەندەرى تۇتاسقان، ەتەنە، تاعدىرلاس. ەكى ەل قارىم ـ قاتىناسىنىڭ تاريحي تامىرى تەرەڭ، ساياسي نەگىزى مىعىم، سەلبەستىك مازمۇنى مول، حالىق تىلەگى جاعىندا جان ـ جاقتى قولداۋعا يە. ەكى جاقتىڭ بىرگە قۇلشىنۋىندا، ەكى ەلدىڭ ساياسي ٴوزارا سەنىمدىلىگى ۇزدىكسىز تەرەڭدەپ، ”ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى“ بىرگە قۇرۋ سەلبەستىك جەتىستىكتەرى مول بولىپ، ٴبىر قىدىرۋ كەلەلى نىساندار ٴساتتى ٴجۇرىلىپ، ەكى ەلدىڭ بىرگە دامۋىن پارمەندى جەبەدى. بىلتىر ٴسىز جۇڭگودا مەملەكەتتىك ساپاردا بولعاندا، ٴبىز ۇرپاقتار بويى دوس بولاتىن، بەينەت پەن زەينەتتە بىرگە بولاتىن، ٴوزارا پايدا جەتكىزىپ تەڭ يگىلىككە كەنەلەتىن جۇڭگو _ تاجىكستان تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋعا كۇش سالۋدى ۇيعاردىق. جاڭا جاعدايدا جۇڭگو جاق تاجىكستان جاقپەن بىرگە جاڭا داۋىردەگى جۇڭگو _ تاجىكستان جالپى بەتتىك ستراتەگيالىق سەلبەستىك سەرىكتەستىك قارىم ـ قاتىناسىن دامىتىپ، اناعۇرلىم بيىك باستامادا جۇڭگو _ تاجىكستان تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرىپ، ەكى ەلدىڭ دامۋىنا، گۇلدەنۋىنە دەم بەرۋدى قالايدى.

  شي جينپيڭ بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: كەشە كەشتە زۇڭتۇڭ مىرزانىڭ ماعان ارناپ اۋەجايدا ەڭ جوعارى قۇرمەتپەن سالتاناتتى قارسى الۋ سالتىن وتكىزۋى تاجىكستان ۇكىمەتىنىڭ جانە حالقىنىڭ جۇڭگو جونىندەگى ىستىق ىقىلاستى دوستىعىن تولىق بەينەلەپ، مەنى ايرىقشا اسەرلەندىردى. جۇڭگو جاق تاجىكستاننىڭ مەملەكەت قۇرىلىسىندا قول جەتكىزگەن تابىستارىنا قۋانادى، جۇڭگو _ تاجىكستان دوستىعىن، ٴوزارا تيىمدىلىك جەتكىزۋ سەلبەستىگىن ۇزدىكسىز باتىل ىلگەرىلەتەدى، تاجىكستاننىڭ ٴوز مەملەكەت جاعدايىنا ۇيلەسەتىن دامۋ جولىمەن ٴجۇرۋىن قولدايدى، تاجىكستان جاقتىڭ مەملەكەتتىڭ تاۋەلسىزدىگىن، يەلىك ۇقىعىن جانە تەرريتوريا تۇتاستىعىن قورعاۋ ٴۇشىن جاساعان قۇلشىنسىن قولدايدى، ٴارقانداي سىرتقى كۇشتەردىڭ ٴارقانداي سىلتاۋمەن تاجىكستاننىڭ ىشكى ىسىنە كيلىگۋىنە باتىل قارسى تۇرادى. جۇڭگو ماڭگى تاجىكستاننىڭ سەنىمدى دوسى، ارداقتايتىن سەرىگى، ارالارىنان قىل وتپەيتىن باۋىرلاسى.

  شي جينپيڭ بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: جاڭا جۇڭگو قۇرىلعان 75 جىلدان بەرى جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ باسشىلىعىندا وراسان زور وزگەرىستەر تۋىلىپ، ەكىنشى 100 جىلدىق كۇرەس نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋعا قادام باسۋدا. جۇڭگو جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەردى زور كۇشپەن دامىتىپ، جوعارى ساپالى دامۋدى جانە جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدى ىلگەرىلەتتى. جۇڭگو جاق تاجىكستان جاقپەن دامۋ تاجىريبەلەرى جانە ورايى جونىندە پىكىر اۋىستىرىپ جانە ونى ٴبولىسىپ، ەكى ەلدىڭ دامۋ ستراتەگياسىن ٴتۇيىلىستىرۋدى ىلگەرىلەتىپ، ”ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى“ جوعارى ساپامەن بىرگە قۇرىپ، ەكونوميكا ـ ساۋدا سەلبەستىگىنىڭ ساپاسى مەن كولەمىن ارتتىرىپ، ۇلاستىرۋ ـ تۇتاستىرۋ سەلبەستىگىن ساپالىلاندىرىپ، اۋىل شارۋاشىلىعى سەلبەستىگىن تەرەڭدەتىپ، شەشۋشى كەن بايلىعى سەلبەستىگىن كەڭەيتىپ، جاڭا ەنەرگيا، سيفرلى ەكونوميكا، جاساندى زەردە، ەلەكتروندى ساۋدا سياقتى سالالارداعى سەلبەستىكتى كەڭەيتىپ، تاجىكستان جاقتىڭ وسىزاماندانعان كاسىپ سالاسى جۇيەسىن دامىتۋىنا دەم بەرۋدى قالايدى. ەكى جاق زاڭ اتقارۋ، حاۋىپسىزدىك تاراۋلارى سەلبەستىگىن كۇشەيتىپ، ”ٴۇش ٴتۇرلى كۇشكە“ پارمەندى سوققى بەرىپ، ەكى ەل دامۋىنىڭ بەرىك قورعانىس شەبىن بەكەمدەۋى كەرەك. ەكى جاق تاعى جاستار، مەديا، پاراسات قويماسى، ايەلدەر، ساياحات سياقتى گۋمانيتارلىق جاقتاعى سەلبەستىكتى كەڭەيتۋى كەرەك.

  شي جينپيڭ بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: جۇڭگو _ ورتا ازيا مەحانيزمىن 6 ەل بىرگە قۇرعان. جۇڭگو جاق تاجىكستان جاقپەن جانە قاتىستى ٴار جاقپەن بىرگە جۇڭگو _ ورتا ازيا مەحانيزمىن ۇزدىكسىز ساپالىلاندىرىپ، كۇشەيتىپ، جۇڭگو _ ورتا ازيا سەلبەستىگىنىڭ اناعۇرلىم كوپ ناقتى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزۋىن ىلگەرىلەتۋدى قالايدى. جۇڭگو مەن تاجىكستان دا وركەندەپ كەلە جاتقان ەلدەر، قالىڭ ”جەر شارىنىڭ وڭتۇستىگىندەگى ەلدەرمەن“ بىرگە ىنتىماقتى، ىستەستىكتى كۇشەيتىپ، ناعىز كوپ جاقتىلىقتى امالياتتا ايگىلەپ، تەپە ـ تەڭ، ٴتارتىپتى دۇنيە ٴجۇزىنىڭ كوپ ۇيەكتەنۋىن جانە جالپىعا ٴتيىمدى، سيىسىمدى ەكونوميكانىڭ جاھاندانۋىن دارىپتەپ، ادامزاتتىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قول ۇستاسا قۇرۋ كەرەك.

  راحمون مىنالاردى ٴبىلدىردى: ٴتوراعا شي جينپيڭنىڭ تاجىكستاندا تۇڭعىش رەت مەملەكەتتىك ساپاردا بولعاندىعىنىڭ 10 جىلدىعى قارساڭىندا تاعى دا ساپارلاي كەلۋى ماڭىزدى سيمۆولدىق مانگە يە. جۇڭگو مەن تاجىكستان تاتۋ كورشىلەر جانە ادال دوستار. مەن جانە ٴتوراعا شي جينپيڭنىڭ بىرگە ستراتەگيالىق جەتەكشىلىك ەتۋىمىزدە تاياۋ جىلداردان بەرى تاجىكستان مەن جۇڭگو قارىم ـ قاتىناسى تاماشا دامۋدى ساقتاپ، ٴار سالاداعى سەلبەستىكتەردە بەلسەندى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ، كوپ جاقتى قۇرىلىمداردا جوعارى دەڭگەيدەگى بايلانىستى، ىستەستىكتى ساقتادىق. تاجىكستان _ جۇڭگو قارىم ـ قاتىناسىن مەملەكەت پەن مەملەكەت قارىم ـ قاتىناسىنىڭ تيپتىك ۇلگىسى دەۋگە بولادى. ٴتوراعا شي جينپيڭ جۇڭگو حالقىنىڭ قۇرمەتىنە بولەنگەن جانە دۇنيە ٴجۇزى حالقى سۇيىنەتىن دۇنيە ٴجۇزى دارەجەلى باسشى. جاڭا داۋىرگە ەنگەننەن بەرى ٴتوراعا شي جينپيڭنىڭ كورەگەندىگى مەن كەمەڭگەر باسشىلىعىندا، جۇڭگو ۇلى دامۋ تابىستارىنا قول جەتكىزىپ، تەك جۇڭگو حالقىن باقىتقا كەنەلتىپ عانا قويماي، ٴوڭىردىڭ جانە دۇنيە ٴجۇزىنىڭ بەيبىتشىلىگى مەن دامۋىنا دا ماڭىزدى ۇلەس قوستى. جۇڭگومەن بىرگە جاڭا داۋىردەگى جالپى بەتتىك ستراتەگيالىق سەلبەستىك سەرىكتەستىك قارىم ـ قاتىناسىن كۇشەيتۋ تاجىكستان جاقتىڭ الدىمەن ويلاستىراتىن ساياسات بەتالىسى. تاجىكستان جاق ٴبىر جۇڭگو پرينسيبىنە بۇلجىماي باتىل بويسۇنىپ، ٴارقانداي فورماداعى ”تايۋاندى دەربەستەندىرۋگە“ قارسى تۇرادى، جۇڭگو جاقتىڭ يەلىك ۇقىعىن جانە تەرريتوريا تۇتاستىعىن قورعاۋ، مەملەكەتتىڭ ٴبىر تۇتاستىعىن جۇزەگە اسىرۋ ٴۇشىن جاساعان بارلىق قۇلشىنىستارىن باتىل قولدايدى. تاجىكستان جاق ٴتوراعا شي جينپيڭنىڭ ساپار جەتىستىكتەرىن تياناقتاندىرۋدى ماڭىزدى وراي ەتىپ، ”ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى“ بىرگە قۇرۋ سەلبەستىگىن ونان ارى ىلگەرىلەتىپ، ۇلاستىرۋ ـ تۇتاستىرۋ، اۋىل شارۋاشىلىعى، شەشۋشى كەن، جاڭا ەنەرگيا سياقتى سالالارداعى سەلبەستىكتى تەرەڭدەتىپ، تاجىكستان جاقتىڭ ونەركاسىپتەندىرۋ، وسىزامانداندىرۋ قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋدى قالايدى. تاجىكستان جاق جۇڭگو جاقپەن بىرگە زاڭ اتقارۋ، حاۋىپسىزدىك سەلبەستىگىن كۇشەيتىپ، ”ٴۇش ٴتۇرلى كۇشكە“ باتىل سوققى بەرىپ، ەكى ەلدىڭ ورتاق حاۋىپسىزدىگىن قورعاۋدى قالايدى. اۋمالى ـ توكپەلى حالىقارالىق، وڭىرلىك جاعداي الدىندا تاجىكستان جاق ٴتوراعا شي جينپيڭ ورتاعا قويعان ٴبىر قىدىرۋ الەمدىك باستامالاردى باتىل قولدايدى جانە بەلسەنە تياناقتاندىرۋدى قالايدى، شاڭحاي سەلبەستىك ۇيىمى، جۇڭگو _ ورتا ازيا مەحانيزمى، بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمى سياقتى كوپ جاقتى جۇلگەدە تىعىز سايكەسىپ، سەلبەسىپ، ٴوزارا باتىل قولداۋ كورسەتىپ، ناعىز كوپ جاقتىلىقتى امالياتتا ايگىلەپ، حالىقارالىق ادىلدىكتى، ادىلەتتىلىكتى جانە وركەندەپ كەلە جاتقان ەلدەردىڭ ورتاق مۇددەسىن بىرگە قورعايدى. تاجىكستان جاق ٴتوراعا شي جينپيڭنىڭ وسى رەتكى ساپارىنىڭ، ٴسوز جوق، تاجىكستان مەن جۇڭگونىڭ جاڭا داۋىردەگى جالپى بەتتىك ستراتەگيالىق سەلبەستىك سەرىكتەستىك قارىم ـ قاتىناسىنىڭ اناعۇرلىم جوعارى دەڭگەيگە قاراي دامۋىن پارمەندى ىلگەرىلەتىپ، ەكى ەل حالقىنا اناعۇرلىم كوپ قۇت ـ ىرىس الا كەلەتىندىگىنە كامىل سەنەدى.

  كەڭەستەن كەيىن ەكى ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى «جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسى مەن تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا داۋىردەگى جالپى بەتتىك ستراتەگيالىق سەلبەستىك سەرىكتەستىك قارىم ـ قاتىناسىن دامىتۋ جونىندەگى بىرلەسكەن مالىمدەمەسىنە» بىرگە قول قويىستى ٴارى ەكونوميكا ـ ساۋدا، قارجى قوسۋ، ۇلاستىرۋ ـ تۇتاستىرۋ، شەشۋشى كەن، حاۋىپسىزدىك، گۋمانيتارلىق ىستەر سياقتى سالالارداعى نەشە ون ٴتۇرلى ەكى جاقتى سەلبەستىك حۇجاتىنىڭ اۋىستىرىلۋىنا بىرگە كۋا بولدى.

  سول كۇنى كەشتە شي جينپيڭ راحمون زۇڭتۇڭ وتكىزگەن سالتاناتتى قارسى الۋ قوناعاسىنا قاتىناستى.

  ساي چي، ۋاڭ ي قاتارلىلار جوعارىداعى قيمىلدارعا قاتىناستى.

جاۋاپتى رەداكتور : ريزا حاميت قىزى

ەسكەرتۋ:

تورابىمىزداعى مازمۇنداردى پايدالانۋعا تۋرا كەلگەندە، ءسوزسىز جازباشا رۇقساتقا يە بولۋ كەرەك. مازمۇنداردى رۇقساتسىز جالعاپ تاراتۋعا، كەسىپ رەداكسيالاۋعا، وزگەرتۋگە، قىسقارتىپ قۇراستىرۋعا، باسقا ورىنعا كوشىرۋگە نەمەسە باسقا تاسىلدەرمەن كوبەيتۋگە ءارى تاراتۋعا بولمايدى، قايشى كەلگەندەردىڭ زاڭدىق جاۋاپكەرشىلىگى زاڭ بويىنشا قۋزاستىرىلادى.