شينجياڭدا ”ساياحات پوچتاسى“ گۇلدەنىپ كەلەدى
انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى فان چيۇڭيان
زات ساتىپ الۋعا، تىنىعۋعا، ٴسوزسىز، باراتىن جەر رەتىندە بارۋعا بولادى؛ كوكتەمدە ورىك گۇلىنىڭ رومانتيكاسىن، جازدا شۋاقتى كۇن نۇرىن، كۇزدە توراڭعىنىڭ التىن سارى ٴتۇسىن، قىستا قارلى القاپتىڭ سالت ـ ساناسىن تاماشالاۋعا بولادى... بۇگىنگى تيانشان الابىندا ”پوچتا مەكەمەسى عانا ەمەس“ دەگەندى نەگىزگى تاقىرىپ ەتكەن پوچتا مەكەمەسى 70كە جەتىپ، شينجياڭنىڭ ەرەكشە مادەنيەت جاسامپازدىعىن، جەرگىلىكتى ٴدامدى تاعامداردى جانە ىقپالداسىپ باستان كەشىرۋدى توعىستىرىپ، ساياحاتشىلاردىڭ ينتەرنەتتە تانىمال، ٴسوز جوق، باراتىن جەرىنە اينالدى.
جاسىل حات ساندىعىنان ينتەرنەتتە تانىمال جەر بەلگىسىنە دەيىن ٴداستۇرلى پوچتا مەكەمەسى شينجياڭ حيكاياسىن باياندايتىن مادەنيەت بەكەتىنە، نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسىنە اينالدى، بۇل پوچتا كاسىبىنىڭ كوپ نەگىزدى توعىسا دامۋىنىڭ جاندى امالياتى. تيانشان الابىندا كەڭ تارالعان وسى نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەلەرى ”تۇبەكتىك كورىنىستەن“ ”اسەم كورىنىسكە“ دەيىن وزگەشە تاسىلمەن شينجياڭ دامۋىنىڭ جاڭا كەلبەتىن ايگىلەپ، ىقىلاستى، قوناعۋار حالىق سالتىن جەتكىزىپ، ساياحاتشىلاردىڭ ەستەن كەتپەس ەستەمەسىنە اينالدى.
شينجياڭ حيكاياسىن باياندايتىن جاڭا تەرەزە
”مەن كوكتەمدى الىستاعى دوسىما جىبەرگىم كەلەدى“. تاياۋدا توقسۇن اۋدانى شيا قالاشىعى نانحۋ قىستاعىنىڭ ”شينجياڭنىڭ تۇڭعىش كوكتەمى · گۇل قۇلپىرعان تۇرپان“ 2025 ـ جىلعى تۇرپان ورىك گۇلى ماۋسىمى مادەنيەت ـ ساياحات قيمىلى الاڭىندا ساياحاتشى لي يۋە ”ورىك“ باقىتى نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسىندە ورىك گۇلى باسىلعان اتكريتكانى دەن قويا تاڭداپ، سول كۇنگى ەستەلىك پوچتا تاڭباسىن باستىرىپ، قۋانىشى قوينىنا سيماي حات ساندىعىنا سالدى.
شينجياڭ مۇراجايى نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسىندە ”مەملەكەت اسىلى“ تاڭباسىن ٴوز قولىمەن باسىپ، مادەني ەسكەرتكىشتەردىڭ سۇلباسىن اتكريتكاعا ٴتۇسىردى؛ تەكەس اۋدانىنىڭ ٴۇيسىن نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسىنەن ىلەنىڭ كوك تەرەزە فورماسىنداعى توڭازىتقىش جاپسىرماسىن ساتىپ الدى، سونداي ـ اق ”دىبىستى“ اتكريتكانى جاساپ، سەگىز تاڭبالى قالاشىقتىڭ پوچتا تاڭباسىن باستى؛ ”قاشقار بايىرعى قالاسى“ جەلىلەس نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسى بايىرعى قالا ەلەمەنتى قامتىلعان وزگەشە مادەنيەت جاسامپازدىعى ونىمدەرىمەن، پوچتا بۇيىمدارىمەن قامداۋدان تىس جانە ۇجىمدىق قىزمەت وتەۋىمەن قامدادى... وسى نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەلەرى الدەقاشان ٴداستۇرلى يقۋاتىنان اسىپ ٴتۇستى، ٴتۇرلى جاڭالىق مادەني ەسكەرتكىشتەردى ”ارەكەتكە كەلتىرىپ“، كلاسسيكالاردى ”ٴتىرىلتىپ“، ٴداستۇردى ”سىرتقا شىعارىپ“، شينجياڭنىڭ جەرگىلىكتى سالت ـ ساناسىن ايگىلەيتىن، شينجياڭ حيكايالارىن باياندايتىن ”ميكرو كورمە سارايىنا“ اينالدى.
2023 ـ جىلدان باستاپ شينجياڭ پوچتا باسقارۋ مەكەمەسى اۆتونوميالى رايوندىق مادەنيەت جانە ساياحات مەڭگەرمەسىمەن، شينجياڭ ٴوندىرىس ـ قۇرىلىس بيڭتۋانى مادەنيەت، دەنە تاربيە، راديو ـ تەلەۆيزيا جانە ساياحات مەكەمەسىمەن، جۇڭگو پوچتا توبى شەكتى سەرىكتەستىگى شينجياڭ بولىمشە سەرىكتەستىگىمەن بىرلەسىپ، بۇكىل شينجياڭدا نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسىن نەمەسە قالا پوچتا تارماق مەكەمەسىنىڭ مادەنيەت ارناۋلى اۋماعىن جەدەل قۇردى.
2024 ـ جىلى ”قاشقار بايىرعى قالاسى“ جەلىلەس نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسى، قاناس نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسى، ”سايۋاي جياڭنان تارتىمدى ىلە“ جەلىلەس نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسى، بويلىق كورىنىس ٴوڭىرى نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسى اۆتونوميالى رايوننىڭ قاتىناس ـ تاسىمال مەن ساياحاتتى توعىستىرا دامىتۋداعى تيپتىك مىسالدار قاتارىنا ەنگىزىلدى؛ ”قاشقار بايىرعى قالاسى“ جەلىلەس نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسى مەملەكەتتىك 2 ـ توپتاعى قاتىناس ـ تاسىمال مەن ساياحاتتى توعىستىرا دامىتۋدان ۇلگى كورسەتۋ مىسالدارى قاتارىنا ەنگىزىلدى. ”وسى جاڭالىق اشۋ امالياتى، جاسامپازدىق تۇعىرى شينجياڭ حيكايالارىن جاناسۋعا، سەزىنۋگە بولاتىن ەتتى“، ـ دەدى قاشقار ايماقتىق پوچتا باسقارۋ مەكەمەسى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسىنىڭ شۋجيى، مەكەمە باستىعى ۋاڭ شياۋحۋ.
2 جىلدان بەرى، شينجياڭنىڭ نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەلەرى جاڭبىردان كەيىنگى جاۋقازىنداي قاۋلاپ، نە تاريحي مادەنيەتتى نەگىزگى تاقىرىپ، نە جاراتىلىستىق كورىنىستى شابىت، نە حالىقتىق سالت ـ سانانى ەرەكشەلىك ەتىپ، شينجياڭنىڭ كوپ نەگىزدى مادەنيەتىن، كوركەم كورىنىسىن جانە وزگەشە حالىقتىق سالت ـ ساناسىن جيناقتاپ، شينجياڭ حيكاياسىن باياندايتىن جاڭا تەرەزەگە اينالدى.
”پوچتا مەكەمەسى “+ كوپ نەگىزدى تۇتىنۋ جاعدايىن تۇلعالادى
جاڭا عانا وتكەن چيڭميڭ دەمالىسىندا سىچۋاندىق ساياحاتشى شى لۇڭ شينجياڭ حالىقارالىق ۇلكەن بازارىنىڭ نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسىنەن ٴوزى ۇناتقان سومكەنى ساتىپ الدى، ”ٴتۇرلى مادەنيەت جاسامپازدىعى ٴونىمى مول، ەرەكشە ادەمى ەكەن، ەگەر ماڭدايشالىققا قاراماسام، مۇنىڭ پوچتا مەكەمەسى ەكەنىن ويلاماپپىن“، ـ دەدى ول.
سوڭعى جىلدارى نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتۋ ٴۇشىن، جۇڭگو پوچتا توبى شەكتى سەرىكتەستىگى شينجياڭ رايونى بولىمشە سەرىكتەستىگى شينجياڭ ساياحاتىنىڭ دامۋىمەن ىرىقتى تۇردە توعىسىپ، ”پوچتا ارقىلى مادەنيەتتى ايگىلەۋ، پوچتا ارقىلى ساياحاتتى جەبەۋ، پوچتا ارقىلى حالىققا تيىمدىلىك جاساۋ“ رولىن بەلسەنە ساۋلەلەندىرىپ، 5A دارەجەلى ساياحات كورىنىس وڭىرلەرىندە 14 نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسىن قۇردى، 4A دارەجەلى ساياحات كورىنىس وڭىرلەرىندە 30 نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسىن قۇردى، باسقا تۇردەگى نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسىنەن 26سىن قۇردى.
بۇقارالىق ساياحاتتىڭ جاڭا بەتالىسىنا، جاڭا قاجەتىنە سايكەسۋ ٴۇشىن، شينجياڭنىڭ نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەلەرىندە ”پوچتا مەكەمەسى+ “ توعىسپالى كاسىپ كۇيىنىڭ كوپ تۇرلىلەنۋ اۋقىمى جارىققا شىقتى.
شينجياڭداعى تۇڭعىش مەكتەپ اۋلاسى نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسى — ٴۇرىمجى قالالىق 1 ـ ورتا مەكتەپتىڭ ۋاقىت تاقىرىبىنداعى پوچتا مەكەمەسى مەكتەپ مادەنيەتىن توعىستىرىپ، وزىنە باياۋ جولداما جولداۋ سىندى ەرەكشە جەتكىزۋ قىزمەت وتەۋىن نەگىز ەتتى؛ التاي قالاسىنىڭ گەنەرال تاۋى حالىقارالىق شاڭعى تەبۋ، دەمالىس اۋماعىنداعى قار قالاسى پوچتا مەكەمەسى دەنە تاربيە سپورتىمەن توعىستىرۋعا دەن قويىپ، شاڭعى تەبۋ مادەنيەتىن كورنەكتىلەندىرە ايگىلەدى؛ سانجى حۇيزۋ اۆتونوميالى وبلىسىنداعى قوسىننان شەگىنگەن اسكەريلەر نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسى اسكەري ٴومىر نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا بۇيىمدارى كورمە شكابىن ورناتىپ، دارالىق قاجەتتى قاناعاتتاندىرىپ، اسكەريلەردىڭ كاسىپتىك داڭق سەزىمىن جوعارىلاتتى... ”پوچتا مەكەمەسى+ “ جەلىلەس جاڭالىق اشۋ ۇلگىسى كوپ نەگىزدى تۇتىنۋ ورتاسىن تۇلعالاپ، بازاردىڭ كوپ نەگىزدى قاجەتىن قاناعاتتاندىرىپ، ساياحاتشىلارعا اناعۇرلىم كوپ قولايلىلىق پەن قۋانىش سيلادى.
بۇل عانا ەمەس، شينجياڭنىڭ جەر ـ جەرى جينالىس، كورمە، جارىس، مەرەكە ـ مەيرامداردى تۇتقا ەتىپ، كەيبىر مەرەكە ـ مەيرامداردا، كەلەلى قيمىلداردا، كولەمدى كورمەلەردە ۋاقىتشا نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەلەرىن اشتى. 2024 جۇڭگو تاكلاماكاندى اينالۋ حالىقارالىق راللي جارىسىندا 4 ورىنداعى ۋاقىتشا نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسى 20 نەشە ٴتۇرلى مادەنيەت جاسامپازدىعى ٴونىمىن جانە اتكريتكالاردى كورسەتتى، سونداي ـ اق 4 جارىس ٴتۇيىنى ارناۋلى ەستەلىك پوچتا تاڭباسىن جاساپ، كوپتەگەن جارىسقا قاتىناسقان شاباندوزداردى، ساياحاتشىلاردى، كورەرمەندەردى، ٴسوزسىز، بارۋعا باۋرادى.
جۇڭگو پوچتا توبى شەكتى سەرىكتەستىگى شينجياڭ رايونى بولىمشە سەرىكتەستىگىنىڭ ورىنباسار باس ديرەكتورى يۇي جيان مىنالاردى ٴبىلدىردى: بيىل پوچتانىڭ ابزال بايلىعىن بىرىكتىرىپ، مادەنيەت، ساياحات كاسىپتەرىمەن تەرەڭ توعىسىپ، ”جەلىلەندىرە، ارنالاندىرا، تۇعىرلاندىرا“ دامىتۋدى جۇزەگە اسىرامىز؛ ىقپالداستىق جاعداي قابىلەتىن جوعارىلاتىپ، تىلەك ٴسوز قالدىرۋ، ەركىن جازۋ، اۆتوماتتى جابدىقتاردا ىقپالداسىپ باستان كەشىرۋ، ەرەكشە قيمىل سياقتى يقۋاتتى اۋماقتاردىڭ مازمۇنىن بايىتىپ، ساياحاتشىلاردىڭ سەزىنۋىن كۇشەيتەمىز؛ جەر ـ جەردەگى مادەنيەت ـ ساياحات قيمىلدارىمەن بەلسەنە توعىسىپ، جۇڭگو تاكلاماكاندى اينالۋ حالىقارالىق راللي جارىسى، ورىك گۇلى ماۋسىمى، توراڭعى مەرەكەسى سياقتى كولەمدى مادەنيەت ـ ساياحات قيمىلدارىندا ۋاقىتشا نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسىن قۇرىپ، قيمىل رايىن قالىپتاستىرىپ، ساياحاتشىلاردىڭ پوچتا بۇيىمدارىن پايدالانۋ قاجەتىن قاناعاتتاندىرىپ، جەرگىلىكتى ورىنداردىڭ ەكونوميكالىق دامۋى مەن مادەنيەت اۋىس ـ كۇيىسىنە ۇلەس قوسامىز.
اۋىل ـ قىستاقتى گۇلدەندىرۋدى ىلگەرىلەتۋدەگى ٴتيىمدى ۇمتىلىس
نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسى قۇرىلىسى ساياحات كەشىرمەلەرىن بايىتىپ قانا قويماي، اۋىل ـ قىستاقتىڭ گۇلدەنۋىنە دەم بەرۋ جاعىندا دا ماڭىزدى رول اتقاردى.
قار قالاسى پوچتا مەكەمەسىنە كىرسەڭىز، ٴبىر قابىرعاعا دۇنيەنىڭ جەر ـ جەرىنەن كەلگەن ساياحاتشىلاردىڭ سۋرەتى ىلىنگەن، وندا كوپشىلىكتىڭ قار ـ مۇز ەستەمەسى جاتىر. ٴار ٴتۇرلى مادەنيەت جاسامپازدىعى ونىمىنەن، پوچتا بۇيىمىنان سىرت، بۇل ارادا تاعى شالاۋدا شەكىلدەۋىگى، شىڭگىل شىرعاناعى سياقتى جەرگىلىكتى ەرەكشە ونىمدەردى جەلىدە، جەلىدەن تىس ساتۋ جانە جەتكىزۋ كاسىبى بار. سول سياقتى قاناس نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسىندە قولمەن تارامدالاتىن سيىر ەتى، جەمىس قاعى سياقتى جەرگىلىكتى ەرەكشە ونىمدەر كوزدىڭ جاۋىن الادى.
”كورىنىس ٴوڭىرىن ارالاپ بولعاننان كەيىن، ٴبىراز ەرەكشە ونىمدەر الا كەتسەم دەيمىن، نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسىنەن جەرگىلىكتى ورىننىڭ ەرەكشە ونىمدەرىنىڭ باعاسى، شىنىندا، ٴتيىمدى ەكەنىن بايقاپ، وسى ارادان ساتىپ الۋدى تاڭدادىم“، ـ دەدى قاناس كورىنىس وڭىرىنە ساياحاتتاي كەلگەن گۋاڭجوۋلىق ساياحاتشى لو بيڭ.
قازىر شينجياڭنىڭ جەر ـ جەرىندەگى نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەلەرى جەرگىلىكتى ەرەكشە ونىمدەردى ساتۋدىڭ جاڭا ارناسىنا اينالدى.
بىلتىر حوتان تۋانچىڭ كورىنىس وڭىرىنە ورنالاسقان شينجياڭداعى تۇڭعىش سالاماتتىق نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسى — ”حوتاندا كەزدەسۋ“ نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسى جۇمىس باستادى، بۇل جەردەگى ەڭ ۇلكەن جارقىن ٴتۇيىن ٴداستۇرلى ۇيعۇر شيپاگەرلىگىنىڭ كۇتىنۋ بىلىمدەرىن ٴتۇسىنىپ، ۇيعۇر ٴدارى ـ دارمەگىنىڭ كۇتىمدىك سۋسىنىنان ٴدام تاتۋ.
”بۇل ارا حوتان مادەنيەتىن ايگىلەيتىن ماڭىزدى تەرەزە، سونداي ـ اق ساياحاتشىلارعا شىت جاڭا مادەنيەت سەزىنۋ ورنىن ازىرلەدى، بۇل ٴبىزدىڭ پوچتالىق قىزمەت وتەۋدى مادەنيەت ـ ساياحات، سالاماتتىق كۇتىنۋ سياقتىلارمەن ىشكەرىلەي توعىستىرۋ جونىندە ىزدەنىپ، اۋىل ـ قىستاقتىڭ گۇلدەنۋىن ىلگەرىلەتۋىمىزدەگى ٴبىر رەتكى ٴتيىمدى ۇمتىلىسىمىز بولدى“، ـ دەدى حوتان ايماقتىق پوچتا باسقارۋ مەكەمەسى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسىنىڭ شۋجيى، مەكەمە باستىعى كۇراش نياز.
ٴتۇرلى مادەنيەت قيمىلىندا دا نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەلەرى وزگەشە بەينە كورسەتىپ، ساياحاتشىلاردى اۋىل ـ قىستاققا ساياحاتتاۋعا باۋراپ، جەرگىلىكتى ورىننىڭ اس ـ سۋ، جاتىن ورىن سياقتى كاسىپ سالالارىنىڭ دامۋىنا جەتەكشىلىك ەتتى. اقسۋ كوكيار ەسكەرتكىش سارايى نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەسى ۇنەمى ”اۋىل ـ قىستاق مادەنيەت مەرەكەسى“، ”اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن جيناۋ ـ تەرۋ مەرەكەسى“ سياقتى قيمىلداردى وتكىزىپ، ساياحاتشىلاردىڭ كوكيار رۋحىن تۇسىنۋىمەن بىرگە، اۋىل ـ قىستاق تۇرمىسىن سەزىنۋىنە مۇمكىندىك جاسادى.
تۇتاس شينجياڭ كولەمىندە مادەنيەتتىڭ جالعاسۋىن، ساياحات ارقىلى حالىقتى بايىتۋدى، ۇلتتار ىنتىماعىن تۇتاستىرىپ، ساياحاتشىلاردىڭ سۋرەتكە تۇسەتىن، زات ساتىپ الاتىن، ٴسوزسىز، باراتىن جەرىنە اينالدى — مىنە بۇل جەر ـ جەردەگى نەگىزگى تاقىرىپتىق پوچتا مەكەمەلەرىنىڭ ”شينجياڭ جاقسى جەر“ جونىندەگى جاندى تۇسىندىرمەسى.
