اۋىل ـ قىستاق تۇرلەندى
انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى ليۋ ي
شينجياڭنىڭ اۋىل ـ قىستاقتارى ٴبىر رەتكى سەكىرمەلى تۇرلەنۋدى باستان كەشىرۋدە.
كوشەدە بۇرقىلداپ اسپانعا كوتەرىلىپ جاتاتىن شاڭ ـ توپىراق جوعالدى، تارتىپپەن سالىنعان اركەلكى اۋلالار مۇنتازداي تازا، رەتتى، وتباسىلار سۋمەن شايىلاتىن دارەتحانادان پايدالانىپ، اس ٴۇي، تازالىق ٴۇي بۇيىمدارى، ٴۇي ەلەكتر جابدىقتارى جاڭالاندى، ساياحاتتىق كۇتىمدەلۋ سياقتى اۋىل ـ قىستاق جاڭا كاسىپ كۇيىن دامىتۋدىڭ شىعىس جەلى قىستاققا دەيىن جەتتى. قىسقا عانا بىرنەشە جىلدا وسىزاماندانعان تۇرمىس ٴتاسىلى شينجياڭنىڭ كەڭ ـ بايتاق قىستاقتارىندا قانات جايدى.
باس شۋجي شي جينپيڭ: ”اۋىل ـ قىستاقتى گۇلدەندىرۋ ستراتەگياسىن اتقارۋداعى ٴبىر ماڭىزدى مىندەت — جاسىل دامۋ ٴتاسىلى مەن تۇرمىس ٴتاسىلىن جالپىلاستىرىپ، ەكولوگيانى كوركەيتىپ، قورشاعان ورتانى كورىكتەندىرىپ، تاۋى مانات، سۋى تۇنىق، اسپانى اشىق، جەرى جاسىل، قىستاق كوركەم، ادامدار جاراسىمدى كورىكتى كورىنىستى قالپىنا كەلتىرۋ كەرەك“، ـ دەپ باسا دارىپتەگەن بولاتىن.
كورىكتى اۋىل ـ قىستاقتان جاراسىمدى، كورىكتى اۋىل ـ قىستاققا دەيىن ٴبىر عانا ٴسوز قوسىلعانىمەن، اناعۇرلىم باي مانگە ۋاكىلدىك ەتەدى، بۇل اۋىل ـ قىستاق قۇرىلىسىندا اۋىل ـ قىستاقتى كورىكتەندىرىپ قانا قويماي، ونان دا ماڭىزدىسى، اۋىل ـ قىستاقتى قونىستانۋعا اناعۇرلىم جايلى ەتۋ، كاسىپ سالاسىن اناعۇرلىم گۇلدەندىرۋ، ادام مەن تابيعاتتى اناعۇرلىم جاراسىمدى ەتۋ كەرەكتىگىن اڭعارتادى.
اۋىل ـ قىستاق ادامدارى قالاي ”ٴمان بەرە“ باستادى
بۇگىندە ٴساتى ٴتۇسىپ وڭتۇستىك ـ سولتۇستىك شينجياڭداعى اۋىل ـ قىستاققا بارعان ادامدار بۇرىنعى جىلدارداعىمەن سالىستىرعاندا، قىستاق تۇرعىندارىنىڭ ”ٴمان بەرە باستاعانىن“ وڭاي بايقايدى.
گۇما اۋدانى مۇجي قالاشىعى اسار قىستاعىنىڭ تۇرعىنى روزىمامەت قادىر وتباسىنىڭ تۇرمىسىندا قازىر زور وزگەرىس تۋىلدى. بۇرىن ٴبىر ۇيدەگىلەر ٴبىر سۇپىدا ۇيىقتايتىن، تاماق ىشەتىن، قوناق كۇتەتىن، بالالارى تاپسىرما جازاتىن. قازىر ۇيلەرى قوناق بولمەسى، جاتىن بولمە، اسحانا سياقتى بولىكتەرگە بولىنگەن، سافا، شاي ۇستەلى، تەلەۆيزور، توڭازىتقىش سياقتى ٴۇي جيھازدارى، ٴۇي ەلەكتر جابدىقتارى ٴبارى دايىن.
”جۇمىستان ۇيگە قايتىپ كەلگەن سوڭ، الدىمەن قول جۋىپ، كيىم اۋىستىرىپ بارىپ تاماق ىشەمىن“. تۇرمىس ادەتىندەگى وسىنداي وزگەرىستەرگە روزىمامەت ابدەن كوندىگىپ كەتكەنىن ايتتى، وسى بىرنەشە جىلدا ونىڭ ۇيىنە قۇبىر سۋى تارتىلىپ، وتباسىلىق تازا دارەتحانا سالىندى، بۇرىن قالادا بار، قىستاقتا جوق نارسەلەردىڭ ٴبارى قازىر قىستاقتان تابىلادى، ماڭايىنداعى قىستاق تۇرعىندارى دا تازالىقتى ۇناتاتىن بولدى، كيىنۋگە دە ٴمان بەرەتىن بولدى، كىمدە ـ كىم ەندى اۋلاسىن تازالاماي، سالدىر ـ سالاق تۇرمىس كەشىرسە، ۇيدەن شىعۋعا ۇيالاتىن بولدى.
بۇرىن كەيبىرەۋلەر شارۋالار سولاي، ۇرپاقتار بويى وسىنداي تۇرمىس كەشىرىپ كەلەدى، وزگەرگىسى كەلمەيدى دەيتىن. ال شىندىققا جۇگىنسەك، جۋىق جىلداردان بەرى، وسى زامانعى وركەنيەت سالتىنىڭ جەبەۋىندە، قىستاق تۇرعىندارىنىڭ ەجەلدەن بەرى كەلە جاتقان تۇرمىس تاسىلىندە وراسان زور وزگەرىس تۋىلدى.
سەبەبىن ٴتۇسىنۋ قيىن ەمەس، سىرتتاي قاراساق، شارۋالاردىڭ تۇرمىس ٴتاسىلىنىڭ وڭاي وزگەرمەيتىنى سان عاسىردا قالىپتاسقان ادەتىن تاستاماعاندىقتان، شىنتۋايتىنا كەلگەندە، اۋىل ـ قىستاق زاتتىق ماتەريال شارت ـ جاعدايىنىڭ سالىستىرمالى مەشەۋ بولۋى جانە الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋدىڭ جوقتىعىنان. سوڭعى جىلدارى شينجياڭ قالا مەن اۋىلدىڭ نەگىزدىك قۇرىلعى جانە الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋدەگى پارقىن بىرتىندەپ ازايتۋدى ارقاۋ ەتە وتىرىپ، نازاردى اۋىل ـ قىستاقتىڭ وسى زامانعى تۇرمىس شارت ـ جاعدايىن نەگىزىنەن ازىرلەۋ نىساناسىنا شوعىرلاندىرىپ، اۋىل ـ قىستاقتىڭ سۋ، ەلەكتر، جول، تۇرعىن ٴۇي، گاز، حابارلاسۋ سياقتى نەگىزدىك قۇرىلعى قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتىپ، دارەتحانانى وزگەرتۋ، لاس سۋدى ٴبىر جاقتى ەتۋ، قوقىر ـ قوقسىقتى ٴبىر جاقتى ەتۋ سياقتى قونىس ورتاسىن رەتتەۋ، وڭاۋ نىساندارىن جەدەل اتقارىپ، وقۋ ـ اعارتۋ، ەمدەۋ، زەينەتكەرلىك سياقتى الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ دەڭگەيىن ۇزدىكسىز كوتەرىپ، اۋىل ـ قىستاق تۇرمىسىنىڭ قولايلىلاسۋ دەڭگەيىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتتى.
اۋىل ـ قىستاقتار تازا، رەتتى، شارۋالاردىڭ تۇرمىسى ٴتىپتى دە ٴساندى بولدى. سوڭعى جىلدارى شينجياڭنىڭ جەر ـ جەرى قىستاقتاردى تازارتۋ ارەكەتىن ۇدايىلاندىرا ورىستەتىپ، شارۋالار قاۋىمىن قونىس ورتاسىن جاسىلداندىرۋعا، كورىكتەندىرۋگە جەتەكتەپ، اۋىل ەرەكشەلىگىن ساقتاپ قالۋ نەگىزىندە قىستاق كەلبەتىن، قىستاق بەت ـ بەينەسىن ٴىشىنارا جاڭالاپ، دەڭگەيىن قۇنتتاي جوعارىلاتىپ، قونىس ورتاسىنىڭ جايلىلىعىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتتى.
قازىر بۇكىل رايونىمىزدىڭ اۋىل ـ قىستاقتارىنداعى وتباسىلىق تازا دارەتحانالاردىڭ جالپىلاسۋ سالىستىرماسى، اۋىل ـ قىستاقتارداعى تۇرمىستىق لاس سۋدى ٴبىر جاقتى ەتۋ سالىستىرماسى، اۋىل ـ قىستاقتارداعى تۇرمىستىق قوقىر ـ قوقسىقتاردى ٴبىر جاقتى ەتۋ سالىستىرماسى جەكە ـ جەكە %63كە، %33كە، %90كە جەتىپ، بۇكىل رايونداعى شارت ـ جاعداي ازىرلەگەن اۋىل ـ قالاشىقتار مەن قۇرىلىمدىق قىستاقتارعا تۇگەلدەي اسفالت جول جاتقىزىلىپ، اۋىل ـ قىستاقتاردا قۇبىر سۋىنىڭ جالپىلاسۋ سالىستىرماسى %99كە جەتتى، مىندەتتى وقۋ ـ اعارتۋدىڭ بەكەمدەلۋ سالىستىرماسى %99تەن جوعارى بولدى، ەمحانا بار اكىمشىلىك قىستاقتاردىڭ سالىستىرماسى %97كە جەتىپ، اۋىل ـ قىستاق زەينەتكەرلىك قىزمەت وتەۋ جۇيەسى ۇزدىكسىز كەمەلدەنىپ، اۋىل ـ قىستاق پەن قالانىڭ الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ قولايلىلىق جاعىنداعى پارقى كورنەكتى قارقىنمەن ازايۋدا.
اۆتونوميالى رايوندىق اۋىل شارۋاشىلىعى، اۋىل ـ قىستاق مەڭگەرمەسى اۋىل ـ قىستاق قۇرىلىسىن جەبەۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى ما ۋيچىڭ بىلاي دەدى: ”ۇزاق ۋاقىت قۇلشىنىس جاساۋ ارقىلى شينجياڭنىڭ اۋىل ـ قىستاق تۇرمىس شارت ـ جاعدايى كورنەكتى جاقساردى، بۇرىن تەك قالادا عانا يگىلىكتەنە الاتىن الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ قازىر قىستاقتا دا جۇزەگە اسىپ، ٴتىپتى دە كوپ قىستاق تۇنىق سۋى، جاسىل تاۋى بار، اۋىل كەلبەتىنە، اۋىل ساعىنىشىنا تولى تاماشا جەرگە اينالىپ، اۋىل ـ قىستاقتى جاپپاي گۇلدەندىرۋدىڭ جاڭا دامۋ جولىنا ٴتۇستى.
قالالىقتار قالايشا اۋىل ـ قىستاققا بارىپ ساياحاتتاپ، قارجى قوسۋعا پەيىل بولدى
نەگىزدىك قۇرىلعىنىڭ جاقسارۋى اۋىل ـ قىستاققا شىت جاڭا بەت ـ بەينە سيلادى، كاسىپ سالاسىن دامىتۋدى جالعاستىرۋدىڭ ورايىن دا اكەلدى. قورعاس اۋدانى لۋساۋگوۋ قالاشىعى سىگۇڭ قىستاعى كەزىندەگى ەشكىم بىلە بەرمەيتىن شاعىن تاۋلى قىستاقتان قونارعا ورىن تاپپايتىن ينتەرنەتتە تانىمال ”حۋاڭحۋاڭ قىستاعىنا“ اينالارىن كىم ويلاعان.
سىگۇڭ قىستاعى ىلە وزەنى اڭعارىنا ورنالاسقان، فرانسيانىڭ پروۆانسىمەن ۇقساس ەندىك گرادۋس بەلدەۋىندە، كليمات شارت ـ جاعدايى مەن توپىراق شارت ـ جاعدايى ۇقساس بولىپ، الىس ـ جۋىققا ايگىلى جۇپار ٴشوپ ەگىمشىلىك بازاسىنا اينالدى.
”بۇرىن قىستاق جولى لاي ـ بالشىق بولاتىن، جاڭبىر جاۋعاندا ەرەكشە ونىمدەردى تاسىپ شىعارعاندى قويىپ، ٴجۇرۋدىڭ ٴوزى مۇڭ بولاتىن“، ـ دەدى سىگۇڭ قىستاعىنىڭ تۇرعىنى گاۋ زىڭ وتكەندى ەسكە الىپ، ـ ەگەر كەمەلدى نەگىزدىك قۇرىلعى بولماسا، سىگۇڭ قىستاعىنىڭ جۇپار ٴشوپ كاسىپ سالاسىن دامىتۋدان اۋىز اشۋعا كەلمەيتىن ەدى.
سوڭعى جىلدارى سىگۇڭ قىستاعى وزىندىك ەرەكشەلىگىن تياناق ەتىپ، جۇپار ٴشوپ ەگىمشىلىگىن، وڭدەۋدى نەگىز، مادەنيەت ـ ساياحات كاسىبىن جەتەكشى ەتكەن جۇپار ٴشوپتى توعىستىرا دامىتۋ كاسىپ كۇيىن دامىتتى. وسى مەزگىلدە سىگۇڭ قىستاعى ۇسىنىلىمدى ۇزدىكسىز ارتتىرىپ، سۋ، ەلەكتر، جول سياقتى نەگىزدىك قۇرىلعىلاردى كەمەلدەندىرىپ، وزگەشە اۋىل ـ قىستاق ەرەكشەلىگىنە يە مەيمانحانا، كوفەحانا، قاقتاما دۇكەنى، ەرەكشە ونىمدەر دۇكەنى سياقتىلاردى سالىپ، الۋان ٴتۇرلى ساياحات كاسىپ كۇيى بۇكىل ەلدىڭ جەر ـ جەرىندەگى ساياحاتشىلاردى سەيىل ـ سەرۋەن دەمالىسىنا باۋرادى.
”قولىم بوس كەزدە «حۋاڭحۋاڭ قىستاعىنا» بارىپ اينالىپ كەلەمىن“. 2021 ـ جىلى سىگۇڭ قىستاعى ”حۋاڭحۋاڭ قىستاعى“ ماركاسىن تىزىمگە الدىرادى، ماقساتى — ساياحاتشىلارعا جايبىراقات اۋىل ـ قىستاقتىڭ باياۋ تۇرمىس ريتىمىن سەزىندىرۋ. قىستاق اۋىل ـ قىستاقتى گۇلدەندىرۋدى ىلگەرىلەتۋ كومەك قاراجاتىمەن ۇشتاستىرۋعا سۇيەنىپ، بۇكىل مەملەكەتتە اۋماعى ەڭ ۇلكەن جۇپار ٴشوپ نەگىزگى تاقىرىپتىق ساياحات كورىنىس ٴوڭىرىن تۇلعالاۋدى ارقاۋ ەتە وتىرىپ، قوعامنان 100 ميلليون يۋاننان استام قارجى ەنگىزۋ ارقىلى ”مانشين ۋاڭيوۋگۋ“4A دارەجەلى كورىنىس ٴوڭىرىن تۇلعالاپ، ٴبىر توپ ەرەكشەلىككە يە حالىقتىق تۇسەلحانالاردى جاڭالاپ سالىپ، قىستاق تۇرعىندارىنىڭ جانە ساياحاتشىلاردىڭ كۇندەلىكتى تۇرمىس قاجەتىن قاناعاتتاندىردى.
اۋىل ـ قىستاق كەلبەتى دە، جاڭاشا ەلەمەنت تە بار، اۋىل ـ قىستاقتىڭ جىم ـ جىرت، جايلى ورتاسى دا بار... سىگۇڭ قىستاعى قولايلى تۇرمىس شارت ـ جاعدايىمەن، وزگەشە ورتاسىمەن كوپتەگەن جاستى وسى اراعا كەلىپ شارۋاشىلىق قۇرۋعا، قونىستانۋعا باۋرادى، بۇكىل قىستاقتاعى ”كونە، جاڭا“ تۇرعىندار 3000 ادامعا جەتتى. 2024 ـ جىلى سىگۇڭ قىستاعى 400 مىڭ ساياحاتشى (رەت) قابىلداپ، قىستاقتىڭ كوللەكتيۆ كىرىسى ٴبىر ميلليون يۋاننان اسىپ، قىستاق تۇرعىندارىنىڭ جان باسىندىق ورتاشا كىرىسى 22 مىڭ يۋانعا جەتىپ، اۋىل ـ قىستاقتى دامىتۋدىڭ جىلدام جولىنا ٴتۇستى.
”اۋىل ـ قىستاق قۇرىلىسى قالا ورنىن باسا المايتىن دامۋ ورايىن جاراتتى. ما ۋيچىڭ بىلاي دەپ تانىستىردى: سوڭعى جىلدارى شينجياڭنىڭ جەر ـ جەرى اۋىل ـ قىستاق قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتۋمەن قاتار، اۋىل ـ قىستاقتىڭ اۋىل شارۋاشىلىق ٴوندىرىسى، ەكولوگيانى نارلەندىرۋ، سەيىل ـ سەرۋەن، مادەنيەتتى سەزىنۋ سياقتى كوپ نەگىزدى قۇنىن اشىپ، ”جەرگىلىكتى ەرەكشە ٴونىم“ شارۋاسىن ويداعىداي ىستەپ، 1 ـ، 2 ـ، 3 ـ كاسىپتەر مەن اۋىل ـ قىستاق مادەنيەت ـ ساياحاتىن توعىستىرا دامىتۋدى ىلگەرىلەتىپ، كاسىپ سالاسى تىزبەگىنىڭ ارتقان قۇن پايداسىنان شارۋالاردى جانە قىستاق كوللەكتيۆىن اناعۇرلىم كوپ يگىلىككە كەنەلتتى.
كاسىپ سالاسىن دامىتۋدى نەگىز ەتكەن شينجياڭ شارۋالارمەن بىرلەسۋ، شارۋالاردى جەتەكتەۋ مۇددە بايلانىس مەحانيزمىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىردى، جەر ـ جەر اۋىل شارۋاشىلىعىن كاسىپ سالالاندىرعان كاسىپورىنداردى قولداۋ ساياساتىنان يگىلىكتەندىرۋدى شارۋالارمەن بىرلەسۋمەن، شارۋالاردى جەتەكتەۋمەن تىعىز بايلانىستىردى. قازىرگە دەيىن جيىنى 273 اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپ سالاسى بىرلەسكەن تۇلعاسىن قۇرىپ، 2 ميلليون 300 مىڭنان استام شارۋانى اناعۇرلىم كوپ كاسىپ سالاسى تىزبەگىنىڭ ارتقان قۇن پايداسىنان يگىلىكتەندىرىپ، كاسىپ سالاسى دامۋىنىڭ حالىققا شىنايى تيىمدىلىك جەتكىزۋىنە مۇمكىندىك جاسادى.
اۋىل ـ قىستاق قۇرىلىسىندا اناعۇرلىم زور دامۋدى قالاي جۇزەگە اسىرۋعا بولادى
اۋىل ـ قىستاق قۇرىلىسىن ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتۋگە ىلەسە، بولاشاقتا ٴتىپتى دە كوپ اۋىل ـ قىستاق وسى زامانعى تۇرمىس شارت ـ جاعدايىن نەگىزىنەن ازىرلەۋ نىساناسىن جۇزەگە اسىرا الاتىنىن مەجەلەۋگە بولادى. الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ جالپىلاسقان سوڭ، اۋىل ـ قىستاق قانداي كاسىپ سالاسىن دامىتادى، قالاي دامىتادى؟ وسى ماسەلەلەر اۋىل ـ قىستاق جوباسىن جوسپارلاۋعا ٴتىپتى دە جوعارى تالاپ قويدى.
2022 ـ جىلدان بەرى شينجياڭ قونىسقا جايلى، كاسىپكە ىڭعايلى، جاراسىمدى دا كورىكتى اۋىل ـ قىستاق قۇرىلىسىن ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتىپ، قازىنانىڭ ۇشتاستىرۋ قارجىسىنان جيىنى 5 ميلليارد 400 ميلليون يۋان قوسىپ، تۇتاس رايون كولەمىندە اۆتونوميالى رايوندا اۋىل ـ قىستاقتاردى گۇلدەندىرۋدەن ۇلگى كورسەتەتىن 610 قىستاق قۇردى. قۇرۋ تاجىريبەسىنەن الىپ قاراعاندا، جوبانى الدىمەن اتقارۋعا، كوپ نەگىزدى قارجى قوسۋعا، شارۋالاردى نەگىزگى تۇلعا ەتۋگە تاباندى بولىپ، ۇكىمەت جەتەكشىلىك ەتەتىن، ساياسات قولداۋ كورسەتەتىن، شارۋالار ات سالىساتىن دامۋ جاعدايىن تياناقتاندىرۋ اۋىل ـ قىستاقتى جوعارى دەڭگەيدە قۇرۋ جانە جوعارى ساپالى دامىتۋ جونىنەن ماڭىزدى مانگە يە.
موري قازاق اۆتونوميالى اۋدانىنىڭ اۋىل ـ قىستاق ەرەكشەلىگىنە يە كاسىپ سالاسىن دامىتۋى بەلگىلى ۋاكىلدىك سيپاتقا يە. جەرگىلىكتى ورىن ەڭ كوركەم تاۋلى ساياحات تاس جولى، بۇكىل ەلدەگى اۋماعى ەڭ ۇلكەن اۋىل شارۋاشىلىق باقشاسى جانە سايزىگوۋ قىستاعى، شۇيموگوۋ قىستاعى، يۋەلياڭدي قىستاعى سياقتى ۇلگىلى قىستاقتارعا سۇيەنىپ، تۇيىندەردى ساباقتاستىرىپ جەلىگە اينالدىرىپ، تۇتاس وڭىرلىك ساياحاتتى دامىتىپ، جەل، جارىق ەلەكتر عىلىمىن جالپىلاستىرۋ، ادەبيەت سارايى زەرتتەۋ ـ ۇيرەنۋ، مىڭ بوياۋلى 10 مىڭ مۋلىق ٴشول ەگىستىك تىنىعۋ ساياحاتى سياقتى سارا لەنيالاردى تۇلعالاپ، لەنيا بويىنداعى قىستاقتار ٴوز ەرەكشەلىكتەرى بويىنشا مادەنيەت ـ ساياحات كاسىپ سالاسىنا ات سالىسىپ، اۋىل ـ قىستاقتى دامىتۋدىڭ ٴمانىن جوعارىلاتتى. 2024 ـ جىلى موري اۆتونوميالى رايوننىڭ تۇڭعىش توپتاعى مادەنيەت كاسىپ سالاسى ارقىلى اۋىل ـ قىستاقتى گۇلدەندىرۋگە قۋات ۇستەۋدەن ۇلگى كورسەتۋ اۋدانىنا تاڭدالىپ، تۇتاس جىلدا جيىنى 3 ميلليون 33 مىڭ ساياحاتشى (رەت) قابىلداپ، ساياحات كىرىسى 2 ميلليارد 183 ميلليون يۋان بولىپ، سايكەس مەزگىلدەگىدەن %66.14 ارتتى.
قازىر اۆتونوميالى رايون قۇرعان اۋىل ـ قىستاقتاردى گۇلدەندىرۋدەن ۇلگى كورسەتەتىن قىستاقتار تۇگەلدەي ”كوپ جوبانى بىرىكتىرۋ“ قولدانىلمالى سيپاتىنداعى قىستاق جوباسىن جاساۋدى ورىنداپ، جۇيەلى جوبالاۋ ارقىلى قىستاق ورنىن، دامۋ نىساناسىن جانە ٴتۇيىندى مىندەتتەرىن وڭىرلىك ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ جالپى جاعدايىنا توعىستىرىپ، الدىمەن جوبالاۋدى، ارتىنان قۇرۋدى ورىنداپ، قونىسقا جايلى، كاسىپكە ىڭعايلى، جاراسىمدى دا كورىكتى اۋىل ـ قىستاق قۇرىلىسىن بەلگىلەمە بويىنشا ٴتارتىپتى ىلگەرىلەتتى. عىلمي ورنالاستىرۋدىڭ، جوبالاۋدىڭ ارقاسىندا، تۇتاس رايونداعى 610 اۋىل ـ قىستاقتى گۇلدەندىرۋدەن ۇلگى كورسەتەتىن قىستاقتار وسى زامانعى تۇرمىس شارت ـ جاعدايىن نەگىزىنەن ازىرلەۋ نىساناسىن الدىمەن جۇزەگە اسىرۋدان تىس، 2024 ـ جىلى شارۋالاردىڭ جان باسىندىق ورتاشا كىرىسى 25 مىڭ يۋانعا جەتىپ، تۇتاس شينجياڭنىڭ ورتاشا دەڭگەيىنەن 6000 يۋانعا تاياۋ جوعارى بولىپ، ارتۋ قارقىنى دا ٴارقايسى ٴوڭىردىڭ ورتاشا ارتۋ قارقىنىنان جوعارى بولدى.
”ٴتىپتى دە كوپ قىستاقتىڭ اناعۇرلىم كوركەم، قونىسقا جايلى بولۋىنا مۇمكىندىك جاسايمىز“. ما ۋيچىڭ بىلاي دەدى: بيىل شينجياڭ ”ٴتۇيىندى ساباقتاستىرىپ جەلىگە اينالدىرۋ، جەلىنى تۇتاستىرىپ اۋماق قالىپتاستىرۋ“ سىندى دامۋ ۇستانىمىنا ساي، اۆتونوميالى رايون بويىنشا كوركەم، قونىسقا جايلى 260 قىستاق قۇرىپ، اۆتونوميالى رايوندا اۋىل ـ قىستاقتاردى گۇلدەندىرۋدەن ۇلگى كورسەتەتىن قىستاقتارمەن ورگانيكالى ۇشتاستىرىپ، جەلىنى تۇتاستىرىپ اۋماق قالىپتاستىرىپ، قۇرىلعىلاردىڭ ۇلاسۋىن، تۇتاسۋىن ىلگەرىلەتىپ، كاسىپ سالاسىن بىرىكتىرىپ، شوعىرلاندىرىپ، دارەجەسىن جوعارىلاتىپ، بايلىق ارتىقشىلىعى باسىمدىقتارى ارقىلى ٴوزارا تولىقتاپ، جاراسىمدى، كوركەم، ورتاق باييتىن ۇيىرمە قۇراپ دامۋدى جۇزەگە اسىرادى. جەر ـ جەر نازاردى ولقىلىقتارعا، ٴالسىز تۇستارعا شوعىرلاندىرىپ، قىستاقتاردىڭ وسى زامانعى تۇرمىس شارت ـ جاعدايىن نەگىزىنەن ازىرلەۋ نىساناسىن تىعىز كوزدەپ، قالا ـ اۋىل پارقىن بىرتىندەپ ازايتۋدى ماڭىزدى ٴتۇيىن، بىرتىندەپ ۇلگى كورسەتەتىن قىستاقتى جەتەكشى ەتىپ، اۋىل ـ قىستاقتى جاپپاي گۇلدەندىرۋدى جاڭاشا قالا ـ قالاشىقتاندىرۋمەن تىعىز بىرلەستىرىپ، قالا ـ اۋىل كاسىپ سالاسىن دامىتۋدى، نەگىزدىك قۇرىلعى جانە الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋدى ٴبىر تۇلعالى ورنالاستىرۋدى، ٴبىر تۇلعالى قۇرۋدى جەبەپ، قىستاق پەن قالانىڭ بىرگە دامۋىن، سايكەسە جوعارىلاۋىن جۇزەگە اسىرىپ، جاراسىمدى، كورىكتى اۋىل ـ قىستاق كەلبەتىن ايگىلەۋگە، سەزىپ ـ بىلۋگە مۇمكىندىك جاساۋ كەرەك.
