□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى ۋاڭ يۇڭفي
قارجى ىركىلىسسىز بولسا، ساۋدا كوركەيەدى؛ ساۋدا كوركەيسە، ەكونوميكا جاندانادى.
ەسىك اشۋ _ جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدىڭ ايقىن بەلگىسى. جاڭا داۋىردەگى مەملەكەتتىڭ سىرتقا ەسىك اشۋ جاعدايىنداعى ماڭىزدى تىرەك رەتىندە، شينجياڭ ازيا _ ەۆروپا التىن ارناسىن جانە ەلىمىزدىڭ باتىسقا ەسىك اشۋىنىڭ الدىڭعى شەبىن قۇرۋ سىندى كەلەلى بورىش ارقالاپ وتىر.
سوڭعى جىلدارى شينجياڭنىڭ فينانس كاسىبى مەملەكەتتىڭ جان ـ جاقتى سىرتقا ەسىك اشۋ جالپى تۇلعالىق ستراتەگياسىن تياناق ەتىپ، جۇڭگو (شينجياڭ) ەركىن ساۋدا سىناق رايونى قۇرىلىسى، جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋى وزەكتى رايونى قۇرىلىسى، جۇڭگو _ ورتا ازيا تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن بىرگە قۇرۋ قاتارلى كەلەلى ورنالاستىرۋلاردى ارقاۋ ەتىپ، جان ـ جاقتى قولداۋ سەرپىنىن ارتتىرىپ، شينجياڭنىڭ باتىسقا ەسىك اشۋىنا سارقىلماس قوزعاۋشى كۇش ۇستەدى.
تاسىلدە جاڭالىق اشىپ، قارجى قۇراۋدى قولداۋدى كۇشەيتتى
سىرتقا ەسىك اشۋ كەلەلى نىسانداردىڭ تىرەگىنەن ايرىلا المايدى، قوماقتى ساۋدا اينالىمىنان ايرىلا المايدى. وسىنىڭ ٴبارى قارجى قۇراۋدىڭ كۇشىنەن پايدالانۋدى قاجەت ەتەدى.
قازىر ٴۇرىمجى حالىقارالىق قۇرلىقتىق پورت اۋماعى شىت جاڭا تۇسكە ەندى، سۋىق تىزبەكتى نىسانداردىڭ سوڭعى ۇمتىلىس جۇمىستارى دابىرالى جۇرىلۋدە؛ الدەقاشان پايدالانۋعا بەرىلگەن جەدەل جولداما ورتالىعىندا اۆتوكولىك قايشالىسادى؛ جۇڭگو _ ەۆروپا كەزەكشى پويەزدەرى گۋدوك شالىپ باتىسقا قاراي تارتۋدا...
2022 ـ جىلى 7 ـ ايدا ٴدال وسى ارادا شينجياڭدى كوزدەن كەشىرگەن باس شۋجي شي جينپيڭ ”سىرتقا ەسىك اشۋدىڭ ۇلكەن ارناسىن جەدەل قۇرۋ كەرەك“ دەپ باسا دارىپتەدى. بۇكىل ەلدەگى 5 ٴىرى جۇڭگو _ ەۆروپا كەزەكشى پويەزدەرى شوعىرلانۋ ورتالىعىنان ۇلگى كورسەتۋ ينجەنەرياسىنىڭ ٴبىرى رەتىندە، جۇڭگو _ ەۆروپا كەزەكشى پويەزدەرى (ٴۇرىمجى) شوعىرلانۋ ورتالىعى جوقتان بار بولىپ، بىرتىندەپ جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋى وزەكتى رايونىنىڭ بەلگى سيپاتتى نىسانىنا اينالدى. وسىدان باستالعان شينجياڭ ”تيانشان ٴنومىرلى“ كوپ فورمالى بىرلەسپە تاسىمال ماركالى كەزەكشى پويەزى بىلتىر ٴبىر جىلدىڭ وزىندە 562 كەزەك قاتىنادى.
شوعىرلاندىرۋ ورتالىعىنىڭ جەدەل جەتىلۋى فينانستىڭ قولداۋىنان ايرىلا المايدى _ بۇل نىسان جيىنى 470 ميلليون يۋان قارىز اقشاعا يە بولدى.
شينجياڭ حالىقارالىق قۇرلىقتىق پورت (توبى) شەكتى جاۋاپكەرشىلىك سەرىكتەستىگى باس ديرەكتورىنىڭ كومەكشىسى ۋاڭ كاي بىلاي دەپ تانىستىردى: سۋىق تىزبەك نىسانى 150 ميلليون يۋان قارجى قۇرادى، جەدەل جولداما ورتالىعى 10 ميلليون يۋان قارجى قۇرادى، فينانستىق قولداۋ حالىقارالىق قۇرلىقتىق پورت سەرىكتەستىگىنىڭ زات جيناۋ رايونىنىڭ 1 ـ مەرزىمدىك، 2 ـ مەرزىمدىك نىسانى، سۋىق تىزبەك نىسانى، استىق ـ ماي ساۋدا ورتالىعى سياقتى قۇرىلىستاردى جەدەل ىلگەرىلەتىپ، ”تيانشان ٴنومىرلى“ كوپ فورمالى بىرلەسپە تاسىمال ماركالى كەزەكشى پويەزىنىڭ قاتىناۋى جونىنەن دە ماڭىزدى رول اتقاردى.
تۇرلىشە شارۋاشىلىق تۇلعالارىنىڭ، تۇرلىشە نىسانداردىڭ، ٴتىپتى، ۇقساس ٴبىر نىساننىڭ تۇرلىشە بۋىندارىنىڭ قارجى قۇراۋ قاجەتى تۇرلىشە بولادى، فينانس قۇرىلىمدارى، ٴسوز جوق، قارجى قۇراۋ ۇلگىسىندە ۇزدىكسىز جاڭالىق اشۋى كەرەك.
ساياساتتىق بانكە رەتىندە، جۇڭگو يمپورت ـ ەكسپورت بانكەسى شينجياڭ بولىمشە بانكەسى سىرتقى ساۋدا يمپورت ـ ەكسپورتى، ”ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جول“ قۇرىلىسى سياقتى سالالاردى تىعىز ارقاۋ ەتىپ، ساياساتتىق فينانستىق قىزمەت وتەۋ دەڭگەيىن جوعارىلاتىپ، جۇيەلى ٴونىم جۇيەسىن قالىپتاستىردى.
”ٴبىزدىڭ فينانستىق قىزمەت وتەۋىمىز يمپورت ـ ەكسپورت ساۋداسىنىڭ جانە سىرتقا ەسىك اشۋدىڭ ٴارقايسى بۋىندارىن، ٴارقايسى كۇيلەرىن قامتىپ، كاسىپورىندارعا تۇتاس تىزبەكتى، جۇيەلىلەنگەن ساياساتتىق فينانستىق قىزمەت وتەيدى“، ـ دەدى جۇڭگو يمپورت ـ ەكسپورت بانكەسى شينجياڭ بولىمشە بانكەسى ونىمدەردى سايكەستىرۋ باسقارماسىنىڭ ورىنباسار باستىعى ديڭ يانليڭ.
كەپىلگە قويىلعان زاتتىڭ جەتكىلىكتى بولماۋى ەكىنىڭ بىرىندە كاسىپورىنداردىڭ قارجى قۇراۋىنداعى كەدەرگىگە اينالادى. ينفورماتسيا قوعامىندا ساندى مالىمەت قارجى قۇراۋدىڭ سەنىمدى ارتتىرۋىنىڭ كومەكشىسىنە اينالادى. ۇلكەن ساندى مالىمەتتەن پايدالانىپ شينجياڭنىڭ فينانس قۇرىلىمدارى ونىمدە جاڭالىق اشۋ سەرپىنىن ارتتىرىپ، تەمىر جول تاسىمال اقىسى قارىز اقشاسى، قامبا تالونىن كەپىلگە قويۋ سياقتى كوپ ٴتۇرلى فينانس ونىمدەرىنىڭ تياناقتانۋىن، جالپىلاستىرىلۋىن ىلگەرىلەتتى.
بيىل 3 ـ ايدا حۋاشيا بانكەسى ٴۇرىمجى بولىمشە بانكەسى مەملەكەتتىك تەمىر جول جۇك تاسىمالى 95306 جەلى تۇعىرى ارقىلى بەلگىلى كاسىپورىنعا 4 ميلليون يۋان ”تەمىر جول تاسىمال اقىسى قارىزىن“ بەرىپ، قارجىنى تەمىر جول تاسىمال اقىسىن باعىتتامالى تولەۋگە جۇمسادى.
بۇل ٴونىمنىڭ جاڭالىق ەنگىزىلگەن تۇسى: بانكە وسى تۇعىردىڭ ناقتى ۋاقىتتاعى تاسىمال تالونى، زاتتىڭ ىزىنە ٴتۇسۋ، ەسەپ جابۋ ينفورماتسياسى سياقتى ساندى مالىمەتتەرگە نەگىزدەلىپ ساندى مالىمەت ارقىلى سەنىمدىلىكتى ارتتىرىپ، ٴداستۇرلى امانات ـ قارىز ۇلگىسىن قايتا سومداپ، ”ساندى مالىمەت بويىنشا قارىز بەرۋدى“ جۇزەگە اسىردى.
شەكارا سىرتىندا وزىندىك قۇنى تومەن قارجى جارىققا شىققان كەزدە شينجياڭنىڭ فينانس قۇرىلىمدارى دا قارجى قۇراۋ تاسىلىندە جاڭالىق اشىپ، كاسىپورىنداردىڭ شەكارا سىرتىندا قارجى قۇراۋىنا كومەكتەسەدى.
بىلتىر 9 ـ ايدان بيىل 3 ـ ايعا دەيىن اۋىل شارۋاشىلىق بانكەسى شينجياڭ بولىمشە بانكەسى تۇتاس ولشەمدەگى شەكارا اتتاپ قارجى قۇراۋ ۇلگىسى ارقىلى شەكارا اتتاپ قارجى قۇراۋ ونىمدەرىندە جاڭالىق اشىپ، شينجياڭ ساۋدا ـ ساتتىق زات اينالىمى (توبى) شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىق بانكەسىنىڭ اۋمىن بولىمشە بانكەسىنەن 3 رەت قارجى قۇراپ، جيىنى 10 ميلليارد 130 ميلليون جاپونيا يەنىنە يە بولۋىنا دەم بەردى.
”قارجى ٴبىزدىڭ بولىمشە سەرىكتەستىگىمىزدىڭ ساۋدا شىعىسىنا جۇمسالىپ، قارجى قۇراۋدىڭ وزىندىك قۇنىن تومەندەتتى“، ـ دەدى شينجياڭ ساۋدا ـ ساتتىق زات اينالىمى توبى كاپيتال باسقارۋ ورتالىعىنىڭ ورىنباسار باس ديرەكتورى جۋ شيگاڭ.
فينانس ونىمدەرىندە جاڭالىق اشۋ كاسىپورىنداردىڭ قارجى قۇراۋ قاجەتىن ٴونىمدى قاناعاتتاندىردى. قارجى قۇراۋ فينانس قۇرىلىمدارىنىڭ وزەكتى فۋنكتسياسى رەتىندە، ۋاقىت پەن كەڭىستىكتەن ٴوتىپ بايلىقتى ۇلەستىرۋ ارقىلى ”مۇمكىن ەمەس ىستەردى“ ”مۇمكىندىگى بار ىستەرگە“ اينالدىرىپ، شينجياڭنىڭ باتىسقا ەسىك اشۋ اياق الىسىن تەزدەتتى.
ەسەپ جابۋدى تەزدەتىپ، ساۋداعا قارجى قوسۋدى ىركىلىسسىزدەندىردى
قارجى الۋ جانە تولەۋ _ ساۋدانىڭ ىركىلىسسىزدىگىن جۇزەگە اسىرۋداعى ”شەشۋشى سەكىرىس“. قارجى الۋ جانە تولەۋ ونىمدىلىگى قانشالىق جوعارى بولسا، ساۋدا مەن قارجى قوسۋدىڭ ونىمدىلىگى دە سونشا جوعارى بولادى. سوڭعى جىلدارى بانكە قۇرىلىمدارى حالىق اقشاسى مەن شەتەل اقشاسى ارقىلى ەسەپ جابۋعا قىزمەت وتەۋدى ۇزدىكسىز ساپالىلاندىرىپ، ەسەپ جابۋ ونىمدىلىگىن جوعارىلاتتى.
مۇنى شينجياڭ دۇڭفاڭحۇڭ قىزاناق جارنا شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ ساتۋ ديرەكتورى حى تاۋتاۋ تىكە سەزىندى: ”شەكارا اتتاعان كىرىس ـ شىعىس ونىمدىلىگى كوپ جوعارىلادى. قازىر مەيلى حالىق اقشاسىن، الدە شەتەل اقشاسىن قابىلداۋدا بولسىن، الدىن الا ماتەريال بەرۋدىڭ قاجەتى جوق، قارجىنى دەر كەزىندە ەسەپكە الۋعا بولادى“.
بۇل سەرىكتەستىك نەگىزىنەن قىزاناق قويمالجىڭىن وڭدەۋ جانە ەكسپورت ەتۋ كاسىبىمەن شۇعىلدانادى، قاريدارلار يسپانيا، پورتۋگاليا سياقتى ون نەشە مەملەكەتكە تارالعان. قولايلىلاندىرۋ شارالارىنىڭ قولداۋىندا ٴبىرىنشى ماۋسىمدا وسى سەرىكتەستىك 21 رەت شەكارا اتتاعان كىرىس كىرگىزىپ، حالىق اقشاسىنا سىندىرعاندا، 18 ميلليون 800 مىڭ يۋاننان استى.
كوپ جىلدان بەرى، شينجياڭداعى بانكە قۇرىلىمدارى شەكارا اتتاعان حالىق اقشاسىمەن ەسەپ جابۋدىڭ قولايلىلانۋىن ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتتى. ”ساپالى كاسىپورىندار زات، قىزمەت وتەۋ ساۋداسىندا شەكارا اتتاعان حالىق اقشاسىمەن ەسەپ جابۋدى، سونداي ـ اق كاپيتال نىساندارىندا حالىق اقشاسىنىڭ شەكارا اتتاعان كىرىسىن شەكارا ىشىندە تولەپ پايدالانۋدى بىتىرگەندە بانكەگە الدىن الا ٴبىر ـ بىردەن كاسىپتىك تالون ـ كۋالىكتەرىن بەرۋدىڭ قاجەتى جوق، ٴبىتىرۋ ۋاقىتى بارىنشا قىسقاردى“، ـ دەدى جۇڭگو بانكەسى شينجياڭ بولىمشە بانكەسى ساۋدا بانكەسى ٴبولىمىنىڭ باس ديرەكتورى لي جيڭ.
ەسەپ جابۋدىڭ قولايلىلانۋى حالىق اقشاسىنىڭ شەكارا اتتاعان الۋ مەن تولەۋدەگى سالىستىرماسىن بارعان سايىن جوعارىلاتتى. يەما توبى شەكتى سەرىكتەستىگى نەگىزىنەن ينجەنەريا ماشينالارى، قۇرىلىس ماشينالارى، اۋىر تۇرپاتتى اۆتوكولىكتەر ەكسپورتىمەن شۇعىلدانادى، شەكارا اتتاپ ەسەپ جابۋدا حالىق اقشاسىن بەلسەنە پايدالاندى.
18%تەن %27كە جەتتى، 2023 ـ جىلى جانە 2024 ـ جىلى يەما توبىنىڭ حالىق اقشاسىمەن ەسەپ جابۋ مولشەرىنىڭ سەرىكتەستىكتىڭ شەكارا اتتاپ ەسەپ جابۋ جالپى مولشەرىندەگى سالىستىرماسى ورنىقتى جوعارىلادى. ”قازىر كوپتەگەن شەتەل كاسىپورىندارى حالىق اقشاسىن قابىلداي باستادى، بانكەنىڭ ەسەپ جابۋ قىزمەت وتەۋى دە بارعان سايىن قولايلى بولا ٴتۇستى“، ـ دەدى يەما توبىنىڭ باس ديرەكتورى چىن گاڭ.
ۇعىسۋعا قاراعاندا، بىلتىر شينجياڭنىڭ كوپ تۇتىنىلاتىن تاۋارلار ساۋداسىنىڭ، شەكارالىق شاعىن سومالى ساۋدانىڭ شەكارا اتتاعان حالىق اقشاسىمەن ناقتى الۋى جانە تولەۋى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %310 جانە %82 ارتقان، توڭىرەكتەگى ەلدەرمەن شەكارا اتتاعان حالىق اقشاسىمەن ناقتى الۋى جانە تولەۋى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %39 ارتقان.
سونىمەن بىرگە شينجياڭنىڭ بانكە سالاسى شەتەل اقشاسىمەن ەسەپ جابۋدىڭ قولايلىلانۋىن دا ىلگەرىلەتتى.
وسىدان بۇرىن ساۋداداعى شەتەل اقشاسى كىرىس ـ شىعىسىن كاسىپورىندار بانكە كاسساسىنا بارىپ بىتىرەتىن، الدىن الا كاسىپتىك ٴوتىنىش، توقتام، تالون، كەدەنگە مالىمدەۋ تالونى سياقتى ماتەريالداردى تاپسىرىپ، تەكسەرگەننەن كەيىن عانا بىتىرە الاتىن، تۇتاس بارىسقا شامامەن 2 ساعات ۋاقىت كەتەتىن.
شينجياڭ بانكە سالاسىنىڭ شەتەل اقشاسى جانە شەكارا اتتاعان حالىق اقشاسى كاسىبىن جۇرگىزۋدەگى وزىندىك تەجەم مەحانيزمىندەگى باستاماشى بانكە رەتىندە، جۇڭگو بانكەسى شينجياڭ بولىمشە بانكەسى باقىلاۋ ـ باسقارۋ تاراۋلارىنىڭ شەتەل اقشاسىن قولايلىلاندىرۋدى تۇيىندە سىناق ەتۋ ساياساتىن بەلگىلەۋىنە، تۇڭعىش تاراتۋىنا جانە جالپىلاستىرۋىنا بەلسەنە سايكەستى.
شەكارا اتتاپ ەسەپ جابۋداعى تالماۋ تۇيىندەرگە مەڭزەس، جۇڭگو بانكەسى ”جۇڭگو بانكەسىنىڭ شەكارا اتتاپ اقشا جىبەرۋ توتە كولىگى“ ونىمدەرىن شىعارىپ، يمپورت ەتىلگەن زاتتارعا اقشا تولەۋدى تولىق اۆتوماتتاندىرىپ ٴبىر جاقتى ەتۋدى، سونداي ـ اق ەكسپورت ەتىلگەن زاتتاردان اقشا قابىلداپ الۋدى سەكۋندتىق ۋاقىتتا ەسەپكە ەنگىزۋدى جۇزەگە اسىردى.
”قولايلىلاندىرۋ سىناق تۇيىنىنە ەنگىزىلگەن ساپالى كاسىپورىندار اقشا جولداۋدى ٴوتىنىش ەتسە بولعانى بىتىرە الادى، ٴتۇرلى تالونداردى كاسىپورىندار ساقتاپ تەكسەرۋگە دايىنداپ قويسا بولدى؛ مەيلى كىرگەن الدە شىققان اقشا بولسىن، لەزدە ورىنداي الادى“، ـ دەدى لي جيڭ.
بىلتىر 5 ـ ايدا جۇڭگو بانكەسى شينجياڭ بولىمشە بانكەسى شينجياڭدا شەتەل اقشاسى كاسىبىن جۇرگىزۋ رەفورماسىن تۇيىندە سىناق ەتۋدى الدىمەن تياناقتاندىرىپ، قاريدارلاردى تۇرگە ٴبولىپ پارىقتى تەكسەرۋ شاراسىن اتقارۋ نەگىزىندە 1 ـ تۇردەگى قاريدارلاردىڭ بۇيرىق بويىنشا شەتەل اقشاسى كاسىبىن بىتىرۋىنە بولاتىندىعىن ايقىندادى. بىلتىر جىل سوڭىنا دەيىن بۇل بانكە 2 ميلليارد دوللارعا جۋىق سىناق ٴتۇيىنى كاسىبىن ٴبىتىرىپ، شينجياڭ وڭىرىندەگى كاسىپ جۇرگىزۋدى تۇيىندە سىناق ەتۋ كولەمىنىڭ %90ىن يەلەدى.
”شەتەل اقشاسى كاسىبىن جۇرگىزۋ تۇيىندە سىناق ەتىلگەننەن كەيىن، بانكە بىزگە ماتەريال دايىنداۋ جانە بانكە ماتەريالدارىن تەكسەرۋ بۋىندارىن تىكەلەي ىقشامداپ، اقشا قابىلداپ الۋ ـ تولەۋ جانە قارجىنىڭ اينالىم ونىمدىلىگىن جوعارىلاتتى“، ـ دەدى تۇيىندە سىناق ەتۋ ساياساتىنان يگىلىكتەنەتىن ٴبىرىنشى تۇردەگى ساپالى كاسىپورىن شينجياڭ رۇيىنسىن ساۋدا شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ قاتىستى جاۋاپتىسى.
قارجىنىڭ اينالىم قارقىنى _ وندىرگىش كۇش. ەسەپ جابۋدىڭ قولايلىلانۋى شەتەلگە ساياتىن كاسىپورىنداردىڭ قارجى اينالىم ونىمدىلىگىن تەزدەتىپ، وزىندىك قۇندى تومەندەتىپ، شارۋاشىلىق ونىمدىلىگىنىڭ جوعارىلاۋىن جەبەدى.
قورعاۋشى بولىپ، شەتەلگە ساياتىن حاۋىپ ـ قاتەردى جويدى
جاعدايدان ۇتىمدى پايدالانىپ ماسەلەنى شەشتى، ساتىنە قاراي ىستەپ تابىسقا جەتتى.
تۇرلىشە ەلدەر اراسىنداعى اقشا ايىرباسى اقشا سىندىرىلىمىنىڭ تولقۋ حاۋىپ ـ قاتەرىنە ٴدوپ كەلدى؛ ەكسپورت تاۋارلارى سەنىمدىلىك حاۋىپ ـ قاتەرىنە ٴدوپ كەلدى؛ شەكارا سىرتىندا قارجى قوسۋ جەرگىلىكتى ساياسات وزگەرىسىنىڭ حاۋىپ ـ قاتەرىنە، جاراتىلىستىق حاۋىپ ـ قاتەرگە ٴدوپ كەلدى.
كاسىپورىنداردىڭ حاۋىپ ـ قاتەردەن ساقتانۋىنا كومەكتەسۋ دە فينانس مىندەتىنىڭ ٴبىرى.
ٴبىر رەتكى پايدا لين گولياڭعا شەتەل اقشاسى تۋىندى ٴونىمىن ساتىپ الۋدىڭ پايداسىن تانىتتى. 4 ـ ايدىڭ سوڭى ونىڭ قىرعىزستاندىق قاريدارلارعا حيميالىق تالشىق كەزدەمەسىن تاپسىراتىن ۋاقىتى بولاتىن، قارسى جاق 4 ـ ايدىڭ 30 ـ كۇنى 500 مىڭ دوللار اقشا تولەۋگە كەلىسەدى.
4 ـ ايدىڭ 23 ـ كۇنى قورعاس باۋتۇڭيۋان ساۋدا شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ زاڭدىق ۋاكىلى رەتىندە، لين گولياڭ اۋىل شارۋاشىلىق بانكەسىنىڭ قورعاس قالاسى تارماق بانكەسىنەن شەتەل اقشاسى كەسىكتى ساۋدا ۇقىعى ونىمدەرىن ساتىپ الدى. بۇل ونىڭ سىندىرىلىم وزىندىك قۇنىن تۇراقتاندىرىپ، سىندىرىلىم تولقۋىنىڭ حاۋىپ ـ قاتەرىنەن ساقتانۋىنا كومەكتەستى.
بىلتىر 2 ـ ايدىڭ سوڭىندا ول بانكەدەن ۇزاق مەرزىمدىك ٴونىم ساتىپ الىپ، ونىڭ سىندىرىلىمنىڭ تولقۋىنان 3000 يۋان حالىق اقشاسى زيان تارتۋىنان ساقتانۋىنا كومەكتەستى. ”4 ـ ايدىڭ 30 ـ كۇنى بۇل قارجى ەسەپكە تۇسپەگەندىكتەن، مەن تاعى دا ۇزاق مەرزىمدىك كاسىپ ٴبىتىرۋدى جوسپارلادىم“، ـ دەدى ول.
شەتەل اقشاسى تۋىندى ٴونىمىن ساتىپ الۋدىڭ پايداسى مىنە وسى. سوڭعى جىلدارى شينجياڭ بانكە سالاسى سىندىرىلىم حاۋىپ ـ قاتەرىنەن ساقتانۋداعى تۇڭعىش بىتىرگەن كاسىپورىنعا تاعى دا كەڭەيتۋ، سىندىرىلىم حاۋىپ ـ قاتەرىنەن ساقتانۋدان ۇلگى كورسەتەتىن كاسىپورىنداردى جەتىلدىرۋ، ٴتۇيىندى سالالارداعى قىزمەت وتەۋ كولەمىن كەڭەيتۋ، سىندىرىلىم حاۋىپ ـ قاتەرىنەن ساقتانۋ بويىنشا اقىنى ازايتۋ، پايدا جەتكىزۋ سياقتى 4 ٴتۇرلى ارەكەت ارقىلى شەتەلگە ساياتىن كاسىپورىنداردىڭ سىندىرىلىم جاعىنداعى حاۋىپ ـ قاتەردەن ساقتانۋ قاجەتىنە دالمە ـ ٴدال قىزمەت وتەدى.
سىندىرىلىم حاۋىپ ـ قاتەرىنەن ساقتانۋ ٴۇشىن شەتەل اقشاسى تۋىندى ونىمدەرىنە سۇيەنۋدەن سىرت، شەكارا اتتاعان حالىق اقشاسىمەن ەسەپ جابۋعا سۇيەنۋگە دە بولادى.
”مەيلى يمپورت كاسىپورنى بولسىن، الدە ەكسپورت كاسىپورنى بولسىن، حالىق اقشاسىمەن باعا ەسەپتەۋدە جانە ەسەپ جابۋدا، قول قويعان توقتام مەن اقشا الۋ ـ تولەۋ اراسىندا ۋاقىت پارقى ٴومىر سۇرگەنىمەن، سىندىرىلىمنىڭ تولقۋ حاۋىپ ـ قاتەرىنە ٴدوپ كەلمەيدى، ويتكەنى جالپى بارىستا حالىق اقشاسى مەن شەتەل اقشاسى اراسىندا ايىرباستىڭ قاجەتى جوق“، ـ دەدى لي جيڭ.
سوڭعى جىلدارى شينجياڭ بانكە سالاسى شەكارا اتتاعان حالىق اقشاسى ساياساتىن كوپ ارنامەن ۇگىتتەپ، ٴتۇسىندىرىپ، شەكارا اتتاپ ەسەپ جابۋ بارىسىندا حالىق اقشاسىن جالپىلاستىرىپ پايدالاندى.
2024 ـ جىلى بۇكىل شينجياڭداعى بانكە سالاسىندا شەكارا اتتاعان حالىق اقشاسىمەن ناقتى الۋ ـ تولەۋ كاسىبىن بىتىرگەن كاسىپورىن 1720 بولىپ، 2023 ـ جىلداعىدان 618 كاسىپورىن كوبەيىپ، جاڭادان قوسىلعان شەكارا اتتاعان حالىق اقشاسى كاسىبىن ”تۇڭعىش بىتىرگەن كاسىپورىن“ 655كە جەتتى؛ شەكارا اتتاعان حالىق اقشاسى بويىنشا ٴىس جۇزىندىك العان ـ تولەگەن جالپى سوماسى 64 ميلليارد 300 ميلليون يۋان بولىپ، تاريحتاعى ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتتى.
باسقا حاۋىپ ـ قاتەر جونىنەن قامسىزداندىرۋ ونىمدەرى حاۋىپ ـ قاتەردى ازايتۋ اسپابى بولىپ تابىلادى. سوڭعى جىلدارى شينجياڭ ىشىندەگى قامسىزداندىرۋ سەرىكتەستىكتەرى تۇتاس تىزبەكتى قامسىزداندىرۋ ونىمدەرىن جوبالاپ، كاسىپورىنداردىڭ سىرتقا شىعۋىنا قىزمەت وتەدى.
عۇمىر ـ مال ـ مۇلىك قامسىزداندىرۋى شينجياڭ بولىمشە سەرىكتەستىگىن الىپ ايتار بولساق، بۇل سەرىكتەستىكتىڭ قامسىزداندىرۋ ونىمدەرى جەتكىلىكتى، ول كاسىپورىن مال ـ مۇلكىن قامسىزداندىرۋ، ينجەنەريالىق قامسىزداندىرۋ، 3 ـ جاق جاۋاپكەرشىلىگىن قامسىزداندىرۋ، توسىن جاعدايدا قامسىزداندىرۋ سياقتى 6 ۇلكەن ٴتۇر بويىنشا 100دەن استام ٴتۇردى قامتيدى.
”ونىمدەرىمىز نىسان اتقارىلۋدان بۇرىنعى، ورتاڭعى، سوڭعى بۋىنداردى قامتيدى ٴارى ۇزدىكسىز ساپالىلانىپ، كاسىپورىنداردىڭ حاۋىپ ـ قاتەردى جويۋ قاجەتىن تولىق قاناعاتتاندىرا الادى“، ـ دەدى عۇمىر ـ مال ـ مۇلىك قامسىزداندىرۋى شينجياڭ بولىمشە سەرىكتەستىگى قۇرىلىم كاسىپ ٴبولىمىنىڭ جاۋاپتىسى پارۇق پارحات.
شينجياڭ دۇڭچي ساۋدا ـ ساتتىق شەكتى سەرىكتەستىگى اۆتوكولىك ەكسپورتىن نەگىز ەتەدى، ”الدىن الا اقشا تولەۋ + نەسيەگە بەرۋ“ ٴتاسىلىن قولدانادى، ساۋداسى ورتا ازياداعى 5 ەلدى، موڭعۇليا، پاكيستان سياقتىلاردى قامتيدى. بىلتىر بۇل سەرىكتەستىك ەكسپورتتىق سەنىمدىلىك قامسىزداندىرۋىن ساتىپ الا باستادى.
”نەسيەگە بەرگەن قارىزدى قايتارىپ الا الماۋدان الاڭداپ، ەكسپورتتىق سەنىمدىلىك قامسىزداندىرۋىن ساتىپ الدىق. ەگەر قاريدار اقشانى ۋاعىندا تولەمەسە، قامسىزداندىرۋ سەرىكتەستىگى بىزگە تولەم بەرەدى. ەندى ٴبىز الاڭدامايتىن بولدىق، اۆتوكولىك ەكسپورتى دا تەزدەدى“، ـ دەدى وسى سەرىكتەستىكتىڭ شەتەل جوسپارلاۋ ـ ساتۋ ٴبولىمى ساۋدالىق اۆتوكولىك بولىگىنىڭ مەڭگەرۋشىسى فان گۋاڭشين. ٴبىرىنشى ماۋسىمدا بۇل سەرىكتەستىك 108 اۆتوكولىك ەكسپورت ەتىپ، سايكەس مەزگىلدەگىدەن %184 ارتتى.
فينانستىق قىزمەت وتەۋ كاسىپورىنداردىڭ حاۋىپ ـ قاتەردەن ساقتانۋىنا كومەكتەسىپ، كاسىپورىنداردىڭ الاڭسىز، باتىلدىقپەن سىرتقا شىعىپ، باتىسقا ەسىك اشۋ بارىسىندا نىق قاداممەن الىستارعا جەتۋىنە مۇمكىندىك جاسادى.
