ءىرى ەل ينجەنەريالارى قارىشتاپ دامىعان شينجياڭعا كۋا بولدى
شين شىجيان
ءبىر ميلليون 660 مىڭ شارشى كيلومەتر كەلەتىن شينجياڭنىڭ ”ءىرى ىستەر“ ءۇشىن جارالعانى ءشۇباسىز. سوناۋ ەرتە زاماندا بۇل ارا ۇلى وزگەرىستەردىڭ نە ەكەندىگىنە كۋا بولدى: شالقار تەڭىزدىڭ تاعانى اسقار تيانشانعا، ونداعى بالىقتار قۇم توبەشىككە اينالدى. ال قازىر بۇل ارا ”جەر - كوكتى ءدۇر سىلكىندىرۋگە“ كۋا بولىپ وتىر: ەلەكتر كۇشى اۋەدە، بۇلت اراسىندا ”نايزاعايداي تەزدىكپەن جەتكىزىلدى“، مىڭ مەتر تەرەڭدىكتەن جەر شارىنىڭ تامىرىن ىزدەدى... ءجۇز ميلليونداعان جىلدىڭ الدىنداعىمەن ۇقسامايتىنى، بۇگىنگى ”ءىرى ىستەر“ ادامزات اقىل - پاراساتىنىڭ كۇشى تابيعات كۇشىن جالعاستىردى.
قارامايلى مۇناي الابىن اشۋدان ”گازدى باتىستان شىعىسقا جەتكىزۋ“ ينجەنەرياسىنىڭ تۇتاسۋىنا دەيىن، كەڭساي كوپىرىنىڭ سالىنۋىنان ”شينجياڭ ەلەكترىن سىرتقا جەتكىزۋ“ بۇكىل ەلدى نۇرلاندىرعانعا دەيىن... ءبىز تابيعاتتىڭ سيى مەن ءداۋىر بورىشىن توعىستىرىپ، شينجياڭنىڭ بايتاق دالاسىندا تاريحتا ماڭگى وشپەيتىن ءىرى ەل ينجەنەريالارىن قۇردىق. وسى ەرەكشە ينجەنەريالار تيانشان الابىنىڭ 70 جىلدان بەرگى وراسان زور وزگەرىستەرىنە، جۇتاڭ دالادان گۇلدەنىپ - كوركەيۋگە، مەشەۋلىكتەن ەسىك اشۋعا دەيىنگى قارىشتاعان شينجياڭعا كۋا بولدى.
مەملەكەتتىڭ ەنەرگيا بايلىعىنداعى ءىرى رايون رەتىندە، شينجياڭ كەلەلى مەملەكەت بورىشىن ارقالاپ وتىر. شينجياڭعا ىرگە تەپكەن كوپتەگەن ”ءىرى ەل ينجەنەرياسى“ بۇكىل ەلدىڭ ەنەرگيا حاۋىپسىزدىگى جالپى جاعدايىندا شەشۋشى رول اتقارىپ، ورتالىقتىڭ شينجياڭعا بەرگەن دامۋ ستراتەگيالىق ورنىنىڭ ماڭىزدى كوورديناتاسىنا اينالدى.
باتىس بولىكتى قاۋىرت اشۋداعى بەلگى سيپاتتى ينجەنەريا بولعان ”گازدى باتىستان شىعىسقا جەتكىزۋ“ ينجەنەرياسىنىڭ ۇزىندىعى شامامەن 4200 كيلومەتر بولىپ، بۇكىل ەلدەگى 28 ولكە، اۆتونوميالى رايون، قالانى گازبەن قامداپ، ەلىمىزدەگى 500 ميلليونعا جۋىق حالىقتى يگىلىككە كەنەلتتى. وسى ”مەملەكەتتىڭ ەنەرگيا كۇرە تامىرى“ جۇڭگونىڭ ەنەرگيا جاعدايىن وزگەرتىپ قانا قويماي، ونان دا ماڭىزدىسى، شينجياڭنىڭ مۇناي - گاز بايلىعىن بۇكىل ەلدە ورنالاستىرۋ ارقىلى مەملەكەتتىك ەنەرگيا بايلىعى ستراتەگيالىق قامتاماسىزدىق بازاسىنىڭ يقۋاتىن كۇشەيتتى.
”شينجياڭ ەلەكترىن سىرتقا جەتكىزۋ“ ينجەنەرياسى اتقارىلعاننان بەرى، ەلەكتر جەتكىزۋ كولەمى 22 ولكە، اۆتونوميالى رايون، قالانى قامتىپ، بۇكىل ەلدىڭ ەلەكترمەن قامداۋ كەلەلى جاعدايىنا پارمەندى قىزمەت وتەدى. مۇنىڭ ىشىندە سانجى - گۋچۋان 1100± كيلوۆولتتىق ەرەكشە جوعارى كەرنەۋلى تۇراقتى توك جەتكىزۋ ينجەنەرياسى ەلەكتر كەرنەۋىنىڭ دارەجەسى ەڭ جوعارى، جەتكىزۋ سيىمدىلىعى ەڭ ۇلكەن، جەتكىزۋ ارالىعى ەڭ ۇزاق، تەحنولوگيالىق ورەسى ەڭ وزىق سىندى دۇنيەدەگى ”ٴتورت ەڭدى“ جاراتتى، شينجياڭنىڭ ”جەل، جارىق، وت ەلەكتر ەنەرگياسى“ بايلىعىن تازا ەلەكتر ەنەرگياسىنا اينالدىرۋ ەلىمىزدىڭ ەنەرگيانى جاسىل تيپكە ويىستىرۋىن ىلگەرىلەتۋدە كەلەلى ماڭىز الادى.
وسى ٴىرى ەل ينجەنەريالارى شينجياڭ جونىندەگى ”ايبىندى حيكايالار“ عانا ەمەس، شينجياڭداعى ٴار ۇلت بۇقاراسىنىڭ قولجەتىمدى حالىق تۇرمىسى باقىتىن دا ارقالاپ وتىر. ويتكەنى ول ەڭ سوڭىندا حالىقتىڭ باقىتىنا باعىتتالىپ، دامۋ جەتىستىكتەرى ارقىلى تيانشان الابىندا سان مىڭداعان وتباسىلارىنا يگىلىك اكەلەدى.
اجال تەڭىزىنەن وتەتىن حوتان - چارقىلىق تەمىر جولى ”قۇمعا كومىلگەن تەمىر جول“ سىندى دۇنيە جۇزىلىك قيىن ماسەلەنى شەشۋمەن بىرگە، جول بويىنداعى بۇقارانىڭ ٴجۇرىس ـ تۇرىس قولايلىلىعىنا مۇمكىندىك جاساپ، اۋىل ـ قىستاقتى گۇلدەندىرۋدى جاپپاي ىلگەرىلەتۋگە ”تەز جول“ اشتى.
ارتاش سۋ يگىلىگى تورابى ينجەنەرياسى ياركەن وزەنى الابىنىڭ سۋارۋ شارت ـ جاعدايى مەن ەكولوگيالىق ورتاسىن جاقسارتىپ، سۋارمالى وڭىردەگى ٴار ۇلت بۇقاراسىنىڭ مىڭ جىلدىق سۋ اپاتىنا جانە تاسقىننان ساقتانۋدىڭ اۋىر اۋىرتپالىعىنا قوش ايتۋىنا مۇمكىندىك جاسادى.
...
تيانشان الابىنا تارالعان ”ٴىرى ەل ينجەنەريالارى“ شينجياڭنىڭ ەكونوميكاسىنىڭ، قوعامىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىنىڭ ىقشام كورىنىسى ەكەندىگىندە داۋ جوق.
دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ ۇزىن جوعارى قارقىندى تاس جول تۋنەلى — تيانشان جەڭىس تۋنەلى ەلىمىزدىڭ تۋنەل ينجەنەرياسى قۇرىلىسى سالاسىنداعى ەرەكشە دەڭگەيىن ايگىلەۋمەن بىرگە، وڭتۇستىك، سولتۇستىك شينجياڭنىڭ ”3 ساعاتتىق ەكونوميكالىق شەڭبەرىن“ رەالدىققا اينالدىردى.
”باتىس سولتۇستىك ەلەكتر تورابىنىڭ ەرەكشە رەتتەگىشى“ دەگەن اتى بار فۋكاڭ سۋ تارتىپ ەنەرگيا ساقتاۋ ەلەكتر ستانسياسى شارلاۋشى قۇلتەمىر، سيفرلاندىرىپ الدىن الا قۇراستىرۋ سياقتى وزىق تەحنولوگيالاردان پايدالانىپ، جاڭا ەنەرگيا جابدىقتارىن جاساۋدىڭ زەردەلىلەنۋىنە ۇلگى ازىرلەدى.
وسى ينجەنەريالار ”عىلىم ـ تەحنولوگيا + نەگىزدىك قۇرىلىس“ كەشەندى شاراسى ارقىلى ”ون ٴىرى كاسىپ سالاسى شوعىرى“ قۇرىلىسىنا نەگىزدىك قۇرىلعى تىرەگىن ازىرلەپ، بۇكىل ەلدىڭ كەلەلى جاعدايىنا قىزمەت ەتۋمەن بىرگە، شينجياڭنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىنىڭ قۋاتتى قوزعالتقىشىنا اينالدى.
وسى ٴىرى ەل ينجەنەريالارىنان ٴبىز نەنى كوردىك؟ داڭقتى، بورىشتى كوردىك جانە وڭاي ـ وسپاق قولعا كەلمەگەندىگىن بىلدىك، ولاردىڭ استارىندا سان ـ ساناقسىز جاپا ـ ماشاقاتتار بار، نەشە ۇرپاق ادامداردىڭ كۇرەسى، سونداي ـ اق ٴار ۇلت قۇرىلىسشىلارىنىڭ بولاتتاي بەرىك سەنىمى، ۋاقىتپەن جارىسۋ جىگەرى سىڭگەن. بولاشاقتا اناعۇرلىم كوپ ٴىرى ەل ينجەنەريالارىنىڭ تياناقتانۋىنا ىلەسە، شينجياڭ، ٴسوز جوق، مەملەكەت ستراتەگياسى مەن ٴوزىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىنا قىزمەت وتەۋ سىندى قوس ارنادا ”شينجياڭنىڭ العا باسۋى“ ارقىلى ”جۇڭگونىڭ شارىقتاۋىنا“ سايكەسەتىندىگى ٴسوزسىز.
ارحيمەد: ماعان ٴبىر تىرەۋ بەرسە، جەر شارىن قوزعاي الار ەدىم ، ـ دەپتى. الامان بايگەدە سۋىرىلىپ العا شىققان تۇلپارداي جۇڭگونىڭ شينجياڭى جونىنەن العاندا، وعان ٴبىر وراي بەرىلسە، ٴتىپتى دە كوپ كەرەمەتتەر جاراتا الادى!
