لين جيلۋ:
ٴومىرىن ماڭگى وشپەيتىن رۋحاني ۇشقىنعا اينالدىردى
انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى ياڭ شۋحان
7 ـ ايداعى كۇشاردا گۇلدەر جايناپ، اعاشتار ماۋەلەپ، كۇشار قالاسى رەستە ٴمالىسى لين جيلۋ كوشەسىندە كوك كەرپىشتى، سۇرعىلت قىشتى قۇرىلىس جىم ـ جىرت بوي سوزىپ تۇر، مىنە بۇل لين جيلۋ قۇرباننىڭ ەسكەرتكىش سارايى.
80 نەشە جىلدىڭ الدىندا كۇشار وزەنى بويىندا كوكتەمنىڭ ازىناعان بورانى قۇم ـ توپىراقتى ۇشىرىپ اكەتسە دە، ٴبىر جاس كوممۋنيستىڭ رياسىز ادالدىعىن مىزعىتا المادى. لين جيلۋ تۇرمەدە «تۇتقىن جىرىن» جازىپ تۇرمەدەگىلەردى جىگەرلەندىرگەن كەزدە، نەبارى 27 جاستاعى وسى توڭكەرىسشى الدەقاشان ٴومىرىن تيانشان ەتەگىندەگى ماڭگى وشپەيتىن رۋحاني ۇشقىنعا اينالدىرعان ەدى.
لين جيلۋ، بۇرىنعى اتى لين ۋيلياڭ، 1916 ـ جىلى گۋاڭدۇڭ ولكەسىنىڭ تايشان اۋدانىندا تۋعان، 1937 ـ جىلى جاپونيادان شاڭحايعا قايتىپ كەلگەننەن كەيىن جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى تۇرىپ وتاندى قۇتقارۋ قوزعالىسىنا قاتىناسادى. 1938 ـ جىلدىڭ باسىندا پارتيانىڭ جىبەرۋىمەن شينجياڭعا بارىپ بىرلىكساپ قىزمەتىن ىستەيدى، ٴدال وسى كەزدە ول اتىن لين جيلۋ دەپ وزگەرتەدى، بۇل پارتيانىڭ نەگىزگى لۋشيانىنا ماڭگى بويسۇنۋ دەگەن ماعىنادا.
1938 ـ جىلى 4 ـ ايدا لين جيلۋ شينجياڭ شۋەيۋانىنىڭ وقىتۋ ىستەرى باستىعى بولىپ تاعايىندالىپ، مىندەتكە وتىرىسىمەن ـ اق ماركستىك وقۋ ـ اعارتۋ تاسىلىندە جاڭالىق اشىپ، وقۋشىلاردى قوعامعا ىشكەرىلەي ارالاسۋعا شابىتتاندىرىپ، تەاتر سياقتى فورمالار ارقىلى بۇقاراعا جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى تۇرۋ جونىندە ۇگىت جۇرگىزەدى. ول وقۋشىلاردى ماركسيزمدىك دۇنيەگە كوزقاراس، ٴادىسناما، سونداي ـ اق قوعامدىق تاريحي كوزقاراس ارقىلى شينجياڭنىڭ رەال ماسەلەلەرىنە، ۇلت ماسەلەسىنە، سونداي ـ اق جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى سوعىس ماسەلەلەرىنە مامىلە جاساۋعا تاربيەلەدى.
”ٴبىر جىلعا جەتپەيتىن ۋاقىتتا لين جيلۋ شينجياڭ شۋەيۋانىن العاباسار، ٴىلمي رايعا تولى، ومىرشەڭدىك قاۋلاعان جوعارى دارەجەلى وقۋ ورنى ەتىپ قۇرىپ شىعىپ، ٴتۇرلى دارىندىلاردى جەتىلدىرەتىن، ماركسيزمدى ۇگىتتەيتىن، جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى ۇلتتىق بىرلىكساپتىڭ ٴتۇرلى باعىت ـ ساياساتتارىن ۇگىتتەيتىن ماڭىزدى شەپكە اينالدىردى“. «لين جيلۋدىڭ ٴومىر بايانى» اتتى كىتاپتىڭ اۆتورى، تايشان قالالىق پارتكوم پارتيا تاريحىن زەرتتەۋ كەڭسەسىنىڭ جاس كادرى لين ۋانياۋ بىلاي دەدى: وسىنداي جاعداي الدىندا سول كەزدە شينجياڭدى بيلەپ تۇرعان ميليتاريست شىڭ شىساي قاتتى قورىقتى، ”ول لين جيلۋدىڭ ەشقانداي ٴىس تىندىرۋىن قالامايدى“.
1939 ـ جىلى 1 ـ ايدا شىڭ شىساي لين جيلۋدى اقسۋ اكىمشىلىك رايونى وقۋ ـ اعارتۋ مەكەمەسىنىڭ باستىعى ەتىپ اۋىستىرادى. اقسۋدا لين جيلۋ تاعى ٴبىر قىدىرۋ وقۋ ـ اعارتۋ رەفورماسىن ورىستەتەدى. بىرنەشە ايدان كەيىن، شىڭ شىساي تاعى ارەكەتتەنىپ، ونى كۇشار اۋدانىنىڭ اكىمى ەتىپ اۋىستىرادى.
كۇشار اۋدانى شەت ـ شالعاي جەردە، ورتاسى توتەنشە جاپالى، شىڭ شىساي مۇنداي جاعدايدا لين جيلۋ ونەرىن ەندى كورسەتە المايدى دەپ قارايدى، الايدا ٴبىر كوممۋنيست جونىنەن العاندا، بۇل ارا كوممۋنيزم مۇرات ـ سەنىمىن امالياتتا ايگىلەيتىن جەر ەدى.
كۇشار اۋدان ورتالىعىندا كۇشار وزەنى (سۋباش وزەنى) بار، ٴار جولى تاسقىن مەزگىلىندە تاسىعان سۋ اپاتقا اينالۋشى ەدى. مىندەتكە وتىرعاننان كەيىن، لين جيلۋ بۇقارانى سۋباش توسپاسىن سالۋعا ۇيىمداستىرىپ، ٴتيىمسىز فاكتوردى ٴتيىمدى ورايعا اينالدىرادى. توسپا سالىنىپ بولعاننان كەيىن، جوڭكىلگەن تاسقىن سۋىن بوگەپ، تومەنگى اعارىنداعى ەگىن سالۋعا بولاتىن جەر اۋدانى %30 كەڭەيەدى، بۇل توسپا كۇنى بۇگىنگە دەيىن توڭىرەگىندەگى اتىزداردى نارلەندىرىپ كەلەدى.
توسپا سالۋ لين جيلۋدىڭ كۇشار حالقى ٴۇشىن ىستەگەن ناقتى ٴىسىنىڭ ٴبىرى عانا. اكىم بولىپ تۇرعان كەزىندە لين جيلۋ قاماۋداعى جازىقسىز بۇقارانى بوساتىپ، ادىلەتشىل دە سەنىمدى، قابىلەتى بار ٴار ۇلت ٴمانساپتىلارىن ٴوسىرىپ، حالىقتىڭ اۋىرتپالىعىن جەڭىلدەتۋگە كوڭىل ٴبولىپ، شارۋالاردى تىڭ اشىپ، ەگىن سالۋعا جىگەرلەندىرىپ، اۋىل شارۋاشىلىعى ٴوندىرىسىن زور كۇشپەن دامىتادى.
وقۋ ـ اعارتۋ ىستەرىن دامىتۋ دا لين جيلۋدىڭ كۇن تارتىبىنە قويىلدى. مىندەت اتقارعان كەزىندە كۇشار اۋدانىنداعى ٴاربىر رايوننىڭ، اۋىلدىڭ ٴبارى ٴبىر دە ەكى مەكتەپ سالدى.
كۇشار قالاسى كۇسان مۇراجايىنىڭ باستىعى ما ليلي لين جيلۋدىڭ يگى ىستەرىنە ابدەن قانىق. ول بىلاي دەدى: سول كەزدە كۇشار اۋدان ورتالىعىنان 70 نەشە كيلومەتر الىستاعى سولتۇستىك تاۋلى وڭىردە قىرعىز بۇقاراسى تۇراتىن، لين جيلۋ ول جەردەن اۋدانعا قاراستى باستاۋىش مەكتەپ سالۋدى تالاپ ەتەدى، ەڭ سوڭىندا سول مەكتەپ كۇشار اۋدانىنىڭ اۋىل ـ قىستاقتارىنداعى تۇڭعىش ۇكىمەتتىك باستاۋىش مەكتەپ بولدى.
لين جيلۋ حالىققا شىن ىقىلاسىمەن قىزمەت ەتەدى، شىڭ شىساي قاتتى نارازى بولىپ، ٴۇشتۇرپان سياقتى وڭتۇستىك شينجياڭداعى كوپتەگەن جەرگە اۋىستىرعاننان كەيىن، 1942 ـ جىلى 5 ـ ايدا لين جيلۋدى مىندەتىنەن قالدىرىپ، ديحۋاعا (بۇگىنگى ٴۇرىمجى) اۋىستىرىپ، سول جىلى 9 ـ ايدا ول كوپتەگەن شينجياڭدىق كوممۋنيستەرمەن بىرگە ىركەس ـ تىركەس مىرزا قاماققا الادى.
قارا تۇنەك اباقتىدا لين جيلۋ جەر ـ كوكتى ٴدۇر سىلكىندىرگەن جان دۇنيەسىنىڭ عالامات جىرىن جازدى، «تۇتقىن جىرىنداعى» ”باس سۇيەگىمىزدەن ەركىندىكتىڭ التىن مۇناراسىن تۇرعىزامىز؛ ىستىق قانىمىزبەن قىزىل تۋدى بوياپ، ماڭگى جەلبىرەتەمىز!“ دەگەن ايعاي سۇراپىل ناجاعايداي قاراڭعى ٴتۇندى ٴتىلىپ ٴوتتى.
1943 ـ جىلى 9 ـ ايدا لين جيلۋ چىن تانچيۋ، ماۋ زىميندەرمەن بىرگە جاۋدىڭ استىرتىن زيانكەستىگىنە ۇشىرايدى، ول 27 جاس ومىرىمەن ”مەملەكەت“ دەگەن ٴسوزدىڭ ەڭ ايبىندى تۇسىندىرمەسىن جۇزەگە اسىردى.
لين جيلۋ قۇربان بولعاننان كەيىن، شينجياڭداعى ٴار ۇلت حالقى ٴتۇرلى تاسىلدەرمەن وسى ادال جاندى ەسكە الدى: ول قۇرعان مەكتەپ لين جيلۋ باستاۋىش مەكتەبى دەپ اتالدى، سالعان توسپاسى لين جيلۋ توسپاسى دەپ وزگەرتىلدى، شينجياڭ داشۋەسىنىڭ مەكتەپ اۋلاسىنداعى ٴبىر جولعا ”لين جيلۋ داڭعىلى“ دەگەن ات بەرىلدى...
ۋاقىت زىمىراپ 2025 ـ جىلعا جەتكەندە، كۇشار قالاسى لين جيلۋ قۇربان ەسكەرتكىش سارايىنداعى لەبىز داپتەرىندەگى جازۋلار كۇن شۋاعىندا نۇر ـ ساۋلە شاشىپ تۇر: قازىر وتانىمىز وتە قۇدىرەتتى، سىزگە قۇرمەت ٴبىلدىرەمىز — توعىزتاراۋ اۋداندىق باستاۋىش مەكتەپ 2 ـ جىلدىعىنىڭ وقۋشىسى؛ تاپسىرمانى ەستەن شىعارمايمىز، سەنىمدى ەستەن شىعارمايمىز — شينجياڭ داشۋەسىنىڭ وقۋشىسى؛ ساعىنىشىمىز تاۋ ـ وزەندەردەن ٴوتتى، تاۋ ـ وزەندەر دە ۇمىتپايدى — ساياحاتشى.
شينجياڭ داشۋەسىنىڭ وقۋشىلارى لين جيلۋ داڭعىلىنان وتكەندە، كۇشارداعى بالالار لين جيلۋ باستاۋىش مەكتەبىندە تەكىستى داۋىستاپ وقىعاندا، «تۇتقىن جىرى» ەسكەرتكىش سارايىندا جاڭعىرعاندا، ”سەنىمدى بەكەمدەۋ، تۇرعىدان جازباۋ“ سەرتى رەالدىققا اينالدى. قۇربان جاستىق كوكتەمى جانە ىستىق قانى ارقىلى جازعان سەنىم تيانشانىڭ قار سۋلارىمەن توعىسىپ، قۇنارلى توپىراقتى نارلەندىرۋدە.
