1959 ـ جىلى قىس، قۇربان تۇلىم مەن زايىبى ونىڭ ٴتوراعا ماۋ زىدۇڭمەن بىرگە تۇسكەن سۋرەتىنە باقىتتى سەزىممەن ۇڭىلە قاراپ وتىر. سۋرەتتى شينجياڭ سۋرەت قويماسى قامداعان
1958 ـ جىلى 8 ـ ايدىڭ 14 ـ كۇنى «شينجياڭ گازەتى» «قۇربان تۇلىم ٴتوراعا ماۋ زىدۇڭمەن كەزدەستى» اتتى كولەمدى ادەبي حابار جاريالادى. بەتتە شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ ٴتىلشىسى حوۋ بو تۇسىرگەن كلاسسيكالىق سۋرەت وسى تاريحي ٴساتتى ماڭگى ەستەلىككە قالدىردى: جۇڭنانحايداعى كۇن نۇرىندا ۇلتتىق كيىم كيگەن قۇربان تۇلىم ٴتوراعا ماۋ زىدۇڭنىڭ قولىن قىسا ۇستاپ تۇر. قارتتىڭ جانارىنان جالىن اتادى، بەينە ومىرلىك العىسى، ٴۇمىتى وسى قىسا ۇستاعان قوس قولىنا ۇيالاعان ىسپەتتى. كۇنلۇن تاۋىنىڭ باۋرايىنداعى كەريا اۋدانى 5 ـ رايون 5 ـ اۋىلى جەڭىس 1 ـ گۇڭشىسىنان كەلگەن، ەڭسە كوتەرگەن باسىبايلى ديقان كۇندىز ـ ٴتۇنى جۇرەك تۇكپىرىنەن ورىن العان اسىل ارمانىنا اقىرى جەتتى.
بۇل سۋرەت كۇنلۇن تاۋىنىڭ باۋرايىنداعى جاپالى تاريحتىڭ اياقتالۋىنا كۋا بولىپ قانا قويماي، شىت جاڭا ٴداۋىردىڭ باستالۋىنا دا كۋا بولدى.
”قۇربان تۇلىم قارشادايىنان ۇلكەن جەر يەسى ٴيزىمنىڭ سيىر قوراسىندا وسەدى“. «شينجياڭ گازەتىنىڭ» قورعاسىن ارىپتەرى تاستاي اۋىر سالماقپەن قارتتىڭ ٴومىرىنىڭ العاشقى جارتىسىنداعى اۋىر كۇندەردى ەستەلىككە الدى. بالالىق شاعىندا اكەسى دۇنيە سالادى، ول بايدىڭ قامشىلاۋىندا 23 جىل قۇلدىق ٴومىردى باستان كەشىردى ٴارى باي ديقانداردىڭ ەزۋىندە 16 جىل جانتالاستى. يەن دالادا ٴومىر ٴسۇرۋدىڭ جاپا ـ ماشاقاتى قاقاعان اياز بەن اشتىق الدىندا دانەڭە ەمەس ەدى، تورىققان ول تەك ”جىڭعىل بۇتاعىن قۇشاقتاپ اسپانعا قاراپ شەرىن توكتى“. جاڭا جۇڭگو قۇرىلعان كەزدە ونىڭ بارلىق مال ـ مۇلكىنەن نەبارى ٴبىر توزعان كيىز، كونەرگەن مىس شاۋگىم جانە جەلكەلەگەن اۋىر قارىز عانا بار ەدى.
1952 ـ جىلى جەر رەفورماسىنىڭ كوكتەم سامالى كەريانى جەلپىپ ٴوتتى. 69 جاستاعى قۇربان اتاي 14 مۋ ەگىستىك جەر مەن ٴبىر ۇيگە يە بولىپ، ومىرىندە تۇڭعىش رەت ”ٴوزى“ ٴۇشىن ەڭبەكتەندى. 1953 ـ جىلى مويىنسەرىك گرۋپپاسىنا كىرگەننەن كەيىن، ول قاجىرلىلىقپەن ەڭبەك ەتىپ، تاپقان اقشاسىمەن 12 سوقانىڭ ٴتىسىن، ٴبىر سيىر ساتىپ الىپ، بۇكىل اۋىلدىڭ مويىنسەرىك گرۋپپاسىنا جومارتتىقپەن تارتۋ ەتتى. 1953 ـ جىلدان 1957 ـ جىلعا دەيىن ونىڭ ساتقان ارتىق استىعى 4900 جىڭنان استى.
مول ٴونىم بەرگەن قالىڭ ٴبيداي تۇڭعىش رەت وزىنە تاۋەلدى جەردە جايقالعاندا، وندا قاراپايىم ٴبىر وي تۋىندادى: ”ٴتوراعا ماۋ زىدۇڭدى ٴوز كوزىممەن كورسەم، ٴومىر بويى ريزا بولىپ وتەر ەدىم“. ورىك پىسقاندا، ول ورىكتى دەن قويا كەپتىردى؛ جۇگەرىدەن مول ٴونىم العاندا، ول ەڭ ۇلكەن، ەڭ تولىق ٴداندى بىرنەشە ماساقتى قاستەرلەپ ساقتادى؛ قاۋىننان حوش ٴيىس اڭقىعاندا، ول ەڭ جاقسى ەكەۋىن دەن قويا ساقتادى؛ ەسەگىن ەسىك الدىنا بايلاپ، ساپارعا شىعۋعا ساقاداي ساي تۇردى. 1955 ـ جىلى كۇزدە ول 100 جىڭعا جۋىق نان جاۋىپ، ەسەكپەن بەيجيڭگە بارۋعا بەل بايلادى؛ اۋىلداستارى ٴناسيحاتتاپ قايتارعاننان كەيىن دە قايتا ـ قايتا ازىعىن ارقالاپ، العان بەتىنەن قايتپاي تاس جولدىڭ بويىندا اۆتوكولىك توستى....
وسى مازداعان تالىقپاس ارمان ەڭ سوڭىندا جۇڭنانحايدا قولدار قىسا ۇستاسقان ساتتەرگە اينالدى.
1958 ـ جىلى 6 ـ ايدا حوتان ايماعى تاڭداۋلى اۋىل شارۋاشىلىق كووپەراتيۆىنىڭ مەڭگەرۋشىلەرىن، تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەرىن جانە ەڭبەك ەرلەرىن بەيجيڭگە ەگىس جابدىقتارى كورمەسىن ەكسكۋرسيالاۋعا ۇيىمداستىردى، قۇربان اتايدىڭ ارمانى اقىرى ورىندالدى. ول الدەقاشان دايىنداپ قويعان كوڭىلىن — شاپتول قاعى، ورىك قاعى، ورىك ٴدانى، مەيىز، شەكىلدەۋىك جانە كەزدەمە كوتەرىپ استانا بەيجيڭگە باردى. 6 ـ ايدىڭ 28 ـ كۇنى بارلىق ۋاكىلمەن بىرگە جۇڭنانحايعا كىردى. ”ٴتوراعا ماۋ زىدۇڭعا تاياپ قالعاندا تەبىرەنگەنىمنەن جۇرەگىم اتقالاقتاپ كەتتى“، ـ دەپ ەسكە الدى قاريا. قابىلداۋ زالىندا 75 جاستاعى ول ”ٴتوراعا ماۋ زىدۇڭنان ٴبىرٴسات تە كوز المادى“، بىرگە سۋرەتكە تۇسكەن كەزدە، اۋەلى، باسىن بۇرۋدى دا ۇمىتىپ كەتتى، سول ٴبىر قىمباتتى سۋرەتتە ونىڭ كوسەمگە تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىكپەن قاراپ قىرىنان تۇرعان بەينەسى تۇسىرىلگەن. ٴتوراعا ماۋ زىدۇڭ ونىڭ الدىنا كەلگەندە قۇربان اتاي قوس قولىمەن قىسا ۇستاپ، ۇزاق ۋاقىت بوساتقىسى كەلمەدى. «شينجياڭ گازەتىندە» بىلاي دەپ ەستەلىككە الىنعان: زور باقىتقا كەنەلگەن قارت ”ٴۇرتىس 4 ٴتۇن بويى قۋانعانىنان ۇيىقتاي الماپتى“.
1959 ـ جىلى 1 ـ ايدا قۇربان تۇلىم اۆتونوميالى رايوندىق 2 ـ كەزەكتى حالىق قۇرىلتايىنىڭ ۋاكىلى بولىپ سايلاندى. سول جىلى 7 ـ ايدا 76 جاستاعى ول داڭقپەن جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنا مۇشە بولىپ، سول كەزدە شينجياڭدا پارتياعا كىرگەن جاسى ەڭ ۇلكەن پارتيا مۇشەسى بولدى.
جىلدار جىلىستاپ وتكەنىمەن، تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىك ماڭگى جالعاسادى. قۇربان اتايدىڭ ٴتوراعا ماۋ زىدۇڭنىڭ قوس قولىن قىسا ۇستاعان كەسكىنى الدە ـ قاشان تيانشان الابىنداعى ەڭ مەيىرلى توپتىق ەستەمەگە اينالعان.
2017 ـ جىلى 1 ـ ايدىڭ 11 ـ كۇنى جۇڭنانحايدان كەلگەن حات كۇنلۇن تاۋىنىڭ ەتەگىندەگى شاعىن اۋلانى تاعى ٴبىر رەت مەيىرگە بولەدى. باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ جاۋاپ حاتى قۇربان تۇلىمنىڭ ۇلكەن قىزى توحتىحان قۇرباننىڭ قولىنا جەتتى: ”قۇربان تۇلىم — شينجياڭداعى ٴار ۇلت حالقىنىڭ تاڭداۋلى ۋاكىلى، ونىڭ پارتيانى، وتاندى ٴسۇيۋ حيكاياسىن بالا كەزىمنەن ەستىگەنمىن، ادامدى ەرەكشە اسەرلەندىرەدى. تالاي جىلدان بەرى، اكەڭىزدىڭ پارتيانى، وتاندى ٴسۇيۋ سۇيىسپەنشىلىگىنەن جازباي، ۇرپاقتارعا جانە اۋىلداستارعا ۇلگى بولدىڭىز. وتباسىڭىزداعىلاردىڭ قۇربان اتاي سياقتى اۋىلداستارمەن بىرگە پارتيانى، وتاندى، جۇڭحۋا ۇلتى ۇلى شاڭىراعىن قىزۋ ٴسۇيۋدىڭ ۇلگىسى بولۋىن ٴۇمىت ەتەمىن...“.
باس شۋجيدىڭ تاپسىرماسى وسى اۋلەتتىڭ قان تامىرىندا جوڭكىلدى. قۇربان اتايدىڭ شوبەرە قىزى رۇقيام ماتسەيدى جۇڭگونىڭ تۇڭعىش اۋياماتكاسى لياۋنيڭ كەمەسىنەن قوسىننان شەگىنۋ اسقاق سەزىمىمەن اۋىلىنا قايتتى. ول قۇربان تۇلىم ەسكەرتكىش سارايىندا تۇرىپ، شار تاراپتان كەلگەن قوناقتارعا عاسىر اتتاعان وسى اۋلەتتىڭ حيكاياسىن باياندادى، ونان دا ماڭىزدىسى، ۇلى ناعاشى اتاسىنىڭ ”حالىق ۋاكىلى“ بولۋ بورىشىنا مۇراگەرلىك ەتتى — 2018 ـ جىلى 3 ـ ايدىڭ 20 ـ كۇنى مەملەكەتتىك 13 ـ كەزەكتى حالىق قۇرىلتايىنىڭ ۋاكىلى رەتىندە، حالىق سارايىنىڭ ”ۋاكىلدەر ارناسىمەن“ ٴجۇردى، ول دۇنيە جۇزىنە شينجياڭداعى ٴار ۇلت حالقىنىڭ جۇرەك ٴۇنىن جەتكىزدى: ”قازىر وتباسىمىزدا ەكى اسىل مۇرا بار، ٴبىرى، كەزىندە ٴتوراعا ماۋ زىدۇڭنىڭ ۇلى ناعاشى اتامدى قابىلداعانداعى سۋرەتى، ەندى ٴبىرى، باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ وتباسىمىزداعىلارعا جازعان جاۋاپ حاتى“. اۆتونوميالى رايوندىق حالىق قۇرىلتايىنىڭ ۋاكىلى قۇربان تۇلىمنان مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايىنىڭ ۋاكىلى رۇقيام ماتسەيدىگە دەيىن ٴبىر وتباسىندا ەكى ۇرپاق حالىق ۋاكىلى بولۋ داڭقى وسى اۋلەتتىڭ ۇرپاقتان ـ ۇرپاققا جالعاسقان ادالدىعى مەن جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋىن ايگىلەدى.
تاريحقا كۋا بولىپ سارعايىپ كەتكەن ٴبىر پارشا سۋرەت، تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىككە تولى ٴبىر پارشا جاۋاپ حات — ”شينجياڭ البومىندا“ حالىق كوسەمى مەن جاي بۇقارانىڭ جۇرەكتەرى توعىسىپ ٴبىر ـ بىرىنە قاراعان ماڭگىلىك بەينەسى ساقتالعان. قۇربان اتايدىڭ ومىرلىك سۇيىسپەنشىلىگىمەن قولدى قىسا ۇستاۋىنان تارتىپ رۇقيامنىڭ اقتارىلعان جۇرەك ۇنىنە دەيىن، وسى 4 ۇرپاق بويى جالعاسقان مەملەكەت سۇيىسپەنشىلىگى الدەقاشان ٴبىر اۋلەتتىڭ داڭقىنان اسىپ، شينجياڭداعى ٴار ۇلت حالقىنىڭ بەيجيڭدى كوكەيىنەن شىعارماي، وتاندى قىزۋ ٴسۇيىپ، پارتيا تۋى استىندا ىنتىماقتاسا ەكپىندەي ىلگەرىلەۋىنىڭ جاندى ىقشام كارتيناسىنا اينالدى.
جان تەبىرەنتەرلىك وسى ىقشام كورىنىس كۇنلۇن قارلى تاۋىنىڭ مىڭ جىلدىق سالماعىن ارقالاپ، تارىم وزەنىنىڭ 10 مىڭ شاقىرىمدىق ۇزىندىعىن ايگىلەپ، وسى ىرىستى توپىراقتاعى ەڭ تەرەڭ، ەڭ جويقىن كۇش بولىپ ۇيىستى.
