قابا اۋدانى
شەكاراداعى قىستاقتىڭ ”تۇلەجىگەن“ كەرەمەت بەينەسى
انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى جاڭ تيڭ
6 ـ ايدا قابا اۋدانى سارتام اۋىلى قاراوي قىستاعىندا كۇن نۇرى شۇلەن شۇعىلاسىن شاشىپ، قارتتار اعاش ساياسىندا جايبىراقات اڭگىمەلەسىپ، بالالار رەتتى دە تازا كوشەدە ارلى ـ بەرلى جۇگىرىپ ٴماز بولىپ ٴجۇر، كورشىلەر تاتۋ، قىستاق كورىنىسى كوركەم كارتينالاردان بۇل ارانىڭ كەزىندە ”اشىق كۇندەرى شاڭ ـ توزاڭ قاپتاپ، جاڭبىرلى كۇندەرى لاي ـ باتپاق“ بولىپ جاتاتىن دامۋدا كەنجە قىستاق ەكەنىن ويلاۋ قيىن ەدى. 7 ـ كەزەكتى مەملەكەتتىك وركەنيەتتى قىستاق ـ قالاشىق رەتىندە، 2 قىستاق بىرىككەن، 6 ۇلتتان قۇرالعان 719 قىستاق تۇرعىنى بار بۇل قىستاق ناقتى ىستەۋ جانە جاڭالىق اشۋ ارقىلى اۋىل ـ قىستاقتى گۇلدەندىرۋدىڭ جاندى جاۋاپناماسىن جازۋدا.
”2019 ـ جىلدان بۇرىن قىستاقتا كورىمدەۋ كوشە شامى دا جوق بولاتىن، ەلەكتر سىمدارى ورمەكشىنىڭ تورىنداي ايقىش ـ ۇيقىش تارتىلعان ەدى.“ 6 ـ ايدىڭ 20 ـ كۇنى قاراوي قىستاعى پارتيا ياچەيكاسىنىڭ شۋجيى مۇراتبەك بولاتقان قىستاق تاريحى سارايىنداعى كونە سۋرەتتەردى نۇسقاپ بىلاي دەپ تانىستىردى: 2023 ـ جىلى 41 ميلليون يۋان ارناۋلى قارجىنىڭ قوسىلۋىنا ىلەسە، 3.5 كيلومەتر كەلەتىن اسفالت جول بۇكىل قىستاقتى تۇتاستىرىپ، ولشەمدەنگەن ەلەكتر تورى بارلىق وتباسىنا جەتكىزىلدى. 2021 ـ جىلى قاراوي قىستاعى اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ساياحاتتى توعىستىرۋ نىسانىن باستادى: ساياحاتشىلار قىستاق تۇرعىندارىنا ىلەسىپ تابا نان پىسىرۋ ونەرىن ۇيرەنىپ، وزگەشە ٴدامدى تاعام مادەنيەتىن سەزىنە الاتىن بولدى. ٴار جولعى مەرەكە ـ مەيرامدا قىستاقتا اقىندار ايتىسى، بايگە سياقتى حالىقتىق سالت ـ سانا قيمىلدارى وتكىزىلىپ، كوپتەگەن ساياحاتشىنى اتىن ەستىپ كەلۋگە باۋرادى.
سول كۇنى قاراوي قىستاعىنداعى قابا اۋداندىق كيىم ـ كەشەك كەستەشىلىگىنە دەم بەرۋ كاسىپتىك سەلبەستىك كووپەراتيۆىندە قىستاق تۇرعىنى كۇلمان بادەش بار زەيىنىمەن كەستە تىگۋدە. ”قازىر ٴۇيىمنىڭ جانىندا ـ اق كەستە تىگىپ، ٴار ايدا 3500 يۋان تابامىن“. ونىڭ جۇزىنەن باقىت كۇلكىسى ەسەدى. بۇنىڭ بارلىعى قىستاقتىڭ جاسامپازدىقپەن جۇرگىزگەن ”سەلبەستىك كووپەراتيۆى + كاسىپورىن + شارۋا وتباسى“ ۇلگىسىنىڭ ارقاسى، كاسىپورىن جوبالاۋشىنى قىستاقتا تۇرىپ جەتەكشىلىك ەتۋگە جىبەرىپ، سەلبەستىك كووپەراتيۆى ٴبىر تۇتاس تاپسىرىس قابىلداپ ٴبولىپ بەرىپ، قىستاقتاعى 30 نەشە ايەلدى ٴۇيىنىڭ جانىندا جۇمىستانۋعا باستادى.
قىستاقتاعى اسىل تۇقىمدى سيىر، قوي باعىمشىلىعى بازاسىندا باعىمشىلىق ٴىرى وتباسى ىرىسبەك بەرىكبەك سەمينتال سيىرعا جەم بەرىپ جاتتى، ”سەلبەستىك كووپەراتيۆى ىندەتتەن ساقتانۋدى، ساتۋدى كوتەرمەگە الدى، بىلتىر وتباسىمىزداعى 5 سيىردى 70 مىڭ يۋانعا ساتتىق، بىتىراندى باعۋعا قاراعاندا 30 مىڭ يۋان پايدا تاپتىق“. قازىر قىستاق مال شارۋاشىلىعىنىڭ جىلدىق ٴونىم قۇنى 13 ميلليون يۋاننان استى. 7100 مۋ كەلەتىن كوللەكتيۆ جەرىن بىرىكتىرۋ ارقىلى قىستاقتىڭ كوللەكتيۆ كىرىسى 2021 ـ جىلعى 740 مىڭ يۋاننان 2024 ـ جىلى ٴبىر ميلليون 160 مىڭ يۋانعا ارتتى.
كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋى قىستاق تۇرعىندارىنىڭ قالتاسىن قامپايتتى، ال حالىق تۇرمىسى سالاسىنا ۇسىنىلىمنىڭ ۇزدىكسىز ارتۋى قىستاق تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىس ساپاسىن جان ـ جاقتى جوعارىلاتتى. قىستاقتى اسىقپاي ارالاساڭىز، بارلىق جەردەن حالىق تۇرمىسىن جاقسارتۋدىڭ مەيىرىمدى ەستەلىكتەرى كوزگە تۇسەدى: بۇكىل قىستاقتاعى وقۋ جاسىنداعى 113 بالا تۇگەلدەي وقۋعا ٴتۇسىپ، ”تامشى جوسپارى“ 16 بالانىڭ داشۋەگە قابىلدانۋىنا كومەكتەستى، مۇندا ەرسىنبەك ٴىسلام وقۋ بىتىرگەننەن كەيىن اۋىلىنا قايتىپ وقىتۋشىلىقپەن شۇعىلداندى؛ وتباسى شيپاگەرىنە ۋادەلەسۋ سالىستىرماسى جانە ەمدەۋ قامىسزداندىرۋىنا قاتىناسۋ سالىستىرماسى تۇگەلدەي %100كە جەتتى؛ قوقىر ـ قوقسىق تاسيتىن ماشينا ٴار كۇنى قىستاقتى ارالاپ جۇرەدى، سۋمەن شايىلاتىن دارەتحانامەن بۇكىل قىستاقتى قامتۋ جۇزەگە اسىرىلدى، اۋىل ـ قىستاق ورتاسى تازا دا جانعا جايلى بولىپ، قىستاق تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىس باقىت كورسەتكىشى بارعان سايىن جوعارىلادى.
كوشە جولىنىڭ ەكى جاعالاۋىنداعى 158 مەتر ۇزىندىقتاعى ۇلتتار ىنتىماعى نەگىزگى تاقىرىبىنداعى سۋرەتتى داۋالدا ۇلتتاردىڭ بىرگە كۇرەس جۇرگىزگەن كورىنىسى جاندى بەينەلەندى. مادەنيەت الاڭىندا ۇلت ٴداستۇرلى كيىمدەرىن كيگەن قىستاق تۇرعىندارى شاتتانا ٴان ـ بيگە جاتتىعۋدا؛ ”سەنىمدىلىك ٴنومىر جيناۋ ەرەن بازارىندا“ قىستاق تۇرعىندارى ٴنومىر ارقىلى تۇرمىس بۇيىمدارىن ايىرباستاپ الۋدا. قاراوي قىستاق تۇرعىندارى كوميتەتىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ەسىمقان ٴسابيت بىلاي دەپ تانىستىردى: وركەنيەت ۇگىت لەكسياسىن ۇزدىكسىز ورىستەتۋ ارقىلى قىستاقتاعى %95 وتباسى ”وركەنيەتتى وتباسى“ اتاعىنا يە بولدى، ٴنومىر جيناۋ ٴتۇزىمى اتقارىلعاننان بەرى، قىستاق تۇرعىندارى قىستاق قۇرىلىسىنا ىرىقتىلىقپەن ات سالىسىپ، ىزگى نيەتپەن قايىرىمدىلىق ىستەۋ داعدى بولىپ قالىپتاستى.
كەزىندەگى دامۋدا كەنجە قىستاق كاسىپ سالاسى مەن حالىق تۇرمىسىن سايكەستى دامىتۋ تولقىنىندا شىت جاڭا وزگەرىپ، دارەجەسىن جوعارىلاتۋدى جۇزەگە اسىرىپ، ٴساتتى تۇردە 7 ـ كەزەكتى مەملەكەتتىك وركەنيەتتى قىستاق ـ قالاشىق بولىپ تاڭدالدى. داڭق داۋالىندا ”التاي ايماقتىق ۇلتتار ىنتىماعىنداعى، العاباسارلىعىنداعى ۇلگىلى ورىن“، ”اۆتونوميالى رايوندىق وركەنيەتتى قىستاق ـ قالاشىق“ سياقتى داڭق تاقتالارى شۇعىلا شاشادى. قازىرگى قاراوي قىستاعى مەملەكەتتىك وركەنيەتتى قىستاق ـ قالاشىق سىندى شىت جاڭا بەينەسىمەن اۋىل ـ قىستاقتى گۇلدەندىرۋدىڭ جاندى امالياتىن جازۋدا. كاسىپ سالاسى گۇلدەنگەن، ەكولوگياسى كوركەم، اۋىل سالتى تاماشا، بۇقاراسى باي وسى اراداعى ٴاربىر كۇلكى ۇيىرىلگەن جۇزدەر تاماشا تۇرمىستىڭ ەڭ جاندى تۇسىندىرمەسى سانالادى.
