انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى گى يوۋجۇن، ەرىكتى ٴتىلشى چاڭ ي ـ ي
6 ـ ايدىڭ 17 ـ كۇنى موري قازاق اۆتونوميالى اۋدانى بوستان اۋىلى ٴيىرقاباق قىستاعىنداعى موري مەيفىڭ مال شارۋاشىلىعى باعىمشىلىق شارۋالار كاسىپتىك سەلبەستىك كووپەراتيۆىنىڭ باعىمشىلىق الاڭىندا نەشە ٴجۇز تۇيە ولشەمدەنگەن قورادا باعزور جەم جەپ جاتتى. ساۋىن پۋنكتىندە قىزمەتكەرلەر ساۋىلعان تۇيە ٴسۇتىن تارتىپپەن جيناپ الدى؛ ساۋىن پۋنكتىنىڭ سىرتىندا جاس كۇيىندە ساقتاپ تاسۋ كولىكتەرى تۇيە ٴسۇتىن تيەۋدى، تاسۋدى كۇتۋدە.
ٴيىرقاباق قىستاعى — موري قازاق اۆتونوميالى اۋدانىنداعى تۇيە باعىمشىلىعى كولەمى ٴبىرشاما ۇلكەن قىستاق، قازىر بۇكىل قىستاقتا قولداعى تۇيە سانى 1000عا تايايدى، تۇيە سۇتىمەن قامداۋ مولشەرى موريداعى تۇيە باعىمشىلىعىمەن اينالىساتىن قىستاقتار اراسىندا الدىڭعى ورىندا تۇرادى. ”بۇرىنعى كەزبەن سالىستىرعاندا، قىستاعىمىزدا وزگەرىس زور“، ـ دەدى ٴيىرقاباق قىستاعى پارتيا ياچەيكاسىنىڭ شۋجيى قاستەر شاشۋ ماقتانىشپەن.
2014 ـ جىلى ٴيىرقاباق قىستاعىنىڭ كوللەكتيۆ كىرىسى نەبارى 25 مىڭ يۋان عانا ەدى. 10 نەشە جىل ىشىندە كەدەيلىكتەن بايۋعا بەت الىپ، تۇلەجىگەن وزگەرىسىنىڭ سىرى نەدە؟
”باسىمدىقتى اشىپ، باعىمشىلىق كولەمىن كەڭەيتىپ، بايلىقتان پايدالانىپ جىنتىكتەي مانەرلەۋ كاسىپ سالاسى تىزبەگىن ۇزارتىپ، 1 ـ، 2 ـ، 3 ـ كاسىپتەردى توعىسپالى دامىتۋ كىرىستى ارتتىرىپ بايۋ جولىن كەڭەيتتى“، ـ دەدى سانجى حۇيزۋ اۆتونوميالى وبلىستىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جايلىم مەكەمەسىنىڭ وسى قىستاقتا تۇراتىن قىزمەت اترەتىنىڭ باستىعى، ٴبىرىنشى شۋجيى جاڭ يانحۇڭ.
ٴيىرقاباق قىستاعى اۋدان قالاشىعىنان 35 كيلومەتر قاشىقتىقتا، توپىراعى قۇنارسىز، سۋ قاينارى تاپشى، قىستاق تۇرعىندارى سيىر، قوي باعۋدى نەگىزگى كاسىپ ەتىپ كەلگەن، ٴبىراق ٴبىر وتباسى فورماسىنداعى بىتىراندى باعىمشىلىق ٴتاسىلى، ونىڭ ۇستىنە باعىمشىلىق ٴتۇرى جالاڭ بولعاندىقتان ەكونوميكانىڭ دامۋى باياۋ بولدى. 2016 ـ جىلى وسى قىستاقتا تۇراتىن قىزمەت اترەتى مەن قىستاق ”ەكى كوميتەتى“ ٴيىرقاباق قىستاعىنىڭ ەكونوميكالىق دامۋ ۇلگىسىن ىشكەرىلەي زەرتتەپ، باعىمشىلىق تۇرلەرىن ساپالىلاندىرۋدى ۇيعاردى، سونىمەن بىرگە ”جەكەدارا ىستەۋدى“ ”توپتاسىپ دامۋعا“ وزگەرتتى. سول جىلى قىستاق 800 مىڭ يۋان كومەكتەسۋ ـ سۇيەمەلدەۋ قارجىسىنا قول جەتكىزىپ، 40 تۇيە ساتىپ الىپ، ولشەمدەنگەن 4 باعىمشىلىق قوراسىن سالىپ، ٴبىر تۇتاس باعىپ ـ باسقارۋ، ٴبىر تۇتاس ونىمدەردى ساتىپ الۋ ـ ساتۋ ۇلگىسىن اتقارىپ، 15 قىستاق تۇرعىنىن جارنا قوسۋعا باۋرادى. قازىر سەلبەستىك كووپەراتيۆىندە 700دەن استام تۇيە بار، كووپەراتيۆ مۇشەلەرىنىڭ جىلدىق ورتاشا باعىمشىلىق كىرىسى 25 مىڭ يۋاننان اسادى.
”بۇرىن ٴبىر وتباسىنىڭ جەكە ـ دارا باعۋ كولەمى شاعىن بولعاندىقتان كوپ اقشا تابا المايتىن. قازىر ونداي ەمەس، سەلبەستىك كووپەراتيۆى مەنىڭ قارىز اقشا الىپ، 8 تۇيە ساتىپ الىپ جارنا قوسۋىما كومەكتەستى، ٴار جىلى تۇيە ٴسۇتىن، تۇيە ٴتۇبىتىن ساتۋدىڭ وزىنەن 30 مىڭ يۋاننان استام كىرىس كىرگىزەمىن“، ـ دەدى قىستاق تۇرعىنى اماندىق دالەل.
باعىمشىلىق كولەمى كەڭەيدى، كىرىس ارتتىرۋ اياسىن قالاي كەڭەيتۋ كەرەك؟ ٴيىرقاباق قىستاعى كاسىپ سالاسى تىزبەگىنىڭ سوڭعى بۋىنىنا ۇزدىكسىز كۇش سالدى.
”باعىمشىلىقپەن عانا شۇعىلدانۋ جەتكىلىكسىز، ٴونىمدى وڭدەگەندە عانا كىرىستى ارتتىرۋعا بولادى“. قاستەردىڭ وي جەلىسى ايقىن ەدى.
6 ـ ايدىڭ 17 ـ كۇنى قىستاقتاعى ەرەكشە كاسىپ سالاسى باقشاسىندا تۇيە ٴسۇتى ونىمدەرىن وڭدەۋ، ۇن وڭدەۋ، ەرەكشە ازىق ـ تۇلىك وڭدەۋ سياقتى وڭدەۋ زاۆودتارىندا ماشينالار گۇرىلدەپ جاتتى. 2023 ـ جىلى قىستاق اۋىل ـ قىستاقتى گۇلدەندىرۋ نىسانى بويىنشا 600 مىڭ يۋان سۇيەمەل قارجىسىنا قول جەتكىزىپ، ”قىستاق كوللەكتيۆى + وڭدەۋ زاۆودى“ ۇلگىسىن قولدانىپ، كەرەكسىز قالعان مەكتەپ ۇيلەرىن كادەگە جاراتىپ ٴارى 180 شارشى مەترلىك زاۆود ٴۇيىن جاڭادان سالىپ، سايكەستى جابدىقتاردى تولىقتاپ، تۇيە ٴسۇتى، تونار نان، ٴسۇت ونىمدەرى سياقتى تۇردەگى شاعىن، ۇساق وڭدەۋ كاسىپورىندارىن قۇردى. كاسىپورىنداردى قىستاق كوللەكتيۆى باسقارىپ، قىستاق تۇرعىندارى كوتەرمەگە الىپ تيجارات جۇرگىزىپ، تۇيە ٴسۇتى، سيىر ٴسۇتى سياقتى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن جىنتىكتەي وڭدەۋ جانە ساتۋ ماسەلەسىن شەشىپ، قىستاق تۇرعىندارىنىڭ شارۋاشىلىق قۇرىپ جۇمىستانۋىنا جەتەكشىلىك ەتتى.
قىستاق تۇرعىنى ٴشامىس تۇيە ٴسۇتى ونىمدەرىن وڭدەۋ زاۆودىن كوتەرمەگە الىپ، 6 قىستاق تۇرعىنىن جۇمىسقا قابىلدادى، جىلدىق ساتىلىم كىرىسى 300 مىڭ يۋاننان استى.
”جىلىنا 20 مىڭ يۋان كوتەرمەگە الۋ اقىسىن تاپسىرامىن، قىستاق ماعان كومەكتەسىپ ساتۋ جولىن تاۋىپ بەردى، جالپىلاستىردى، ساۋدا كۇسەت بولىپ كەلەدى“، ـ دەدى ٴشامىس.
قازىر ٴيىرقاباق قىستاعىنىڭ ەرەكشە كاسىپ سالاسى باقشاسىنا جيىنى 3 ميلليون يۋانعا جۋىق قارجى قوسىلىپ، اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن جيناۋ، ساقتاۋ، وڭدەۋ، ساتۋ ٴبىر تۇلعالانعان كەمەلدى كاسىپ سالاسى تىزبەگى قالىپتاستى. ”باعىمشىلىق + وڭدەۋ“ كاسىپ سالاسىنىڭ توعىسپالى دامۋى ارقىلى ٴيىرقاباق قىستاعى موريداعى ەكونوميكالىق ارتۋى ەڭ تەز قىستاققا اينالدى. 2024 ـ جىلى بۇكىل قىستاقتىڭ جان باسىندىق تازا كىرىسى 24 مىڭ 461 يۋانعا جەتىپ، الدىڭعى جىلداعىدان %10.2 ارتتى.
”ٴبىز تۇيە باعىمشىلىعى كولەمىن ۇزدىكسىز كەڭەيتۋدى، سونداي ـ اق شاعىن، ۇساق كاسىپ سالاسى باقشاسىن سۇيەنىش ەتىپ، جىنتىكتەي وڭدەۋ كاسىپ سالاسى تىزبەگىن ۇزدىكسىز ۇزارتىپ، كاسىپ سالاسى ماتريتساسىن كەڭەيتىپ، كوپ ٴتۇرلى شارانى قاتار قولدانىپ، قىستاق كوللەكتيۆى مەن قىستاق تۇرعىندارىنىڭ كىرىسىنىڭ ٴۇرتىس ورنىقتى ارتۋىن جەبەۋدى جوسپارلادىق“، ـ دەدى جاڭ يانحۇڭ.
