”وسى عالامشاردىڭ اناعۇرلىم كوركەم بولاشاعىن قول ۇستاسا بىرگە اشايىق“
— ٴتوراعا شي جينپيڭ جۇڭگوشا ٴىرى ەلدىك ديپلوماتياعا جەتەكشىلىك ەتىپ، دۇنيە ٴجۇزى وزگەرىسى بارىسىندا ٴداۋىر جاۋاپكەرشىلىگىن ايگىلەگەندىگى تۋرالى
شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ تىلشىلەرى
دۇنيە ٴجۇزى وزگەرىسىنىڭ، ٴداۋىر وزگەرىسىنىڭ، تاريح وزگەرىسىنىڭ تولقىنى كوتەرىلىپ، ادامزات تاعى ٴبىر رەت تاريحتىڭ جول ايىرىعىندا تۇردى.
”جەدەل قۇبىلعان دۇنيە ٴجۇزىنىڭ 100 جىلدىق وزگەرىسى جانە وزگەرىس پەن بىلىقپالىق قاباتتاسقان حالىقارالىق جاعداي الدىندا، ٴار ەل وتكەندەگى ٴارقانداي ۋاقىتتاعىدان دا ىنتىماقتاسىپ، سەلبەسىپ، دارقان پەيىل ارقىلى ارازدىقتان، قاقتىعىستان اتتاپ ٴوتىپ، ادامزاتتىڭ تاعدىرىنا كەڭ پەيىلمەن قامقور بولۋدى ٴتىپتى دە قاجەت ەتەدى“.
2025 ـ جىلى 7 ـ ايدىڭ 25 ـ كۇنى بەيجيڭ حالىق سارايىنىڭ بەيجيڭ زالى، ٴارقايسى قۇرلىقتان كەلگەن جاڭادان تاعايىندالعان شەتەلدىڭ جۇڭگودا تۇراتىن 16 باس ەلشىسى جانە شاڭحاي سەلبەستىك ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى الدىندا ٴتوراعا شي جينپيڭنىڭ ٴسوزى ارىندى بولدى.
جىل باسىنان بەرى، ٴتوراعا شي جينپيڭ جۇڭگوشا ٴىرى ەلدىك ديپلوماتياعا جەتەكشىلىك ەتىپ، تولقىن جارا العا ىلگەرىلەپ، ەرلىكپەن العا باسىپ، حالىقارالىق قوعامداعى بارلىق العاباسار كۇشتەرمەن بىرگە 100 جىلدىق وزگەرىس جاعدايىنىڭ ادامزاتتىڭ دامۋىنا، العا باسۋىنا ٴتيىمدى بەتالىسقا قاراي وزگەرۋىن پارمەندى ىلگەرىلەتتى.
شاعىن قايىق، جالعىز جەلكەن سۇراپىل تولقىنعا توتەپ بەرە المايدى، قيىندىقتى بىلەك بىرىكتىرە جەڭگەندە عانا ورنىقتى قاداممەن الىسقا جەتۋگە بولادى. ٴتوراعا شي جينپيڭ ٴىرى پارتيا، ٴىرى ەل كوسەمىنىڭ جانە دۇنيە جۇزىلىك دارەجەلى كوسەمنىڭ دارقان الەمدىك سۇيىسپەنشىلىگىمەن ٴار ەلگە شىن ىقىلاستى باستاما جاريالادى —
دوستىق سەلبەستىكتى امالياتتا ايگىلەۋشى، وركەنيەتتە ٴوزارا ۇلگى الۋدى ىلگەرىلەتۋشى، ادامزاتتىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋشى بولىپ، وسى عالامشاردىڭ اناعۇرلىم كوركەم بولاشاعىن قول ۇستاسا بىرگە اشايىق.
(1) تاريحتىڭ جالعاسۋى
— ”ادامزاتتىڭ دامۋ تاريحى زاڭدىلىعىن تەرەڭ يگەرىپ، تاريح جونىندەگى تەرەڭ تولعانىس بارىسىنان اقىل ـ پاراسات قابىلداپ، بولاشاققا بەت الۋ كەرەك“
2025 ـ جىلى جاز ورتاسى، 2 ـ كەزەكتى جۇڭگو - ورتا ازيا باسشىلار ٴماجىلىسى قازاقستاندا سالتاناتپەن وتكىزىلدى. 2023 ـ جىلعى شي ـ اننان 2025 ـ جىلعى استاناعا دەيىن ٴتوراعا شي جينپيڭ ورتا ازياداعى 5 ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارىمەن تاعى دا باس قوستى.
جۇڭگونىڭ ورتا ازيا ەلدەرىمەن بارىس ـ كەلىس تاريحىنا قايىرىلا قاراپ، ٴتوراعا شي جينپيڭ تەبىرەنە بىلاي دەدى: ٴبىزدىڭ سەلبەستىگىمىز 2000 جىلدان استام ۋاقىتتان بەرگى دوستىق بارىس ـ كەلىستە تامىر تارتقان، ديپلوماتيالىق قارىم ـ قاتىناس ورناتقان 30 نەشە جىلدان بەرگى ىنتىماق، ٴوزارا سەنىمدىلىك تە بەكەمدەلدى، جاڭا داۋىردەن بەرگى ەسىك اشىپ تەڭ يگىلىككە كەنەلۋدە دامىدى.
2100 جىلدان استام ۋاقىتتىڭ الدىندا جۇڭگونىڭ حان داۋىرىندەگى ەلشىسى جاڭ چيان چاڭ ـ اننان جولعا شىعىپ، باتىس وڭىرگە ەلشىلىككە بارىپ، جۇڭگونىڭ ورتا ازيامەن دوستىق بارىس ـ كەلىسىنىڭ قاقپاسىن اشتى. سان عاسىردان بەرى، جۇڭگو ورتا ازياداعى ٴار ۇلت حالقىمەن بىرگە جىبەك جولىنىڭ وركەندەۋىن جانە گۇلدەنۋىن ىلگەرىلەتىپ، دۇنيە جۇزىندەگى وركەنيەتتەردىڭ ارالاسۋىنا، توعىسۋىنا، باي مازمۇندى دامۋىنا تاريحي سيپاتتى ۇلەس قوستى.
جۇڭگو مەن ورتا ازيانىڭ مىڭ جىلعا جالعاسقان دوستىعىن، سەلبەسۋىن تۇتاستىرعان جول جاڭا داۋىردە وركەنيەتتەر توعىسۋىنىڭ ايبىندى جاڭا تاراۋىن جازدى.
”ۇزاق ۋاقىتتىق اماليات بارىسىندا ٴبىز ىزدەنىس جاساۋ ارقىلى ’ٴوزارا قۇرمەت ەتىپ، ٴوزارا سەنىپ، ٴوزارا پايدا جەتكىزىپ، ٴوزارا كومەكتەسىپ، جوعارى ساپالى دامۋ ارقىلى بىرگە وسىزاماندانۋدى ىلگەرىلەتۋ‘ سىندى ’جۇڭگو - ورتا ازيا رۋحىن‘ قالىپتاستىردىق“. ٴتوراعا شي جينپيڭنىڭ ”جۇڭگو ـ ورتا ازيا رۋحىنىڭ“ باي ىشكى ٴمانىن تەرەڭدەي ٴتۇسىندىرۋى جۇڭگو مەن ورتا ازيانىڭ قول ۇستاسا سەلبەسۋىنىڭ داۋىرلىك ٴمانىن اشىپ كورسەتتى.
ٴىرى ەل ديپلوماتياسى وركەنيەت جالعاسۋى بارىسىندا العا ىلگەرىلەۋ اقىل ـ پاراساتىن قابىلداپ، تاريحتىڭ جوڭكىلگەن اعىسىنان ٴداۋىر باعدار شامىن كوزدەدى.
”جىبەك جولى رۋحى“، ”جۇڭگو - ورتا ازيا رۋحى“، ” جۇڭگو - فرانسيا ديپلوماتيالىق قارىم ـ قاتىناس ورناتۋ رۋحى“، ”جۇڭگو - افريكا دوستىق سەلبەستىك رۋحى“، ”شاڭحاي رۋحى“، ”بريكس رۋحى“... جۇڭگو ديپلوماتياسى دارىپتەگەن جانە امالياتتا ايگىلەگەن ٴاربىر رۋحتا رەالدىقتى زەردەلەگەن تەرەڭ تولعانىس قامتىلىپ، بايىرعى مەن بۇگىنگىنى جالعاستىراتىن ٴداۋىر تۇسىندىرمەسى بولىپ توعىسقان.
بيىل — جۇڭگو حالقىنىڭ جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى سوعىسى جانە دۇنيە جۇزىلىك فاشيزمگە قارسى سوعىس جەڭىسىنىڭ 80 جىلدىعى. 5 ـ ايدا رەسەي زۇڭتۇڭى پۋتيننىڭ ۇسىنىسىمەن ٴتوراعا شي جينپيڭ رەسەيدە مەملەكەتتىك ساپاردا بولدى ٴارى سوۆەت وداعىنىڭ ۇلى وتان قورعاۋ سوعىسى جەڭىسىنىڭ 80 جىلدىعىن ەسكە ٴتۇسىرۋ سالتىنا قاتىناستى.
”ادامزات دۇنيە جۇزىلىك 2 ـ سوعىس تراگەدياسىن جانە ونىڭ سەبەبى مەن ساباعىن ماڭگى ەستە بەرىك ساقتاۋى، وسى تەكتەس تراگەديانىڭ قايتالانۋىن بار كۇشپەن قۇلشىنا تيۋى كەرەك“. ماسكەۋدەگى شۇعىلالى كوكتەم شۋاعىندا ٴتوراعا شي جينپيڭ مەن پۋتين زۇڭتۇڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەگە قول قويىسىپ ٴارى جاريالاپ، تاريحتى ەستە بەرىك ساقتاۋدىڭ، بەيبىتشىلىكتى قاستەرلەۋدىڭ، حالىقارالىق ادىلدىكتى، تۋراشىلدىقتى قورعاۋدىڭ كۇشتى ٴداۋىر ٴۇنىن تاراتتى.
قىزىل الاڭداعى اسكەري پاراتتا ٴتوراعا شي جينپيڭ پۋتين زۇڭتۇڭمەن بىرگە نەگىزگى سالتانات مىنبەسىندە يىق تىرەستىرە وتىردى. جۇڭگو حالىق ازاتتىق ارمياسى قۇرمەت قاراۋىلى ۇلكەن اترەتى شارشى توبى كوكىرەك كەرە ٴجۇرىپ وتكەندە ٴتوراعا شي جينپيڭ ورنىنان تۇرىپ قۇرمەت ٴبىلدىردى. ادامداردىڭ جانارى پاراتتان وتكەن اترەتكە قادالىپ، ويلارى ۋاقىت كەڭىستىگىنەن ەندەي ٴوتتى.
80 جىلدىڭ الدىندا جۇڭگو - رەسەي ەكى ەل بۇكىل دۇنيە جۇزىندەگى العاباسار كۇشتەرمەن بىرگە وراسان زور ۇلت قۇرباندىعىن بەرىپ، دۇنيە ٴجۇزىنىڭ فاشيزمگە قارسى سوعىسىنىڭ جەڭىسىنە قول جەتكىزىپ، سوعىستان كەيىنگى حالىقارالىق ٴتارتىپتىڭ ىرگە تاسىن قالادى. 80 جىلدان كەيىنگى بۇگىنگى كۇندە ادامزات وركەنيەتى تاعى دا شەشۋشى ساتكە كەلىپ، ٴداۋىر جاڭا بورىش جانە جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋعا ۇندەدى.
بيىل 9 ـ ايدا جۇڭگو جۇڭگو حالقىنىڭ جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى سوعىسى جانە دۇنيە جۇزىلىك فاشيزمگە قارسى سوعىس جەڭىسىنىڭ 80 جىلدىعىن اتاپ ٴوتۋ قيمىلىن سالتاناتپەن وتكىزەدى. ٴتوراعا شي جينپيڭ حالىقاراداعى دوستارمەن بىرگە بەيجيڭدە باس قوسىپ، دۇنيە جۇزىنە تاريحتى ەستە بەرىك ساقتاپ، ارداگەر قۇربانداردى ەسكە الۋ، بەيبىتشىلىكتى قاستەرلەۋ، بولاشاق جاراتۋ ايقىن سيگنالىن تاراتادى.
تاريح — رەالدىقتىڭ قاينارى، ٴىرى ەل ديپلوماتياسىنىڭ وركەنيەت نەگىزى كورنەكتىلەنگەن. تۋىسقا باۋىرمال، كورشىگە ىزگى بولۋ، بارلىق ەلمەن تاتۋ بولۋ — جۇڭحۋا وركەنيەتىنىڭ ەجەلدەن بەرگى قارىم ـ قاتىناس جاساۋ جولى.
2025 ـ جىلى 4 ـ ايدا جاڭا جۇڭگو تاريحىنداعى تۇڭعىش رەتكى ورتالىقتىڭ توڭىرەكتىك قىزمەت ٴماجىلىسى بەيجيڭدە اشىلدى. سول ايدا ٴتوراعا شي جينپيڭ شىعىس وڭتۇستىك ازياداعى 3 ەلگە ساپارلاي باردى.
حانويدان كۋالا ـ لۋمپۋرعا، ودان پنومپەنگە، اۋەجايدان قونالقىعا، ونان مەملەكەت ىستەرى قيمىل الاڭىنا دەيىن... جەرگىلىكتى حالىق بۇقاراسىنىڭ جۇڭگو باسشىسىنىڭ ساپارلاي كەلگەندىگىن قىزۋ قارسى العان سالتاناتتى دا دۋماندى كورىنىس ٴداستۇرلى دوستىقتى ايگىلەپ، ناقتى جۇرەك ٴۇنىن ارقالاپ، بولاشاقتىڭ ۇندەۋىن جەتكىزدى.
”جۇڭگونىڭ تاڭ داۋىرىندە جىنلا پاتشا اۋلەتى مۇشەلەرىنىڭ جۇڭگونىڭ چاڭ ـ انىنا ساپارلاي كەلۋىنەن “ ”600 نەشە جىلدىڭ الدىندا جۇڭگونىڭ ميڭ داۋىرىندەگى تەڭىزشى جىڭ حىنىڭ 7 رەت الىس تەڭىز ـ مۇحيتقا ساپار شەككەندە 5 رەت مالاككاعا بارۋىنا“، ودان ”ۆيەتنام مەن جۇڭگونىڭ دوستىق سۇيىسپەنشىلىگى تەرەڭ، جولداس ۇستىنە باۋىرلاس بولۋىنا“ دەيىن... جۇڭگونىڭ توڭىرەكتەگى ەلدەرمەن دوستىق بارىس ـ كەلىسى قويۋ تاريحي وركەنيەت قورداسىن ارقالاپ، جۇڭگونىڭ توڭىرەكتىك ديپلوماتياسىنىڭ تاتۋ كورشى بولۋ، تىنىش كورشى بولۋ، باي كورشى بولۋ، تاتۋ، ادال، قايىرىمدى، كەڭ پەيىل بولۋ، تاعدىرلاس بولۋ ۇستانىمى مەن باعىتىن جاندى بەينەلەدى.
جۇڭگونىڭ شەتەلدەرمەن بارىس ـ كەلىس تاريحى ٴارى جۇڭگونىڭ توڭىرەكتەگى ەلدەردى قامتىعان دۇنيە جۇزىندەگى ٴارقايسى ەلدەرمەن ٴوزارا توعىسۋىنىڭ، ٴبىرىن ـ ٴبىرى تابىسقا جەتكىزۋدىڭ ايبىندى تاريحى.
تاريحقا ەڭ جاقسى مۇراگەرلىك ەتۋ — جاڭا تاريح جاراتۋ بولماق. ادامزات تاريحىنىڭ دامۋ جۇلگەسىن جانە دۇرىس بەتالىسىن دالمە ـ ٴدال يگەرىپ، ٴتوراعا شي جينپيڭ جۇڭگوشا ٴىرى ەلدىك ديپلوماتياعا جەتەكشىلىك ەتىپ، 100 جىلدىق وزگەرىستىڭ جول ايىرىعىندا ٴداۋىر جاۋاپكەرشىلىگىن ارقالاپ، اۋمالى ـ توكپەلى حالىقارالىق ساحنادا بەيبىت دامۋدىڭ، سەلبەسىپ تەڭ يگىلىككە كەنەلۋدىڭ ٴداۋىر جىرىن اۋەلەتتى.
(2) رەال جاۋاپكەرشىلىك
— ”قول ۇستاسا دۇنيە ٴجۇزىنىڭ 100 جىلدىق وزگەرىسى بارىسىنداعى بەيبىتشىلىك كۇشى، ورنىقتىلىق كۇشى، العا باسۋ كۇشى بولۋ كەرەك“
2025 ـ جىلداعى دۇنيە جۇزىندە وڭىرلىك قولامتالى تۇيىندەر بىردە باسەيىپ، بىردە كۇشەيىپ، قاقتىعىس، داعدارىس ۇزاققا سوزىلىپ، قايتالانىپ، كەدەن باجى شايقاسى، ساۋدا شايقاسى دۇنيە ٴجۇزى ەكونوميكاسى تارتىبىنە ىقپال جاسادى، سىڭار جاقتىلىق، زورەكەرلىك كوپ جاقتى مەحانيزمدى سوققىلاپ، جاڭا، كونە سىن ـ سايىستار ارت ـ ارتىنان تۋىلدى.
”دۇنيە جۇزىنە نە بولدى، قايتۋىمىز كەرەك“؟ ادامزاتتىڭ بەيبىتشىلىك جانە دامۋ جونىندەگى ٴۇنى بارعان سايىن كۇشەيىپ، ورنىقتىلىقتى، سەنىمدىلىكتى، بەتالىستىق سەزىمدى اڭساۋى بارعان سايىن كوكەي تەستى بولا ٴتۇستى.
ٴىرى ەل اناعۇرلىم مول بايلىققا يە، اناعۇرلىم كۇشتى قابىلەت ازىرلەگەن، دۇنيە ٴجۇزىنىڭ بەيبىتشىلىگى، ورنىقتىلىعى جانە دامۋى جونىنەن اناعۇرلىم زور ىقپال كۇشكە يە، ادامزاتتىڭ ورتاق قۇت ـ ىرىسىن جەبەۋ جولىندا اناعۇرلىم كوپ جاۋاپكەرشىلىك ارقالاپ، ٴىرى ەلدە بولۋعا ٴتيىستى جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋدى ايگىلەۋى كەرەك.
جەلگە قارسى جۇرۋدەن قورىقپاي، ەسىك اشۋعا، سەلبەسۋگە تاباندى بولدى —
3 ـ ايدىڭ 28 ـ كۇنى كوكتەم لەبى ەسىپ، بەيجيڭ حالىق سارايىندا ەرەكشە كەزدەسۋ وتكىزىلدى. ٴتوراعا شي جينپيڭ شەتەل قارجىلاندىرعان كاسىپورىنداردىڭ 40 نەشە الەمدىك باس جوراسى، باس اتقارۋشى ٴمانساپتىسى جانە ساۋدا قوعامدارىنىڭ ۋاكىلدەرى ٴبىر ارادا باس قوسىپ، ىشكەرىلەي پىكىر اۋىستىردى.
”الشاقتاپ بايلانىستى ۇزگەن“ كەرى اعىسقا مەڭزەس، ٴتوراعا شي جينپيڭ بىلاي دەپ ايقىن اتاپ كورسەتتى: ”جۇڭگو رەفورمانى، ەسىك اشۋدى ىلگەرىلەتۋگە تاباندى بولىپ، ەسىك اشۋ قاقپاسى بارعان سايىن ايقارا اشىلادى، شەتەل قارجىسىنان پايدالانۋ ساياساتى وزگەرمەدى ٴارى وزگەرمەيدى“، ”جۇڭگومەن ساپارلاس بولۋ ورايمەن ساپارلاس بولعاندىق، جۇڭگوعا سەنۋ ەرتەڭىنە سەنگەندىك، جۇڭگوعا قارجى قوسۋ بولاشاققا قارجى قوسقاندىق“.
5 ـ ايدىڭ 13 ـ كۇنى ٴتوراعا شي جينپيڭ بەيجيڭدە جۇڭگو - لاتىن امەريكاسى جانە كارايب ەلدەرى ورتاق تۇلعاسى تالقى مىنبەرى 4 ـ كەزەكتى مينيستر دارەجەلىلەر ٴماجىلىسىنىڭ اشىلۋ سالتىنا قاتىناستى ٴارى ارقاۋ ٴسوز سويلەدى. ” ٴار ەل ىنتىماقتاسا ىستەستىك جاساعاندا عانا دۇنيە ٴجۇزىنىڭ بەيبىتشىلىگىن، ورنىقتىلىعىن قورعاپ، بۇكىل جەر شارىنىڭ دامۋىن، كوركەيۋىن جەبەۋگە بولادى“. دامۋ ستراتەگيالارىنىڭ ٴتۇيىلىسۋىن كۇشەيتىپ، ”ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى“ جوعارى ساپامەن بىرگە قۇرۋدى ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتەدى؛ جۇڭگو جاق لاتىن امەريكاسى جانە كارايب ەلدەرى جاقتىڭ اناعۇرلىم كوپ ساپالى ونىمدەرىن يمپورت ەتىپ، جۇڭگو كاسىپورىندارىن لاتىن امەريكاسىنا قارجى قوسۋ اياسىن كەڭەيتۋگە ىنتالاندىرادى... ٴبىر قىدىرۋ ماڭىزدى شارالار جۇڭگو مەن لاتىن امەريكاسى جانە كارايب ەلدەرىنىڭ ەسىك اشۋ، سەلبەسۋ حالىقارالىق ورتاسىن قورعاۋداعى ورتاق تالعامىن ايگىلەدى.
كۇردەلى دە قاتاڭ حالىقارالىق جاعدايدا جۇڭگو جوعارى دەڭگەيلى سىرتقا ەسىك اشۋدى بۇلجىماي كەڭەيتتى. ٴبىر قىدىرۋ نەگىزگى الاڭدىق ەكونوميكا ـ ساۋدا كورمە ماجىلىستەرى ٴار ەل ساۋداگەرلەرىن ارت ـ ارتىنان كەلۋگە باۋرادى؛ 75 مەملەكەتكە ٴبىر تاراپتى ۆيزا كەشىرىم ەتۋدى نەمەسە جاپپاي ٴوزارا ۆيزا كەشىرىم ەتۋدى اتقارىپ، شەكارادان ۆيزاسىز وتەتىن مەملەكەتتەر 55كە كوبەيدى؛ لاتىن امەريكاسى جانە كارايب ەلدەرى جاقپەن ”ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى“ جوعارى ساپامەن بىرگە قۇرۋ جۇلگەسىندە جالپى 200دەن استام نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسى نىسانىن اتقاردى؛ افريكاداعى ديپلوماتيالىق قارىم ـ قاتىناس ورناتقان 53 مەملەكەتكە %100 باجى تۇرىندەگى ونىمدەردەن كەدەن باجىسىن الماۋ شاراسىن تياناقتاندىراتىندىعىن جاريالادى؛ الدىڭعى جارتى جىلدا 190نان استام مەملەكەت جانە وڭىرمەن بولعان يمپورت ـ ەكسپورت ارتۋدى جۇزەگە اسىردى...
”كۇن وتكەن سايىن بولجاۋعا كەلمەيتىن الەمدىك ورتادا، جۇڭگو — ايقىندىلىق سيپاتتى جاسىل القاپ“، ”جۇڭگومەن سەلبەستىگىمىزگە سەنىمىمىز بار، ويتكەنى ٴبىز بەن جۇڭگو تۇگەلدەي ۇزاق ۋاقىتتىق دامۋدى كوزدەيدى“... حالىقارالىق ساۋدا ـ ونەركاسىپشىلەر سالاسىنداعى قايراتكەرلەردىڭ ورتاق تانىمى مىنانى تولىق دالەلدەدى: جۇڭگو دۇنيە جۇزىنە بەت العان قارجى قوسۋ ىرىستى جەرى، سەلبەستىك ىرىستى جەرى، جاڭالىق اشۋ ىرىستى جەرى، دۇنيە ٴجۇزى ەكونوميكاسىنىڭ ورنىقتىرعىشى جانە قوزعاۋشى كۇش قاينارى.
بۇكىل جەر شارىنىڭ ستراتەگيالىق ورنىقتىلىعىن بەلسەندىلىكپەن قورعادى —
ازيا - ەۆروپا قۇرلىعىنداعى كورشىلەس ەكى ٴىرى ەل رەتىندە، جۇڭگو مەن رەسەي دۇنيە ٴجۇزىنىڭ بەيبىتشىلىگىن، دامۋىن قورعاۋ سىندى ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك ارقالاپ وتىر. 2013 ـ جىلى رەسەيدەگى ساپارى كەزىندە ٴتوراعا شي جينپيڭ جۇڭگو مەن رەسەي قارىم ـ قاتىناسىنىڭ دۇنيە جۇزىلىك ٴمانىن بىلاي شەشىپ ٴتۇسىندىردى: ”جوعارى دەڭگەيدەگى، پارمەندى جۇڭگو - رەسەي قارىم ـ قاتىناسى جۇڭگو - رەسەي ەكى جاقتىڭ مۇددەسىنە ۇيلەسىپ قانا قويماي، حالىقارانىڭ ستراتەگيالىق تەپە ـ تەڭدىگىن جانە دۇنيە ٴجۇزىنىڭ بەيبىتشىلىگىن، ورنىقتىلىعىن قورعاۋدىڭ دا ماڭىزدى قامتاماسىزدىعى“.
بيىل جىل باسىنان بەرى، ٴتوراعا شي جينپيڭ پۋتين زۇڭتۇڭمەن ۇزدىكسىز ٴتۇرلى تاسىلمەن ٴجيى بايلانىستى ساقتاپ كەلدى. ”بوران ـ شاشىندى بىرگە وتكەرىپ، كەدەرگىلەردەن بىرگە وتتىك“، 5 ـ ايدا ماسكەۋدەگى ساپارىندا ٴتوراعا شي جينپيڭ جۇڭگو مەن رەسەي قارىم ـ قاتىناسىن قورىتىندىلاپ، ەكى ٴىرى ەلدىڭ جەدەل قۇبىلىپ جاتقان دۇنيە ٴجۇزىنىڭ وزگەرىس جاعدايىندا بولاشاقتى بەتكە العان ستراتەگيالىق تالعامىن ايگىلەدى. جۇڭگو مەن رەسەيدىڭ بۇكىل الەمنىڭ ستراتەگيالىق ورنىقتىلىعى جونىندەگى بىرلەسكەن مالىمدەمەسىندە، سەلبەستىكتى ونان ارى كۇشەيتىپ حالىقارالىق زاڭنىڭ بەدەلىن قورعاۋ جونىندەگى بىرلەسكەن مالىمدەمەسىندە حالىقارالىق ٴتارتىپتى قول ۇستاسا قورعاۋدىڭ كۇشتى ٴداۋىر ٴۇنىن تاراتتى.
جۇڭگو - امەريكا قارىم ـ قاتىناسىنىڭ ورنىقتى، اقاۋسىز باياندى دامۋى ەكى ەل حالقى جونىنەن قۇت ـ ىرىس، بۇكىل دۇنيە ٴجۇزى جونىنەن يگى ٴىس. ”ەكى جاق ٴوزارا قۇرمەت ەتۋ، بەيبىت قاتار تۇرۋ، سەلبەستىك جاساپ تەڭ يگىلىككە كەنەلۋ پرينسيبىن نەگىزگە الىپ، سەلبەستىكتى كۇشەيتىپ، ەكى ەلگە جانە دۇنيە جۇزىنە پايدالى ٴىرى ٴىستى، ناقتى ٴىستى، جاقسى ٴىستى كوبىرەك ىستەۋى كەرەك“. 1 ـ ايدا ٴتوراعا شي جينپيڭ ۇسىنىس بويىنشا امەريكانىڭ سايلانعان زۇڭتۇڭى ترامپپەن تەلەفوندا سويلەسكەندەگى ەكپىندى سوزدەرى شىعىستاعى ٴىرى ەل كوسەمىنىڭ كوز اياسىن جانە دارقاندىعىن ايگىلەدى.
جۇڭگو - امەريكا ەكى ەل دە، حالىقارالىق قوعام دا نازار اۋدارىپ وتىرعان ەكونوميكا ـ ساۋدا ماسەلەسىن ارقاۋ ەتىپ، ٴتوراعا شي جينپيڭ 6 ـ ايدا ۇسىنىس بويىنشا ترامپ زۇڭتۇڭمەن تەلەفوندا سويلەسكەندە، جۇڭگو جاقتىڭ تۇرعىسىن ايقىن ٴتۇسىندىردى: ”ەكى جاق قۇرىلعان ەكونوميكا ـ ساۋدا كەڭەسى مەحانيزمىنەن ويداعىداي پايدالانىپ، تەپە ـ تەڭ بولۋ پوزيتسياسىن ساقتاپ، قارسى جاقتىڭ كوڭىل بولگەن ىستەرىنە قۇرمەت ەتىپ، ەكى جاققا دا پايدالى ناتيجەگە قول جەتكىزۋى كەرەك. بۇل جونىندە جۇڭگو جاقتىڭ شىن نيەتى بار، سونىمەن بىرگە پرينسيبى دە بار“.
5 ـ ايداعى جەنەۆا جۇڭگو - امەريكا ەكونوميكا ـ ساۋدا جوعارى جىكتەگىلەر كەڭەسىنەن 6 ـ ايداعى لوندون جۇڭگو - امەريكا ەكونوميكا ـ ساۋدا كەڭەسى مەحانيزمىنىڭ تۇڭعىش رەتكى ماجىلىسىنە، ودان 7 ـ ايداعى ستوكگولم جاڭا كەزەكتى جۇڭگو - امەريكا ەكونوميكا ـ ساۋدا كەڭەسىنە دەيىن... سىرتقى دۇنيە جۇڭگو مەن امەريكانىڭ ەكى ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى كەلىسكەن ماڭىزدى ورتاق تانىم بويىنشا ماسەلەنى شەشۋدىڭ دۇرىس بەتالىسىن بويلاپ، الاۋىزدىقتى لايىقتى ٴبىر جاقتى ەتۋدە، ٴوزارا سەنىم ارتۋدى تەرەڭدەتۋدە، سەلبەستىك جاساپ تەڭ يگىلىككە كەنەلۋدە جاڭا قادام تاستاۋىن ٴۇمىت ەتەدى.
”جۇڭگو مەن ەۆروپا وداعى بىردەي كوپ جاقتىلىقتى جاقتايتىن، ەسىك اشىپ سەلبەستىك جاساۋدى دارىپتەيتىن سىندارلى كۇشتەر، حالىقارالىق جاعداي قاتاڭ، كۇردەلى بولعان سايىن، جۇڭگو مەن ەۆروپا وداعى بايلانىس جاساۋدى سولعۇرلىم كۇشەيتىپ، ٴوزارا سەنىمدىلىكتى نىعايتىپ، سەلبەستىكتى تەرەڭدەتۋى كەرەك“. جۇڭگو - ەۆروپا وداعىنىڭ ديپلوماتيالىق قارىم ـ قاتىناس ورناتقاندىعىنىڭ 50 جىلدىعى ساتىندە، ٴتوراعا شي جينپيڭ تاريحتى ەسكە الىپ، كەزەكتەگى جاعدايدى تياناق ەتىپ، ۇزاق بولاشاققا كوز جىبەرىپ، 4 ماڭىزدى تاجىريبە مەن ويدى قورىتىندىلاپ، 3 دارىپتەمەنى العا قويىپ، جۇڭگو - ەۆروپا وداعى قارىم ـ قاتىناسىنىڭ دۇنيە ٴجۇزى وزگەرىسىندە ورنىقتى قاداممەن الىسقا جەتۋىنە ايقىن بەتالىس نۇسقادى.
يسپانيا باس ٴۋازىرى سانچەس 3 جىلدان بەرى جۇڭگوعا 3 ـ رەت ساپارلاي كەلدى، فرانسيا زۇڭتۇڭى ماكرون، گەرمانيا زۇڭليى مەرز جۇڭگو باسشىسىمەن جەكە ـ جەكە تەلەفوندا سويلەستى، ەۆروپا القالار كەڭەسىنىڭ ٴتوراعاسى كوستا، ەۆروپا وداعى كوميتەتىنىڭ ٴتوراعاسى ۆوندەرلەيەن بىرگە جۇڭگوعا كەلدى، جۇڭگو - ەۆروپا وداعى باسشىلارى كليمات وزگەرىسىنە توتەپ بەرۋ جونىندە بىرلەسكەن مالىمدەمە جاريالادى... ەۆروپا وداعىنىڭ جۇڭگومەن بارىس ـ كەلىس، ىقپالداستىق جاساعان بەينەسى جۇڭگومەن تۇسىنىستىكتى، سەلبەستىكتى تەرەڭدەتۋدىڭ تابيعي تالعام ەكەندىگىن تولىق بىلدىرەدى.
دۇنيە ٴجۇزىنىڭ بەيبىتشىلىگىن، تىنىشتىعىن بار پەيىلىن سالا قورعادى —
6 ـ ايدىڭ ورتا شەنىندە يزرايل مەن يران اراسىندا اسكەري قاقتىعىس تۋىلدى. ورتا شىعىستاعى سوعىس ٴورتى گازادان حورمۋز بۇعازىنا كەڭەيدى، ٴوڭىردىڭ حاۋىپسىزدىك جاعدايى ٴتىپتى دە قاتەرلى جاعدايعا تايادى. ٴتوراعا شي جينپيڭ سوعىستى توقتاتۋدى ىلگەرىلەتۋ — قازىرگى كەزەك كۇتتىرمەيتىن مىندەت، قاراپايىم حالىقتىڭ حاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بارىنەن ماڭىزدى، تىلدەسۋدى، كەلىسسوزدى باستاۋ ٴتۇبىرلى شىعار جول، حالىقارالىق قوعامنىڭ بەيبىتشىلىكتى جەبەۋ قۇلشىنىسى كەم بولسا بولمايدى دەگەن 4 ٴتۇرلى دارىپتەمەنى العا قويىپ، ورتا شىعىستىڭ قاتەرلى جاعدايىن شەشۋگە ۇستامدىلىق پەن ورتاق تانىمدى نەگىز ەتكەن، ناقتى، اتقارۋعا بولاتىن جۇڭگو جوباسىن ازىرلەدى.
بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمى كليمات وزگەرىسى بەيلام جينالىسىنان ىلگەرى تۇتاس ەكونوميكالىق اۋماقتى شارپيتىن بارلىق پارنيك گازىن قامتيتىن 2035 ـ جىلعى مەملەكەتتىڭ دەربەس ۇلەس قوسۋ نىساناسىن جاريالاۋعا؛ ”جاساندى زەردە قابىلەت قۇرىلىسىنىڭ حالىقارالىق سەلبەستىگىن كۇشەيتۋ“ بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمى جينالىسىنىڭ قارارىن تياناقتاندىرۋدى ٴار جاقپەن قول ۇستاسا ىلگەرىلەتىپ، دۇنيە جۇزىلىك جاساندى زەردە سەلبەستىك ۇيىمىن قۇرۋدى دارىپتەۋگە؛ 32 ەلمەن شياڭگاڭدا حالىقارالىق جاراستىرۋ مەكەمەسىن بىرگە قۇرۋعا... ۋادە بەردى. جۇڭگو باتىلدىقپەن ٴداۋىر تولقىنىنىڭ الدىندا تۇرىپ، بۇكىل الەمدىك ورتاق سايىسقا توتەپ بەرۋ، اناعۇرلىم تاماشا دۇنيە ٴجۇزىن قۇرۋ ٴۇشىن ٴار ٴىستى تاباندىلىقپەن ىستەدى.
كەنيا زۇڭتۇڭى رۋتو ”جۇڭگونىڭ كەزەكتەگى اۋمالى ـ توكپەلى جاعدايدا ورنىقتىرعىش رولىن ساۋلەلەندىرگەنىن“ شىن جۇرەكتەن القادى، وزبەكستان زۇڭتۇڭى مىرزيويەۆ ”بۇگىنگى دۇنيە ٴجۇزى ٴارقانداي كەلەلى ماسەلەنى شەشۋدە جۇڭگودان ايرىلا المايدى“ دەپ ٴسۇيىندى، برازيليا زۇڭتۇڭى لۋكا ”جۇڭگو جاقتىڭ الەمدىك سىن ـ سايىسقا توتەپ بەرۋدەگى باتىل پوزيتسياسىنىڭ ٴار ەلگە كۇش جانە سەنىم سيلاعاندىعىن“ ٴبىلدىردى...
وزگەرىسكە تولى جاعدايعا توتەپ بەرۋ ٴۇشىن، كوكىرەك كەرە جاۋاپكەرشىلىك ارقالادى. جۇڭگو ديپلوماتياسى ادامزاتتىڭ بولاشاعىن كوكەيىندە ساقتايتىن، حالىقتىڭ قۇت ـ ىرىسىن ويلايتىن جاۋاپكەرشىلىك ارقالاعان ٴىرى ەلدىك ىسكەرلىكتى ايگىلەدى.
(3) بولاشاققا جەتەكشىلىك ەتتى
— ”دۇنيە ٴجۇزىنىڭ بەيبىتشىلىك، حاۋىپسىزدىك، گۇلدەنۋ، العا باسۋ سىندى نۇرلى بولاشاققا بەت الۋىن ىلگەرىلەتۋ كەرەك“
4 ـ ايدىڭ 16 ـ كۇنى كەشتە مالايزيا زۇڭلي سارايىنىڭ قوناعاسى زالىندا شىراقتار جارقىرادى، ٴانۋار زۇڭلي ٴتوراعا شي جينپيڭگە ارناپ قارسى الۋ كەشكى قوناعاسىن بەردى. ساياسي قارىم ـ قاتىناستان، ەكونوميكا ـ ساۋدا سەلبەستىگىنەن وركەنيەتتەردىڭ ٴوزارا ۇلگى الۋىنا دەيىن ەكى ەل باسشىلارى ىشكەرىلەي اۋىس ـ كۇيىس جاسادى.
ٴانۋار زۇڭلي ”ٴتوراعا شي جينپيڭ ۇزدىك ساياسي كوسەم عانا ەمەس، ونىڭ ۇستىنە ەكونوميكانىڭ دامۋ جولىنا قانىق، ارمان ـ تىلەگى ايقىن، وركەنيەت قۇنىن تۇسىنەتىن ۇلى ادام“ دەپ ٴسۇيىنىپ، ”جۇڭگو كۇشىن شىنايى ايگىلەگەنى ٴار جاقتاعى تابىستار عانا ەمەس، ونان دا ماڭىزدىسى، كەدەرگىلەرگە بايىپتىلىقپەن توتەپ بەرگەن، ايقىنسىزدىققا باتىل توتەپ بەرگەن سەرپىمدىلىگى“ دەپ القاپ، ”جۇڭگو ورنىقتىلىق قانا ەمەس، ونان دا ماڭىزدىسى، باياندى بولاشاقتىڭ ٴۇمىتىن دە الا كەلدى“ دەپ قارادى.
دۇنيە ٴجۇزىنىڭ كوپ ۇيەكتەنۋ اۋقىمى كۇن سايىن كۇشەيىپ، جەر شارىنىڭ وڭتۇستىگى توپتىق ەڭسە كوتەرىپ، وسىزاماندانۋعا بىرگە قۇلاش سەرمەپ، اناعۇرلىم ٴادىل، ۇيلەسىمدى الەمدىك باسقارۋ جۇيەسىن ورناتۋ تالاپ ـ تىلەگى اناعۇرلىم كوكەي تەستى بولا ٴتۇستى. دۇنيە ٴجۇزىنىڭ وڭتۇستىگىنىڭ جاڭا ”ويانۋ داۋىرىندە“ جۇڭگو بارعان سايىن دۇنيە ٴجۇزىن جالت قاراتتى، ”شىعىسقا قاراۋ“ جاڭا ٴداۋىر اعىمىنا اينالدى.
دۇنيە ٴجۇزى ادامزات وركەنيەتىنىڭ جاڭا فورماتسياسىن جارىققا شىعارۋ جونىندەگى ىزدەنىستى كوردى —
وزبەكستان زۇڭتۇڭى مىرزيويەۆ اسەرلەنىپ وزبەك تىلىندەگى باسىلىم «كەدەيلىكتەن ارىلۋعا»: ”ارادا 30 نەشە جىل وتسە دە مەملەكەتتى، قوعامدى باسقارۋدا ماڭىزدى جەتەكشى مانگە يە“ دەپ العى ٴسوز جازدى؛ چيلي زۇڭتۇڭى بورريچ يسپان تىلىندەگى «شي جينپيڭ ەل باسقارۋ جونىندە» كىتابىنىڭ 4 ـ تومىن جانىنان تاستاماي الا ٴجۇرىپ، ٴتوراعا شي جينپيڭدى اتىن جازىپ، ەستەلىك قالدىرۋعا ۇسىنىس ەتتى؛ گرەنادا زۇڭليى ميچەل جۇڭگودا ساپاردا بولعاندا ”جۇڭگودان ەل باسقارۋ تاجىريبەلەرىن ۇيرەنۋدى قالايتىندىعىن“ شىنايى ٴبىلدىردى...
دۇنيە ٴجۇزىنىڭ كوپتەگەن جەرىندە ادامدار جۇڭگو ۇستانىمىن، جۇڭگو جوباسىن، جۇڭگو باستاماسىن قىزۋ تالقىلاپ، جۇڭگو حيكاياسىنىڭ استارىنداعى جۇڭگو رۋحىن، جۇڭگو قۇنىن، جۇڭگو كۇشىن قاراستىردى.
بۇگىنگى جۇڭگونىڭ دامۋى ادامزات وركەنيەتىنىڭ العا باسۋ تاريحي ۇردىسىندە تەرەڭ مانگە يە. بۇرىن كەدەي، ٴالسىز مەملەكەت بۇگىنگى تاڭدا ارشىندى قاداممەن ۇلى گۇلدەنۋگە بەت الىپ، جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋ جولىنا ىزدەنىس جاساپ، ادامزات وركەنيەتىنىڭ جاڭا فورماتسياسىن جاراتىپ، قالىڭ دامۋ ۇستىندەگى ەلدەردىڭ ٴوز مەملەكەت جاعدايىنا ۇيلەسەتىن وسىزامانداندىرۋ جولىمەن جۇرۋىنە تەرەڭ وي سالدى.
دۇنيە ٴجۇزى وسىزامانداندىرۋ ارمانىن قول ۇستاسا جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناقتى ارەكەتىن كوردى —
4 ـ ايدىڭ سوڭىندا باس شۋجي شي جينپيڭ شاڭحايدا قىزمەت تەكسەرگەندە جاساندى زەردە كاسىپ سالاسىنا سول جەردىڭ وزىندە تەكسەرۋ ـ زەرتتەۋ جۇرگىزدى. حۋاڭپۋجياڭ وزەنى بويىنداعى ”موسۋ كەڭىستىگى“ ۇلكەن مودەل جاڭالىق اشۋ ەكولوگيالىق الەۋمەتتىك اۋماعىندا ٴتۇرلى ادام بەينەلى قۇلتەمىر سياقتى وزىق ونىمدەر جۇرت نازارىن اۋداردى، بولاشاق سەزىمى مەن مۇندالادى.
«دۇنيە ٴجۇزى تەڭدىككە تولى» اتتى كىتاپتىڭ اۆتورى، «نيۋ ـ يورك ۋاقىت گازەتىنىڭ» ارناۋلى ستون جازۋشىسى توماس فريدمان بيىل كوكتەمدە شاڭحايدا جۇڭگونىڭ عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ امالياتىن ەكسكۋرسيالاعاننان كەيىن بىلاي دەپ جازدى: ”جاڭا عانا بولاشاقتى كوردىم. ٴبىراق ول امەريكادا ەمەس“.
جۇڭگو كۇش سالا سومداعان بولاشاق ەرتەدەگىمەن توعىسىپ جاڭالانعان، اشىق، سيىسىمدى، جاراسىمدى قاتار ٴومىر سۇرگەن.
جىل باسىنان بەرى، كوپتەگەن شەتەل باسشىلارى جۇڭگونىڭ جەر ـ جەرىن ىشكەرىلەي ارالادى: سينگاپۋر زۇڭليى حۋاڭ شۇنساي بەيجيڭدە ادام بەينەلى قۇلتەمىر جاڭالىق اشۋ ورتالىعىن ەكسكۋرسيالادى، سەنەگال زۇڭليى سونكو جىجياڭعا بارىپ سيفرلى ەكونوميكا مەن جاڭا ەنەرگيا كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋىن تەكسەردى، شريلانكا زۇڭتۇڭى ديسساناياك سىچۋانعا بارىپ جاڭاشا اۋىل ـ قىستاق قۇرىلىسى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنولوگياسىنىڭ دامۋ، قولدانىلۋ احۋالىن تەكسەردى...
ولار نە ٴۇشىن بىرلىكتە جۇڭگوعا كەلۋدى تاڭدادى؟ مۇنىڭ جاۋابى تەمىر جول، كوپىر، پورت، باقشا رايونى، الەۋمەتتىك اۋماق، اتىزدا جازىلعان، ەسىك اشۋ، سەلبەستىك جاساسۋ سىندى جۇڭگو باستاماسىندا، جۇڭگو شاراسىندا، جۇڭگو جوباسىندا جازىلعان، جۇڭگومەن قول ۇستاسىپ گۇلدەنگەن بولاشاقتى بىرگە جاراتۋ ۇمىتىندە جازىلعان.
بۇگىنگى جۇڭگو ٴوزىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋى ارقىلى باسقا ەلدەردىڭ دامۋىنا دەم بەرۋدە، جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋ ارقىلى دۇنيە جۇزىندەگى ٴار ەلدىڭ وسىزاماندانۋىن جەبەۋدە: جۇڭگو - ۆيەتنام تەمىر جول سەلبەستىك مەحانيزمى ىسكە قوسىلدى؛ جۇڭگو - افريكا ”التىنى وسىزامانداندىرۋدى“ قول ۇستاسا ىلگەرىلەتىپ، ”ون ٴىرى سەرىكتەستىك ارەكەتىن“ بىرگە اتقاردى؛ جۇڭگو - ورتا ازيا سەلبەستىك جۇلگەسى اياسىندا كەدەيلەردى ازايتۋ، وقۋ ـ اعارتۋ اۋىس ـ كۇيىسى، شولەيتتەنۋدەن ساقتانۋ ـ تىزگىندەۋ سىندى ٴۇش ۇلكەن سەلبەستىك ورتالىعى قۇرىلدى؛ جۇڭگو - لاتىن امەريكاسى ىنتىماق، دامۋ، وركەنيەت، بەيبىتشىلىك، حالىق تىلەگى سىندى ”بەس ۇلكەن ينجەنەريانى“ باستادى...
”شاعىن دا كوركەم“ ناقتى ىستەر سەلبەستىگىنەن ۇلكەن جوبا جاساۋعا دەيىن بارلىعىندا حالىقتىڭ قۇت ـ ىرىسى كوزدەلىپ، قالىڭ وركەندەپ كەلە جاتقان ەلدەردىڭ دەربەس دامۋ قابىلەتىن جوعارىلاتۋ قاجەتىنە جاۋاپ قايتارىلىپ، الەمدى يگىلىككە بولەۋ سىندى دارقاندىق، ٴوزى تابىسقا جەتۋ ٴۇشىن وزگەلەردىڭ دە تابىسقا جەتۋىنە مۇمكىندىك جاسايتىن كەڭ پەيىلدىلىك ايگىلەندى.
دۇنيە ٴجۇزى ادامزاتتىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋدى ىلگەرىلەتۋدەگى جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋدى كوردى —
ٴتوراعا شي جينپيڭنىڭ بيىل الدىڭعى جارتى جىلداعى ساپارىنا قايىرىلا قاراساق، جۇڭگو توڭىرەكتەگى تاعدىرلاس ورتاق تۇلعا قۇرىلىسىن تەرەڭدەتۋدە نىق قادام تاستادى. 10 نەشە جىلدان بەرى توڭىرەكتەگى ەلدەردەن باستالىپ، قادام تاستالىپ، تاعى دا كوپتەگەن ەلدەرگە، وڭىرلەرگە جانە سالالارعا دەيىن كەڭەيىپ، ادامزاتتىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋدىڭ داڭعىل جولى شەتسىز دە شەكسىز بولدى، ساپارلاستار كوبەيدى.
بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمىنىڭ ساحناسىنان بريكس ەلدەردىڭ سەلبەستىك مەحانيزمىنە، ونان شاڭحاي سەلبەستىك ۇيىمىنا دەيىن... حالىقارالىق جاعدايداعى الماعايىپ وزگەرىستەرگە مەڭزەس، جۇڭگو باستان ـ اياق ناعىز كوپ جاقتىلىقتى امالياتتا ايگىلەپ، قالىڭ وركەندەپ كەلە جاتقان ەلدەردىڭ ورتاق مۇددەسىن باتىل قورعاپ، جەر شارىنىڭ وڭتۇستىگىنىڭ بىرلەسىپ، ٴوزىن الۋەتتەندىرۋ بىرىككەن كۇشىن بەلسەنە ۇيىستىرىپ، ادامزاتتىڭ العا باسۋىن ىلگەرىلەتۋگە ”جەر شارىنىڭ وڭتۇستىگىنىڭ ۇلەسىن“ قوستى.
8 ـ ايدىڭ سوڭى، 9 ـ ايدىڭ باسىندا جۇڭگو حايحى وزەنىنىڭ جاعاسىنداعى تيانجيندە شاڭحاي سەلبەستىك ۇيىمىنىڭ 2025 ـ جىلعى باسشىلار ٴماجىلىسىن وتكىزەدى. بۇل اناعۇرلىم تىعىز شاڭحاي سەلبەستىك ۇيىمىنىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن كۇش بىرىكتىرە تۇلعالاۋدىڭ قىمباتتى ورايى، سونداي ـ اق جەر شارىنىڭ وڭتۇستىگىن ادامزاتتىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋ ٴۇشىن جويقىن كۇش توپتاۋعا ىنتىماقتاستىرۋدىڭ جانە باستاۋدىڭ جاڭا بەلەسىنە اينالادى.
الەمدە تەك قانا ٴبىر جەر شارى بار، ادامزاتتىڭ ٴبىر ورتاق مەكەنى بار. اۋمالى ـ توكپەلى، وزگەرىسكە تولى دۇنيە ٴجۇزى الدىندا تاعدىرلاس ورتاق تۇلعا قۇرۋ — ٴوزارا قۇرمەت ەتۋدىڭ، تەڭ تۇرعىدا مامىلە جاساۋدىڭ، ٴوزارا پايدا جەتكىزىپ تەڭ يگىلىككە كەنەلۋدىڭ، ”ٴبىر جەر شارىندا ٴوزارا كومەكتەسۋدىڭ“ داڭعىل جولى.
دۇنيەنىڭ دۇرىس جولىمەن بارلىق ادام قول ۇستاسا جۇرگەندە الىسقا جەتۋگە بولادى. ٴتوراعا شي جينپيڭنىڭ جەتەكشىلىگىندە، جۇڭگو دۇنيە جۇزىندەگى بەيبىتشىلىكتى سۇيەتىن، دامۋعا تالپىناتىن، وركەنيەتتى قورعايتىن بارلىق سەرىكتەرمەن قول ۇستاسىپ، الەمدىك دامۋ باستاماسىن، الەمدىك حاۋىپسىزدىك باستاماسىن، الەمدىك وركەنيەت باستاماسىن بىرگە امالياتتا ايگىلەپ، دۇنيە ٴجۇزىنىڭ تەرەزەسى تەڭ، ٴتارتىپتى كوپ ۇيەكتەنۋىن، جالپىعا ٴتيىمدى، سيىسىمدى ەكونوميكانىڭ جاھاندانۋىن ىلگەرىلەتىپ، ٴسوز جوق، ادامزاتتىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋدىڭ كوركەم بولاشاعىن قارسى الادى.
(شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 8 ـ ايدىڭ 6 ـ كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)
