ٴبىر سۇيەم رەليس بولماۋدان جۇڭگو - ەۆروپا كەزەكشى پويەزى دۇنيە جۇزىنە قاتىناعانعا دەيىن
انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى لۋ فىڭباۋ
”پويەز بەلەتىن الىپ قويدىم، وڭتۇستىك شينجياڭ تەمىر جولىنا بارىپ ماتەريال جيناماقشىمىن“، ـ دەدى 7 ـ ايدىڭ 26 ـ كۇنى 70 جاستاعى جۋ كۇن قۋانىشپەن.
جۋ كۇن — جۇڭگو تەمىر جولى ٴۇرىمجى مەكەمەسى توبى شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ زەينەتكە شىققان قىزمەتكەرى، تەمىر جولدا ٴومىر بويى قىزمەت ىستەگەن ول زەينەتكە شىققاننان كەيىن دە بوس وتىرماي، جىل بويى تەمىر جول جەلىسىن بويلاپ جۇرە ٴجۇرىپ ماتەريال جيىپ، شينجياڭ تەمىر جولىنا قاتىستى اسەرلى حيكايالاردى جينادى، رەتتەدى.
بالا كەزىندە جۋ كۇن اكەسىنە ەرىپ دۇڭبەيدان شينجياڭعا كەلگەن. اكەسى تەمىر جول قىزمەتكەرى، كوز ـ قۇلاعى ٴۇيىر بولعاندىقتان بالا كەزىندە وندا تەمىر جول جايلى كۇڭگىرت تانىم قالىپتاسقان ەدى. سول ۋاقىتتا لانجوۋ - شينجياڭ تەمىر جولى جەدەل سالىنىپ جاتقان ەدى، الايدا شينجياڭدا ٴالى رەليس جاتقىزىلماعان، شينجياڭ شەكاراسى ىشىندە ٴبىر سۇيەم تەمىر جول جوق بولاتىن.
1958 ـ جىلى 10 ـ ايدا لانجوۋ - شينجياڭ تەمىر جولىندا حۇڭليۋ وزەنىنە دەيىن رەليس جاتقىزىلدى، سونىمەن شينجياڭ رايون سىرتىمەن تۇتاسقان تۇڭعىش بولات ـ تەمىر كۇرە تامىرىنا يە بولدى.
رەليس ٴبىر مەتر ـ ٴبىر مەتردەن باتىسقا قاراي سوزىلدى، جۋ كۇن دە بىرتە ـ بىرتە ەسەيىپ، تەمىر جول جونىندەگى ەستەمەسى ايقىندالا ٴتۇستى.
1962 ـ جىلى 12 ـ ايدىڭ 9 ـ كۇنى لانجوۋ - شينجياڭ تەمىر جولىندا ۇرىمجىگە دەيىن رەليس جاتقىزىلىپ، لانجوۋ - شينجياڭ تەمىر جولى تۇتاس جەلى بويىنشا تۇتاستىرىلدى. سودان كەيىنگى ٴبىرتالاي ۇزاق ۋاقىت ىشىندە لانجوۋ - شينجياڭ تەمىر جولى شينجياڭ مەن باسقا ولكە، رايون، قالالار ارا بايلانىس جاسايتىن ماڭىزدى جولعا اينالدى. ٴىسساپارعا شىعۋ، تۋىسشىلاۋ، وقۋ، قىزمەت... لانجوۋ - شينجياڭ لەنياسى سانسىز شينجياڭدىقتىڭ قاستەرلى ەستەمەسىن ارقالادى، ٴومىر جولدارىندا ەستەن كەتپەس ىزدەر قالدىردى.
جۋ كۇننىڭ قىزمەت ورنى قۇمىل قالاسىندا ەدى، پويەز ونىڭ قۇمىل مەن ٴۇرىمجى اراسىندا ارلى ـ بەرلى جۇرۋىندەگى ماڭىزدى قاتىناس قۇرالىنا اينالدى. ”ەكى ۆوگزالدا ساتىلعان پويەز بەلەتىن كۇنى بۇگىنگە دەيىن ساقتاپ كەلەمىن“، ـ دەدى ول، ـ وسى پويەز بەلەتتەرى ەستەمەلەرىمنىڭ ٴبىر بولىگىنە اينالدى، ول جاستىق شاعىم مەن ٴومىر ساپارىمنىڭ كۋاسى.
شينجياڭ تەمىر جولى لانجوۋ - شينجياڭ تەمىر جولىن باستاما ەتىپ، تيانشان تاۋىنان اسىپ، قۇبا تۇزدەن ٴوتىپ، قۇمدى ٴشولدى كەسىپ، ۇستىرتكە شىعىپ، ۇزدىكسىز شار تاراپقا ۇلاستى ٴارى جەلىدەن تور قالىپتاستىرىپ، ٴتىپتى دە كوپ بۇقارانىڭ ەسىگىنىڭ الدىنان ـ اق پويەزگە وتىرۋىنا مۇمكىندىك جاسادى.
وڭتۇستىك شينجياڭ باعىتىندا، وڭتۇستىك شينجياڭ تەمىر جولى قۇرىلىسى 1974 ـ جىلدان باستاپ سالىنعان، 10 جىلدان استام ۋاقىت توتەنشە قاجىرلىلىقپەن ەرەن قۇلشىنىستار جاساۋ ارقىلى 1984 ـ جىلى وڭتۇستىك شينجياڭ تەمىر جولىنىڭ تۇرپان - كورلا (تۇرپاننان كورلاعا دەيىن) بولىگى تۇتاستىرىلدى ٴارى قاتىناس باستالدى. 1996 ـ جىلى وڭتۇستىك شينجياڭ تەمىر جولى قۇرىلىسى ۇزدىكسىز باتىسقا قاراي ىلگەرىلەتىلدى، 1998 ـ جىلى اقسۋعا دەيىن سالىنىپ تۇتاستىرىلدى، 2003 ـ جىلى قاشقارعا دەيىن سالىنىپ تۇتاستىرىلدى، 2011 ـ جىلى قاشقار - حوتان تەمىر جولىندا جولاۋشى تاسىمالى رەسمي باستالدى؛ 2020 ـ جىلى 12 ـ ايدىڭ 9 ـ كۇنى گولمۋد - كورلا تەمىر جولىندا تۇتاس جەلى بويىنشا قاتىناس باستالدى؛ 2022 ـ جىلى 6 ـ ايدىڭ 16 ـ كۇنى حوتاننان چارقىلىققا دەيىنگى تەمىر جولدا پويەز قاتىناپ، وڭتۇستىك شينجياڭ تەمىر جولى اينالما جەلىسى قالىپتاستى.
سولتۇستىك شينجياڭ باعىتىندا، 1980 ـ جىلدان 1990 ـ جىلعا دەيىن لانجوۋ - شينجياڭ تەمىر جولى تيانشان تاۋىنىڭ سولتۇستىك بوكتەرىن بويلاپ باتىسقا جىلجىپ، قۇتىبي، شىحىزى، كۇيتۇن، جىڭ، بۇراتالا قاتارلى قالا، اۋداندى باسىپ ٴوتىپ، الاتاۋ ساعاسىنا دەيىن سالىنىپ تۇتاستىرىلىپ، شىعىستا جۇڭگونىڭ ليانيۇنگاڭ پورتىنان باستالىپ، باتىستا نيدەرلاندتىڭ روتتەردام قالاسىنا باراتىن جاڭا ازيا - ەۆروپا قۇرلىق كوپىرى بولىپ تۇتاستى. سودان كەيىن تاعى كۇيتۇن - بەيتۇن تەمىر جولى، بەيتۇننان التايعا دەيىنگى تەمىر جول سالىندى. 2020 ـ جىلى 12 ـ ايدىڭ 6 ـ كۇنى التايدان كوكتوعايعا دەيىنگى، جۇندۇڭعا دەيىنگى تەمىر جولدا قاتىناس باستالىپ، سولتۇستىك شينجياڭدا تەمىر جول اينالما شەڭبەرى ٴساتتى جىمداستى.
2014 ـ جىلى لانجوۋ - شينجياڭ جوعارى قارقىندى تەمىر جولىندا قاتىناس باستالدى، سونىمەن شينجياڭ جوعارى قارقىندى تەمىر جول داۋىرىنە ٴوتتى، ەل ىشىندەگى وزگە ولكە، رايون، قالالارمەن ارا پويەزبەن ساپارلاۋ ۋاقىتى قىسقاردى.
70 جىلدا شينجياڭ تەمىر جولىنىڭ قاتىناۋ ۇزىندىعى ٴنول كيلومەتردەن 9000نان استام كيلومەترگە ارتتى، وڭتۇستىك، سولتۇستىك شينجياڭدا ەكى تەمىر جول اينالما جەلىسى قالىپتاسىپ، شينجياڭعا كىرەتىن، شىعاتىن ارنا كوبەيىپ ۇشەۋ بولىپ، قولايلى زات اينالىمى تاسىمالىنا بەرىك نەگىز قالاندى.
2011 ـ جىلى 3 ـ ايدىڭ 19 ـ كۇنى ”چۇڭچيڭ - شينجياڭ - ەۆروپا“ كەزەكشى پويەزى چۇڭچيڭنەن اتتانىپ، الاتاۋ ساعاسى تەمىر جول شەكارا وتكەلىن باسىپ شەكارادان شىعىپ، اقىرىندا گەرمانيانىڭ دۋيسبۋرگىنە جەتىپ، جۇڭگو - ەۆروپا (ورتا ازيا) پويەزىنىڭ بەتاشارىن اشتى.
10 نەشە جىلدان استام ۋاقىت دامۋ ارقىلى 2024 ـ جىلى شينجياڭ الاتاۋ ساعاسى، قورعاس تەمىر جول شەكارا وتكەلى ارقىلى شەكارادان شىققان جۇڭگو - ەۆروپا (ورتا ازيا) كەزەكشى پويەزى 16 مىڭ 414كە جەتىپ، سايكەس مەزگىلدەگىدەن %14 ارتتى، شەكارادان ٴوتۋ سانى بۇكىل ەلدەگىنىڭ تەڭ جارتىسىنان استامىن يەلەدى.
قازىر الاتاۋ ساعاسى تەمىر جول شەكارا وتكەلى ارقىلى قاتىنايتىن كەزەكشى پويەز جەلىسى 124كە جەتتى، قورعاس تەمىر جول شەكارا وتكەلى ارقىلى قاتىنايتىن كەزەكشى پويەز جەلىسى 87گە جەتتى، بارعان سايىن كوپ تاۋار جۇڭگو - ەۆروپا (ورتا ازيا) كەزەكشى پويەزى ارقىلى شينجياڭنان ورتا ازيا، ەۆروپا بازارىنا بەت الدى.
”تەمىر جول بويىنداعى اڭگىمەلەر وتە كوپ، الداعى كۇندە جۇڭگو - ەۆروپا كەزەكشى پويەزىنە وتىرىپ شەتەلگە بارىپ ارالاپ، تۇرلىشە كورىنىستەردى كورمەكشىمىن“. جۋ كۇن ەندىگى ماتەريال جيناۋ ساپارىن جوسپارلاي باستادى.
جوقتان بار بولدى، جەلىدەن تور قالىپتاستىردى، ەل ىشىنەن حالىقاراعا بەت الدى — شينجياڭ تەمىر جولىنىڭ 70 جىلى تەمىر جولدا ورنەكتەلگەن ٴداۋىر ٴىزى، ونان دا ماڭىزدىسى، ٴار ۇلت بۇقاراسى باقىتقا ۇمتىلعان داڭعىل جول.
