انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى دۋ جيانحۇي
8 ـ ايدىڭ 16 ـ كۇنى ورتالىق راديو ـ تەلەۆيزيا باس ستانسياسىندا «جۇڭگونى اسەرلەندىرگەن 2024 ـ جىلعى تۇلعالارعا سيلىق تاراتۋ سالتاناتى» تاراتىلىپ، شينجياڭنىڭ چەرشەنىنە وقۋ ـ اعارتۋعا كومەككە بارعان باۋديڭ شۋەيۋانىنىڭ باتىس بولىك وقۋ ـ اعارتۋ بويىنشا كومەكتەسۋ قاۋىمى جۇڭگونى اسەرلەندىرگەن جىلدىق تۇلعالار سيلىعىنا يە بولدى.
2000 ـ جىلى 1 ـ توپتاعى باۋديڭ شۋەيۋانىنان وقۋ ـ اعارتۋ بويىنشا كومەككە كەلگەن مۇعالىمدار چەرشەن سىندى وسىناۋ جەرگە كەلگەن 25 جىلدان بەرى، 4 توپتا 37 ادام شينجياڭعا تامىر تارتىپ، جاستىق كوكتەمدەرىمەن ٴبىلىم تۇقىمىن سەۋىپ، تاباندىلىقپەن جاۋاپكەرشىلىك ارقالاپ ۇلەس قوسۋ ارقىلى ٴۇمىت ۇشقىنىن تۇتاندىرىپ، وتانىمىزدىڭ باتىس بولىگىندەگى ىرىستى توپىراقتا شينجياڭمەن بىرگە ەسەيۋدىڭ، بىرگە ەكپىندەي ىلگەرىلەۋدىڭ ايبىندى تاراۋىن جازىپ، ۇلەس قوسۋدى قۇمدى بوراندا ونان ارى نۇرلاندىرىپ، ٴۇمىت الاۋىن قۇمدى ٴشولدىڭ جيەگىندە ۇزدىكسىز جالىنداتتى.
جاس تۇلعالار قۇم تەڭىزىنە تامىر تارتتى
8 ـ ايدىڭ 22 ـ كۇنى تاڭەرتەڭگى پىسىقتاۋدا چەرشەن اۋداندىق 1 ـ ورتا مەكتەپتىڭ ساباقحاناسىندا لي گۇيجى ساباق مىنبەسىنىڭ الدىندا تۇرىپ، ٴسال قارلىققان، الايدا تەبىندى ۇنمەن وقۋشىلاردى باستاپ تەكستى داۋىستاپ وقۋدا. ونىڭ بويىنان جىلدار سيلاعان بايسالدىلىق پەن تاباندىلىق مەن مۇندالايدى، كوتەرىڭكى داۋىسىنان ساباق مىنبەسىندە 25 جىل ەڭبەكتەنگەن مەيىرى مەن جىگەرىن بايقاۋعا بولادى.
2000 ـ جىلى 8 ـ ايدا ەندى عانا داشۋەنى بىتىرگەن لي گۇيجى مەن 14 ساباقتاسى قىزمەتكە قابىلداۋعا كەلگەن سول كەزدەگى چەرشەن اۋداندىق 2 ـ ورتا مەكتەپتىڭ باستىعى دۋان جۇننىڭ ”ٴبىزدىڭ ول جەردە مۇعالىم توتەنشە تاپشى“ دەگەن ٴبىر اۋىز سوزىنە بولا ٴتىپتى دە جاقسى ورايدان باز كەشىپ، اۋىلىنا قوش ايتىپ، ”باتىس بولىككە بارىپ ٴبىلىم بەرۋدىڭ“ تۋىن كوتەرىپ، چەرشەن اۋدانىنا وقۋ ـ اعارتۋ بويىنشا كومەككە بارۋدى تاباندىلىقپەن تاڭدادى.
سول كەزدەگى چەرشەن اۋداندىق 2 ـ ورتا مەكتەپتىڭ ساباقحاناسى جان ـ جاعىنان جەل اڭىراپ تۇراتىن توپىراق ٴۇي بولاتىن، مۇعالىمدار جاتاعىنىڭ قابىرعاسىندا جۇدىرىقتىڭ ۇلكەندىگىندەي ساڭلاۋلار بار ەدى. مۇعالىمدار قاتتى ازايىپ كەتكەن، ورتالاۋ 1 ـ جىلدىقتاعى 7 كلاستا تەك ٴبىر كلاس جاۋاپتىسى بار بولىپ، اعىلشىن ٴتىلى سياقتى ساباقتاردىڭ نەگىزى ٴالسىز، وقۋشىلار، اۋەلى، اعىلشىن تىلىندەگى 26 ٴارىپتى دە تولىق تانىمايتىن.
وسىنداي جاپالى شارت ـ جاعداي الدىندا وقۋ ـ اعارتۋ بويىنشا كومەككە كەلگەن وسى جاستار تايسالمادى. بۇلاردىڭ اراسىنداعى 6 ادام ىرىقتىلىقپەن كلاس جەتەكشىسى مىندەتىن ارقالاپ، ورتا ەسەپپەن ٴار ادام 7 كلاستىڭ وقىتۋ مىندەتىن وتەپ، ٴۇش كەز ساباق مىنبەسى الدىندا وقۋ ـ اعارتۋ بويىنشا كومەكتەسۋ ساپارىن باستادى.
فيزيكا مۇعالىمى جوۋ جىڭگو وقۋشىلاردىڭ ساباعىن اقساتپاۋ ٴۇشىن، ۇلى 9 ايعا تولعاندا عانا ونى تۇڭعىش رەت كورە الدى؛ اعىلشىن ٴتىلى مۇعالىمى شۇن ينا ۇزاق ۋاقىت تىنىم الماي ساباق سويلەپ، دىبىس جەلبەزەگى اۋىر دارەجەدە زاقىمدالسا دا تاپجىلماي ساباق ٴوتتى؛ تاريح مۇعالىمى حوۋ چاۋرۋ مي قان تامىرلارى ۇيىعى ناۋقاسىنا شالدىققان اكەسىن ەمدەتۋ ٴۇشىن قارىز ارقالاپ، باستابىندا بىرنەشە جىل قىزمەت ىستەپ قارىزىن قايتارعان سوڭ كەتۋدى ويلاعانىمەن، وقۋشىلارى جانارلارىنا جاس الىپ تۇرىپ: ”مۇعالىم، ٴسىز كەتەسىز بە“ دەپ سۇراعاندا، سول جەردە قالۋدى تاڭدادى.
”شەكارا ٴوڭىردى تاڭداعاندىقتان جاستىق كوكتەمىمىز ٴتىپتى دەپ ماعىنالى بولدى“. لي گۇيجى تەبىرەنە بىلاي دەدى: ”مەيلى سىرتقى دۇنيە قالاي وزگەرسىن، مەن تىپ ـ تىنىش، ٴوز جاۋاپكەرشىلىگىمدى ارقالاۋدى تاڭدادىم، ٴبىلىم الۋدى اڭساعان جانارلاردىڭ ۇمىتىنەن شىقسام دەيمىن“.
ۇلەس قوسۋ رۋحى قۇمدى شولدە جالعاستى
توپىراق كەرپىشتەن قالانعان كلاستاردان زەردەلى ساباقحاناعا دەيىن، مۇعالىمدار قوسىنى كەمشىل بولعان كەزدە ٴبىر كلاس جەتەكشىسى 7 كلاسقا جاۋاپتى بولۋدان قازىر وقۋ ـ اعارتۋ بويىنشا كومەككە كەلگەن كوپتەگەن مۇعالىمنىڭ تامىر تارتىپ تاباندىلىقپەن جالعاستىرۋىنا دەيىن، 25 جىلدا باۋديڭ شۋەيۋانىنان وقۋ ـ اعارتۋ بويىنشا كومەككە كەلگەن قاۋىمنىڭ حيكاياسى ٴۇزىلىپ كورگەن ەمەس. ولار ”وتان ەڭ قاجەت ەتكەن جەرگە بارامىز“ دەگەن اۋەلگى ماقساتتى ساقتاپ، ۇلەس قوسۋ ۇشقىنىن سان ۇرپاق جاستار اراسىندا ۇزدىكسىز جالعادى.
”ولار مەنى ٴوز بالالارىنداي كورەدى، جات جەردە ماعان وتباسى مەيىرىمىن سەزىندىردى.“ 8 ـ ايدىڭ 19 ـ كۇنى چەرشەن اۋدانىنا ەندى قايتقان باۋديڭ شۋەيۋانىنان وقۋ ـ اعارتۋ بويىنشا كومەككە كەلگەن مۇعالىم حۋاڭ شياۋفىڭ وتباسى جاعدايىن ۇعىسقاندا، وقۋشى ٴشاھرىبان ادىلدىڭ ۇيىنەن ىستىق پەتىر ٴمانتىنى قولىنا الىپ مەيىرلەنە كۇلدى.
2024 ـ جىلى حۋاڭ شياۋفىڭ مەن 10 ساباقتاسى باۋديڭ شۋەيۋانىنان 4 ـ توپتا چەرشەنگە وقۋ ـ اعارتۋ بويىنشا كومەككە كەلگەن مۇعالىم بولدى. مۇنداي ”ٴىز جالعاۋ“ الدەقاشان داستۇرگە اينالدى. 2003 ـ جىلى باۋديڭ شۋەيۋانىنان وقۋ تاۋىسقان وقۋشى شۇن ينا مەكتەپتەس اعا ـ اپەكەلەرىنىڭ ”جاستىق كوكتەمدەرىمەن قۇمدى ٴشولدى قورعاعان“ ىزگى ىستەرىنەن اسەرلەنىپ، چەرشەنگە بارىپ وقۋ ـ اعارتۋ بويىنشا كومەكتەسۋدى تاڭدايدى؛ 2017 ـ جىلى سۇن نۇڭتۇڭ 3 ـ توپتاعى وقۋ ـ اعارتۋ بويىنشا كومەكتەسەتىن مۇعالىم رەتىندە چەرشەنگە كەلەدى.
”كەلگەنىمە ٴبىر جىلدان استى، مەكتەپتەس اعا ـ اپەكەلەر قايتكەندە تولىمدى مۇعالىم بولۋدى ۇيرەتتى“. حۋاڭ شياۋفىڭ بىلاي دەدى: ”مەن دە جاستىق كوكتەمىمدى جالىندى اماليات بارىسىندا گۇلدەي جايناتامىن“.
25 جىل وتە شىقتى، سول جىلدارداعى جاس مۇعالىمداردىڭ سامايىن قىراۋ شالعانىمەن، الايدا ولار ەش وكىنىشسىز تاپجىلماي، ارەكەتتەرى ارقىلى چەرشەننىڭ وقۋ ـ اعارتۋ تاريحىن وزگەرتىپ جازدى. 2003 ـ جىلى ولار وقىتقان تۇڭعىش كەزەكتى وقۋ تاۋىسقان وقۋشىلار ورتالاۋ مەكتەپ ەمتيحانىندا رەكورد جاڭالاپ، ”وقۋ ـ اعارتۋدا ەڭ سوڭىندا قالعان“ دەگەن قالپاقتى تۇبەگەيلى الىپ تاستادى؛ 2024 ـ جىلعا دەيىن باۋديڭ شۋەيۋانىنان چەرشەنگە وقۋ ـ اعارتۋ بويىنشا كومەككە كەلگەن مۇعالىمدار جالپى 9000نان استام وقۋشى تاربيەلەدى.
وقۋشىلار ۇتىلامالى تاياقشانى جالعاپ اۋىلىنا قايتىپ ۇلەس قوستى
چەرشەن اۋداندىق 1 ـ ورتا مەكتەپتىڭ باۋديڭ شۋەيۋانىنان باتىس بولىككە وقۋ ـ اعارتۋ بويىنشا كومەككە كەلگەن قاۋىمنىڭ ىزگى ىستەرى كورمە سارايىنىڭ داڭق قابىرعاسىندا وسى مەكتەپتەگى وقۋشىلاردىڭ ورتالىق ۇلتتار داشۋەسى، بەيجيڭ جاراتىلىستىق عىلىمدار داشۋەسى، جۇڭگو گەولوگيا داشۋەسى سياقتى جوعارى مەكتەپتەرگە ەمتيحان بەرىپ وتكەن حيكايالارى ەستەلىككە الىنعان.
چەرشەندىك بويجەتكەن يلمينۇر ٴامارجان ورتالىق تەلەۆيزياسىنىڭ جۇرگىزۋشىلەر جارىسىندا وقۋ ـ اعارتۋ بويىنشا كومەككە كەلگەن مۇعالىمداردىڭ حيكاياسىن بايانداپ، بۇكىل ەلدەگى كورەرمەندى اسەرلەندىردى. كەزىندە وتباسى كەدەي بولعاندىقتان وقۋدان شەگىنىپ كەتە جازداعان وسى ۇيعۇر بويجەتكەنى ٴدال وقۋ ـ اعارتۋ بويىنشا كومەككە كەلگەن مۇعالىمداردىڭ قارجىلاي كومەگىمەن جانە جىگەرلەندىرۋىمەن جۇڭگو مەديا داشۋەسىنە ەمتيحان بەرىپ قابىلدانادى. ول بىلاي دەدى: ”باۋديڭ شۋەيۋانىنىڭ مۇعالىمدارى قۇمدى شولدەگى تۇقىمنىڭ دا اسپانمەن بوي تالاسقان بايتەرەك بولىپ وسە الاتىندىعىن ۇعىندىردى“.
تۇڭعىش توپتاعى وقۋ ـ اعارتۋ بويىنشا كومەككە كەلگەن مۇعالىم شين جۇڭچيدىڭ وقۋشىسى گى ميڭيۇي قازىر چەرشەن اۋدانى تاتىراڭ قالاشىقتىق پارتكومنىڭ شۋجيى، ول بۇقارانى باستاپ قۇبا ٴتۇز، قۇمدى شولدە ”قۇم تەڭىزىندە بالىق باعۋ“ نىسانىن ورىستەتىپ، سورتاڭ سۋدان پايدالانىپ تەڭىز سۋى ورتاسىن قالپىنا كەلتىرىپ، پلوتۆا بالىعى سياقتى جوعارى سورتتى تۇرلەردى باقتى، جىلدىق كىرىسى 20 ميلليون يۋاننان اساتىنى مەجەلەنىپ وتىر.
ساۋ لۋجۋان 2011 ـ جىلى نانياڭ مەديتسينا جوعارى دارەجەلى تەحنيكۋم مەكتەبىنەن وقۋ تاۋىسقاننان كەيىن چەرشەن اۋداندىق حالىق شيپاحاناسىنا كەلىپ قىزمەت ىستەيدى، قازىر شۇعىل قۇتقارۋ ٴبولىمىنىڭ تىرەكتى شيپاگەرى. ”اۋىلىم مەنى باۋلىدى، اۋىلداستاردىڭ سالاماتتىعىن قورعاۋ ەڭ باقىتتى ٴىس بولماق“، ـ دەدى ول.
”مۇعالىمدار سوناۋ حىبەيدەن كەلگەندە، ٴبىز نەگە ٴوز اۋىلىمىزدا قالمايمىز“؟ 2020 ـ جىلى چەرشەندىك بويجەتكەن ۋي شياۋيا ۇلكەن قالادا قىزمەت ىستەۋ ورايىنان باز كەشىپ، انا مەكتەبىنە قايتىپ ادەبيەت مۇعالىمى بولادى.
بۇگىنگى كۇندە ٴتىپتى دە كوپ جاس وقۋشىلار وقۋ ـ اعارتۋ بويىنشا كومەككە كەلگەن مۇعالىمداردىڭ ۇتىلامالى تاياقشاسىن الىپ، ۇيرەنگەن بىلىمدەرىمەن اۋىلدارىنا ۇلەس قوسۋدا.
