ياڭ شۋەچىڭ:
چيڭحۋا داشۋەسىنىڭ تۇلەگىنەن جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى تۇرۋدىڭ اتويشىسىنا دەيىن
شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ ٴتىلشىسى گۇڭ ليانكاڭ
ول چيڭحۋا داشۋەسىنىڭ تۇلەگى، ۇلت جويىلۋ حاۋپىنە ٴدوپ كەلىپ، تاعدىرى قىل ۇستىندە تۇرعان ساتتە، ول كوشەگە شىعىپ، جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى تۇرىپ وتاندى جويىلۋدان قۇتقارايىق دەپ ۇران سالدى؛ جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى سوعىس قولباسشىسى، جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى سوعىس جاعدايى مۇشكىل حالگە ٴتۇسىپ، مەملەكەت جەرى ىركەس ـ تىركەس قولدان كەتكەن تۇستا، ول تايسالماي حۋبەيدىڭ ورتا بولىگىندەگى اۋىل ـ قىستاقتارعا اتتانىپ، ”8 مىلتىقتى“ نەگىز ەتىپ جاۋدىڭ ارتقى شەبىندە پارتيزان قارۋلى كۇشتەرىن دامىتىپ، جاپون ارمياسى مەن قۋىرشاق ارميانى قايتا ـ قايتا جەڭىلىسكە ۇشىراتتى، مۇنى ٴومىرىنىڭ سوڭعى ساتىنە دەيىن جالعاستىردى.
ۋحان قالاسى حۋاڭپي رايونى مۋلانشان تاۋىنىڭ وڭتۇستىك بوكتەرىندە جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى سوعىستاعى قاھارمان قۇربان ياڭ شۋەچىڭ ماڭگىلىك ۇيقىدا جاتىر. ”وقىپ جۇرگەن كەزىمدە بۇرىنعى ساقا مەكتەپتەسىمىزدىڭ حيكاياسىن ەستىگەن ەدىم، بۇگىنگى كۇندە ونىڭ تۋعان جەرىنە كەلىپ قىزمەت ىستەپ، ونىڭ سول ٴبىر تاڭداۋىنىڭ ماڭىزىن ٴتىپتى دە ٴتۇسىندىم“، ـ دەدى حۋاڭپيدە نەگىزگى ساتى قىزمەتىنە قاتىناسىپ جاتقان چيڭحۋا داشۋەسىنەن وقۋ بىتىرگەن وقۋشى سۇن شيندي.
ياڭ شۋەچىڭ 1915 ـ جىلى حۋبەيدىڭ حۋاڭپيىندەگى يانزىگاڭ دەگەن جەردە كەدەي ديقان وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1934 ـ جىلى ياڭ شۋەچىڭ ۇزدىك ناتيجەمەن چيڭحۋا داشۋەسىنە قابىلدانادى. العاش چيڭحۋانىڭ مەكتەپ اۋلاسىنا قادام تاستاعان كەزدە، ول كەم ٴسوزدى، موماقان دا ۇياڭ بولاتىن، ساباقتان سىرتقى قيمىلدارعا تىم از قاتىناساتىن.
18 ـ قىركۇيەك وقيعاسىنان كەيىن، جاپون شاپقىنشىلارى حۋابەيدى تارتىپ الۋدى جەدەلدەتتى. الايدا گومين ۇكىمەتى ولارمەن قايتا ـ قايتا ىمىرالاسىپ، شەگىنشەكتەپ جول بەرىپ، جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى تۇرىپ وتاندى قۇتقارۋ قوزعالىستارىن ورشەلەنە تۇنشىقتىرىپ، سانسىز وتانشىل جاستىڭ جۇرەگىن اياۋسىز جارالادى.
”حۋابەي مۇنشاما كەڭ ـ بايتاق بولسا دا، مەكتەپتە الاڭسىز وقيتىن شارت ـ جاعداي قالمادى!“ 1935 ـ جىلى 9 ـ جەلتوقسان قوزعالىسى بۇرق ەتە ٴتۇستى، ياڭ شۋەچىڭ نەشە مىڭ وقۋشىمەن بىرگە اسكەر ـ ساقشىلاردىڭ قۇرساۋىن بۇزىپ ٴوتىپ، كوشەگە شىعىپ، جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى تۇرىپ وتاندى جويىلۋدان قۇتقارايىق دەپ ۇران سالدى. ىلە ـ شالا ول بەيپيڭ وقۋشىلار بىرلەستىگى ۇيىمداستىرعان وڭتۇستىككە اتتانعان ۇگىت ۇيىرمەسىنە قاتىناسىپ، ۇسكىرىك جەلدە قاسقايا ٴجۇرىپ، قۇمدى بوراندى ەلەڭ عۇرلى كورمەي، اۋىل ـ قىستاقتاردى جاياۋ كەزىپ، كەڭ ـ بايتاق اۋىل ـ قىستاققا وتاندى جويىلۋدان قۇتقارۋ ۇرىعىن سەپتى.
ۇلت زوبالاڭعا ۇشىراعان ساتتە، ول ”وقۋشىدان“ ”جاۋىنگەرگە“ وزگەردى. 1936 ـ جىلى ول جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنا مۇشە بولدى. ”توپتىق تالقى جۇرگىزىلگەن كەزدە سويلەپ وتىرعان ورنىنان تۇرىپ كەتىپ سويلەپ، ونان جۇرە ٴجۇرىپ سويلەپ، ۇنەمى كوپشىلىكتىڭ ىستىق ىقىلاسىن وياتادى ەكەن“. ياڭ شۋەچىڭنىڭ نەمەرە ۇلى ياڭ دۇڭميڭ ەسىنە الىپ بىلاي دەدى: بۇرىن ياڭ شۋەچىڭمەن قىزمەتتە بىرگە بولعان كوپتەگەن ساقا جولداستىڭ ٴبارى ونىڭ يدەيالىق اتتانىسقا كەلتىرۋ قىزمەتىنە توتەنشە جۇيرىك بولعاندىعىن ايتادى.
1937 ـ جىلى 7 ـ شىلدە وقيعاسى بۇرق ەتە تۇسكەننەن كەيىن، بەيپيڭ جاۋ قولىندا قالدى، ياڭ شۋەچىڭ 9 ـ ايدىڭ باس شەنىندە ۋحانعا بارىپ، جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى چاڭجياڭ بيۋروسى جاستار كوميتەتىنىڭ مۇشەسى، حۋبەي ولكەلىك (جۇمىسشىلار) كوميتەتى جاستار كوميتەتىنىڭ شۋجيى مىندەتىن وتەيدى. سول جىلى 12 ـ ايدا ول حۋبەي جاستار وتاندى قۇتقارۋ وداعىن قۇردى جانە وعان باسشىلىق ەتتى. بۇل ۇيىم بەينە لاۋلاعان وت ۇشقىنىنداي كوتەرىلە دامىپ، ادام سانى 50 مىڭنان اسىپ، ۋحانداعى جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى تۇرىپ وتاندى جويىلۋدان قۇتقارۋ قوزعالىسى ورلەۋىنىڭ ٴبىر ماڭىزدى كۇشىنە اينالدى.
بۇكىل ەلدە جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى تۇرۋ سوعىس ٴورتى لاۋلاپ، جاپون ارمياسى حۋاجۇڭعا ٴتونىپ كەلدى. 1938 ـ جىلى 8 ـ ايدا ۇيىمنىڭ بۇيرىعى بويىنشا ياڭ شۋەچىڭ حۋبەيدىڭ ورتا بولىگىنە اتتانىپ، جولداستارمەن تىزە قوسا وتىرىپ جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى تۇرۋ بازاسىن قۇردى. يىڭچىڭنىڭ شياجيامياۋ دەگەن جەرىندە ول جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى تۇرۋداعى 300دەن استام تىرەكتى كادردى باۋلىپ، حۋبەيدىڭ ورتا بولىگىندەگى جاۋ ارتقى شەبىندە قارۋلى كۇرەس جۇرگىزۋگە بەرىك ۇيىمدىق نەگىز قالادى.
يىڭچىڭعا حاۋىپ تونگەن ساتتە، ول ”قايىر تىلەسەك تە ٴبىر مىلتىق تابۋىمىز كەرەك“ دەگەن جاۋىنگەرلىك ۇندەۋ شىعارىپ، جەرگىلىكتى اۋداندىق پارتكومدى باستاپ قۇر قولدارىمەن كىرىسىپ، ”8 مىلتىق“ نەگىزىندە يىڭچىڭ اۋداندىق جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى پارتيزاندار اترەتىنىڭ 4 ـ تارماق اترەتىن قۇردى. 1939 ـ جىلى 6 ـ ايدا ”يىڭچىڭ اۋداندىق جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى پارتيزاندار اترەتىنىڭ“ نەگىزگى كۇشى وزگەرتىپ قۇرىلىپ، جاڭا 4 ـ ارمياعا قوسىلىپ، حۋبەيدىڭ ورتا بولىگىندەگى، حىناننىڭ وڭتۇستىگىندەگى قارۋلى كۇشتەرگە ٴبىر تۇتاس قولباسشىلىق ەتۋ جۇزەگە استى. ياڭ شۋەچىڭ كوپتەگەن قولباسشىلىق ماڭىزدى مىندەتىن وتەگەن، ول جاۋىنگەرلەرمەن اششى ـ تۇششىنى بىرگە تاتىپ، دالادا تاماقتانىپ، جاپان تۇزدە تۇنەپ، جاۋدىڭ ارتقى شەبىندە تاباندىلىقپەن پارتيزاندىق شايقاس جۇرگىزدى.
”ول كەزدە شارت ـ جاعداي جاپالى بولعاندىقتان ەكىنشى اعايىم بۇرگەگە تولعان كونە كيىم كيىپ، جاۋىنگەرلەرمەن بىرگە ٴبىر اۋىز تام ۇيدە قىسىلىسىپ وتىرىپ قىزمەت ىستەيدى ەكەن“. ياڭ شۋەچىڭنىڭ نەمەرە ۇلى ياڭ دۇڭميڭ بىلاي دەپ باياندادى: 1939 ـ جىلى اجەم ۇلىنىڭ يىڭچىڭدا قورعانىستا تۇرعاندىعىن بىلگەن سوڭ، ۇل ـ قىزدارىن ەرتىپ 6 كۇن جاياۋ جول ٴجۇرىپ ونى كورۋگە بارادى. قوسىننىڭ باستىعى بۇل وتباسىنداعىلاردىڭ كەدەيلىگىن كورىپ، ەشكىمگە بىلدىرمەي ياڭ شۋەچىڭنىڭ شەشەسىنىڭ قولىنا 2 كۇمىس تەڭگە ۇستاتادى. ياڭ شۋەچىڭ مۇنى بىلگەننەن كەيىن، شەشەسىنەن قايتارىپ بەرۋدى ٴوتىنىپ: ”قازىر قوسىنىمىزدا قيىنشىلىق بار، ۇيىمعا اۋرەشىلىك تاۋىپ بەرسەك بولمايدى“، ـ دەيدى.
1942 ـ جىلى 8 ـ ايدا ياڭ شۋەچىڭ جاڭا 4 ـ ارميا 5 ـ شى حۋبەي - انحۇي بيڭتۋانىنىڭ جىڭۋيى مىندەتىن قوسىمشا وتەپ، قوسىندى باستاپ حۋبەيدىڭ وڭتۇستىگىندە جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى بازا قۇردى. اۋىلى حۋاڭپيدەن وتكەن كەزدە، ول جاستاردى اسكەرگە قاتىناسۋعا جۇمىلدىردى. ۇيىنە قونعان كۇنى كەشتە شەشەسى وعان ەرتەرەك باس قۇراپ ۇيلەنۋدى ايتادى، ٴبىراق ول: ”بۇكىل مەملەكەت ٴالى ازات بولمادى، باس قۇراۋدى ويلايتىن قايداعى كوڭىل كۇي“؟ ـ دەيدى ٴارى ۇيىندەگىلەرگە: ”جەڭىسكە جەتكەننەن كەيىن، ٴسوز جوق، سەندەردى ۋحانعا الىپ بارىپ باس قوساتىن بولامىز“، ـ دەپ ۋادە بەرەدى. الايدا ۇزاق ۋاقىتتىق جاپالى سوعىس تۇرمىسى مەن وقۋداعى كەزىندە شالدىققان وكپە اۋرۋى ونىڭ دەنساۋلىعىن قۇرتىپ تىندى. 1944 ـ جىلى 3 ـ ايدا ياڭ شۋەچىڭ دا ـ ۋشان تاۋىنداعى گاۋجياۋادا ناۋقاستان قايتىس بولدى، سول جىلى نەبارى 29 جاستا ەدى.
جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى سوعىس جەڭىسكە جەتكەننەن كەيىن، قاھارماننىڭ سۇيەگى تۋعان جەرىنە اپارىپ جەرلەندى. بۇگىنگى كۇندە حۋاڭپيدە ٴار رەتكى چيڭميڭ كۇنى، ”1 ـ شىلدە“ سياقتى اتاۋلى كۇندەردە ياڭ شۋەچىڭنىڭ قابىر باسىنا بارىپ ازا بىلدىرەتىن جۇرتشىلىقتىڭ اياعى ۇزىلمەيدى. ”ٴداۋىر ۇقساماعانىمەن، وتان ٴۇمىتىن اقتاۋ ادال نيەتى تامىرلاس بولىپ جالعاسىپ كەلەدى. اۋىل ـ قىستاقتى گۇلدەندىرۋدە نەگىزگى ساتى الدىڭعى شەپ سانالادى، مەن وسى ارمان ـ مۇراتىمدى ەگىنجاي، اتىز باسىمەن توعىستىرىپ، اۋىلداستار ٴۇشىن كوپتەپ ناقتى ٴىس ىستەيمىن“، ـ دەدى سۇن شيندي.
(شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 7 ـ ايدىڭ 14 ـ كۇنى ۋحاننان بەرگەن حابارى)
