وسى جازدىق دەمالىستا حوتان اۋدانى بۇزاق اۋىلى توقۇلا قىستاعىنىڭ تۇرعىنى ٴماتباقى تۇرسۇنماتتىڭ وتباسى شاتتىققا شومدى. ”بالام شينجياڭ رايون ٴىشى ورتالاۋ كلاسىنا قابىلدانىپ، شارت ـ جاعدايى ٴتىپتى دە جاقسى جەرگە بارىپ وقيتىن بولدى، ٴبىز ەرەكشە قۋانىشتامىز“، ـ دەدى ٴماتباقى.
ٴماتباقىنىڭ 3 بالاسى بار، ۇلكەن ۇلى بيىل ەمتيحان بەرىپ قارامايلى قالالىق 10 ـ ورتا مەكتەپكە قابىلداندى، كىشى ۇلى اۋىلدىق باستاۋىش مەكتەپتە وقيدى، كەنجە قىزى وقۋ باستاعاننان كەيىن بالاباقشاعا كىرەدى.
”3 بالام ۇيگە جاقىن جەردە وقۋعا ٴتۇستى، بالاباقشاعا كىردى، بارلىعى تەگىن وقيدى، مەكتەپتىڭ شارت ـ جاعدايى مەنىڭ كىشكەنە كەزىمدەگىدەن الدەقايدا جاقسى، وقىتۋشىلاردىڭ بارلىعى جوعارى مەكتەپتەن وقۋ تاۋىسقاندار“. ٴماتباقى بالالارىنىڭ بولاشاقتا داشۋەدە وقىپ، قوعامعا جارامدى ادام بولۋىن ٴۇمىت ەتتى.
بۇگىنگى تاڭدا شينجياڭنىڭ اۋىل ـ قىستاقتارىندا ٴماتباقى سياقتى اتا ـ انالار بارعان سايىن كوبەيدى، ولار وقۋ ـ اعارتۋعا ٴمان بەرىپ، بالالارىنىڭ ەسەيىپ ـ ەرجەتۋىنە، دامىپ جەتىلۋىنە نازار اۋدارىپ، بالالارىنىڭ اناعۇرلىم جوعارى ٴبىلىم وردالارىنا قابىلدانۋىن اۋلەتىنىڭ ماقتانىشى ەتتى.
”وقۋ ـ اعارتۋ ساپاسى بارعان سايىن جاقسارىپ كەلەدى، اتا ـ انالاردىڭ وقۋ ـ اعارتۋ ۇستانىمىندا ٴتۇبىرلى وزگەرىس تۋىلۋدا، اتا ـ انالار دا مەكتەپتىڭ قىزمەتىنە ەرەكشە قولداۋ كورسەتىپ، سەلبەسۋدە“. حوتان اۋدانى بۇزاق اۋىلى 1 ـ سەنترلى باستاۋىش مەكتەبىنىڭ باستىعى جاۋ شۋاڭبيڭنىڭ وقىتۋشىلىقپەن شۇعىلدانعانىنا 15 جىل بولدى، قىزمەتكە جاڭا قاتىناسقان كەزىندە، وقۋ باستالعاننان كەيىن وقىتۋشىلاردىڭ اتىز باسىنا بارىپ وقۋشىلاردى ىزدەپ، بالالاردىڭ وقۋعا ٴساتتى ٴتۇسۋى ٴۇشىن اتا ـ انالارعا يدەيالىق قىزمەت ىستەيتىندىگى ونىڭ ٴالى ەسىندە.
”قازىر وقۋ باستالعانداعى تىزىمدەلۋ سالىستىرماسى %100كە جەتتى، بيىل مەكتەبىمىزدەن 110 وقۋشى شينجياڭ رايون ىشىندەگى ورتالاۋ مەكتەپ كلاستارىنا قابىلداندى“. وسىنى اۋىزعا العاندا، جاۋ شۋاڭبيڭ ايرىقشا ماقتانىشپەن بىلاي دەدى: ”مەكتەبىمىزدە ٴوز اۋىلىمىزدىڭ بالالارى عانا وقىپ جاتقان جوق، كورشىلەس اۋىل ـ قالاشىقتارداعى قىستاق تۇرعىندارى دا بالالارىن مەكتەبىمىزدەن وقىتقىسى كەلەدى“.
حوتان اۋدانى بۇزاق اۋىلىنداعى وتباسىلارى مەن مەكتەپتىڭ وزگەرىسى شينجياڭنىڭ مىندەتتى وقۋ ـ اعارتۋمەن جاپپاي قامتۋىنىڭ ىقشام كورىنىسى.
70 جىلدىڭ الدىندا شينجياڭدا وقۋ جاسىنداعى بالالاردىڭ وقۋعا ٴتۇسۋ مولشەرى %20كە جەتپەيتىن، ساۋاتسىزدىق مولشەرى %90 بولاتىن. توپىراق ٴۇي، جۇپىنى پارتا، ٴبىر قوراپ بور، ٴبىر قارا دوسكا... بۇل دەرلىكتەي اۋىل ـ قىستاق مەكتەپتەرىنىڭ وقىتۋ شارت ـ جاعدايىنىڭ ناقتى كورىنىسى ەدى.
نىلقى اۋداندىق وزەن ورتا مەكتەبىندە كەزىندەگى كونە مەكتەپ ۇيلەرىنىڭ ورنىن يقۋاتى تولىق وقىتۋ عيماراتى، ولشەمدەنگەن دەنە تاربيە الاڭى جانە وسىزاماندانعان تۇرمىس قۇرىلعىلارى باستى. ۇعىسۋعا قاراعاندا، سوڭعى 5 جىلدا نىلقى اۋدانى 200 ميلليون يۋاننان استام قارجى قوسىپ، جاڭادان 45155.93 شارشى مەترلىك مەكتەپ ٴۇيىن سالدى، وقىتۋ شارت ـ جاعدايى كورنەكتى جاقساردى.
70 جىلداعى وزگەرىستە بۇكىل شينجياڭنىڭ جەر ـ جەرىندەگى ورتا، باستاۋىش مەكتەپتەردىڭ قاتتى بولشەك شارت ـ جاعدايى دەڭگەيى جوعارىلاپ قانا قويماي، وقىتۋ ساپاسى دا كۇرت جوعارىلاپ، وقۋ ـ اعارتۋ بويىنشا قىزمەت وتەۋ اناعۇرلىم ٴادىل، قولجەتىمدى بولدى.
ورتا مەكتەپ ەمتيحانىنداعى 5 ساباقتىڭ جالپى ورتاشا ٴنومىرى جاعىندا وڭتۇستىك شينجياڭ بويىنشا ٴبىرىنشى ورىندى يەلەدى، ادەتتەگى جوعارى مەكتەپ ەمتيحانىندا تولىق كۋرس ٴنومىر شەگىنە جەتۋ مولشەرى وڭتۇستىك شينجياڭ بويىنشا ماڭداي الدى ورىندى يەلەدى، مەملەكەتتىك ەرەكشە وقۋ ـ اعارتۋ رەفورماسى تاجىريبە رايونى بولىپ تۇراقتاندىرىلدى... سوڭعى جىلدارى اقسۋ ايماعى ”وقۋ ـ اعارتۋعا قولايلى“ اقسۋ قۇرۋ نىسانا مىندەتىن العا قويىپ، نازاردى وقۋ جاسىنداعى بالالاردىڭ بالاباقشاعا كىرۋ قاجەتىن قاناعاتتاندىرۋعا شوعىرلاندىرىپ، مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە بايلىعىنىڭ ورنالاسىمىن ۇزدىكسىز ساپالىلاندىرىپ، مەكتەپكە دەيىنگى 3 جىلدىق تەگىن وقۋ ـ اعارتۋمەن جاپپاي قامتۋدى جۇزەگە اسىرىپ، جالپىعا ٴتيىمدى بالاباقشالاردىڭ قامتىمى %93.5كە جەتىپ، مەملەكەتتىڭ ولشەمىنەن الدەقايدا جوعارى بولدى. جەرگىلىكتى ورىن 98 وقۋ ـ اعارتۋ توبىنداعى مىندەتتى وقۋ ـ اعارتۋ ساتىسىنداعى 587 مەكتەپتى ماتاۋ ۇلگىسىمەن دامىتۋدى ىلگەرىلەتىپ، بۇكىل شينجياڭدا امبەباپ ورتا مەكتەپتى (كلاس) الدىمەن سىناق رەتىندە اشىپ، بۇكىل شينجياڭدا مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەدەن تولىق ورتا ساتىسىنا دەيىن تولىق قامتىعان ەرەكشە وقۋ ـ اعارتۋ جۇيەسىن قۇرىپ، ساپا تاربيەسىن ورىستەتۋدەن شەبەرلىك ۇيرەنۋىن ۇيىمداستىرۋعا دەيىن بىردە ـ بىرەۋىن قاعىس قالدىرمادى، مۇگەدەك بالالاردىڭ وقۋعا ٴتۇسۋ مولشەرىن %99كە جەتكىزدى.
جاستار مەن ورتا جاستاعىلار اراسىنداعى ساۋاتسىزدىقتى جويۋدان وقۋدان قول ٴۇزۋدى تىزگىندەپ، وقۋعا ٴتۇسۋدى قامتاماسىز ەتۋمەن جاپپاي قامتۋعا دەيىن، 9 جىلدىق مىندەتتى وقۋ ـ اعارتۋدى جالپىلاستىرۋدان مىندەتتى وقۋ ـ اعارتۋدىڭ ساپالى، بىركەلكى دامۋعا قادام تاستاۋىنا دەيىن 70 جىلدان بەرى، اسىرەسە، پارتيا 18 ـ قۇرىلتايىنان بەرى، شينجياڭ مىندەتتى وقۋ ـ اعارتۋ بويىنشا ەمتيحانسىز، جاقىن ماڭدا وقۋعا تۇسۋمەن جاپپاي قامتۋدى جالپى بەتتىك ىلگەرىلەتىپ، وقۋدان قول ٴۇزۋدى تىزگىندەپ، وقۋعا ٴتۇسۋدى قامتاماسىز ەتۋدى قاراستى جەر باسقارۋ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتىپ، ىلەسىپ كەلگەن پەرزەنتتەردىڭ، ۇيدە قالعان بالالاردىڭ جانە مۇگەدەك بالالاردىڭ وقۋعا ٴتۇسۋىن قامتاماسىز ەتۋدى الدىمەن ويداعىداي ىستەدى، قازىر بۇكىل رايونىمىزدا 9 جىلدىق مىندەتتى وقۋ ـ اعارتۋدىڭ بەكەمدەلۋ مولشەرى %99كە جەتىپ، بۇكىل ەلدىڭ سول تۇستاعى ورتاشا دەڭگەيىنەن 3.2 پايىز جوعارى بولدى. قالاعا كىرىپ جۇمىس ىستەۋشىلەردىڭ ىلەسىپ كەلگەن پەرزەنتتەرىنىڭ ۇكىمەت باسقارۋىنداعى مەكتەپتەردە وقۋ سالىستىرماسى %99.16 بولىپ، بۇكىل ەلدىڭ سول تۇستاعى ورتاشا دەڭگەيىنەن 8.26 پايىز جوعارى بولدى.
ەندى بىرنەشە كۇننەن كەيىن زۇلپىقار مامەتالي ٴبىر ٴۇيلى جاننىڭ ٴۇمىتىن ارقالاپ قاشقاردان اتتانىپ جۇڭگو حالىق قوعام حاۋىپسىزدىگى داشۋەسىنە بارىپ، ستۋدەنتتىك ٴومىرىن باستايدى. ”بەيجيڭگە تۇڭعىش رەت بارماقشىمىن، ەڭ كورگىم كەلەتىنى تيان ـ انمىن!“ ونىڭ سوزىنەن ارمان ـ تىلەگى اڭعارىلىپ تۇردى.
قازىر شينجياڭدا ەڭ جاقسى قۇرىلىس — مەكتەپ، ەڭ كوركەم كورىنىس — مەكتەپ اۋلاسى. وقۋ ـ اعارتۋدىڭ دامۋى ”وقيتىن مەكتەپ بولۋدان“ ”جاقسى مەكتەپتەن وقۋعا“ قاراي قادام تاستاۋدا، وڭىرلەر، قالا ـ اۋىلدار، مەكتەپتەر اراسىنداعى جانە قاۋىمدار اراسىنداعى وقۋ ـ اعارتۋ پارقى ساياساتتىق قولداۋ، سيفرلى قۋات ۇستەۋ جانە بايلىقتى ساپالىلاندىرۋ بارىسىندا ۇزدىكسىز ازايدى. زۇلپىقار سياقتى ٴتىپتى دە كوپ بالا وقۋ ـ اعارتۋ ارقىلى تاعدىرىن وزگەرتىپ، مۇراتىن جۇزەگە اسىرىپ، مەملەكەتتىڭ بولاشاق دامۋىنىڭ تىرەگى بولار ازاماتتارعا اينالۋدا.
