انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى يۇي شي
ٴۇرىمجى اۋدانى شۇيشيگوۋ قالاشىعى مورگوۋ ورتا مەكتەبىنىڭ وسىزاماندانعان وقىتۋ عيماراتى. □ سۋرەتتى گۋ شينشياڭ تۇسىرگەن
شينجياڭ سۋرەت قويماسىنداعى سارعايعان ٴبىر پارشا كونە سۋرەت ٴۇرىمجى اۋدانى شۇيشيگوۋ قالاشىعى مورگوۋ ورتا مەكتەبىنىڭ ”بالالىق“ كەزىن جاندى قايتا كوز الدىعا ەلەستەتتى: ۇلكەن تاۋدىڭ قىلتانسىز ەتەگىندە، پىشەندىكتە جەر باۋىرلاعان جاتاعان ۇيلەر، ال ونىڭ ار جاعىنداعى بوس جەردە جۇرەلەپ قورالانىپ وتىرعان وقۋشىلار ٴجىپ سەكىرۋ جارىسىن كورىپ وتىر.
”بۇرىنعى ماشاقاتتى شارت ـ جاعدايدى ەسكە الىپ، ودان قازىر بالالاردىڭ ەڭسەلى دە جارىق كلاستارى مەن كورىكتى مەكتەپ اۋلاسىن كورىپ، تەبىرەنبەي تۇرا المايمىن“، ـ دەدى 8 ـ ايدىڭ 27 ـ كۇنى مورگوۋ ورتا مەكتەبىنىڭ زەينەتكە شىققان وقىتۋشىسى قۇمارقان بالتاقان.
77 جاستاعى قۇمارقان مەن ونىڭ جۇبايى زاعيلا ساكەي ەكەۋى دە مورگوۋ ورتا مەكتەبىنىڭ وقىتۋشىسى، ولاردىڭ ەسىندە وسى مەكتەپتىڭ تۇلەۋ بارىسى تەرەڭ ورىن العان.
1933 ـ جىلى ٴۇرىمجى اۋدانىنىڭ نانشان توپقاراعاي اۋماعىندا مالشى پەرزەنتتەرىن ٴبىلىم الۋ ورايىنا يە ەتۋ ٴۇشىن، سول كەزدەگى اشىق ويلى، العاباسار ادامدار جەرگىلىكتى حالىقتى اعاش كەسىپ ٴۇي سالىپ، ۇستەل ـ ورىندىق جاساۋعا جۇمىلدىردى. تەز ارادا تاۋ قۇشاعىندا ”توپقاراعاي باستاۋىش مەكتەبى“ سالىندى.
سول كەزدە مەكتەپ ۇيلەرىنىڭ جان ـ جاعىنان جەل ازىناپ، توبەسىنەن سۋ ٴوتىپ، جازدا ىستىق، قىستا سۋىق بولا تۇرسا دا، وقۋشىلار نەشە ون كيلومەتر شالعايدان اتپەن كەلىپ ساباق وقيتىن. بالالاردىڭ ٴبىلىم قۋعان ماشاقاتىن كورگەن وقىتۋشىلار ىرىقتىلىقپەن اتقا ٴمىنىپ شەت ـ شالعايداعى مال فەرمالارىنا بارىپ وقىتۋ جۇرگىزدى. سوندىقتان دا ”توپقاراعاي باستاۋىش مەكتەبى“ ”كوشپەلى باستاۋىش مەكتەپ“ دەپ تە اتالدى.
1956 ـ جىلى مال شارۋاشىلىق رايونىنداعى بالالاردىڭ اناعۇرلىم ساپالى وقۋ ـ اعارتۋ بايلىعىنان يگىلىكتەنۋىنە مۇمكىندىك جاساۋ ٴۇشىن، پارتيا مەن ۇكىمەت مەكتەپتى شۇيشيگوۋ قالاشىعى مورگوۋ قىستاعىنداعى تاۋ ەتەگىنە كوشىرىپ، قۇيما كەسەكتەن مەكتەپ ۇيلەرىن سالىپ، مورگوۋ ورتالاۋ مەكتەبىن قۇردى. وقىتۋ ٴتاسىلى كوشپەلىدەن ٴبىر ورىنعا تۇراقتانىپ، وقۋدان قول ۇزگەن كوپتەگەن مالشى پەرزەنتىن وقىتۋشىلار ساباقحاناعا قايتارىپ اكەلدى. 1974 ـ جىلى مەكتەپ تولىق ورتا كلاسىنا وقۋشى قابىلداي باستادى، بالالاردىڭ كىتاپ وقىعان داۋىسى تاۋ اڭعارىندا جاڭعىرىپ، نانشان مال شارۋاشىلىق رايونىنداعى اسەرلى كورىنىسكە اينالدى.
قۇمارقاننىڭ ەسىندە مەكتەپ ۇيلەرىن قارلى بوران جەمىرىپ، تاعانى وتىرىپ كەتۋ، قابىرعا تام جارىلۋ، توبەدەن سۋ ٴوتۋ سياقتى جاعدايلار ۇنەمى تۋىلاتىن، قيقاڭداعان ۇزىن ورىندىقتان ٴسال ابايلاماسا قۇلاپ قالاتىن. كۇن اشىق كەزدەرى شاڭى اسپانعا ۇشىپ، جاۋىن جاۋعان كۇندەرى بارلىق جەر لايساڭ جاتۋشى ەدى. كۇز كىرگەندە وقىتۋشى ـ وقۋشىلار تاعى بىرگە وتىن تەرىپ، كومىر تاسيتىن. قىستا كومىردىڭ كۇلى ۇشىپ، وقۋشىلاردىڭ بەت ـ اۋزىن قاراقوجالاق باسىپ جۇرەتىن. وقىتۋشى بايلىعى ەرەكشە تاپشى بولعاندىقتان ٴبىر وقىتۋشى بىرنەشە كلاسقا ساباق بەرىپ، نەشە ٴتۇرلى ساباق ٴوتىپ، زەيىنى شوعىرلانباي بىتىراپ، وقىتۋ ساپاسىن جوعارىلاتا الماۋشى ەدى.
”شارت ـ جاعداي جاپالى بولعانىمەن، وقىتۋشى ـ وقۋشىلار ەشقاشان باز كەشپەدى“. قۇمارقان بىلاي دەدى: ول كەزدە جۇيەلى دەنە تاربيە الاڭى بولماعاندىقتان دەنە تاربيە ساباعى بوس جەردە وتىلەتىن، جابدىق تاپشى بولعاندىقتان وقىتۋشى ـ وقۋشىلار تاۋىقتىڭ جۇنىنەن تەپكىش جاساپ، كەرپىشتەن ۇستەل دوپ تەكشەسىن تۇرعىزدى، كوپشىلىكتىڭ بىرگە قۇلشىنۋىندا مەكتەپ اۋلاسىندا كۇلكى ۇزىلمەدى.
كوزدى اشىپ ـ جۇمعانشا 2005 ـ جىل جەتىپ كەلدى. پارتيا مەن مەملەكەتتىڭ ساياسات، قارجى جاعىندا بار كۇشپەن قولداۋىندا، مورگوۋ ورتا مەكتەبى كورىنىسى كوز سۇرىندىرەتىن شۇيشيگوۋ قالاشىعىنا كوشىرىلدى، كەزىندەگى ”قۇيما كەسەكتەن سالىنعان مەكتەپ اۋلاسى“ وسىزاماندانعان مەكتەپ اۋلاسىنا وزگەرىپ، يەلەگەن جەر اۋدانى 66 مىڭ شارشى مەتر، قۇرىلىس اۋدانى 15 مىڭ 300 شارشى مەترگە جەتتى.
شۇيشيگوۋ قالاشىعىنا كوشىرىلگەننەن كەيىن، مورگوۋ ورتا مەكتەبى نانشاننىڭ وزگەشە قار ـ مۇز بايلىعىنا جانە جاعراپيالىق باسىمدىعىنا سۇيەنىپ، كونكي تەبۋ، شاڭعى تەبۋ سياقتى دەنە تاربيە نىساندارىن ساباقحاناعا ەنگىزىپ، قار ـ مۇز ەرەكشە ساباعى جۇيەسىن ورناتىپ، وقۋشىلاردىڭ ارتىقشىلىعىنا ساي وزگەشە باۋلۋ جوسپارىن جاساپ، قار ـ مۇز سپورتى ەرەكشە كلاسىن قۇرۋدى بەلسەنە ىلگەرىلەتتى.
2019 ـ جىلى مورگوۋ ورتا مەكتەبى وقۋ ـ اعارتۋ مينيسترلىگى جاعىنان ”مەملەكەتتىك جاس وسپىرىمدەر مەكتەپ قار ـ مۇز سپورتى ەرەكشە مەكتەبى“ بولىپ بەلگىلەندى؛ 2024 ـ جىلى اۆتونوميالى رايوننىڭ ادەتتەگى ورتا مەكتەپ قار ـ مۇز سپورتى ەرەكشە كلاسىن قۇرۋ بەكىتۋىن الدى. دوڭگەلەكتى كونكي كومانداسى، جىلدام سىرعاناۋ كومانداسى، تاۋ شاڭعى كومانداسى سياقتىلار ٴتۇرلى جارىستاردا تاماشا ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدى.
قازىر مورگوۋ ورتا مەكتەبىندە 140تان استام وقىتۋشى، 1000نان استام وقۋشى بار، وسىزاماندانعان وقىتۋ عيماراتى، تاجىريبە عيماراتى، جاتاق عيماراتى جانە دەنە تاربيە سارايى سياقتىلار سالىندى ٴارى سپورت الاڭى، باسكەتبول الاڭى، تور دوپ الاڭى سياقتى كاسىپتىك الاڭدار قۇرىلىپ، قۇرىلعىلارى كەمەلدى، ەرەكشەلىگى ايقىن تولىق كۇندىك تۇزىمدەگى جاتاقتى تولىق ٴتۇزىمدى ورتا مەكتەپكە اينالدى.
”مەكتەپتىڭ دامۋى ٴار دارەجەلى پارتكوم مەن ۇكىمەتتىڭ ۇزاق ۋاقىتتان بەرگى ايرىقشا ٴمان بەرۋىنەن جانە ٴۇرتىس ۇسىنىلىم قوسۋىنان ايرىلا المايدى، سونىمەن بىرگە پارتيانىڭ وقۋ ـ اعارتۋ جاعىندا حالىقتى يگىلىككە كەنەلتۋ ساياساتىنىڭ نەگىزگى ساتىدا تياناقتانىپ تامىر تارتقاندىعىنىڭ ايعاعى“، ـ دەدى مورگوۋ ورتا مەكتەبىنىڭ ورىنباسار مەكتەپ باستىعى گۋ شينشياڭ.
