انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى شيە حۇيبيان
”ماقتا وندىرىسىندە دۇنيە ٴجۇزى جۇڭگوعا، جۇڭگو شينجياڭعا قارايدى“. بۇل تەك ٴبىر اۋىز القاۋ عانا ەمەس، ونان دا ماڭىزدىسى، ناقتى قۋاتتىڭ ايگىلەنۋى: جۇڭگونىڭ ماقتا ٴونىمى دۇنيە ٴجۇزىنىڭ تورتتەن بىرىنە تاياۋىن يەلەيدى، بۇكىل مەملەكەتتىڭ %90تەن استام ماقتاسى شينجياڭدا وندىرىلەدى.
70 جىلعا قايىرىلا قاراساق، وزگەرىس جەر مەن كوكتەي _ جاڭا جۇڭگو قۇرىلعان العاشقى مەزگىلدە شينجياڭ ماقتاسى تەك 500 مىڭ مۋدان استام ەگىس اتىزىنا بىتىراندى ورنالاسىپ، تازا ماقتانىڭ ورتاشا مۋ باسىندىق ٴونىمى 12 كيلوگرامعا جەتپەي، اۋەلى، ٴوزىن ـ ٴوزى قامداۋى دا قيىن ەدى. بۇگىندەرى شينجياڭ ماقتاسىنىڭ جالپى ٴونىمى بۇكىل ەل بويىنشا اعالاپ الدا جۇرۋمەن قويماي، ۇزىن تالشىقتى ماقتانىڭ ساپاسى، ٴتىپتى، دۇنيە جۇزىندەگى وزىق ورەگە جەتتى، سونداي ـ اق ”ٴبىر تال تۇقىمنان ٴبىر پار كيىمگە“ دەيىنگى تۇتاس كاسىپ سالاسى تىزبەگى جۇيەسى قالىپتاسىپ، وڭدەلمەگەن ماقتانى دەربەس مەڭگەرۋ جۇزەگە اسىرىلدى.
بۇگىندەرى تيانشان الابىنداعى كوسىلگەن كەڭ ـ بايتاق ماقتا اتىزىندا الىستان اڭعاراتىن ۇشقىش اپپارات جەر ـ كوكتى شارلادى، ۇلكەن ساندى مالىمەت جۇيەسى ماقتانىڭ ٴوسىپ ـ جەتىلۋ جاعدايىنا تالداۋ جاسادى، سۋ مەن تىڭايتقىش زەردەلى جۇيە ارقىلى دالمە ـ ٴدال تامشىلاتىپ سۋارىلدى... ”ەڭكەيىپ ماقتا تەرۋدەي“ جاپا ـ ماشاقاتتان ”ساۋساق ۇشىمەن ماقتا ەگەتىن“ وسىزاماندانعان تيپ جاڭالاۋعا دەيىن سان ۇرپاق ماقتاشىلار مەن عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرلەرى ۇزدىكسىز كۇرەس جۇرگىزىپ، ”شينجياڭ ماقتاسىن“ شينجياڭنىڭ وسى زامانعى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىن ايگىلەيتىن جارقىن تانىسقىعا اينالدىردى.
8 - ايدىڭ 10 - كۇنى ماناس اۋدانى باۋجياديان قالاشىعىنداعى ماقتانىڭ ٴوسۋى كوڭىلدەگىدەي بولعان جوعارى ولشەمدى ەگىس اتىزىنا بيىكتەن كوز جىبەرگەندە. سۋرەتتى انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى زوۋ ي تۇسىرگەن
ەڭكەيىپ ماقتا تەرۋدەن تۇتاس بارىستى ماشينالاندىرۋعا دەيىن
”ماقتا تەرگەندە اشىلعاندارىن تەرۋ كەرەك، ماقتا جاپىراعىن ارالاستىرۋعا بولمايدى. تەرىپ بولعان سوڭ، تىرناقتىڭ اراسىنا ماقتا ۇلپاسى تولىپ قالىپ، كەشتە ۇيىقتاعاندا قولىمىزدى جۇما الماي قالامىز“. شايار اۋدانىنداعى 72 جاستاعى ماقتاشى ابدۇراحمان مامەت وتكەن عاسىردىڭ 80 ـ جىلدارىنداعى ماقتا تەرۋ جاعدايىن ەسكە العاندا، ەرىكسىز الاقانىن ۋقالادى.
ول كەزدە تۇتاس شينجياڭداعى ماقتا ەگىلگەن جەر اۋماعى مولشەرمەن 3 ميلليون مۋ، تازا ماقتانىڭ مۋ باسىندىق ٴونىمى شامامەن 30 كيلوگرام بولاتىن، تۇقىم سىڭىرۋدەن ٴونىم جيناۋعا دەيىن تۇگەلدەي ادام كۇشىنە سۇيەنەتىن. ٴبىر ەڭبەككۇش شىجىعان كۇندە كۇنىنە 10 نەشە ساعات ەڭكەيىپ ەڭبەك ىستەسە، ەڭ كوپ بولعاندا 50 كيلوگرام تۇقىمدى ماقتا تەرەتىن. ەڭكەيىپ ماقتا تەرىپ، ماقتا ساباعىن ارقالاپ، ٴبىر ماۋسىمدىق ماقتانى تەرىپ بولعاندا، كوپتەگەن ماقتاشى بەلىن جازا الماي قالاتىن _ بەل ـ ومىرتقا سۇيەگىنىڭ سىرتقا قاراي تومپايۋى ولاردى مازالايتىن ”كاسىپتىك اۋرۋعا“ اينالعان.
وسىنداي جاپا ـ ماشاقات الدىندا رەفورما تۇقىمى جىم ـ جىرت ٴبۇر جارا باستادى. وتكەن عاسىردىڭ 80 ـ جىلدارىنىڭ ورتا، سوڭعى مەزگىلىندە شينجياڭنىڭ ەكونوميكالىق دامۋ ستراتەگياسىندا رەتتەلۋ باستالدى. ماقتا كاسىبى سالاسىنىڭ وسىزاماندانا دامۋىنا بايلانىستى، تۇتاس بارىستى ماشينالاندىرۋ سىندى عىلىم ـ تەحنولوگيادان قامال الۋ بۇرىن بولىپ كورمەگەن دارەجەدە كۇشەيىپ، ماقتانى ماشينامەن جيناۋدى جۇزەگە اسىرۋ وزەكتى قامال الۋ نىساناسىنا اينالدى.
اۆتونوميالى رايوننىڭ ماقتا كاسىپ سالاسى تەحنولوگياسى جۇيەسىندەگى باس عالىم، اۆتونوميالى رايوندىق اۋىل شارۋاشىلىق عىلىم اكادەمياسى ماقتا زەرتتەۋ ورنىنىڭ زەرتتەۋشىسى لي شۋەيۋان بىلاي دەپ تانىستىردى: ماشينامەن ماقتا جيناۋدى جۇزەگە اسىرۋداعى ماڭداي الدى قيىن ماسەلە ماشينامەن جينالعان ماقتانىڭ سورتىن جاقسارتۋ. ٴداستۇرلى ماقتا سورتىنىڭ ماقتا ساباعى ٴبىرشاما الاسا، ٴبىرىنشى قاۋاشاق بۇتاعى الاسا، ساباق ٴپىشىنى ىقشام، قاۋاشاق جارۋى شوعىرلى ەمەس، ماقتا قاۋاشاعىنىڭ ۇلپا مولشەرى از ٴارى ۇلپاسى وڭاي تۇسەتىن، ماشينامەن جيناعاننان كەيىن ماقتادا ارالاسپا زات كوپ بولىپ، ٴونىم مولشەرى مەن ساپاسى اۋىر دارەجەدە تومەندەپ، ماشينامەن جينالعان ماقتا كەزىندە ”قوقسىق ماقتا“ دەپ قارالعان.
20 جىلعا جۋىق تۇقىم جەتىلدىرۋدەن قامال الۋ ارقىلى لي شۋەيۋان ۇجىمى الدىمەن ماشينامەن جينالاتىن ماقتا جونىندەگى اۋىل شارۋاشىلىق تەحنيكاسىنىڭ سيپاتى مەن قۇرىلىمىن باعالاۋ جەرگىلىكتى ولشەمىن جاساپ، ماشينامەن جيناۋ تالابىنا ۇيلەسەتىن ”ەرتە جەتىلەتىن، ٴبىرىنشى قاۋاشاعىنىڭ بيىكتىگى 20 _ 18 سانتيمەتر كەلەتىن، جاپىراعى ٴتۇسۋ، جاپىراق تاستاۋ ەرەكشەلىگى جاقسى، قاۋاشاق جارۋى شوعىرلى، ماقتا قاۋاشاعىنىڭ ۇلپا مولشەرى كوپ“ سىندى يۋانميان 11 ـ ٴنومىرلى ماشينامەن جينالاتىن ماقتا سىندى سورتتى تاڭداپ جەتىلدىردى.
”وسىنداي سورت، سونداي ـ اق ماشينامەن جيناۋ، ەگۋ ۇلگىسى جانە حيميالىق جولمەن مەڭگەرىپ، تۇزەۋ تەحنولوگياسى ارقىلى ماشينامەن جيناۋداعى شەشۋشى قيىن ماسەلەلەردى شەشتىك“، ـ دەدى لي شۋەيۋان.
1996 ـ جىلى شەتەلدەن ەنگىزىلگەن ماقتا جيناۋ ماشيناسى شىحىزىدا سىناق رەتىندە ماقتا جيناپ، شينجياڭدا ماقتانى ماشينامەن جيناۋعا ٴۇمىت ۇشقىنىن الا كەلدى. وسىدان كەيىنگى 20 نەشە جىلدا ماقتا جيناۋ ماشيناسىن ەنگىزۋدەن ەلىمىزدە وندىرىلگەن ماقتا جيناۋ ماشيناسىن دەربەس جاڭالىق اشا زەرتتەپ شىعارۋعا دەيىن، ٴىشىنارا بۋىنداردى ماشينالاندىرۋدان تۇتاس بارىستى ماشينالاندىرۋعا دەيىن شينجياڭ ماقتا ٴوندىرىسىن ماشينالاندىرۋ جاعىندا قارىشتاپ دامۋدى جۇزەگە اسىردى: 2005 ـ جىلى ماشينامەن جيناۋ مولشەرى %5كە جەتپەيتىن، 2015 ـ جىلى %30 شاماسىنا ٴبىر ـ اق كوتەرىلىپ، 2024 ـ جىلعا كەلگەندە تۇتاس بارىستى ماشينالاندىرۋ مولشەرى %97تەن اسىپ، ماشينامەن جيناۋ مولشەرى %90تەن استى.
تۇتاس بارىستى ماشينالاندىرۋ ونىمدىلىك پەن پايدانىڭ زور مولشەردە ارتۋىن الا كەلدى. ساۋان قالاسى جينگوۋحى قالاشىعىنداعى ماقتاشى لي جيانگو مىناداي ەسەپ جاسادى: ”بۇرىن ادام كۇشىمەن ماقتا تەرگەندە ٴبىر مۋ جەردىڭ تەرۋ اقىسىنىڭ ٴوزى 1000 يۋانعا تايايتىن. قازىر اۋىل شارۋاشىلىق ماشينالارى سەلبەستىك كووپەراتيۆى ٴبىر تۇتاس باسقارادى، دالمە ـ ٴدال تۇقىم ٴسىڭىرۋ، ۇشقىش اپپاراتپەن ٴدارى شاشۋدان ماشينامەن جيناۋعا دەيىن تۇتاس بارىستى ماشينالاندىرۋ ماقتا ەگۋدىڭ وزىندىك قۇنىن بارعان سايىن تومەندەتىپ، پايدانى بارعان سايىن ارتتىردى“.
ماشينالاندىرۋ ماقتا اتىزىنىڭ ٴپىشىنى مەن ٴوندىرىس ٴتاسىلىن دە تەرەڭ وزگەرتتى. سانجى حۇيزۋ اۆتونوميالى وبلىسى سياقتى ماقتا نەگىزگى ٴوندىرىس وڭىرىندە بۇرىنعى بىتىراندى شاعىن ماقتا اتىزدارى بىرىكتىرىلىپ، 10 مىڭ مۋلىق تۇتاسپالى ولشەمدەنگەن ەگىنجايعا اينالدى. تاقتا قىرى تەگىستەلىپ، توعاندار ساپالىلانىپ، ٴىرى، ورتا تۇرپاتتى اۋىل شارۋاشىلىق ماشينالارىنىڭ جوعارى ٴونىمدى جۇمىس جۇرگىزۋىنە شارت ـ جاعداي جاراتىلدى.
جالاڭ تاجىريبەگە سۇيەنۋدەن ەسەپتەۋ امالى ارقىلى جۇمىس جۇرگىزۋگە دەيىن
”وتكەندە تەمپەراتۋرا جوعارىلادى، قولفوندا ساقتىق ەسكەرتۋىن قابىلداعاننان كەيىن، ٴبىز دەرەۋ تامشىلاتىپ سۋارۋ ٴادىسىمىزدى وزگەرتىپ، از مولشەردە كوپ رەت تامشىلاتىپ سۋاردىق، مۇنىڭ ىلعالدىقتى ساقتاپ، تەمپەراتۋرانى تومەندەتۋ ونىمدىلىگى كورنەكتى بولدى، بيىلعى ٴتۇسىم مولشەرىنىڭ بىلتىرعىدان جاقسى بولارىن مولشەرلەپ وتىرمىز“، ـ دەدى ساۋان قالاسى شۋاڭچۋان اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپتىك سەلبەستىك كووپەراتيۆىنىڭ القا باستىعى حى حۇڭتاۋ.
حى حۇڭتاۋدىڭ سەنىمى ماقتا اتىزىنداعى سوناۋ كوزگە كورىنبەيتىن ”سيفرلى قاراۋىلدان“ كەلگەن ەدى.
ونىڭ ۇيىندەگى 13 مىڭ مۋلىق ماقتا اتىزىنىڭ ٴار 500 مۋ جەرىنە دەرت ـ دەربەزدى تەكسەرۋ جابدىعى، زات ينتەرنەتى مەن بەينە ينتەرنەتى جۇيەسى ورنالاستىرىلدى، ٴار 2000 مۋ جەرگە قۇرت ـ قۇمىرىسقا، شىبىن ـ شىركەي جاعدايىن تەكسەرۋ، مالىمدەۋ زەردەلى شىراعى ورناتىلدى، سونىمەن بىرگە اۆتوماتتى اۋا رايى پۋنكتى اتىز كليماتىن ۇزدىكسىز باقىلاپ ـ ولشەدى. بارلىق جابدىقتار ٴار 2 ساعاتتا ٴبىر رەت ساندى مالىمەتتەردى تاراتادى، ناقتى ۋاقىتتا ماقتانىڭ ٴوسىپ ـ جەتىلۋ جاعدايىن، توپىراق احۋالىن جانە دەرت ـ دەربەز بەن زياندى جاندىكتەر جاعدايىن اڭىس ەتەدى.
”ماقتا ەككەلى 30 جىل بولدى، بۇرىندارى تاجىريبەگە سۇيەندىك، جەرگە، اسپانعا، بۇلتقا تەلمىرىپ، كوڭىلىمىز ۇنەمى جاي تاپپايتىن؛ قازىر ساندى مالىمەتكە سۇيەنىپ، تەمپەراتۋرا قالىپسىز بولسا ساقتانامىز؛ توپىراقتىڭ ىلعالدىلىعى تومەندەسە، زەردەلى تامشىلاتىپ سۋارۋ قاقپاقشاسى اۆتوماتتى اشىلىپ سۋ تولىقتايدى؛ قۇرت ـ قۇمىرىسقا، شىبىن ـ شىركەي جاعدايىن ولشەۋ ـ مالىمەت بەرۋ شىراعى ٴدارى سەبۋگە دالمە ـ ٴدال جەتەكشىلىك ەتەدى، بۇل اناعۇرلىم سەنىمدى بولدى“. حى حۇڭتاۋ بىلاي دەدى: بۇرىن ٴبىر ادام 10 مۋ جەردى باسقاراتىن، قازىر ٴبىر ادام 2000 مۋ جەردى باسقارا الاتىن بولدى.
ساۋان قالاسى شۋاڭچۋان اۋىل شارۋاشىلىق كاسىپتىك سەلبەستىك كووپەراتيۆىنىڭ القا باستىعى حى حۇڭتاۋ ماقتاشىلارعا زەردەلى تىڭايتقىش بەرۋ مەن سۋارۋ جۇيەسىنىڭ جۇمىس ٴتاسىلىن تۇسىندىرۋدە (ماتەريال سۋرەت). سۋرەتتى ما لانحۋا تۇسىرگەن
مۇنداي كوزبەن كورۋگە بولاتىن ”كوڭىلدى ورنىقتىرۋ“ حى حۇڭتاۋدىڭ سيفىرلانعان ماقتا اتىزىنا دەگەن سەنىمىن تاسقىنداتتى، بولاشاقتا ماقتا اتىزىنىڭ سۋ مەن تىڭايتقىش باسقارۋ جۇيەسى سۋ قويماسىمەن تىكە ۇلاسىپ، نەشە ٴجۇز مىڭ مۋلىق اسا ٴىرى ماقتا اتىزى بولسا دا، زەردەلىلەندىرىپ باسقارۋدى جۇزەگە اسىرۋدان ٴۇمىت بار.
ٴوز الدىنا ىزدەنىس جاساۋدان كولەمدەندىرە جالپىلاستىرۋعا دەيىن ”ەرەكشە ماقتا اتىزى“ ۇلگىسى ٴدال وسى بارىستىڭ جاندى امالياتى.
2021 ـ جىلى لوپنۇر اۋدانى 3000 مۋلىق ماقتا اتىزىن بىرىكتىرگەننەن كەيىن، ”ەرەكشە ماقتا اتىزىندا“ جەر جىرتۋ، تۇقىم ٴسىڭىرۋ، باسقارۋ، جيناۋ تۇتاس بارىستىق جۇمىسىندا الىستان اڭعاراتىن ۇشقىش اپپارات، اۋىل شارۋاشىلىعى ۇشقىش اپپاراتى، زەردەلى تامشىلاتىپ سۋارۋ قاقپاقشاسى سياقتى ٴبىر قىدىرۋ جوعارى عىلىم ـ تەحنولوگيالىق جابدىقتار سايكەسىپ جۇمىس جۇرگىزدى، ۇشقىش اپپارات تەحنولوگياسىن قولدانۋمەن قامتۋ سالىستىرماسى %75كە جەتتى. قازىرگە دەيىن ”ەرەكشە ماقتا اتىزى“ ۇلگىسى بۇكىل شينجياڭدا 1200 ەگىس الاڭىنا جالپىلاسىپ، 700 مىڭ مۋدان استام ماقتا اتىزىن قامتىدى.
”ەرەكشە ماقتا اتىزىنىڭ“ جاۋاپتىسى اي حايپىڭ بىلاي دەدى: زەردەلى جابدىقتىڭ دالمە ـ ٴدال باسقارۋى ارقىلى ”ەرەكشە ماقتا اتىزى“ ۇلگىسى ٴار مۋ جەردەن ورتا ەسەپپەن 80 تەكشەمەتردەن استام سۋ ۇنەمدەپ، مۋ باسىندىق ٴونىمى العاشقى 200 نەشە كيلوگرامنان جوعارىلاپ، 2024 ـ جىلعى 529 كيلوگرامعا جەتتى.
ەگەر ”ەرەكشە ماقتا اتىزىن“ ”ساندى مالىمەت + تاجىريبەنىڭ“ جوعارى ونىمدىلىگى مەن قولايلىلىعىن بەينەلەدى دەسەك، وندا اۆتونوميالى رايوندىق اۋىل شارۋاشىلىق عىلىمى اكادەمياسىنىڭ ماناس اۋدانىنداعى تاجىريبە بازاسىندا سيفرلى اۋىل شارۋاشىلىعى ۇلگىسى اناعۇرلىم الدىڭعى لەكتەگى ”ەسەپتەۋ امالى ارقىلى جۇمىس جۇرگىزۋ“ كەزەڭىنە قادام تاستادى.
وسى ارادا ”كەڭىستىك _ اسپان _ جەردى“ ٴبىر تۇلعالى سەزىنۋ، زەردەلى شەشىم جاساۋ ۇلگىسى مەن كوپ اپپاراتپەن سايكەستى مەڭگەرۋ تەحنيكاسى ماقتا اتىزىن باسقارۋدى ”ادام شەشىم جاساپ، جابدىق اتقاراتىن“ جارتىلاي اۆتوماتتى ۇلگىدەن ”ۇلگى شەشىم جاساپ، دەربەس اتقارۋ“ سىندى بۇكىلدەي اۆتوماتتى ۇلگىگە قاراي وزگەرتتى.
”ٴبىز ماقتا ەگىمشىلىگىن باسقارۋدىڭ نەگىزگى بۋىندارىندا ساندى مالىمەتتى نەگىز ەتكەن دەربەس شەشىم جاساۋدى جۇزەگە اسىردىق، ’ۇلكەن ساندى مالىمەت + داقىل ۇلگىسى‘ ارقىلى دالمە ـ ٴدال ’ەگۋ رەتسەبىن‘ اۆتوماتتى شىعاردىق، ادامداردىڭ تاجىريبەسىنە ەندىگارى سۇيەنبەيتىن بولدى“، ـ دەدى اۆتونوميالى رايوندىق اۋىل شارۋاشىلىق عىلىمى اكادەمياسى ماقتا زەرتتەۋ ورنىنىڭ زەرتتەۋشىسى لين تاۋ.
تاجىريبە ساندى مالىمەتتەرى مىنانى كورسەتتى: وسى ۇلگى ٴار مۋىنان ورتا ەسەپپەن %28 سۋ ۇنەمدەۋدى، %21 تىڭايتقىش ۇنەمدەۋدى جۇزەگە اسىرعان، ٴونىمى %12 ارتاتىندىعى، ۇنەمدەلگەن وزىندىك قۇن مەن ارتقان ونىمدىلىك 400 _ 350 يۋان بولاتىندىعى مەجەلەندى.
اتىزدا تاڭداپ جەتىلدىرۋدەن گەن جوباسىنا دەيىن
سانجى حۇيزۋ اۆتونوميالى وبلىسىنداعى جۇڭگو اۋىل شارۋاشىلىق عىلىم اكادەمياسى باتىس بولىك اۋىل شارۋاشىلىعىن زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ مولەكۋلا تاجىريبەحاناسىندا عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرلەرى ”يۋانميان 8 ـ ٴنومىرلى“ گەن كارتوگرافياسىن تالداۋعا دەن قويىپ، ونىڭ ىشىندە ساقتالعان جوعارى ٴونىم، ساپا جانە توزىمدىلىك قۇپياسىن اشۋى شينجياڭنىڭ ماقتا تۇقىمىن جەتىلدىرۋىنىڭ ٴداستۇرلى ”تاجىريبە بويىنشا تۇقىم جەتىلدىرۋدەن“ ”دالمە ـ ٴدال جوبالاۋ“ جاڭا كەزەڭىنە ويىسقاندىعىن اڭعارتتى.
”ساپالى سورتتىڭ ماقتا ٴونىم مولشەرىنە ۇلەس قوسۋ سالىستىرماسى %35تەن اسادى، ونان دا ماڭىزدىسى، ساپانىڭ شەشۋشى فاكتورى بولىپ تابىلادى“. لي شۋەيۋان بىلاي دەپ ٴتۇسىندىردى: ٴداستۇرلى تۇقىم جەتىلدىرۋدىڭ پەريودى ۇزاق بولىپ قانا قويماي، تاعى تاجىريبە مەن تالەيگە بارىنشا سۇيەنەدى، ەكشەۋ بارىسىنىڭ كەزدەيسوقتىعى زور، ٴونىمى شەكتى. بۇگىنگى تاڭدا شينجياڭنىڭ ماقتا تۇقىمىن جەتىلدىرۋى ٴداستۇرلى ۇلگىدەن اسىپ ٴوتىپ، ”گەن تەحنولوگياسى + ۇلكەن ساندى مالىمەتتى“ جەتەكشى ەتكەن AI بيولوگيالىق تۇقىم جەتىلدىرۋ جاڭا مەزگىلىنە قادام تاستادى.
وسى بۇرىلىس بارىسىندا سەرپىلىس سيپاتتى سورت ”يۋانميان 8 ـ ٴنومىرلى“ ٴدال وسى زامانعى تۇقىم جەتىلدىرۋ تەحنولوگياسىن شوعىرلاندىرۋدىڭ تيپتىك ۋاكىلى. بۇل سورتتىڭ تاڭداپ جەتىلدىرىلۋى بۇرىنعى اتىز سىرتقى بەينەسىن باقىلاۋ مەن قايتا ـ قايتا بۋدانداستىرىپ بىرىكتىرۋگە سۇيەنەتىن ٴداستۇرلى ادىستەن ارىلتىپ، ساپالى تۇعىرلىق سورتتى نەگىز ەتۋگە قاراي بۇرىلىس جاساپ، مولەكۋلالىق جوبالاۋ ارقىلى تۇقىم جەتىلدىرۋ تەحنيكاسىنان پايدالانىپ ەرتە پىسۋ، دەرت ـ دەربەزگە قارسىلىعى جانە تالشىعىنىڭ كۇشەمەلىلىگى سياقتى نىسان سيپاتى مەن ٴپىشىنىنىڭ گەن ورنىن دالمە ـ ٴدال تۇراقتاندىرىپ، تىزگىندەپ، تۇقىم جەتىلدىرۋ پەريودىن اۋەلگى 10 جىلدان استام ۋاقىتتان 5 جىلعا قىسقارتتى.
لي شۋەيۋان بىلاي دەدى: ”يۋانميان 8 ـ ٴنومىرلى“ الاسا ساباقتى بولۋدى، ماشينامەن جيناۋعا ۇيلەسۋدى جۇزەگە اسىرىپ قانا قويماي، تاعى جاپىراعى سارعايۋ دەرتىنە قارسى تۇرۋ، جوعارى تەمپەراتۋراعا ٴتوزىمدى بولۋ سياقتى ەرەكشەلىكتەردى ازىرلەپ، ”جوعارى ٴونىمدى، ساپالى، ٴتوزىمدى“ بولۋدى شىن مانىندە جۇزەگە اسىردى.
مۇنداي تاماشا ەرەكشەلىك ەڭ سوڭىندا ناقتى ٴونىم مولشەرىندە ايگىلەنەدى. 2024 ـ جىلى 10 مىڭ مۋلىق ۇلگى كورسەتۋ اتىزىنداعى ”يۋانميان 8 ـ ٴنومىرلىنىڭ“ ورتاشا مۋ باسىندىق بىرلىك ٴونىمى 564.1 كيلوگرامعا جەتىپ، شينجياڭنىڭ ماقتانىڭ بىرلىك ٴونىمىن جوعارىلاتۋىنا پارمەندى تىرەك ازىرلەدى.
”يۋانميان 8 ـ ٴنومىرلى“ تەك سوڭعى جىلدارداعى شينجياڭنىڭ وسىزاماندانعان تۇقىم جەتىلدىرۋ تەحنولوگياسىنىڭ ىقشام كورىنىسى عانا. بۇگىنگى تاڭدا شينجياڭ بيولوگيا تەحنولوگياسىن، فەنوميكانى جانە جاساندى زەردەلى ەسەپتەۋدى توعىستىرعان وسى زامانعى تۇقىم جەتىلدىرۋ تەحنولوگيا جۇيەسىن بەلسەنە قۇرىپ، تۇقىم جەتىلدىرۋ ونىمدىلىگىن ونان ارى جوعارىلاتىپ، تاماشا سيپات پەن ٴپىشىندى اناعۇرلىم جوعارى ٴونىمدى شوعىرلاندىرىپ، ماقتا تۇقىمىن جەتىلدىرۋدىڭ دالمە ـ ٴدال بولۋعا، زەردەلىلەنۋگە قادام تاستاۋىن ىلگەرىلەتتى.
ساپالى ماقتا سورتىنىڭ سيپاتى مەن ٴپىشىنى وزگەشە بولىپ، سيفرلى زەردە تەحنولوگياسىمەن ۇشتاسىپ قانا قويماي، تاعى سۋ مەن تىڭايتقىشتى، كليماتتى زەردەلى رەتتەۋگە ـ مەڭگەرۋگە دالمە ـ ٴدال جاۋاپ قايتارىپ، سول ارقىلى زەردەلى اۋىل شارۋاشىلىعى تۇعىرىمەن جوعارى ٴونىمدى سايكەسۋدى جۇزەگە اسىرادى. ”زەردەلى ماقتا اتىزىنىڭ وزەگى ماقتا اتىزىنا زەردەلى ۇلكەن مي ورناتىپ، جوبالاۋعا بولاتىن، مەجەلەۋگە بولاتىن، مەڭگەرۋگە بولاتىن رەتتەۋ ـ مەڭگەرۋ تەحنولوگياسىن ازىرلەۋ بولىپ تابىلادى. ولار الىستان اڭعارۋ باقىلاۋ ـ ولشەۋ، زەردەلى تامشىلاتىپ سۋارۋ، ۇشقىش اپپاراتپەن وسىمدىك باپتاۋ سياقتى سيفرلى تەحنولوگيالارمەن ۇشتاسىپ، ”سورتتى تۇقىم + تاماشا ٴادىس“ سىندى زەردەلى ٴوندىرىس ۇلگىسىن بىرگە قالىپتاستىرادى“، ـ دەدى لي شۋەيۋان.
شينجياڭ اۋىل شارۋاشىلىق عىلىم اكادەمياسى ەكونوميكالىق داقىلداردى زەرتتەۋ ورنى ماقتا مولەكۋلاسىن جەتىلدىرۋدەن جاڭالىق اشۋ ۇيىمىنىڭ زەرتتەۋشىسى جىڭ جۇييۇن (ورتادا) ۇجىمنىڭ مۇشەلەرىمەن بىرگە ماقتانىڭ تومەن تەمپەراتۋراعا ٴتوزىمدى ماتەريالدارىن ساراپتاۋ، باعالاۋىن ورىستەتتى. اۆتونوميالى رايوندىق اۋىل شارۋاشىلىق عىلىم اكادەمياسى سۋرەتپەن قامداعان ( ماتەريال سۋرەت)
قازىر شينجياڭنىڭ ٴوزى جەتىلدىرگەن ماقتا سورتىنىڭ بازاردى يەلەۋ مولشەرى %85تەن استى، مۇنىڭ ىشىندە جوعارى ٴتۇسىمدى، ساپالى، كوپ قارسىلىق قۋاتى بار، ماشينامەن جينالاتىن، كەڭ كولەمدە ۇيلەسەتىن سورتتىڭ سالىستىرماسى ۇزدىكسىز جوعارىلاپ، ماقتا ەگىمشىلىگىنىڭ زەردەلى ٴارى جوعارى ٴونىمدى بولۋىنا شىن مانىندە مۇمكىندىك جاسادى.
”ەڭكەيىپ ماقتا تەرۋدەن” “ماشينانى ەڭبەككۇش ەتۋگە“ دەيىن، ”تاجىريبەگە سۇيەنىپ ەگۋدەن“ ”ساندى مالىمەت بويىنشا شەشىم جاساۋعا“ دەيىن، ”اتىزدا تاڭداپ جەتىلدىرۋدەن“ ”گەن جوبالاۋعا“ دەيىن شينجياڭنىڭ زەردەلى ماقتا اتىزىنداعى وزگەرىسى جۇڭگونىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن وسىزامانداندىرۋىنىڭ جاندى امالياتى بولدى. عىلىم ـ تەحنولوگيانىڭ العا باسۋى شينجياڭ ماقتاسىنىڭ ٴوندىرىس ٴتاسىلىن وزگەرتىپ قانا قويماي، ونان دا ماڭىزدىسى، تيانشان الابىنداعى ۇمىتكە تولى القاپتا وسى زامانعى اۋىل شارۋاشىلىعى مەن سيفرلى تەحنولوگيانىڭ تەرەڭدەي توعىسۋىنىڭ ايبىندى كارتيناسىن كەسكىندەدى.
