1977 - جىلى ارادا 11 جىل ءۇزىلىس جاساعان جوعارى مەكتەپكە وقۋشى قابىلداۋ ەمتيحان ءتۇزىمى قايتا قالپىنا كەلدى. بۇل ءبىر ءبولىم 77 - جىلدىقتاعى وقۋشىلاردىڭ شينجياڭ داشۋەسىنىڭ قاقپاسى الدىندا تۇسكەن توپتىق سۋرەتى.
بۇل ايدارداعى سۋرەتتى شينجياڭ سۋرەت قويماسى قامداعان
انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى لياڭ ۋي
1978 ـ جىلى جازعىتۇرىم، شىتقىل سۋىق قايتا قويماعان شينجياڭ داشۋەسى قاقپاسىنىڭ الدىندا ٴار ۇلتتان قۇرالعان ٴبىر توپ جاس قاۋمالاسىپ تۇر، جۇزدەرىنەن جارقىن كۇلكى ەسەدى. كوكتەمگى ىزعار شىڭىلتىرلانىپ تۇرعانىمەن، ولاردىڭ جانارىندا ويناعان نۇردى كولەگەيلەي الماپتى، ولار 1977 ـ جىلى جوعارى مەكتەپ ەمتيحانى ارقىلى تاڭداپ الىنعان داشۋە وقۋشىلارى ەدى.
وسى ٴبىر نۇسقا قاراپايىم توپتىق سۋرەت مۇزدىڭ شەتى سوگىلگەن ٴساتتى ەستەلىككە الدى ٴارى تيانشان الابىنداعى سان مىڭداعان ٴبىلىم قۋعان جاستاردىڭ تاعدىر ارناسىن اشىپ بەردى.
نەشە ايدىڭ الدىنداعى 1977 ـ جىلى 10 ـ ايدا جوعارى مەكتەپ ەمتيحانىنىڭ قالپىنا كەلتىرىلگەن حابارى بەينە جارق ەتكەن نايزاعايداي شينجياڭنىڭ بايتاق دالاسىن ٴدۇر سىلكىندىرگەن ەدى. بۇرىن مۇز قۇرسانىپ قالعان جول كەنەتتەن اشىلىپ، سانسىزداعان جاستاردىڭ تالاي ۋاقىت تەجەلىپ كەلگەن ٴبىلىم قۋۋ ارمانى لەزدە قاناتتاندى. سيىر قورالاردىڭ ماڭىندا، زيالى جاستار تۇيىنىندە، سەحتاردىڭ ىشىندە، اتىز قىرلارىندا بۇرىن ـ سوڭدى بولماعان ٴبىر كۇش وياندى. «شينجياڭ گازەتى» 1977 ـ جىلى 12 ـ ايدىڭ 4 ـ كۇنى تەك ٴۇرىمجى قالاسىنىڭ وزىنەن 11 مىڭنان استام ٴار ۇلت جاستارى جابال تىزىمدەلدى دەپ حابارلادى. جۇمىسشى، ەگىنشى، جاۋىنگەر، زيالى جاس، جاڭادان وقۋ بىتىرگەن وقۋشىلار ٴبىر اراعا جينالىپ، ”كونە 3 قارارداعىلار“ — 17 ـ 18 جاستاعى جاستارمەن يىق ٴتيىستىرىپ بىرگە تۇرىپ، بۇكىل مەملەكەتتەگى 5 ميلليون 700 مىڭ ەمتيحانعا قاتىناسقان وقۋشىلار تاسقىنىمەن توعىسىپ كەتتى.
ەمتيحانعا دايىندالىپ جاتقان كۇندەر ۋاقىتپەن جارىسقان ەرىك ـ جىگەردىڭ بەلدەسۋى بولدى. ٴدوربىلجىن اۋدانىنداعى زيالى جاس جاڭ شيۋپيڭ كۇندىز ەڭبەك ىستەسە، كەشتە جاتاقتىڭ توگى سوندىرىلگەن سوڭ، كارەسين شامنىڭ ٴالسىز جارىعىندا ۇستەلگە جابىسا قاجىرلىلىقپەن وقىپ ۇيرەندى، تاڭ سارىدەن ورىنعا تالاسۋ، جولدا كىتاپ كورىپ بارا جاتىپ شىراق باعاناسىنا سوعىلۋ ۇنەمىلىك جاعداي ەدى؛ ۇرىمجىدەگى قۇرىلىس ورنىندا 29 جاستاعى سۇڭ رۋپيڭ 10 جىل بويى جۇمىسشىلىق ىستەگەندە، ەگىنشىلىك ىستەگەندە ۇستىنە جابىسقان شاڭ ـ توزاڭدى قاعىپ ـ سىلكىپ تاستاپ، قاستەرلى ورتا مەكتەپ وقۋلىعىن قايتادان اشتى؛ سانجى باۋ ـ باقشا الاڭىنداعى گى لوفۋ قامىس ساپتاعان قىسقا قارىنداشتى قاتتى قىسا ۇستاعاندىقتان ساۋساقتارىنا مۇيىزگەك پايدا بولدى؛ جەمسارىداعى زيالى جاس ۋاڭ تيەنان كارەسين شامنىڭ تۇبىندە وتىرىپ ٴتۇن اسىرعاندىقتان ەكى كوزى قىزارىپ كەتتى؛ ٴۇرىمجى اۋدانى لۋساۋگوۋ گۇڭشىسىنداعى قويشى بالا ٴابيبول راحىمان قولدانىلمالى سۇراقتارمەن قاجىرلىلىقپەن بەلدەستى... كارەسين شامنىڭ ٴالسىز جارىعى، پروجەكتوردىڭ ساۋلەسى، قارىنداشتىڭ قاعاز بەتىنە جازعانداعى سىتىرلاعان داۋىسى، ٴبارى ـ ٴبارى قوسىلىپ سول قىستاعى ەڭ قاجىرلى بەتاشار مۋزيكاعا اينالدى.
”ٴبىر قىزىل جۇرەك، ەكى ٴتۇرلى دايىندىق، وتاننىڭ تاڭداۋىن قابىلدايمىز!“ ٴۇرىمجى قالالىق پارتكوم اشقان اڭگىمە ماجىلىسىندە ٴار ۇلت جاستارى مەن ولاردىڭ اتا ـ انالارىنىڭ جۇرەك ٴسوزى ارىندى ەستىلدى. ٴۇرىمجى قالاسى 2 ـ جەڭىل ونەركاسىپ مەكەمەسى قالىپ زاۆودىنىڭ جاس جۇمىسشىسى جين چييۇي سەرت بەرىپ بىلاي دەدى: ”ەمتيحاننان وتسەم، توڭكەرىس ٴۇشىن قاجىرلىلىقپەن ۇيرەنەمىن؛ وتە الماسام، وسى زاۆودتا تەحنولوگيانى ۇڭىلە زەرتتەپ، ٴتورتتى وسىزامانداندىرۋعا كۇش ـ قۋاتىمدى ارنايمىن“! ۇيعۇر ۇلتىنان شىققان ساقا جۇمىسشى ٴالي روزى اۋىل ـ قىستاقتاعى بالاسىنا تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىكپەن: ”قۇلشىنا ۇيرەنىپ، وتاننىڭ تاڭداۋىنا بويسۇنعايسىڭ“، ـ دەپ تاپسىردى. بەينە «شينجياڭ گازەتىنىڭ» رەداكسيا ەسكەرتپەسىندە ايتىلعانداي: ”سوتسياليستىك وتانىمىزدا زيالى جاستار مەيلى قايسى شايقاس شەبىندە بولسىن، بارلىعىندا ٴوز قابىلەتىن ساۋلەلەندىرە الادى“.
1977 ـ جىلى 12 ـ ايدىڭ 10 ـ كۇنى قالىڭ قار ەمتيحان مايدانىن باسىپ سالدى. بۇكىل مەملەكەتتەگى 5 ميلليون 700 مىڭ وقۋشى تالاي جىل جابىلىپ جاتقان ەمتيحان الاڭىنا بىرگە كىردى. گى لوفۋ سۋىعى سۇيەكتەن وتەتىن ساباقحاناعا كىردى، ٴتىل ـ ادەبيەت ەمتيحانىنداعى ماقالانىڭ تاقىرىبى ونى باستاۋىش مەكتەپتەگى قامقور ۇستازى جونىندەگى ەستەمەگە باتىرىپ، باستابىنداعى قالتىراۋدان ارىلتىپ جىبەردى؛ ٴدال وسى ساتتە، ۋاڭ تيەناننىڭ قالامىنان ساقا ياچەيكا شۋجيىنىڭ زيالى جاستارعا قامقور بولعان اسەرلى حيكاياسى ٴورىلىپ جاتقان ەدى؛ ٴابيبول راحىمان قۋانىشتى تۇردە مۇعالىمىنىڭ ۇيىندەگى دۇنيە قاريتاسىنىڭ ٴوزىن قيناپ تۇرعان يۋگوسلاۆيا جۇك كەمەسىنىڭ سۋ جولى جونىندەگى جاعراپيالىق قيىن سۇراقتى شەشىپ بەرەتىندىگىن بايقادى... ٴار ۇلت جاستارىنىڭ قالام ۇشتارى بولاشاقتىڭ شەكسىز ارماندارىنا ماتىرۋلى تۇردى. ەمتيحان الاڭىنىڭ سىرتىندا قاتىناس تاراۋلارى كەزەكشى اۆتوبۋزداردى كوبەيتتى، ساۋدا توراپ تۇيىندەرى ۋاقىتشا اشىلدى، ەمدەۋ اترەتى ارالاپ قورعاۋ جۇرگىزدى — تۇتاس قوعام بولىپ بىلىمگە جول اشىپ، بۇل ساپارعا قورعاۋشى بولدى.
قاقاعان اياز دارىندىلاردىڭ تالانتىن ايگىلەۋىن توسا العانى جوق. شىحىزى وڭىرىندەگى جاراتىلىستىق ٴپان بويىنشا ەمتيحان بەرگەن ٴبىر زيالى جاستىڭ ورتاق ٴنومىرى 94 نومىردەن استى؛ قاشقارداعى قوعامدىق پاننەن ەمتيحان بەرگەن ٴبىرقانشا وقۋشىنىڭ ورتاق ٴنومىرى 90 نومىردەن استى؛ ۇرىمجىدە تاباندىلىقپەن وزدىگىنەن شەتەل ٴتىلىن ۇيرەنگەن ٴبىر زيالى جاس اعىلشىن ٴتىلى جەكە پانىنەن 99 ٴنومىر الدى؛ اقسۋداعى ٴبىر ۇيعۇر زيالى جاستىڭ جاراتىلىستىق پاننەن ورتاق ٴنومىرى 91گە جەتتى؛ ىلەدەگى جاڭادان مەكتەپ بىتىرگەن ەكى قازاق وقۋشىنىڭ ٴتىل ـ ادەبيەتتەن العان ناتيجەسى جەكە ـ جەكە 90 ٴنومىر جانە 95 ٴنومىر بولدى...
تاعدىردى وزگەرتەتىن ٴسات 1978 ـ جىلى جازعىتۇرىم كەلىپ جەتتى. گى لوفۋ ٴۇرىمجى 1 ـ شىفان مەكتەبىنىڭ اعىلشىن ٴتىلى كلاسىنا قابىلداندى، ۋاڭ تيەنان شينجياڭ شىفان شۋەيۋانىنىڭ فيزيكا فاكۋلتەتىنە قادام باستى، ٴابيبول راحىمان شالعايداعى شاندۇڭ چۇيفۋ شىفان شۋەيۋانىنا بارىپ حانزۋ ٴتىل ـ ادەبيەتىن زەرتتەپ ۇيرەندى. بۇرىن ”ەمتيحاننان وتە الماس پا ەكەنمىن“ دەپ كۇدىكتەنگەن دوربىلجىندىك بويجەتكەن جاڭ شيۋپيڭ شينجياڭ داشۋەسىنە قابىلدانىپ، ”ٴبىر مەزگىل اۋىلىنداعى ايگىلى ادامعا اينالدى“. سۇڭ رۋپيڭ قۇرىلىس ورنىنان اتتانىپ تۇڭجي داشۋەسىنىڭ ٴۇي قۇرىلىسى فاكۋلتەتىنە كىردى، 10 جىلدان بەرى بويىنا ساقتاعانىن جوبالاۋ شابىتىنا اينالدىرىپ، كەيىنگى كۇندەردە شينجياڭ داشۋەسى كىتاپحاناسىنىڭ چەرتوجىن ٴوز قولىمەن سىزدى.
1978 ـ جىلى كوكتەمدە شينجياڭ داشۋەسى قاقپاسىنىڭ الدىندا تۇسىرىلگەن جالىنداعان جاستاردىڭ توپتىق سۋرەتى ٴدال وسى سان مىڭداعان تاعدىرلار بۇرىلىسىنىڭ اسەرلى شاعىن كارتيناسى ەدى — 270 مىڭ جاس ەمتيحان بەرگەن 5 ميلليون 700 مىڭ وقۋشىنىڭ اراسىنان سۋىرىلىپ شىقتى، ولار وزدەرىنە ورتاق، جارقىراعان ەسىمگە: ”77 ـ جىلدىقتاعىلار“عا يە بولدى.
سول ٴبىر توپتىق سۋرەتكە قايىرىلا قاراساڭىز، جاستىق كوكتەمدەگى اجارلى جۇزدەردىڭ استارىندا تاريحتىڭ ايبىندى بۇرىلىسى جاتىر. وندا جەكەنىڭ داڭقى ورنەكتەلىپ قانا قالماي، ونان دا ماڭىزدىسى، ٴبىر ۇلتتىڭ ٴبىلىمدى قۇرمەتتەگەن، دارىندىلاردى اڭساعان ۇندەۋى دە جاتىر. تيانشاننىڭ باۋرايىنان باستالعان بۇل ساپارداعى ۇيرەنۋدىڭ قىزۋ ورلەۋى قالا، اۋىلداردى شارپىپ، ”ماسەلەنى ۇڭىلە زەرتتەپ، ٴتورتتى وسىزامانداندىرۋدى تىلگە تيەك ەتۋدى“ ٴداۋىردىڭ سالتىنا اينالدىردى.
11 جىل بويى قۇرسانعان مۇز اقىرى قالام ۇشتارىندا ەرىدى؛ ٴبىر نۇسقا توپتىق سۋرەت كوكتەمگى تاسقىندى تۋلاتتى. 1977 ـ جىلدىڭ قىسى وسى ەمتيحان سەبەبىنەن شينجياڭنىڭ رەسپۋبليكامەن بىرگە كوكتەمگە اتتاعان العاشقى قادامىنا اينالدى.
