«جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ حالىق شارۋاشىلىعى مەن الەۋمەتتىك دامۋدىڭ 15 ـ بەسجىلدىق پلانىن جاساۋ تۋرالى ۇسىنىسى» جونىندەگى تۇسىنىك
شي جينپيڭ
جولداستار:
ورتالىق كوميتەت ساياسي بيۋروسىنىڭ تاپسىرۋىمەن، مەن «جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ حالىق شارۋاشىلىعى مەن الەۋمەتتىك دامۋدىڭ 15 ـ بەسجىلدىق پلانىن جاساۋ تۋرالى ۇسىنىسىن» (تومەندە قىسقارتىلىپ «ۇسىنىس» دەلىنەدى) دايىنداۋ احۋالى جونىندە جالپى ماجىلىسكە تۇسىنىك جاسايمىن.
ٴبىرىنشى، «ۇسىنىس» نۇسقانى دايىنداۋ بارىسى
ورتا، ۇزاق مەرزىمدىك پلان جاساۋ ارقىلى ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋعا جەتەكشىلىك ەتۋ — پارتيامىزدىڭ ەل باسقارۋداعى ماڭىزدى ٴتاسىلى. ”14 ـ بەسجىلدىق“ پلان بيىل ورىندالۋ الدىندا تۇر، ەندى ”15 ـ بەسجىلدىق“ پلاندى زەرتتەپ جاساۋ قاجەت. ”15 ـ بەسجىلدىق“ پلاندى ويداعىداي زەرتتەپ جاساۋ ەلىمىز ەكونوميكاسىنىڭ، قوعامىنىڭ باياندى، اقاۋسىز دامۋىن ىلگەرىلەتۋ جونىنەن، سوتسياليستىك وسىزامانداندىرۋدى مەرزىمىندە نەگىزىنەن جۇزەگە اسىرۋعا اناعۇرلىم بەرىك نەگىز قالاۋ جونىنەن كەلەلى مانگە يە.
بيىل 1 ـ ايدا ورتالىق كوميتەت ساياسي بيۋروسى پارتيا 20 ـ كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ٴتورتىنشى جالپى ماجىلىسىندە ”15 ـ بەسجىلدىق“ پلان ۇسىنىسىن قاراۋدى ۇيعاردى، حۇجات دايىنداۋ گرۋپپاسى قۇرىلىپ، مەن گرۋپپا باستىعى بولدىم، لي چياڭ، ۋاڭ حۋنيڭ، ساي چي، ديڭ شۋەشياڭ جولداستار ورىنباسار گرۋپپا باستىعى بولدى، قاتىستى تاراۋلار مەن جەرگىلىكتى ورىندارداعى جاۋاپتى جولداستار قاتىناسىپ، ورتالىق كوميتەت ساياسي بيۋروسى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ باسشىلىعىندا «ۇسىنىس» نۇسقانى دايىنداۋ قىزمەتىن ۇستىمىزگە الدىق. 2 ـ ايدىڭ 11 ـ كۇنى حۇجات دايىنداۋ گرۋپپاسى ٴبىرىنشى رەتكى جالپى ٴماجىلىس اشىپ، «ۇسىنىس» نۇسقانى دايىنداۋ قىزمەتىن رەسمي باستادى.
پارتيا ورتالىق كوميتەتى دەموكراتيانى ساۋلەلەندىرۋدى، كوپتىڭ اقىل ـ پاراساتىن شوعىرلاندىرۋدى حۇجات دايىنداۋ قىزمەتىنىڭ جالپى بارىسىنا ٴسىڭىرىپ، تەكسەرۋ ـ زەرتتەۋدى ىشكەرىلەي ورىستەتىپ، ٴار جاقتان كەڭ كولەمدە پىكىر الدى. 1 ـ ايدىڭ 22 ـ كۇنى پارتيا ورتالىق كوميتەتى «پارتيا 20 ـ كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ٴتورتىنشى جالپى ماجىلىسىندە ”15 ـ بەسجىلدىق“ پلان ۇسىنىسىن زەرتتەۋ جانە پىكىر الۋ تۋرالى ۇقتىرۋىن» شىعارىپ، پارتيا ٴىشى ـ سىرتىندا بەلگىلى كولەمدە پىكىر الدى. 2 ـ ايدىڭ سوڭىندا پارتيا ورتالىق كوميتەتى 6 تەكسەرۋ ـ زەرتتەۋ گرۋپپاسىن ۇيىمداستىرىپ، 12 ولكە، اۆتونوميالى رايون، توتە قاراستى قالاعا بارىپ ارناۋلى تاقىرىپتا تەكسەرۋ ـ زەرتتەۋ جۇرگىزدى. سونىمەن ٴبىر ۋاقىتتا پارتيا ورتالىق كوميتەتى ورتالىق پەن مەملەكەتتىڭ ٴىشىنارا ورگاندارىنا 35 ٴتۇرلى ٴتۇيىندى تاقىرىپتا زەرتتەۋ جۇرگىزۋدى ورنالاستىردى. 4 ـ ايدىڭ 30 ـ كۇنى مەن شاڭحايدا ٴىشىنارا ولكە، اۆتونوميالى رايون، توتە قاراستى قالالاردىڭ ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ جونىندەگى اڭگىمە ٴماجىلىسىن باسقارىپ اشتىم. وسىدان كەيىن، لي چياڭ جولداسقا ەكونوميكا سالاسىنىڭ، عىلىم ـ تەحنيكا سالاسىنىڭ، نەگىزگى ساتى ۋاكىلدەرىنىڭ 3 اڭگىمە ٴماجىلىسىن ىلگەرىندى ـ كەيىندى اشۋدى تاپسىردىم. ٴبىز جانە دە توراپتا پىكىر الۋ قيمىلىن ورىستەتىپ، 3 ميلليوننان استام ۇسىنىس لەبىز تاپسىرىپ الدىق، قاتىستى جاقتار مۇنىڭ ىشىنەن 1500دەن استام ۇسىنىستى رەتتەپ شىقتى. ٴارقايسى جاق جالپى بەتتىك بىلاي دەپ قارادى: پارتيا 20 ـ كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ٴتورتىنشى جالپى ٴماجىلىسىنىڭ ”15 ـ بەسجىلدىق“ پلان ۇسىنىسى جونىندەگى ماسەلەلەردى ٴتۇيىندى زەرتتەۋى مەملەكەتتىڭ دامۋ پلانىنىڭ ستراتەگيالىق جەتەكشىلىك رولىن اناعۇرلىم ويداعىداي ساۋلەلەندىرۋدە، بۇكىل پارتيانىڭ، بۇكىل ەلدەگى ٴار ۇلت حالقىنىڭ ىنتىماقتاسا كۇرەس جۇرگىزۋىنىڭ جويقىن كۇشىن اناعۇرلىم ۇيىستىرۋدا، جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋ ارقىلى مەملەكەتتى قۇدىرەتتەندىرۋ قۇرىلىسىن، ۇلتتىڭ گۇلدەنۋى ۇلى ٴىسىن جاپپاي ىلگەرىلەتۋدە ماڭىزدى مانگە يە. جان ـ جاقتى تۇجىرىم جاسايتىن بولساق، ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندە ەلىمىزدىڭ دامۋى ٴدوپ كەلەتىن ستراتەگيالىق وراي مەن حاۋىپ ـ قاتەر، سىن ـ سايىستار قاتار ٴومىر سۇرەدى، تۇراقسىز، مەجەلەۋ قيىن فاكتورلار كوبەيەدى، الايدا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋى ۇزاق ۋاقىت جاقسارۋعا بەت الۋداي تىرەكتىك شارت ـ جاعدايى مەن نەگىزگى بەتالىسى وزگەرمەيدى. مۇندا ٴارقايسى جاق: ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدىڭ جالپى تۇلعالىق وي جەلىسىن، ماڭىزدى پرينسيبىن، باستى نىساناسىن، ستراتەگيالىق مىندەتىن جانە كەلەلى شارالارىن ايقىنداۋدى، ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى جوعارى ساپالى دامۋدى ىلگەرىلەتۋدى، سوتسياليستىك وسىزامانداندىرۋدى نەگىزىنەن جۇزەگە اسىرۋعا اناعۇرلىم بەرىك نەگىز قالاۋدى جالپى بەتتىك ٴۇمىت ەتتى.
8 ـ ايدىڭ 4 ـ كۇنى «ۇسىنىس» نۇسقا پارتيا ىشىندە بەلگىلى كولەمدە پىكىر الۋعا تاراتىپ بەرىلدى، جۇيەدەن پارتيا ىشىندەگى ٴىشىنارا ساقا جولداستاردان پىكىر الۋدان سىرت، ٴارقايسى دەموكراتيالىق پارتيا ـ توپتاردىڭ ورتالىق كوميتەتىنەن، مەملەكەتتىك ونەركاسىپشىلەر مەن ساۋداگەرلەر بىرلەستىگىنىڭ جاۋاپتىلارىنان جانە پارتيادا، توپتا جوق قايراتكەرلەردىڭ ۋاكىلدەرىنەن دە ارناۋلى پىكىر الدى. پىكىر الۋ جاعدايىنان قاراعاندا، وڭىرلەر، تاراۋلار «ۇسىنىس» نۇسقانى تولىق تۇراقتاندىرعان. كوپشىلىك ٴبىر اۋىزدان بىلاي دەپ قارادى: «ۇسىنىس» نۇسقا ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى پارتيا مەن مەملەكەت ىستەرى دامۋىنىڭ تاريحي ورنىن دۇرىس يگەرىپ، ەلىمىزدىڭ دامۋ ورتاسى ٴدوپ كەلگەن تەرەڭ دە كۇردەلى وزگەرىستەرگە ىشكەرىلەي تالداۋ جاساپ، الداعى بەس جىلداعى دامۋ جونىنەن جوعارى دەڭگەيدە جوبالاۋ جانە ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جاسادى، جەتەكشى باعىتى عىلمي ٴارى دالمە ـ ٴدال، باستى نىساناسى ايقىن دا انىق، مىندەتتەرى مەن شارالارى شىنايى دا ناقتى بولدى، بۇل اۋقىمعا قاراي العا ۇمتىلىپ، جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋ قۇرىلىسىن ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتۋدەگى تاعى ٴبىر رەتكى جالپى اتتانىسقا كەلتىرۋ، جالپى ورنالاستىرۋ جاساۋ بولىپ، ەكونوميكانىڭ تەز قارقىنمەن دامۋى مەن قوعامنىڭ ۇزاق ۋاقىت ورنىقتى بولۋى سىندى ەكى ۇلكەن كەرەمەتتىڭ تىڭ تاراۋىن جالعاستى جازۋداعى، جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋ قۇرىلىسىنىڭ جاڭا جاعدايىن قۇلشىنا جاراتۋداعى تاريحي ىرىقتىلىقتى ايگىلەدى، بۇل پارتيا مەن مەملەكەت ىستەرىنىڭ دامۋىنا كەلەلى دە تەرەڭ ىقپال جاسايتىنى ٴسوزسىز. سونىمەن قاتار ٴارقايسى جاق كوپتەگەن جاقسى پىكىر مەن ۇسىنىستى ورتاعا قويدى. حۇجات دايىنداۋ گرۋپپاسى ولارعا ٴبىر ـ بىرلەپ تالداۋ جاساپ، قابىلداۋعا بولاتىندارىن مۇمكىندىگىنشە قابىلدادى، «ۇسىنىس» نۇسقانىڭ جيىنى 218 جەرىنە مازمۇن قوسىلىپ، وزگەرتىلىپ، ىقشامدالىپ جازىلىپ، ٴارقايسى جاقتىڭ 452 پىكىر ـ ۇسىنىسىن قامتىدى.
«ۇسىنىس» نۇسقانى دايىنداۋ كەزىندە ورتالىق كوميتەت ساياسي بيۋروسىنىڭ تۇراقتى كوميتەتى 3 رەت ٴماجىلىس اشىپ، ورتالىق كوميتەت ساياسي بيۋروسى 2 رەت ٴماجىلىس اشىپ قاراپ، وزگەرىس ەنگىزىپ، وسى رەتكى جالپى ٴماجىلىستىڭ قاراۋىنا ۇسىنىلاتىن «ۇسىنىس» نۇسقانى دايىندادى.
بۇل رەتكى حۇجات دايىنداۋ قىزمەتىن پارتيا ىشىندەگى دەموكراتيا مەن جالپى بارىستىق حالىق دەموكراتياسىن ساۋلەلەندىرۋدىڭ تاعى ٴبىر رەتكى جاندى امالياتى دەۋگە بولادى.
ەكىنشى، «ۇسىنىس» نۇسقانى دايىنداۋداعى باستى ويلار جانە «ۇسىنىس» نۇسقانىڭ نەگىزگى مازمۇنى
«ۇسىنىس» نۇسقانى دايىنداۋدا جالپى تۇلعالىق جاقتان پارتيا 20 ـ قۇرىلتايىندا جاسالعان جاپپاي سوتسياليستىك وسىزاماندانعان قۇدىرەتتى مەملەكەت قۇرىپ شىعۋدى ”ەكى ساتىعا ٴبولىپ جۇرگىزۋ“ ستراتەگيالىق ورنالاستىرۋىنا ساي، ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندە سوتسياليستىك وسىزامانداندىرۋدى نەگىزىنەن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىنداعى ماڭىزدى ورنىن دالمە ـ ٴدال يگەرىپ، ەل ٴىشى ـ سىرتىنداعى جاعدايعا ىشكەرىلەي تالداۋ جاساپ، ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋىنا جۇيەلى جوبالاۋ جانە ستراتەگيالىق ورنالاستىرۋ جاساۋ ەسكەرىلدى.
«ۇسىنىس» نۇسقانى دايىنداۋ بارىسىندا ٴبىز مىناداي بىرنەشە ٴتۇيىندى يگەرۋگە ٴمان بەردىك. بىرىنشىدەن، نىسانانى باعدار ەتۋگە جانە ماسەلەنى باعدار ەتۋگە تاباندى بولىپ، نەگىزدى بەكەمدەۋدەگى، جاپپاي كۇش سالۋداعى نەگىزگى ورىندى تياناق ەتىپ، سوتسياليستىك وسىزامانداندىرۋ نىساناسىن نەگىزىنەن جۇزەگە اسىرۋعا اناعۇرلىم بەرىك نەگىز قالاۋدى كوزدەۋ ٴتۇيىنى ەتىپ جۇيەلى جوسپارلاپ، دۇنيە جۇزىندە 100 جىلدا بولماعان وزگەرىستىڭ جاڭا جاعدايىنا جانە دامۋ بارىسىنداعى كورنەكتى ماسەلەلەرگە پارمەندى، ٴتارتىپتى، ٴونىمدى توتەپ بەرۋدى كۇش سالۋ ٴتۇيىنى ەتىپ ولقىلىقتاردى تولىقتاپ، ٴالسىز بۋىنداردى كۇشەيتتىك. ەكىنشىدەن، جۇيەلى وي جۇگىرتۋگە تاباندى بولىپ، ”بەستى ٴبىر تۇلعالاندىرۋ“ جالپى تۇلعالىق ورنالاستىرۋىن ٴبىر تۇتاس ىلگەرىلەتۋ، ”ٴتورتتى جاپپاي ورىنداۋ“ ستراتەگيالىق ورنالاستىرۋىن سايكەستى ىلگەرىلەتۋ تالابى بويىنشا ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋ مەن پارتيا قۇرىلىسىنىڭ ٴتۇرلى قىزمەتىن جاپپاي ورنالاستىردىق. ۇشىنشىدەن، رەفورمانى اناعۇرلىم جاپپاي تەرەڭدەتۋگە تاباندى بولىپ، دامۋداعى قيىن ماسەلەلەردى رەفورما جۇرگىزۋ ٴادىسىن قولدانىپ شەشۋگە باسا ٴمان بەرىپ، دامۋعا سەرپىن بەرىپ، ومىرشەڭدىگىن تاسقىنداتتىق. تورتىنشىدەن، سىرتقا ەسىك اشۋدى كەڭەيتۋگە تاباندى بولىپ، دامۋدا ٴوز كۇشىمىزدى تياناق ەتۋمەن بىرگە، الەمدىك ماڭىزدى فاكتورلار مەن بازار بايلىعىن دا ٴبىر تۇتاس ەسكەرىپ، ودان ويداعىداي پايدالاندىق.
«ۇسىنىس» نۇسقا 15 بولىمنەن قۇرالىپ، 3 ۇلكەن بولىككە بولىنگەن. ٴبىرىنشى بولىكتىڭ ٴبىرىنشى، ەكىنشى 2 ٴبولىمى جالپى شولۋ بولىپ، وندا نەگىزىنەن ”14 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى ەلىمىزدىڭ دامۋدا قول جەتكىزگەن كەلەلى جەتىستىگى، ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى سوتسياليستىك وسىزامانداندىرۋدى نەگىزىنەن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا بۇرىنعىعا مۇراگەر، كەيىنگىگە بۇيداگەر بولۋ سىندى ماڭىزدى ورنى، ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى ەلىمىزدىڭ دامۋ ورتاسىنىڭ تەرەڭ دە كۇردەلى وزگەرىسكە ٴدوپ كەلۋى، ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدىڭ جەتەكشى يدەياسى، بويسۇناتىن پرينسيبى جانە باستى نىساناسى سياقتى مازمۇندار بايىمدالدى. ەكىنشى بولىكتىڭ ۇشىنشىدەن ون تورتىنشىگە دەيىنگى 12 ٴبولىمى تارماق شولۋ بولىپ، وندا نەگىزىنەن جالپى جاعداي مەن بولاشاققا قاتىستى ٴتۇيىندى ماسەلەلەر كوزدە ۇستالىپ، ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى ستراتەگيالىق مىندەتتەر مەن كەلەلى شارالار سالالار بويىنشا ورنالاستىرىلىپ، شارۋاشىلىقتى دامىتۋدان، عىلىم ـ تەحنيكادا جاڭالىق اشۋدان، ىشكى بازاردان، ەكونوميكالىق تۇزىلىستەن، سىرتقا ەسىك اشۋدان، اۋىل ـ قىستاقتى كوركەيتۋدەن، وڭىرلىك دامۋدان تارتىپ مادەنيەت قۇرىلىسى، حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋ، جاسىل دامۋ، حاۋىپسىز دامۋ، مەملەكەت قورعانىسى قۇرىلىسى سياقتىلارعا دەيىنگى ٴتۇيىندى سالالاردىڭ وي جەلىسى مەن ٴتۇيىندى قىزمەتتەرى ايقىندالدى. ٴۇشىنشى بولىك ون بەسىنشى ٴبولىم مەن سوڭعى سوزدەن قۇرالىپ، وندا نەگىزىنەن پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ ورتالىقتانعان ٴبىر تۇتاس باسشىلىعىنا تاباندى بولۋ جانە ونى كۇشەيتۋ، سوتسياليستىك دەموكراتيا جانە زاڭمەن باسقارۋ قۇرىلىسىن، شياڭگاڭ، اۋمىن قىزمەتى مەن تايۋان جونىندەگى قىزمەتتى ىلگەرىلەتۋ، ادامزاتتىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قالىپتاستىرۋدى ىلگەرىلەتۋ، بۇكىل قوعامنىڭ بەلسەندىلىگىن، ىرىقتىلىعىن، جاسامپازدىعىن تولىق جۇمىلدىرۋ سياقتى مىندەتتەر ورنالاستىرىلدى.
ٴۇشىنشى، تۇسىنىك جاساۋعا ٴتيىستى بىرنەشە ٴتۇيىندى ماسەلە
«ۇسىنىس» نۇسقادا كەيبىر ماڭىزدى كوزقاراستار مەن كەلەلى شارالار ورتاعا قويىلدى. بۇل ارادا ونىڭ ىشىندەگى بىرنەشە ٴتۇيىندى ماسەلە جونىندە قىسقاشا تۇسىنىك جاساي كەتەيىن.
ٴبىرىنشى، ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىنىڭ ماڭىزدى ورنى جونىندە. سوتسياليستىك وسىزامانداندىرۋدى جۇزەگە اسىرۋ — ساتىلى ىلگەرىلەيتىن، ۇزدىكسىز داميتىن، العا باساتىن تاريحي بارىس، ول قاجىماي ـ تالماي ۇمتىلۋدى، توقتاۋسىز كۇرەس جۇرگىزۋدى قاجەت ەتەدى. «ۇسىنىس» نۇسقادا ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى سوتسياليستىك وسىزامانداندىرۋدى نەگىزىنەن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا بۇرىنعىعا مۇراگەر، كەيىنگىگە بۇيداگەر بولاتىن ماڭىزدى ورىنعا يە ەكەندىگى ورتاعا قويىلعان، بۇل ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى ارقالاۋعا ٴتيىستى تاريحي مىندەت نەگىزىندە شىعارىلعان تۇجىرىم. پارتيا 20 ـ قۇرىلتايى 2035 ـ جىلعا بارعاندا سوتسياليستىك وسىزامانداندىرۋدى نەگىزىنەن جۇزەگە اسىرۋدى تۇراقتاندىردى. ”14 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلى وسىنىڭ ٴبىرىنشى بەس جىلى، وندا بەرىك نەگىز قالانىپ، تاماشا باستامامەن باستالدى. ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىل — نەگىزدى بەكەمدەپ، جاپپاي كۇش سالاتىن شەشۋشى مەزگىل، ”15 ـ بەسجىلدىق“ پلاندى جاساۋ جانە ويداعىداي اتقارۋ 2035 ـ جىلى سوتسياليستىك وسىزامانداندىرۋدى نەگىزىنەن جۇزەگە اسىرۋعا اناعۇرلىم بەرىك نەگىز قالايدى.
«ۇسىنىس» نۇسقادا وسى نەگىزگى ورىن شىعار ٴتۇيىن ەتىلىپ، ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى دامۋ جوسپارلاندى ٴارى ”14 ـ بەسجىلدىق“ پلاندا ورتاعا قويىلعان ۇستانىم مەن وي جەلىسىنىڭ ۇلاسپالىلىعى ساقتالدى ٴارى الداعى بەس جىلداعى ەلىمىزدىڭ دامۋ اۋقىمى دۇرىس يگەرىلىپ، ٴىس جۇزىندىككە ۇيلەسەتىن، كورەگەندىك سيپاتقا يە جالپى تۇلعالىق وي جەلىسى، كەلەلى پرينسيپ، باستى نىسانا، ستراتەگيالىق مىندەت ورتاعا قويىلدى. وسى ۋاقىت وتكەلىن مىقتى ۇستاپ، ابزالدىلىقتى بەكەمدەپ جانە ونى كەڭەيتىپ، قىسپاقتىق تەجەمدى جويىپ، ولقىلىقتاردى تولىقتاپ، ٴالسىز بۋىنداردى كۇشەيتىپ، قيان ـ كەسكى حالىقارالىق باسەكەدە ستراتەگيالىق ىرىقتىلىقتى قولعا كەلتىرىپ، جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدىڭ جالپى جاعدايىنا ساياتىن ستراتەگيالىق مىندەتتەردە كەلەلى تابىستارعا قول جەتكىزۋدى ىلگەرىلەتىپ، سوتسياليستىك وسىزامانداندىرۋدى نەگىزىنەن جۇزەگە اسىرۋدا شەشۋشى ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزۋگە شىنايى كەپىلدىك ەتۋ كەرەك.
ەكىنشى، ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدىڭ نىساناسى جونىندە. دامۋ نىساناسىن عىلمي بەلگىلەۋ بەس جىلدىق پلاندى جاساۋ جانە ويداعىداي اتقارۋ جونىنەن توتەنشە ماڭىزدى. «ۇسىنىس» نۇسقادا ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى نەگىزگى ورىن مەن كەزەڭدىك تالاپ يگەرىلىپ، ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدىڭ باستى نىساناسى ايقىندالدى. 2035 ـ جىلى سوتسياليستىك وسىزامانداندىرۋدى نەگىزىنەن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى بەلگى سيپاتتى كورسەتكىشى — جان باسىندىق ىشكى ٴوندىرىستىڭ جالپى قۇنىن ورتاشا دامىعان ەلدەر دەڭگەيىنە جەتكىزۋ، بۇل ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدا لايىقتى قارقىندى ساقتاۋدى تالاپ ەتەدى. «ۇسىنىس» نۇسقادا ىشكەرىلەي زەرتتەۋ مەن عىلمي دالەلدەۋ نەگىزىندە ەكونوميكانىڭ ارتۋىن ۇيلەسىمدى ارالىقتا ساقتاۋ، تولىق ماڭىزدى فاكتورلىق ٴوندىرىس ونىمدىلىگىن ورنىقتى جوعارىلاتۋ، ەكونوميكانىڭ ارتۋ كومەسكى كۇشىن تولىق ساۋلەلەندىرۋ، تۇرعىندار كىرىسىنىڭ ارتۋى مەن ەكونوميكانىڭ ارتۋى تەڭ قادامدا بولۋ، ەڭبەكاقىنىڭ جوعارىلاۋى مەن ەڭبەك ٴوندىرىس ونىمدىلىگىنىڭ جوعارىلاۋى تەڭ قادامدا بولۋ، ورتاشا كىرىستەگى قاۋىمنىڭ قاتارىن ۇزدىكسىز مولايتۋ سياقتى ماڭىزدى نىسانالار ورتاعا قويىلدى. سونىمەن بىرگە قازىرگى كەزەڭدەگى ىشكى ەكونوميكانىڭ قۇلدىراۋ قىسىمىنىڭ ارتۋى، ۇتىمدى سۇرانىمنىڭ جەتكىلىكتى بولماۋى سياقتى كورنەكتى ماسەلەگە نەگىزدەلىپ، «ۇسىنىس» نۇسقادا تۇرعىنداردىڭ تۇتىنۋ مولشەرىن كورنەكتى جوعارىلاتۋ، ىشكى سۇرانىمنىڭ ەكونوميكانىڭ ارتۋىن جەبەۋدەگى نەگىزگى قوزعاۋشى كۇش رولىن ۇزدىكسىز كۇشەيتۋ سياقتى نىسانالار ورتاعا قويىلدى.
بۇرىنعى ادىستەرگە نەگىزدەلگەندە، «ۇسىنىس» نۇسقادا ورتاعا قويىلعان ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدىڭ نىساناسى نەگىزىنەن سيپاتتىق تالاپتار بولىپ، «ۇسىنىستىڭ» ماكرولىق جەتەكشىلىك رولىن اناعۇرلىم ويداعىداي ايگىلەۋ جانە ساۋلەلەندىرۋ ٴۇشىن قاجەتتى نورمالىق تالاپتار مەن كەيبىر ناقتى قىزمەت ورنالاستىرۋلار پلان «باعدارلاماسىن» جاساعان كەزدە اقىلداسىپ تۇراقتاندىرۋعا قالدىرىلدى.
ٴۇشىنشى، جوعارى ساپالى دامۋدى ىلگەرىلەتۋدى نەگىزگى تاقىرىپ ەتۋ جونىندە. «ۇسىنىس» پەن ”14 ـ بەسجىلدىق“ پلان تامىرلاس، جوعارى ساپالى دامۋدى ىلگەرىلەتۋدى جالعاستى ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدىڭ باستى تاقىرىبى ەتىپ، ەكونوميكالىق قۇرىلىستى وزەك ەتۋگە تاباندى بولۋ، جاڭا دامۋ ۇستانىمىن تولىق، دۇرىس، جان ـ جاقتى دايەكتىلەندىرۋ، ساپانىڭ ٴونىمدى جوعارىلاۋىن جانە ساننىڭ ۇيلەسىمدى ارتۋىن جۇزەگە اسىرۋ، ەكونوميكانىڭ باياندى، اقاۋسىز دامۋىن جانە قوعامنىڭ جاپپاي العا باسۋىن ىلگەرىلەتۋ تالاپ ەتىلدى. جوعارى ساپالى دامۋدى ىلگەرىلەتۋدە ەڭ ماڭىزدىسى — جوعارى دەڭگەيلى عىلىم ـ تەحنيكادا ٴوز كۇشىنە سۇيەنۋدى، ٴوزىن الۋەتتەندىرۋدى جەدەلدەتىپ، جاڭا ساپالى وندىرگىش كۇشتەردى بەلسەنە دامىتىپ، عىلىم ـ تەحنيكادا جاڭالىق اشۋدى ىلگەرىلەتۋ، جاڭا قوزعاۋشى قۋاتتى جەدەل جەتىلدىرۋ، ەكونوميكالىق قۇرىلىمدى ساپالىلاندىرۋدى، دەڭگەيىن جوعارىلاتۋدى جەبەۋ جاقتارىندا ماندىك، شەشۋشى ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزۋ.
«ۇسىنىس» نۇسقادا عىلىم ـ تەحنيكادا جاڭالىق اشۋدىڭ جەتەكشىلىك رولى كورنەكتىلەنىپ، وسىزاماندانعان شارۋاشىلىق جۇيەسىن ورناتۋ، جوعارى دەڭگەيلى عىلىم ـ تەحنيكادا ٴوز كۇشىنە سۇيەنۋدى، ٴوزىن الۋەتتەندىرۋدى جەدەلدەتۋ، ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدىڭ جاپپاي جاسىلعا ويىسۋىن جەدەلدەتۋ سياقتى جاقتاردا ورنالاستىرۋ جاسالىپ، ٴداستۇرلى شارۋاشىلىقتى ساپالىلاندىرۋ جانە دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ، جاڭادان گۇلدەنگەن شارۋاشىلىقتار مەن بولاشاق شارۋاشىلىقتاردى جەتىلدىرۋ جانە زورايتۋ، تۇلعالىق شارۋاشىلىقتىڭ نەگىزىن بەكەمدەۋ جانە زورايتۋ ورتاعا قويىلدى؛ العاشقى جاڭالىق اشۋ مەن شەشۋشى، وزەكتى تەحنيكادا قامال الۋدى كۇشەيتۋ، عىلىم ـ تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ مەن شارۋاشىلىقتا جاڭالىق اشۋدىڭ ىشكەرىلەي توعىسۋىن جەبەۋ، وقۋ ـ اعارتۋدىڭ، عىلىم ـ تەحنيكانىڭ، دارىندىلاردىڭ دامۋىن ٴبىر تۇلعالاندىرىپ ىلگەرىلەتۋ، سيفرلى جۇڭگو قۇرىلىسىن ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتۋ ورتاعا قويىلدى؛ جاڭاشا ەنەرگيا جۇيەسىن جەدەل قالىپتاستىرۋ، جاسىل ٴوندىرىس، تۇرمىس ٴتاسىلىن جەدەل قالىپتاستىرۋ ورتاعا قويىلدى. نازار اۋدارۋعا ٴتيىستىسى، جاڭا ساپالى وندىرگىش كۇشتەردى دامىتۋ بەلگىلى ەرەكشە شارت ـ جاعدايدى قاجەت ەتەدى، ونىڭ ٴىس جۇزىندىك جارامدىلىعىن تولىق ويلاستىرۋ كەرەك، «ۇسىنىس» نۇسقادا جاڭا ساپالى وندىرگىش كۇشتەردى جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي دامىتۋ باسا دارىپتەلدى، اتاپ ايتقاندا، كوپشىلىكتىڭ قىزمەتتى عىلمي، ۇستامدى، شىندىقتى ٴىس جۇزىنەن ىزدەي وتىرىپ ورىستەتۋىنە جەتەكشىلىك ەتىپ، دۇرمەككە ىلەسۋدەن ساقتانۋ كەرەك.
ٴتورتىنشى، ىشكى ۇلكەن اينالىمدى كۇشەيتۋ، ەل ٴىشى جانە حالىقارا سىندى قوس اينالىمدى ىركىلىسسىزدەندىرۋ جونىندە. سىرتقى ورتا قاتاڭ دا كۇردەلى بولعان سايىن، جاڭا دامۋ جاعدايىن سولعۇرلىم جەدەل قالىپتاستىرىپ، دامۋدىڭ ىرىقتىلىق ۇقىعىن مىقتى يگەرۋ كەرەك. كەزەكتە جانە بۇدان بىلايعى ٴبىر مەزگىلدە ىشكى ۇلكەن اينالىمدى كۇشەيتۋگە تاباندى بولىپ، قۋاتتى ىشكى ەكونوميكالىق اينالىم جۇيەسىن جەدەل قۇرىپ، ىشكى اينالىمنىڭ ورنىقتىلىعى ارقىلى حالىقارالىق اينالىمنىڭ تۇراقسىزدىعىنا توتەپ بەرۋ كەرەك.
«ۇسىنىس» نۇسقادا ىشكى ۇلكەن اينالىمدى كۇشەيتۋ كورنەكتىلەنىپ، قۋاتتى ىشكى بازاردى قۇرۋ، جوعارى دەڭگەيلى سوتسياليستىك بازار ەكونوميكاسى ٴتۇزىلىسىن جەدەل ورناتۋ جونىندە ورنالاستىرۋ جاسالىپ، ىشكى سۇرانىمدى ۇلعايتۋ سىندى ستراتەگيالىق نەگىزگى تۇيىنگە تاباندى بولۋ، حالىق تۇرمىسىنا تيىمدىلىك جاساۋ مەن تۇتىنۋدى جەبەۋدى تىعىز ۇشتاستىرۋعا، مال ـ مۇلىككە قارجى قوسۋ مەن ادامعا قارجى قوسۋدى تىعىز ۇشتاستىرۋعا تاباندى بولۋ، تۇتىنۋدى بارىنشا جانداندىرۋ، ۇتىمدى قارجى قوسۋدى كەڭەيتۋ، بۇكىل ەل بويىنشا بىرلىككە كەلگەن ٴىرى بازار قۇرىلىسىنا تۇساۋ بولاتىن كەدەرگىلەر مەن بوگەتتەردى باتىل جويۋ باسا دارىپتەلدى، ٴتۇرلى تيجارات سۋبيەكتىلەرىنىڭ ومىرشەڭدىگىن تولىق تاسقىنداتۋ، ماڭىزدى فاكتورلاردى بازارلاندىرىپ ورنالاستىرۋ ٴتۇزىلىس ـ مەحانيزمىن جەدەل كەمەلدەندىرۋ، ماكرولىق ەكونوميكانى باسقارۋ ونىمدىلىگىن جوعارىلاتۋ باسا دارىپتەلدى. سونىمەن بىرگە حالىقارالىق اينالىمدى كەڭەيتۋ، تۇزىمدىك ەسىك اشۋدى ورنىقتى كەڭەيتۋ، كوپ جاقتى ساۋدا ٴتۇزىلىسىن قورعاۋ، ”ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى“ جوعارى ساپامەن بىرگە گۇلدەندىرۋ ورتاعا قويىلدى.
بەسىنشى، جالپى حالىقتىڭ بىرگە بايۋىنا نىق قادام تاستاۋ جونىندە. جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋ — جالپى حالىق بىرگە باييتىن وسىزامانداندىرۋ. پارتيا 18 ـ قۇرىلتايىنان بەرى، ٴبىز اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاۋعا تاباندى بولىپ، ماسەلەنى حالىق تۇرعىسىنان ويلاستىرىپ، وڭىرلىك سايكەسە دامۋدى ىلگەرىلەتىپ، حالىق تۇرمىسىن پارمەندى شارالار قولدانا وتىرىپ قامتاماسىز ەتىپ جانە جاقسارتىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە قول جەتكىزىپ، جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام قۇرىپ شىعىپ، بىرگە بايۋدى جەبەۋگە تاماشا شارت ـ جاعداي ازىرلەدىك. «ۇسىنىس» نۇسقانىڭ جەتەكشى يدەياسىندا جالپى حالىقتىڭ بىرگە بايۋىنا نىق قادام تاستاۋ كورنەكتى باسا دارىپتەلدى، بۇل ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋعا جەتەكشىلىك ەتەتىن جالپى تۇلعالىق تالاپ.
«ۇسىنىس» نۇسقادا بىرگە بايۋدىڭ نىسانا ـ تالاپتارى مىقتى يگەرىلىپ، حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋ مەن جاقسارتۋ ارقاۋ ەتىلىپ، جوعارى ساپالى، تولىق جۇمىستانۋدى جەبەۋ، كىرىس ٴبولىسى ٴتۇزىمىن كەمەلدەندىرۋ، وقۋ ـ اعارتۋدى حالىق رازى بولاتىنداي جاقسى باسقارۋ، قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ جۇيەسىن اقاۋسىزداندىرۋ، ٴۇي ـ جاي شارۋاشىلىعىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋ، سالاماتتى جۇڭگو قۇرۋدى جەدەلدەتۋ، حالىق سانىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن جەبەۋ، نەگىزگى الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋدىڭ بىركەلكىلەنۋىن ورنىقتى ىلگەرىلەتۋ سياقتى جاقتاردا بىركەلكىلىگى مەن قولجەتىمدىلىگى كۇشتى ٴبىر توپ ساياساتتىق شارا ورنالاستىرىلدى. وڭىرلىك پارىقتى، قالا مەن اۋىل پارقىن ازايتۋ كوزدە ۇستالىپ، اۋىل شارۋاشىلىعىن، اۋىل ـ قىستاقتى وسىزامانداندىرۋدى جەدەلدەتۋ، اۋىل ـ قىستاقتى جاپپاي كوركەيتۋدى تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتۋ، وڭىرلىك ەكونوميكالىق ورنالاسىمدى ساپالىلاندىرۋ، وڭىرلىك سايكەسە دامۋدى جەبەۋ سياقتى جاقتاردا ٴبىر توپ ناقتى شارا ورنالاستىرىلدى. حالىقتىڭ رۋحاني تۇرمىسىن بىرگە بايىتۋدى جەبەۋ كوزدە ۇستالىپ، سوتسياليستىك وزەكتى قۇن كوزقاراسىن اسقاقتاتۋ جانە ونى امالياتتا ايگىلەۋ، مادەنيەت ىستەرىن زور كۇشپەن گۇلدەندىرۋ، مادەنيەت شارۋاشىلىعىن جەدەل دامىتۋ، جۇڭحۋا وركەنيەتىن تاراتۋ قۋاتىن، ونىڭ ىقپال كۇشىن جوعارىلاتۋ ورتاعا قويىلدى.
التىنشى، دامۋ مەن حاۋىپسىزدىكتى ٴبىر تۇتاس ەسكەرۋ جونىندە. حاۋىپسىزدىك — دامۋدىڭ العى شارتى، دامۋ — حاۋىپسىزدىكتىڭ كەپىلى. الداعى بەس جىلدا ەلىمىزدە ٴتۇرلى تۇراقسىز، مەجەلەۋ قيىن حاۋىپ ـ قاتەر فاكتورلارى كورنەكتى كوبەيىپ، دامۋ مەن حاۋىپسىزدىكتى ٴبىر تۇتاس ەسكەرۋ مىندەتى اناعۇرلىم جاپالى بولادى. «ۇسىنىس» نۇسقادا مەملەكەت حاۋىپسىزدىگى جۇيەسى مەن قابىلەتىنىڭ وسىزاماندانۋىن ىلگەرىلەتۋ ارقاۋ ەتىلىپ، مەملەكەت حاۋىپسىزدىگى جۇيەسىن اقاۋسىزداندىرۋ، ٴتۇيىندى سالالارداعى مەملەكەت حاۋىپسىزدىگى قابىلەتى قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ، الەۋمەتتىك حاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ، قوعامدىق باسقارۋ جۇيەسىن كەمەلدەندىرۋ ورتاعا قويىلدى. مەملەكەت قورعانىسى مەن ارميانى وسىزامانداندىرۋدى جوعارى ساپامەن ىلگەرىلەتۋ ارقاۋ ەتىلىپ، وزىق جاۋىنگەرلىك قۋات قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋ، اسكەري ىستەردى باسقارۋدىڭ وسىزاماندانۋىن ىلگەرىلەتۋ، مەملەكەتتىڭ ٴبىر تۇلعالانعان ستراتەگيالىق جۇيەسى مەن قابىلەتىن بەكەمدەۋ جانە جوعارىلاتۋ ورتاعا قويىلدى.
جەتىنشى، پارتيانىڭ جالپى بەتتىك باسشىلىعىنا تاباندى بولۋ جونىندە. پارتيانىڭ جالپى بەتتىك باسشىلىعىنا تاباندى بولۋ جانە ونى كۇشەيتۋ — جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدى ىلگەرىلەتۋدىڭ ٴتۇبىرلى كەپىلى. «ۇسىنىس» نۇسقادا پارتيانىڭ ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋعا باسشىلىق ەتۋ قابىلەتى مەن دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ كوزدە ۇستالىپ، پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ ورتالىقتانعان ٴبىر تۇتاس باسشىلىعىنا تاباندى بولۋ جانە ونى كۇشەيتۋ، پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ كەلەلى شەشىمدەرى مەن ورنالاستىرۋلارىن تياناقتاندىرۋ مەحانيزمىن كەمەلدەندىرۋ؛ پارتيانىڭ جاسامپازدىق نازارياسىمەن يدەيانى، ەرىك ـ جىگەردى، ارەكەتتى ۇزدىكسىز بىرلىككە كەلتىرۋ؛ ادام ىستەتۋدىڭ دۇرىس بەتالىسىنا تاباندى بولىپ، كادرلاردى تەكسەرۋ ـ باعالاۋ مەحانيزمىن كەمەلدەندىرۋ؛ ٴار سالاداعى نەگىزگى ساتى پارتيا ۇيىمى قۇرىلىسىن ٴبىر تۇتاس جوسپارلاپ ىلگەرىلەتۋ؛ ورتالىقتىڭ سەگىز تارماقتى بەلگىلەمەسىنىڭ رۋحىن تاباندىلىقپەن تياناقتاندىرۋ؛ پارتيا مەن مەملەكەتتىڭ باقىلاۋ جۇيەسىن كەمەلدەندىرۋ؛ شىرىكتەسۋگە قارسى تۇرۋ كۇرەسىنىڭ قامال الۋ شايقاسىن، ۇزاققا سوزىلاتىن شايقاسىن، جالپى تۇلعالىق شايقاسىن باتىل، ويداعىداي جۇرگىزۋ باسا دارىپتەلدى.
جولداستار، ”15 ـ بەسجىلدىق“ پلاننىڭ «ۇسىنىسىن» قاراپ ماقۇلداۋ — وسى رەتكى جالپى ٴماجىلىستىڭ باستى مىندەتى. كوپشىلىك مۇقيات وي جۇگىرتىپ، ىشكەرىلەي تالقىلاپ، سىندارلى پىكىرلەر مەن ۇسىنىستاردى ورتاعا قويىپ، وسى رەتكى جالپى ٴماجىلىستى بىرگە ويداعىداي اشىپ، «ۇسىنىس» نۇسقانى ويداعىداي وزگەرتەيىك.
(شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 10 ـ ايدىڭ 28 ـ كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)
