— شي جينپيڭنىڭ دەنە تاربيە سۇيىسپەنشىلىگى
شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ تىلشىلەرى
11 ـ ايدىڭ 9 ـ كۇنى 15 ـ كەزەكتى مەملەكەتتىك سپورت جارىسى باستالادى، باس شۋجي شي جينپيڭ ەل ىشىندەگى دەڭگەيى ەڭ جوعارى، كولەمى ەڭ ۇلكەن وسى جالپىلىق سپورت جارىسىنىڭ اشىلۋ سالتىنا ٴۇرتىس 4 ـ رەت قاتىناسادى.
دەنە تاربيە مەملەكەتتى قۇدىرەتتەندىرۋ، ۇلتتى گۇلدەندىرۋ ارمانىن ارقالاپ وتىر.
جەرگىلىكتى ورىندا قىزمەت ىستەگەندە تۇتاس اۋداننىڭ جالپى حالىقتىق سپورت جارىسىن ۇيىمداستىرىپ، بۇقارانىڭ ”دەنساۋلىعىنىڭ دا اقاۋسىز بولۋىنا“ مۇمكىندىك جاسادى؛ ورتالىققا بارعاندا 2008 ـ جىلعى بەيجيڭ وليمپيادا سپورت جارىسىنىڭ، مۇگەدەكتەر وليمپيادا سپورت جارىسىنىڭ دايىندىق قىزمەتى باسشىلىق گرۋپپاسىنىڭ باستىعى بولىپ، سالتاناتتى جينالىستىڭ ٴساتتى وتكىزىلۋىنە جۇرەك قانىن سارقا جۇمسادى؛ جاڭا داۋىردە حالىقتىڭ باقىتى، مەملەكەتتىڭ قۇدىرەتتەنۋى، ۇلتتىڭ گۇلدەنۋى تۇرعىسىنان دەنە تاربيە قىزمەتىنە كوڭىل ٴبولدى... وسى اسەرلى اڭگىمەلەر باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ دەنە تاربيەدە قۋاتتى ەل قۇرىلىسىنا بارىنشا ٴمان بەرەتىندىگىن، سالاماتتى جۇڭگو ىستەرىنە تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىگىن ايگىلەدى.
بۇگىنگى جۇڭگودا دەنە تاربيە ساڭلاقتارى شۇعىلالى ناتيجەگە قول جەتكىزدى، جالپى حالىقتىق دەنە شىنىقتىرۋ سالتقا اينالىپ، جاستار مەن ورەندەردىڭ دەنە تاربيەسى جاندانىپ، دەنە تاربيە كاسىپ سالاسى جەدەل دامىپ، دەنە تاربيەدە قۋاتتى ەل قۇرىلىسىندا ۇزدىكسىز جاڭا جاعداي اشىلىپ، ادامنىڭ جان ـ جاقتى دامۋى تولىق ايگىلەندى.
”دەنە تاربيەدە قۋاتتى ەلدەن سالاماتتى جۇڭگوعا دەيىن حالىقتىڭ سالاماتتىعى، حالىقتىڭ دەنە قۋاتى، حالىقتىڭ باقىتى ٴبار ـ ٴبارى تامىرلاس“
قىس باسى، بەيجيڭ لۋگوۋچياۋ كوپىرى ماڭىنداعى بەيجيڭ دەنە تاربيە داشۋەسى 7 ـ اقپان مەملەكەتتىك قار ـ مۇز سپورتى جاتتىعۋى، عىلمي زەرتتەۋ بازاسى اسا دۋماندى بولدى؛
امبەباپ اۋا تۋنەلى تاجىريبەحاناسىندا بولات سورەلى قار اربا سياقتى جابدىقتار سىناقتان وتكىزىلۋدە؛ جاتتىعۋ الاڭىندا سپورتشىلار ميلان قىسقى وليمپيادا سپورت جارىسىنا اتتانۋعا بار كۇشىمەن دايىندالۋدا؛ تەز سىرعاناۋ سارايىندا ٴبىر توپ بالا كونكيمەن ٴبىرىن ـ ٴبىرى قۋالاپ، قار ـ مۇز سپورتىنىڭ قىزىعىنا شومدى...
2022 ـ جىلى 1 ـ ايدىڭ 4 ـ كۇنى بەيجيڭ قىسقى وليمپيادا سپورت جارىسىنىڭ باستالعانىنا ٴبىر اي قالعان كەزدە باس شۋجي شي جينپيڭ وسى اراعا كەلىپ قىسقى وليمپيادا سپورت جارىسىنىڭ دايىندىق قىزمەتتەرى جونىندە ناقتى ورىندا قىزمەت تەكسەرىپ، تەكسەرۋ ـ زەرتتەۋ جۇرگىزىپ، بەيجيڭ قىسقى وليمپيادا سپورت جارىسى، مۇگەدەكتەر قىسقى وليمپيادا سپورت جارىسىن وتكىزۋدەن قالىپتاسقان ورلەۋدەن تولىق پايدالانىپ، باسەكەلىك دەنە تاربيە مەن بۇقارالىق دەنە تاربيەنى ٴبىر تۇلعالى ىلگەرىلەتۋگە تاباندى بولىپ، ەلىمىزدىڭ قار ـ مۇز سپورتىنىڭ ٴۇرتىس دامۋىن ىلگەرىلەتۋدى باسا دارىپتەدى.
بۇگىنگى تاڭدا ٴدال باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ارمانداعانىنداي: ”قىسقى وليمپيادا سپورت جارىسىن وتكىزۋگە دايىندالۋ ارقىلى قار ـ مۇز سپورتىنىڭ باسەكەلىك دەڭگەيىنە جەتىپ عانا قويماي، قار ـ مۇز سپورتىن جالپىلاستىرۋ، كەڭەيتۋ جاعىندا دا تەڭەلدىك، دەنە تاربيە سپورتىنىڭ ساپاسى مەن سانى بىردەي جوعارىلادى“.
دەنە تاربيە كۇشەيسە، جۇڭگو قۇدىرەتتەنەدى، مەملەكەت گۇلدەنسە، دەنە تاربيە گۇلدەنەدى.
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ كوڭىلىندە ”دەنە تاربيەدە قۋاتتى ەلدەن سالاماتتى جۇڭگوعا دەيىن حالىقتىڭ سالاماتتىعى، حالىقتىڭ دەنە قۋاتى، حالىقتىڭ باقىتى ٴبار ـ ٴبارى تامىرلاس. بۇل جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام ورناتۋ، جاپپاي وسىزامانداندىرۋ تاقىرىبىنىڭ ماڭىزدى مازمۇنى. ونىڭ ماڭىزى زور ەكەندىگىن كىشكەنە ىستەردەن دە كورۋگە بولادى“.
”قاراپايىم دەنە تاربيە اۋەسكەرى“ رەتىندە، باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ باياندادى: ”مەن سۋدا ٴجۇزۋ، تاۋعا شىعۋ سياقتى سپورتتاردى ۇناتامىن، سۋدا ٴجۇزۋدى 5 - 4 جاسىمدا ۇيرەنىپ العانمىن. مەن فۋتبول، ۆولەيبول، باسكەتبول، تور دوپ، سايىسكەرلىك سياقتى سپورتتاردى دا ۇناتامىن“.
2016 ـ جىلى وقىتۋشىلار مەرەكەسى قارساڭىندا باس شۋجي شي جينپيڭ انا مەكتەبى — بەيجيڭ قالالىق 1 ـ تامىز مەكتەبىنە بارىپ قىزمەت تەكسەرىپ، دەنە تاربيە الاڭىنا ارنايى كەلىپ كوردى.
”50 نەشە جىلدىڭ الدىندا مەن وسى جەردە دوپ تەپكەن ەدىم“. كىشكەنتاي فۋتبولشىلاردىڭ دوپ الىپ ادامنان ٴوتۋ جاتتىعۋىن جاساعانىن كورگەن باس شۋجي شي جينپيڭ بالالارعا كۇلىمسىرەي بىلاي دەدى: ”قازىر دەنساۋلىعىمنىڭ وسىنشاما جاقسى بولۋى بالا كەزىمدە دەنە تاربيە قيمىلىنان قالانعان نەگىزدەن بولىپ وتىر. احىلاق، اقىل ـ وي، دەنە، ەستەتيكا جاعىنان جان ـ جاقتى جەتىلۋ كەرەك، مۇنىڭ ىشىندە دەنە تاربيە مىنەز ـ قۇلىقتى شىڭداۋدا، ەرىك ـ جىگەردى شىڭداۋدا ماڭىزدى رول اتقارادى“.
دەنە تاربيە قيمىلىنىڭ بارىنشا يگىلىگىن كورىپ، حالىقتىڭ قۇت ـ ىرىسىن شىن نيەتىمەن كوڭىلدە ساقتادى. ٴتول كەشىرمەلەرى سارقىلماس قامقورلىققا اينالدى —
استانادا مىندەتتى اعاش ەگۋ قيمىلىنا قاتىناسقاندا بىلاي دەپ تاپسىردى: ”ٴوسپىرىم بالالار دەنە شىنىقتىرۋدى كۇشەيتۋگە كوڭىل ٴبولۋى، وتباسى، مەكتەپ، قوعام تۇگەلدەي ٴوسپىرىم بالالاردىڭ دەنە قۋاتىن كۇشەيتۋىنە شارت ـ جاعداي ازىرلەۋى كەرەك“؛
نانجيڭ جاستار وليمپيادا سپورت جارىسىنداعى جۇڭگو دەنە تاربيە ۋاكىلدەر ۇيىرمەسىنە امانداسا بارعاندا بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: ”دەنە تاربيە قيمىلىن دامىتۋ ارقىلى بۇكىل ۇلتتىڭ دەنساۋلىق ساپاسى مەن سالاماتتىعىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتۋ كەرەك“؛
33 ـ كەزەكتى جازعى وليمپيادا سپورت جارىسىنداعى جۇڭگو دەنە تاربيە ۋاكىلدەر ۇيىرمەسىن قابىلداعاندا بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: ”جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋ، جالپى حالىقتىڭ سالاماتتىعى تىعىز بايلانىسقان، جالپى حالىقتىڭ سالامات بولۋى ٴۇشىن جالپى حالىقتىق دەنە تاربيە بولۋى كەرەك، جالپى حالىقتىق دەنە تاربيە بولعاندا عانا كۇشتى باسەكەلىك سپورت بولادى“؛
...
تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىككە تولى تاپسىرمالارىندا باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ حالىقتىڭ دەنە قۋاتىن كۇشەيتىپ، سالاماتتى تۇرمىستى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى شىنايى ٴۇمىتى قامتىلىپ، ٴىرى پارتيا، ٴىرى ەل كوسەمىنىڭ تەرەڭ حالىقتىق سۇيىسپەنشىلىگى سىڭىرىلگەن.
”رۋحاني جاقتان وركەنيەتتى بولۋ، دەنە تۇلعاڭ شىمىر بولۋ كەرەك“. بۇل باس شۋجي شي جينپيڭ ۇنەمى سيتات كەلتىرەتىن ٴسوز.
100 جىلدىڭ الدىندا ”وليمپيادا سپورت جارىسى جونىندەگى ٴۇش سۇراۋ“ جۇرەكتەردى سەرگىتىپ، كوڭىلدەردى جەلپىندىردى؛ مينگو داۋىرىندە ليۋ چاڭچۇن سىندى ”ٴبىر سپورتشىنىڭ وليمپيادا سپورت جارىسىنا قاتىناسۋى“ ادامنىڭ وزەگىن ورتەگەن ـ دى.
ٴار جولى وسىنى ەسكە العاندا، باس شۋجي شي جينپيڭ قاتتى اشىنىپ: ”جۇڭگولىقتار ٴبىر مەزەت ’شىعىس ازيا دىمكاستارى‘ دەپ اتالدى، مەملەكەتتىڭ قورلىعى ـ عوي“، ـ دەيدى.
فۋجياندا دەنە تاربيە قىزمەتى ”رۋحاني وركەنيەت قۇرىلىسىنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى، ۇلت رۋحىن ۇيىستىرىپ، قايراتتانا العا ۇمتىلاتىن ٴىس“ ەكەندىگىن بايىمدادى؛ جىجياڭدا ”ۇزاق ۋاقىتتان بەرى جۇڭگو ايەلدەر ۆولەيبول قۇراماسىنىڭ رۋحى بۇكىل ەل حالقىنا وراسان زور شابىت بەرۋ رولىن اتقاردى“ دەپ ماداقتادى؛ شاڭحايدا ”شاڭحايدىڭ ەرەكشە وليمپيادا سپورت جارىسىن وتكىزىپ، دۇنيە جۇزىلىك كورمەنى قارسى الۋى — رۋحاني وركەنيەت قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتۋدىڭ تاپتىرماس ٴونىمدى دانەكەرى“ دەپ اشىق ايتتى... دەنە تاربيە الا كەلگەن ۇلت ماقتانىش سەزىمى مەن قوعامدىق جاۋاپكەرشىلىك سەزىمى جونىندە شي جينپيڭ جولداس جەرگىلىكتى ورىندا قىزمەت ىستەگەن كەزدە تەرەڭ وي جۇگىرتتى.
كولەمدى حالىقارالىق جارىس ىستەرىن وتكىزۋ ارقىلى جۇڭگونىڭ دامۋداعى قارىشتاۋىن اناعۇرلىم جاندى بەينەلەپ، جۇڭحۋا دەنە تاربيە رۋحىن اناعۇرلىم پارمەندى ايگىلەۋگە بولادى.
باس شۋجي شي جينپيڭ بۇعان ايرىقشا ٴمان بەردى.
2007 ـ جىلى شي جينپيڭ جولداس شاڭحايعا كەلىپ قىزمەت ىستەگەننەن كەيىن، كەزەك كۇتتىرمەيتىن ٴىرى ىسكە ٴدوپ كەلدى: ول دۇنيە جۇزىلىك جازعى ەرەكشە وليمپيادا سپورت جارىسىن وتكىزۋ ەدى. بۇل ەلىمىز بەيجيڭ وليمپيادا سپورت جارىسىنان بۇرىن وتكىزگەن كولەمى ەڭ ۇلكەن حالىقارالىق جارىس.
كوپ رەت ارناۋلى ٴماجىلىس اشىپ، ماڭىزدى الاڭ ـ سارايلاردى تەكسەرىپ، ”بۇكىل دۇنيە جۇزىنەن كەلگەن ەرەكشە وليمپيادا سپورتشىلارىنا، ٴسوز جوق، ويداعىداي قامقورلىق جاساۋ كەرەك“ دەپ قايتا ـ قايتا باسا دارىپتەدى... شي جينپيڭ جولداس ۇلكەن ـ كىشى ٴىستىڭ ٴبارىن ەسكەرىپ، ەرەكشە وليمپيادا سپورت جارىسىنىڭ دايىندىق قىزمەتىن كەمەلدەندىرە ىستەۋگە دەن قويدى.
بۇل رەتكى ەرەكشە وليمپيادا سپورت جارىسىن وتكىزۋگە دايىندالۋ تاجىريبەسى كەيىن شاڭحاي، ٴتىپتى، بۇكىل ەلدە ٴىرى قيمىل وتكىزۋدەگى قىمباتتى تاجىريبەگە اينالدى.
ەرەكشە وليمپيادا سپورت جارىسىن، بەيجيڭ وليمپيادا سپورت جارىسىن وتكىزۋگە دايىندالىپ، جاڭا داۋىردەگى جۇڭگونىڭ نانجيڭ جاستار وليمپيادا سپورت جارىسىن ٴساتتى وتكىزۋىنە باسشىلىق ەتتى، بەيجيڭ قىسقى وليمپيادا سپورت جارىسىن، مۇگەدەكتەر قىسقى وليمپيادا سپورت جارىسىن وتكىزۋگە ٴوتىنىش بەرۋدى، دايىندالۋدى، وتكىزۋدى تىكەلەي ٴوزى ىلگەرىلەتتى... جەرگىلىكتى ورىنداردان ورتالىققا دەيىن شي جينپيڭ جولداس جۇڭگونىڭ ٴتۇرلى دەنە تاربيە سالتاناتىن جوعارى ولشەممەن وتكىزۋىنە جەتەكشىلىك ەتىپ، دۇنيە جۇزىنە وركەنيەتتى، العا باسقان، اشىق ٴىرى ەل وبرازىن تاماشا ايگىلەدى.
”دەنە تاربيە حالىقتىڭ دەنە ساپاسى مەن سالاماتتىق ورەسىن جوعارىلاتۋ، ادامنىڭ جان ـ جاقتى دامۋىن جەبەۋ، حالىقتىڭ رۋحاني مادەنيەت تۇرمىسىن بايىتۋ، ەكونوميكانىڭ، قوعامنىڭ دامۋىن ىلگەرىلەتۋ، بۇكىل ەلدەگى ٴار ۇلت حالقىن ەرەندىككە تالپىنۋ، ٴوز شەكتەمەسىن جەڭۋ رۋحىن اسقاقتاتۋعا ىنتالاندىرۋ جاقتارىندا ورنىن باسۋعا بولمايتىن ماڭىزدى رولعا يە“.
تەرەڭ دەنە تاربيە سۇيىسپەنشىلىگىمەن، ايبىندى دەنە تاربيە كوزقاراسىمەن باس شۋجي شي جينپيڭ دەنە تاربيەنىڭ كەلەلى ٴمانىن عىلمي، دۇرىس يگەرىپ، شىعىستاعى دەنە تاربيە ٴىرى ەلىنىڭ دەنە تاربيەدە قۋاتتى ەلگە قاراي ەكپىندەي ىلگەرىلەۋىنە جەتەكشىلىك ەتۋدە.
”بۇقارالىق دەنە تاربيەنىڭ، باسەكەلىك دەنە تاربيەنىڭ، دەنە تاربيە كاسىپ سالاسىنىڭ سايكەستى دامۋىن ىلگەرىلەتۋدەن“ دەنە تاربيەنىڭ ”ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدى جەبەۋدىڭ ماڭىزدى قوزعاۋشى كۇشى بولۋىنا“، ونان «قارلى القاپ، مۇزدى القاپ تا باعالى بايلىق» دەگەنگە دەيىن.... ەلىمىزدىڭ دەنە تاربيە كاسىپ سالاسى ورنىقتى دامىپ، حالىق شارۋاشىلىعىنداعى اسا ومىرشەڭدىك كۇشكە يە ارتۋ ۇيەگىنە اينالدى.
2014 ـ جىلعى جالپى حالىقتىق دەنە شىنىقتىرۋ مەملەكەتتىك ستراتەگيا دەڭگەيىنە كوتەرىلگەننەن 2017 ـ جىلى پارتيا 19 ـ قۇرىلتايىندا ”جالپى حالىقتىق دەنە شىنىقتىرۋ قيمىلىن كەڭ كولەمدە ورىستەتىپ، دەنە تاربيەدە قۋاتتى ەل قۇرىلىسىن جەدەل ىلگەرىلەتۋ“ ايقىن ورتاعا قويىلعانعا دەيىن، ونان 2021 ـ جىلعى جالپى حالىقتىڭ دەنە شىنىقتىرۋ جوسپارى (2025 — 2021 ـ جىل)» باسىپ تاراتىلعانعا دەيىن... جالپى حالىقتىق دەنە شىنىقتىرۋ جۇيەلى، جان ـ جاقتى تۇزىمدىك قامتاماسىزدىققا يە بولدى.
لوس ـ انجەلەس وليمپيادا سپورت جارىسىندا التىن مەدال الۋدا ٴنولدى جارۋدان بەيجيڭدەگى ”تەڭدەسسىز ٴبىر كەزەكتى وليمپيادا سپورت جارىسىنا“ دەيىن، ونان ”14 ـ بەسجىلدىقتان“ بەرى جالپى 500دەن استام دۇنيە جۇزىلىك اعا جۇلدەگەرلىككە قول جەتكىزۋگە دەيىن... جۇڭگو دۇنيە جۇزىندەگى دەنە تاربيەدەگى ٴىرى ەل، وليمپيادا سپورت جارىسىنداعى قۋاتتى ەل قاتارىنان ورىن الىپ، جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدىڭ دەنە تاربيە تاراۋىن ەرلىكپەن جازۋدا.
”باسەكەلىك دەنە تاربيەنى اناعۇرلىم جاقسى، اناعۇرلىم تەز، اناعۇرلىم جوعارى، اناعۇرلىم قۋاتتى ەتەمىز“
2024 ـ جىلى 8 ـ ايدىڭ 20 ـ كۇنى تۇستەن كەيىن پاريج وليمپيادا سپورت جارىسى اياقتالعانىنا 10 كۇن بولماي، باس شۋجي شي جينپيڭ بەيجيڭ حالىق سارايىندا داڭقپەن قايتىپ كەلگەن وليمپيادا ساڭلاقتارىن ىقىلاسپەن قابىلدادى.
قابىلداۋ بارىسىندا كەيبىر سپورتشىلار ٴوزىن تانىستىرۋعا ۇلگىرمەي جاتىپ، باس شۋجي شي جينپيڭ ولاردىڭ اتىن اتاي جونەلدى.
سۋعا سەكىرۋ سپورتشىسى چۋان حۇڭچان، چىن يۇيشي قول ۇستاسا التىن مەدال الدى، بۇل باس شۋجيگە تەرەڭ اسەر قالدىردى: ”سەندەر ەرەكشە سايكەسىپ، ’سۋ كوپىرشىگىن شىعارمايتىن سپورتشى‘ دەپ اتالدىڭدار“.
سۋدا ٴجۇزۋ سپورتشىسى پان جانلى ەرلەر 100 مەترلىك ەركىن ٴجۇزۋ تۇرىندە التىن مەدال الدى، باس شۋجي ونى جىگەرلەندىرىپ: ”دۇنيە جۇزىلىك رەكورد جاڭالادىڭىز، كۇش ۇستىنە كۇش قوسىپ، تاعى دا تاماشا ناتيجە جاراتۋىڭىزدى ٴۇمىت ەتەمىن“، ـ دەدى.
اۋىرلىق كوتەرەتىن سپورتشى لي ۋىنۋىندى باس شۋجي بىلاي دەپ سۋرەتتەيدى: ”تاۋ قوپارارداي قاۋقارىڭىزبەن كۇللى الەمدى جالت قاراتتىڭىز“.
...
قاربالاس قىزمەتتەن سىرت، باس شۋجي شي جينپيڭ باسەكەلىك دەنە تاربيەنىڭ دامۋىنا ٴالى دە كوڭىل ٴبولىپ، ساڭلاقتاردىڭ جارىس الاڭىنداعى بەينەسىنە نازار اۋداردى، بۇل كوپشىلىكتى ايرىقشا شابىتتاندىردى.
باسەكەلىك سپورت ناتيجەسى — مەملەكەتتىڭ دەنە تاربيە جالپىلىق ناقتى قۋاتىن ولشەيتىن، دەنە تاربيەدە قۋاتتى ەلدىڭ تۇتاس تۇلعالىق قۇرىلىسى دەڭگەيىن ايگىلەيتىن ماڭىزدى بەلگى. جاڭا جۇڭگو قۇرىلعان 70 نەشە جىلدان بەرى ەلىمىزدىڭ باسەكەلىك دەنە تاربيەسى كىشكەنەدەن زورايۋ، السىزدەن كۇشەيۋ سىندى دامۋ بارىسىن باستان كەشىرىپ، دۇنيەنى جالت قاراتقان تابىستارعا قول جەتكىزدى.
پارتيانىڭ 18 ـ قۇرىلتايىنان بەرى، باس شۋجي شي جينپيڭ باسەكەلىك دەنە تاربيە قىزمەتىنە ايرىقشا ٴمان بەرىپ، كەلەلى دەنە تاربيە جارىس قيمىلدارىنا تالاي رەت قاتىناسىپ، باسەكەلىك دەنە تاربيەنىڭ دامۋى جونىندە ماڭىزدى نۇسقاۋ بەرىپ، بەكىتۋ جازىپ، ەلىمىزدىڭ باسەكەلىك دەنە تاربيەسىنىڭ دامۋ جاڭا ساپارىن باستادى. تاياۋ جىلداردان بەرى ەلىمىز وليمپيادا سپورت جارىسى سياقتى حالىقارالىق جارىستاردىڭ مەدال تاقتاسىندا الدىڭعى قاتاردا تۇردى، سۋعا سەكىرۋ، ۇستەل دوپ، اۋىرلىق كوتەرۋ سياقتى تۇرلەر ۇزاق ۋاقىت باسىم ورىندى ساقتادى.
باس شۋجي شي جينپيڭ شەكسىز تەبىرەنە بىلاي دەدى: ”شۇي حايفىڭنىڭ وليمپيادا سپورت جارىسىنىڭ تۇڭعىش التىن مەدالىن الىپ، نولدىك قامال الۋدى جۇزەگە اسىرۋىنان قازىرگە دەيىن ٴبىز جازعى وليمپيادا سپورت جارىسىندا 300دەن استام التىن مەدال الدىق“.
سونىمەن بىرگە ەلىمىزدىڭ باسەكەلىك دەنە تاربيەسىندەگى ”مۇزدا كۇشتى، قاردا ٴالسىز“ جاعدايىنا مەڭزەس، باس شۋجي شي جينپيڭ ”باسىمدىقتى بەكەمدەپ، تاعى دا تىڭ ساتىعا كوتەرىلۋدى“، ”قايراتتانا ۇمتىلىپ، ولقىلىقتاردى بارىنشا تولىقتاۋدى“ تالاپ ەتتى.
2019 ـ جىلى 2 ـ ايدىڭ 1 ـ كۇنى باس شۋجي شي جينپيڭ بەيجيڭ شىجيڭشان شوۋگاڭ باقشا رايونىنا كەلىپ، قىسقى وليمپيادا سپورت جارىسىنىڭ دايىندىق قىزمەتىن تەكسەرىپ، شايقاسقا دايىندالىپ جاتقان سپورتشىلارعا امانداستى. سول كەزدە 15 جاسقا تاياعان سۋ يميڭ سولاردىڭ ٴبىر مۇشەسى ەدى، تەحنيكاسى دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ جوعارى دەڭگەيمەن ٴالى دە پارىقتالاتىن.
سۋ يميڭ ەسكە الىپ بىلاي دەدى: ”باس شۋجي ٴبىزدىڭ جاتتىعۋ ورنىمىزعا كەلدى، ول بىزگە اسقاق مۇرات ورناتىپ، دۇنيە جۇزىلىك باسەكە ساحناسىندا جۇڭگونىڭ جاڭا بۋىن جاستار مەن ورەندەرىنىڭ كەلبەتىن ايگىلەۋدى تاپسىردى. مەن وسى ٴسوزدى كوكەيىمدە بەرىك ساقتاپ كەلەمىن“.
جوعارى كۇشەمەلىلىكتەگى جاتتىعۋ بارىسىندا قابىلەتتى كۇشەيتىپ، جوعارى دەڭگەيلى جارىستاردا تاجىريبە توپتادى... قار ـ مۇز كىشكەنتاي ساڭلاعى تەز جەتىلىپ، ارمانعا قاراي قۇلشىندى.
2022 ـ جىلى 2 ـ ايدىڭ 15 ـ كۇنى بەيجيڭ قىسقى وليمپيادا سپورت جارىسىنىڭ جالعىز تاقتالى شاڭعى تەبۋ ەرلەردىڭ تەكشەدەن سەكىرۋ شەشۋشى جارىسىندا سۋ يميڭ جۇڭگو ٴۇشىن جالعىز تاقتالى شاڭعى تەبۋ قىسقى وليمپيادا سپورت جارىسىنىڭ تۇڭعىش التىن مەدالىن ٴبىر جولدا الدى!
اسەرلەنگەندىگىنەن ول باس شۋجي شي جينپيڭگە حات جازىپ، باس شۋجيدىڭ ٴتالىمىن ەستە بەرىك ساقتاپ، قاجىرلىلىقپەن جاتتىعۋ، وزىندە تىڭ سەرپىلىس جاساۋ، ارماندى جۇزەگە اسىرۋ سىندى كۇرەس بارىسىنان مالىمەت بەردى.
كوپ وتپەي، سۋ يميڭ جاۋاپ حات تاپسىرىپ الدى — ”ٴسىز جۇڭگو قار ـ مۇز ساڭلاقتارىمەن بىرگە قىسقى وليمپيادا جارىس الاڭىندا ەرلىكپەن سايىسىپ، وزدەرىڭنەن وزىپ، ۇزدىك ناتيجەگە قول جەتكىزدىڭدەر. مەن سەندەردى قۇتتىقتايمىن! سەندەرگە ماداق ايتامىن!“
”مۇزدا كۇشتى، قاردا ٴالسىز“ بولۋدان قاتار ىلگەرىلەۋگە دەيىن، بەيجيڭ قىسقى وليمپيادا سپورت جارىسىن وتكىزۋدى ٴوتىنىش ەتۋ ٴساتتى بولعان كەزدە ەلىمىزدىڭ ۇشتەن ٴبىر ٴتۇر نەگىزىنەن اقتاڭداق بولۋدان وتكىزىلگەندە تۇتاس ٴتۇر بويىنشا جارىسقا قاتىناسۋدى جۇزەگە اسىرعانعا دەيىن... سۋ يميڭ باتىل تۇردە بىلاي دەدى: ”باس شۋجيدىڭ جاۋاپ حاتى قار ـ مۇز سپورتىنىڭ ناتيجەسىن تۇراقتاندىرۋ، بارلىق قار ـ مۇز ساڭلاقتارىنا شابىت بەرۋ بولدى. مەن ەڭ جوعارى شەككە ۇزدىكسىز سايىس جاريالاپ، باسەكەلىك دەنە تاربيەدە قۋاتتى ەل قۇرۋعا جاستىق كۇشىمدى ارنايمىن“.
فۋتبول، باسكەتبول، ۆولەيبول سىندى ”ٴۇش ۇلكەن دوپتىڭ“ دامۋ ورەسى بەلگىلى دارەجەدە مەملەكەتتىڭ دەنە تاربيەسى دامۋىنىڭ جالپىلىق ناقتى قۋاتىن بەينەلەيدى.
بۇل جونىندە باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: ”’ٴۇش ۇلكەن دوپتى‘ ورگە باستىرۋ كەرەك، بۇل دەنە تاربيەدە قۋاتتى ەل بولۋدىڭ بەلگىسى“.
1972 ـ جىلى قۇرىلعان فۋجياننىڭ جاڭجوۋ دەنە تاربيە جاتتىعۋ بازاسى — جۇڭگو ايەلدەر ۆولەيبول قۇراماسىنىڭ ەڭ العاشقى شوعىرلى جاتتىعۋ بازاسى. 20 نەشە جىلدىق بوران ـ شاشىندى باستان كەشىرگەننەن كەيىن، بازا قۇرىلعىلارى كونەرىپ، كۇن سايىن شەگىندى.
2000 ـ جىلى 11 ـ ايدا سول كەزدەگى فۋجيان ولكەسىنىڭ باستىعى شي جينپيڭ وسى اراعا كەلىپ، سول جەردىڭ وزىندە جۇمىس باسىندا قىزمەت جۇرگىزۋ ٴماجىلىسىن اشىپ، بازانىڭ الاڭ ـ سارايلارىن، جاتاقتارىن جاڭادان سالۋ ىستەرىن تۇراقتاندىرىپ، ايەلدەر ۆولەيبول قۇراماسىنداعىلاردىڭ جاتاق جانە جاتتىعۋ شارت ـ جاعدايىن جاقسارتتى.
كەلەسى جىلى 7 ـ ايدا شي جينپيڭ جولداس بازاعا تاعى كەلدى.
سول كەزدە جۇڭگو ايەلدەر ۆولەيبول كومانداسىنىڭ ناتيجەسى ويداعىداي بولماي، ٴبىر مەزەت سۋىق مامىلەگە ۇشىرايدى. سول كەزدەگى جۇڭگو ايەلدەر ۆولەيبول قۇراماسىنىڭ باس جاتتىقتىرۋشىسى چىن جۇڭحى بىلاي دەدى: ”شي جينپيڭ جولداس بۇل جاعدايدان حابار تاپقاننان كەيىن، جاڭجوۋعا ارنايى بارىپ، جۇڭگو ايەلدەر ۆولەيبول قۇراماسىنداعى بارلىق سپورتشىلارعا جانە جاتتىقتىرۋشىلارعا امانداستى“.
”فۋجيان حالقى، جاڭجوۋ حالقى ايەلدەر ۆولەيبول قۇراماسىنىڭ تاعى دا شۇعىلالى ناتيجە جاراتۋىن ٴۇمىت ەتەدى“... مەيىرلى حال سۇراۋ كوپشىلىكتى قاتتى اسەرلەندىردى. شي جينپيڭ جولداس تاعى ولكە باستىعى قورىنان جۇڭگو ايەلدەر ۆولەيبول قۇراماسىنا 500 مىڭ يۋان قارجى بوساتىپ، قوسىننىڭ جاتتىعۋ جانە تۇرمىس جاعىنداعى قيىنشىلىقتارىن دەر كەزىندە شەشتى.
باسقالار سەنىم ارتپاعان قوسىن مۇشكىل جاعدايدا كۇش توپتادى.
2003 ـ جىلى 11 رەت تولىق جەڭىسكە جەتىپ، 9 ـ كەزەكتى دۇنيە جۇزىلىك ايەلدەر ۆولەيبول ساۋىتىنا تالاسۋ جارىسىنىڭ اعا جۇلدەگەرى بولدى؛ 2004 ـ جىلى تاڭ قالارلىق بۇرىلىس ارقىلى رەسەي كومانداسىن جەڭىپ، افينا وليمپيادا سپورت جارىسىنىڭ اعا جۇلدەگەرى بولدى... بوران ـ شاشىندى باستان وتكەرگەن ”ايەلدەر ۆولەيبول قۇراماسى رۋحى“ قايتادان شۇعىلا شاشتى.
شىن جۇرەكتەن كوڭىل ٴبولۋ باستان ـ اياق جالعاستى.
2019 ـ جىلعى دۇنيە جۇزىلىك ايەلدەر ۆولەيبول ساۋىتىنا تالاسۋ جارىسىنىڭ جاڭا عانا اعا جۇلدەگەرى بولعان جۇڭگو ايەلدەر ۆولەيبول قۇراماسىنىڭ مۇشەلەرىن، جاتتىقتىرۋشىلار ۋاكىلدەرىن جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسى قۇرىلعاندىعىنىڭ 70 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ قوناعاسىنا قاتىناسۋعا ارناۋلى ۇسىنىس ەتتى؛ نانجيڭ جاستار وليمپيادا سپورت جارىسى باستالۋ قارساڭىندا جاستار وليمپيادا قىستاعى جاتتىعۋ سارايىنىڭ باسكەتبول الاڭىنىڭ جانىنا كەلىپ، كوپشىلىكتى ”باسكەتبول نىساناسىن اناعۇرلىم جوعارى بەلگىلەپ، اناعۇرلىم جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزۋگە قۇلشىنۋعا“ شابىتتاندىردى؛ 18 ـ كەزەكتى ورتالىق كوميتەتىنىڭ رەفورمانى جاپپاي تەرەڭدەتۋ باسشىلىق گرۋپپاسىنىڭ 10 ـ رەتكى ٴماجىلىسىن باسقارىپ اشىپ، ”جۇڭگو فۋتبول رەفورماسىنىڭ جالپى تۇلعالىق جوباسىن“ قاراپ ماقۇلدادى...
ەستەن كەتپەس ساتتەر باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ”3 ۇلكەن دوپتىڭ“ كوركەيۋىنە، دامۋىنا شىنايى قامقورلىق جاساعاندىعىنا جانە زور كۇشپەن ىلگەرىلەتكەندىگىنە كۋا بولۋدا.
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ”باسەكەلىك دەنە تاربيەنى اناعۇرلىم جاقسى، اناعۇرلىم تەز، اناعۇرلىم جوعارى، اناعۇرلىم كۇشتى ەتۋ“ تالابىن ەستە بەرىك ساقتاپ، سپورتشىلار قايسارلىقپەن سايىسىپ، قاجىرلىلىقپەن جاتتىقتى؛ جارىس الاڭىنداعى ”شۇعىلالى ساتتەر“ تاريحقا ماڭگى جازىلدى —
ريو ـ دە جانەيرو وليمپيادا سپورت جارىسىندا جۇڭگو ايەلدەر ۆولەيبول قۇراماسى 12 جىلدان كەيىن وليمپيادا سپورت جارىسىنىڭ التىن مەدالىن تاعى دا الدى؛ توكيو وليمپيادا سپورت جارىسىندا قىسقا ارالىققا جۇگىرەتىن سپورتشى سۋ بيڭتيان 9 سەكۋند 83 تاقىلدىق ناتيجەمەن ازيا رەكوردىن بۇزدى؛ بەيجيڭ قىسقى وليمپيادا سپورت جارىسىندا گۋ ايليڭ شەشۋشى جارىستا ٴوزى بۇرىن تامامداپ كورمەگەن قيىن ارەكەتتەرگە سايىس جاريالاپ، جۇڭگو ايەلدەر قار ٴۇستى تۇرىندە قىسقى وليمپيادا سپورت جارىسىنىڭ تاريحي العاشقى التىن مەدالىن الدى؛ پاريج وليمپيادا سپورت جارىسىندا جىڭ چينۋىن كۇشتى قارسىلاسىنان قورىقپاي، تار جول، تايعاق كەشۋلەردەن ٴوتىپ، جۇڭگوداعى وليمپيادا سپورت جارىسى تور دوپ ايەلدەر جەكە جارىسىنىڭ تۇڭعىش اعا جۇلدەگەرى بولدى...
ەلىمىزدىڭ باسەكەلىك دەنە تاربيەسىنىڭ جالپى تۇلعالىق ورەسى ونان ارى جوعارىلاپ، وليمپيادا سپورت جارىسىندا تالاي رەت تاماشا ناتيجە جاراتۋ نەگىزىندە، كوپتەگەن تۇردە تاريحي تابىستارعا قول جەتتى؛ حالىقارالىق جارىس الاڭىندا تور دوپ، جارىس اۆتوموبيلى، بوكس سياقتى تۇرلەردە كورنەكتى ناتيجەگە قول جەتكىزدى؛ وليمپيادا سپورت جارىسىنىڭ التىن مەدالىن العان سپورتشىلاردى جەتىلدىرىپ شىققان ولكەلەر بارعان سايىن كوبەيىپ، بىركەلكى دامۋدا كورنەكتى تابىستارعا قول جەتتى.
”حالىقتىڭ دەنە شىنىقتىرۋ قاجەتىن قاناعاتتاندىرۋدى، ادامنىڭ جان ـ جاقتى دامۋىن جەبەۋدى دەنە تاربيە قىزمەتىنىڭ شىعار ٴتۇيىنى جانە تابان تىرەر تياناعى ەتۋ كەرەك“
1984 ـ جىلى كوكتەمدە حىبەي ولكەسىنىڭ جىڭديڭىندا بۇكىل اۋدان بويىنشا جالپى حالىقتىق سپورت جارىسى وتكىزىلدى.
جارىس تۇرلەرىندە جەڭىل اتلەتيكا، گيمناستيكا سياقتى كاسىپتىك باسەكەلىك تۇرلەر دە، دەنە شىنىقتىرۋ، ٴبي سياقتى بۇقارالىق تۇرلەر دە بار. جىڭديڭ 1 ـ ورتا مەكتەبىنىڭ دەنە تاربيە الاڭى ەرەكشە دۋمانعا بولەندى، سپورت جارىسى 1300دەن استام ادامدى قاتىناسۋعا باۋرادى.
وسى سپورت جارىسى تۋرالى سول كەزدە كوپتەگەن تۇسىنبەگەن ۇندەر بولدى. بۇكىل ەلدىڭ جەر ـ جەرى ەكونوميكالىق قۇرىلىسقا نازار اۋدارىپ وتىرعان ۇلكەن ورتادا كوپتەگەن ادام دەنە تاربيە قيمىلىمەن شۇعىلدانۋدىڭ ونشا ماڭىزى جوق دەپ قارادى.
سول كەزدەگى جىڭديڭ اۋداندىق پارتكومنىڭ شۋجيى شي جينپيڭ بۇلاي قارامايدى. ول: ”بۇقارانىڭ ’اقشا قاپشىعىن‘ قامپيتىپ، رۋحىن دا بايىتىپ، دەنساۋلىعىن دا اقاۋسىز ەتىپ، بۇقارانى باقىتقا كەنەلتۋدە جالپى حالىقتىق سپورت جارىسىن وتكىزۋ سىندى بۇل ٴىستىڭ ماڭىزى زور“، ـ دەدى.
سپورت جارىسىنان كەيىن جىڭديڭ دەنە تاربيە الاڭ ـ سارايلارىن ارت ـ ارتىنان سالىپ، بۇقارالىق دەنە تاربيە قوسىنىن قۇرىپ، ٴتۇرلى دەنە شىنىقتىرۋ قيمىلدارى تۇتاس اۋدان كولەمىندە ارت ـ ارتىنان ورىستەتىلدى.”كەيىن جىڭديڭنىڭ مەملەكەتتىك دەنە تاربيەدەگى وزات اۋدان بولىپ شىعا الۋى شي جينپيڭ شۋجيدىڭ وسى رەتكى اۋدان بويىنشا سپورت جارىسىن وتكىزۋ ارقىلى جاقسى باستاما اشۋىمەن تىكەلەي قاتىستى“. سول جىلعى سپورت جارىسى اۋىزعا الىنعاندا، جىڭديڭداعى كادرلار مەن بۇقارانىڭ كوكەيىندە سايراپ تۇر.
باس شۋجي شي جينپيڭ بۇقارالىق دەنە تاربيە قيمىلىنا ەرەكشە ٴمان بەرىپ، سپورتتى قىزۋ سۇيەتىن قوعامدىق سالتتى دارىپتەۋمەن بىرگە، بۇقارانىڭ دەنە شىنىقتىرۋ شارت ـ جاعدايىن دا كۇش سالا جاقسارتتى.
فۋجوۋدىڭ گۋشان تاۋى شىڭعا شىعۋ اۋەسكەرلەرى شوعىرلانعان جەر. كۇنى بۇگىنگە دەيىن جەرگىلىكتى بۇقارا شي جينپيڭ جولداسپەن بىرگە تاۋعا شىققان اڭگىمەلەردى ايتىپ كەلەدى.
فۋجياندا قىزمەت ىستەگەن كەزدە شي جينپيڭ جولداس ۇنەمى ۋاقىت شىعارىپ تاۋعا شىعادى. ول گۋشان تاۋىندا تەك تاۋعا شىعاتىن بايىرعى جول عانا بار ەكەنىن، ەكى جاعىندا جول شىراعى جوق ەكەنىن، ەرتەلى ـ كەش تاۋعا شىعۋ قاتەرلى ەكەنىن بايقادى. شي جينپيڭ جولداس گۋشاندا جۇمىس باسى قىزمەت ىستەۋ ٴماجىلىسىن اشىپ، تاۋعا شىعاتىن ەكى جاڭا جول اشۋدى ۇيعاردى، سونداي ـ اق جول شىراعىن ورناتتى.
بۇقارا ”شي جينپيڭ ولكە باستىعى بىزگە ۇلكەن يگى ٴىس ىستەپ بەردى“ دەپ القادى.
شي جينپيڭ جولداستىڭ جەبەۋىندە فۋجيان جالپى حالىقتىق دەنە شىنىقتىرۋ الاڭى قۇرىلعى قۇرىلىسىن، جالپى حالىقتىق دەنە شىنىقتىرۋ قيمىلىن ٴار جىلى حالىق ٴۇشىن ناقتى ىستەر ىستەۋ نىسانى ەتىپ، بۇقارالىق سپورتتىڭ قارىشتاپ ورىستەتىلۋىن ىلگەرىلەتتى.
شاندۇڭنىڭ رىجاۋىنداعى شۋاقتى تەڭىز جاعالاۋىنداعى جاسىل جولدا شىنىعىپ جاتقان ۆەلوسيپەد ٴمىنۋ اۋەسكەرلەرىنە ”دەنساۋلىقتارىن جاقسارتۋلارىن“ تاپسىردى؛ شاڭحايدا سەيىل قۇرىپ، دەنە شىنىقتىرىپ جۇرگەن قالا تۇرعىندارىمەن ىقىلاستى اڭگىمەلەستى، ”الەۋمەتتىك كەڭىستىكتى قۇلشىنا كەڭەيتىپ، بۇقارانىڭ سەرۋەن قۇراتىن، دەنە شىنىقتىراتىن، كوڭىل اشاتىن جەرى بولۋىنا مۇمكىندىك جاساۋدى“ تالاپ ەتتى... پارتيا 18 ـ قۇرىلتايىنان كەيىن باس شۋجي شي جينپيڭ ٴباز ـ باياعىسىنداي بۇقارانىڭ سەرۋەن قۇرىپ، دەنە شىنىقتىراتىن ورىندارىندا ۇنەمى بوي كورسەتتى.
2017 ـ جىلى 13 ـ كەزەكتى مەملەكەتتىك سپورت جارىسىندا بۇقارالىق جارىس ٴتۇرى تۇڭعىش رەت قوسىلدى.
سول جىلى 8 ـ ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ تيانجيندە دەنە تاربيەدەگى مەملەكەتتىك وزات ورىنداردىڭ، وزاتتاردىڭ ۋاكىلدەرى سياقتىلارمەن كەزدەسكەندە بىلاي دەپ تەرەڭ اتاپ كورسەتتى: ”بۇقارالىق دەنە تاربيەنى مەملەكەتتىك سپورت جارىسىنا ەنگىزىپ، حالىق بۇقاراسىن كەڭ كولەمدە ات سالىسۋعا ۇيىمداستىرۋ مەملەكەتتىك سپورت جارىسىن وتكىزۋدىڭ رولىن اناعۇرلىم ويداعىداي ساۋلەلەندىرەدى“.
باس شۋجيدىڭ ماڭىزدى ٴسوزىن سول ورىندا تىڭداعان تيانجين دەنە تاربيە شۋەيۋانىنىڭ وقىتۋشىسى شيە پيڭپيڭ ەرەكشە جەلپىندى. تيانجين قالاسىنىڭ مەملەكەتتىك سپورت جارىسىنىڭ بۇقارالىق جارىس تۇرىنەن تۇڭعىش التىن مەدال ەنشىلەۋشىسى رەتىندە، ول ارقالاعان بورىشىنىڭ جانە جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ ٴتىپتى دە كوبەيگەنىن سەزىندى.
دەنە شىنىقتىرۋ ساباعىن اشىپ، كورەرمەندەردىڭ ۇيلەرىندە دەنە شىنىقتىرۋىنا جەتەكشىلىك ەتىپ، شەتەلگە كومەك كورسەتەتىن ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنە تايجي جۇدىرىقكەرلىگىن ۇيرەتتى... سودان باستاپ شيە پيڭپيڭ ٴتىپتى دە كوپ ادامدى دەنە تاربيە شىنىعۋىنا ات سالىسۋعا جەتەكتەدى.
ادامنىڭ دەنساۋلىق ساپاسىن جوعارىلاتۋدا جاس ٴوسپىرىم كەز التىن مەزگىل سانالادى. جاستار مەن ورەندەرگە قاراتىلعان دەنە تاربيە قىزمەتىن كۇشەيتۋگە باس شۋجي شي جينپيڭ ايرىقشا كوڭىل ٴبولدى.
2023 ـ جىلى 5 ـ ايدىڭ 31 ـ كۇنى باس شۋجي شي جينپيڭ بەيجيڭ يۇييىڭ مەكتەبىنە بارىپ، وقىتۋشى ـ وقۋشىلارعا امانداستى جانە ولاردان حال سۇرادى. باسكەتبول الاڭىندا دەنە تاربيە وقىتۋشىسى ۋاڭ زوجوۋ وقۋشىلارعا دەنە تاربيە ساباعىن ٴوتىپ جاتتى. ول كەيىن ەسكە الىپ بىلاي دەدى: ”باس شۋجيدى كورگەندە بالالار قۋانعاندارىنان قولدارىنداعى باسكەتبولدى قويا سالىپ، شاپالاق سوعا ’شي اتاي، سالەمەتسىز بە‘ دەپ داۋىستادى“.
باس شۋجي شي جينپيڭ كوپشىلىككە كۇلىمسىرەي بىلاي دەدى: ”قازىر تۇرمىس شارت ـ جاعدايى جاقساردى، بالالار تىم سەمىرىپ كەتپەۋى، قايتا شىمىر تۇلعالى بولىپ، جاقسى شىنىعۋى كەرەك. دەنە شىنىقتىرۋدى بالا كەزدەن باستاپ مىقتى ۇستاۋ كەرەك، دەنە شىنىقتىرۋ كوبىرەك بولسا، ’بالپاناقتار‘، ’كىشكەنتاي كوزىلدىرىكتىلەر‘ ازايادى“.
ال قازىر بالالاردىڭ كۇنىنە ٴبىر ساعات دەنە تاربيە ساباعىن وقۋىن، كۇنىنە 2 ساعات دەنە شىنىقتىرۋىن قامتاماسىز ەتۋ ۋاڭ زوجوۋ قاتارلى دەنە تاربيە وقىتۋشىلارىنىڭ اۋىر جاۋاپكەرشىلىگىنە اينالدى: ”باس شۋجيدىڭ بىزگە بەرگەن تاپسىرماسىن ويلاعاندا، بالالاردىڭ تولىسا ەرجەتكەنىن كورگەندە ىشتەي قۋانامىز“. مەملەكەتتىك وقۋ ـ اعارتۋ جينالىسىنا قاتىناسقاندا: ”دەنساۋلىق ٴبىرىنشى دەيتىن وقۋ ـ اعارتۋ ۇستانىمىن ورناتىپ، دەنە تاربيە ساباعىن تولىق جەتكىلىكتى اشۋ كەرەك“ دەپ باسا دارىپتەدى؛ بەيجيڭ ۋكىسۇڭ دەنە تاربيە ورتالىعىندا قىزمەت تەكسەرگەندە مۇز دوپ كىشكەنتاي شەبەرىمەن ”يىق سوعىستىرا“ ىقپالداسىپ، وعان ”تۇلعاڭدى ٴالى دە ٴوسىرۋىڭ كەرەك“ دەپ تاپسىردى؛ شانشي پيڭلي اۋدانى لاۋشيان قالاشىعى سەنترلى باستاۋىش مەكتەبىنىڭ ساباقحاناسىنا كىرىپ، بالالاردىڭ كوزىلدىرىك تاعۋ جاعدايىنا كوڭىل ٴبولىپ، شىن ىقىلاسپەن ”رۋحاني جاقتان وركەنيەتتى بولۋ، دەنە تۇلعاڭ شىمىر بولۋ كەرەك، مۇندا مەنىڭ ’دەنە تۇلعاڭ شىمىر بولۋ‘ دەگەنىم دەنەنى شىمىرلاندىرىپ، دەنساۋلىقتى كۇشەيتۋ“، ـ دەدى... وتاننىڭ كەلەسى ۇرپاعىنىڭ سالاماتتىعىن باس شۋجي شي جينپيڭ ەسىنەن شىعارمادى: ”بالالاردىڭ ٴتىپتى دە جاقسى ەسەيىپ ـ ەرجەتۋى ٴبىزدىڭ ەڭ ۇلكەن ارمانىمىز“.
تاياۋ جىلداردان بەرى «جاڭا داۋىردەگى مەكتەپ دەنە تاربيە قىزمەتىن جالپى بەتتىك كۇشەيتۋ جانە جاقسارتۋ جونىندەگى پىكىر» سياقتى حۇجاتتار باسىپ تاراتىلىپ، ”وقۋشىلاردىڭ دەنە قۋاتىن كۇشەيتۋ جوسپارى“، ”الىستى كورە الماۋدان ساقتانۋ جانە ونى تىزگىندەۋ نۇرلاندىرۋ ارەكەتى“ اتقارىلدى... باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ كوڭىل ٴبولۋى مەن جەبەۋىندە، كوپتەگەن بالا ”كىشكەنە كوزىلدىرىكتى“ تاستاپ، ”بالپاناق“ بولماي، ”كىشكەنە ارقاسىن“ تىك ۇستادى.
”دەنەنى شىمىرلاندىرىپ، دەنساۋلىقتى كۇشەيتۋ حالىق بۇقاراسىن اناعۇرلىم جاقسى تۇرمىسقا كەنەلتۋ ٴۇشىن“، ”وسىزاماندانۋدىڭ ەڭ ماڭىزدى كورسەتكىشى تاعى دا حالىقتىڭ سالاماتتىعى، بۇل حالىقتىڭ باقىتتى تۇرمىسىنىڭ نەگىزى“، باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ىقىلاستى ٴۇمىتى ناقتى شاراعا جانە كورنەكتى ونىمدىلىككە اينالۋدا.
2024 ـ جىلعا دەيىن بۇكىل ەل بويىنشا دەنە تاربيە الاڭدارىنىڭ كولەمى 4 ميلليارد 230 ميلليون شارشى مەترگە جەتىپ، ۇنەمى دەنە شىنىقتىراتىن ادامنىڭ سالىستىرماسى %38.5تەن استى؛ تۇرعىنداردىڭ ورتاشا مەجەلى عۇمىرى 79 جاسقا جەتىپ، 2020 ـ جىلداعىدان 1.1 جاس جوعارىلادى...
جۇڭحۋا ۇلتى اناعۇرلىم كۇشتى دەنە قۋاتىمەن، اناعۇرلىم اسقاق رۋحپەن جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدىڭ داڭعىل جولىندا ەرلىكپەن العا باسۋدا.
”دەنە تاربيەگە ادامداردىڭ نازار اۋدارۋىنداعى سەبەپ وندا فيلوسوفيا، مادەنيەت رۋحى مەن ادامدار اراسىندا تۋىلعان ۇندەستىك جانە توعىسۋ جاتقاندىعىندا“
2014 ـ جىلى 2 ـ ايدىڭ 6 ـ كۇنى، ەسكىشە كالەندار بويىنشا جاڭا جىلدىڭ 7 ـ كۇنى، ٴتوراعا شي جينپيڭ رەسەيدىڭ سوچي قالاسىنا بارىپ، قىسقى وليمپيادا سپورت جارىسى ساپارىن باستادى. بۇل جۇڭگونىڭ ەڭ جوعارى باسشىسىنىڭ شەتەلدە وتكىزىلگەن كولەمدى دەنە تاربيە جارىسىنا تۇڭعىش رەت قاتىناسۋى.
43 ساعات، 12 مايدان قيمىل، كۇن ٴتارتىپ تىعىز بولدى. قىسقى وليمپيادا سپورت جارىسىنىڭ اشىلۋ سالتىنا قاتىناسقاندا ورنىنان تۇرىپ شاپالاق سوعىپ، جۇڭگو سپورتشىلارىنا قول بۇلعاپ قۇرمەت ٴبىلدىردى؛ جۇڭگو وليمپيادا ساڭلاقتارىمەن اڭگىمەلەسىپ، ولاردى ”بۇل اراعا كەلگەن ەكەنسىزدەر ٴارى سپورتشىسىزدار، ٴارى جۇڭگو حالقىنىڭ دوستىق ەلشىسىسىزدەر“ دەپ شابىتتاندىردى...
سوچيداعى ساپارىندا ٴتوراعا شي جينپيڭ دەنە تاربيە ديپلوماتياسىمەن ديپلوماتيا جاڭا تاراۋىن اشىپ، اشىق جۇڭگونىڭ دۇنيە جۇزىمەن ىقپالداستىعىنىڭ تاعى ٴبىر تەرەڭ مانگە يە تاماشا اڭگىمەسىنە ارقاۋ بولدى.
دەنە تاربيە — قوعامنىڭ دامۋى مەن ادامزاتتىڭ العا باسۋىنىڭ ماڭىزدى بەلگىسى، گۋمانيتارلىق اۋىس ـ كۇيىستىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى.
جىجياڭدا قىزمەت ىستەگەن كەزىندە شي جينپيڭ جولداس دەنە تاربيە، وليمپيادا سپورت جارىسى جونىندەگى تەرەڭ تۇسىنىگىن بىلدىرگەن بولاتىن: ”دەنە تاربيەگە ادامداردىڭ نازار اۋدارۋىنداعى سەبەپ وندا فيلوسوفيا، مادەنيەت رۋحى مەن ادامدار اراسىندا تۋىلعان ۇندەستىك جانە توعىسۋ جاتقاندىعىندا؛ وليمپيادا سپورت جارىسىنا جۇرتتىڭ نازار اۋدارۋىنداعى سەبەپ ات سالىسۋ مەن ىنتىماق، سونداي ـ اق اناعۇرلىم تەز، اناعۇرلىم جوعارى، اناعۇرلىم كۇشتى تالپىنىستىڭ بولۋىندا“.
دەنە تاربيەدە كىربەڭدىكتى جوياتىن ديپلوماتيالىق اقىل ـ پاراسات قامتىلعان.
گەرمانيانىڭ بەرلينىندە، وليمپيادا دەنە تاربيە الاڭىنىڭ فۋتبول الاڭىندا ٴتوراعا شي جينپيڭنىڭ ٴىزى ىلگەرىندى ـ كەيىندى 2 رەت قالدى.
2014 ـ جىلى 3 ـ ايدا گەرمانيادا مەملەكەتتىك ساپاردا جۇرگەن ٴتوراعا شي جينپيڭ قاربالاس ساپارىندا ارنايى ۋاقىت شىعارىپ وسى اراعا كەلىپ، جۇڭگو مەن گەرمانيانىڭ كىشكەنە دوپشىلارى اراسىنداعى فۋتبول دوستىق جارىسىن تاماشالادى، ”ەكى ەلدىڭ فۋتبول اۋىس ـ كۇيىسىن كۇشەيتۋىن“ ٴۇمىت ەتتى.
3 جىلدان كەيىنگى 7 ـ ايدا تاعى دا وسى كوك الاڭدا جۇڭگو - گەرمانيا جاستار مەن ورەندەر فۋتبول دوستىق جارىسى تاعى دا باستالدى. بۇل جولى ٴتوراعا شي جينپيڭ گەرمانيانىڭ سول كەزدەگى زۇڭليى مەركەلمەن بىرگە تاماشالاپ، ”جۇڭگو جاق گەرمانيا جاقپەن فۋتبول سالاسىنداعى جان ـ جاقتى اۋىس ـ كۇيىستى، سەلبەستىكتى كۇشەيتۋدى قالايدى“ دەپ اتاپ كورسەتتى.
فرانسيادا ساپاردا بولعاندا ەكى ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى وليمپيادا الاۋىن ٴوزارا ۇسىندى؛ جۇڭگوعا ساپارلاي كەلگەن رەسەيدىڭ زۇڭتۇڭى پۋتيندى مۇز دوپ جارىسىندا بىرگە دوپ باستاۋعا ۇسىنىس ەتتى؛ پولشا، سەنەگال قاتارلى ەلدەردىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسكەندە دەنە تاربيە سالاسىنداعى اۋىس ـ كۇيىستى، سەلبەستىكتى كۇشەيتۋدى اتاپ كورسەتتى... ٴتوراعا شي جينپيڭنىڭ دەنە تاربيە ديپلوماتياسى جۇڭگونىڭ ”دوستار شەڭبەرىن“ ۇزدىكسىز بەكەمدەدى، كەڭەيتتى.
2015 ـ جىلى 10 ـ ايدا انگليانىڭ مانچەستەر قالاسى فۋتبول كلۋبىنىڭ قوعامدىق قارىم ـ قاتىناس تۇعىرىندا جاريالاعان ٴبىر پارشا سۋرەتى دۇنيە ٴجۇزىن ٴدۇر سىلكىندىردى، بۇل سۋرەت حالىقارالىق فۋتبول سالاسىندا ٴوزىن سۋرەتكە تۇسىرگەن ”مەرەيلى“ سۋرەت دەپ اتالدى.
سۋرەتتە ٴتوراعا شي جينپيڭ، انگليانىڭ سول كەزدەگى باس ٴۋازىرى كامەرون، دوپ شولپانى اگۋيرو اپپارات كوزىنە قاراپ كۇلىمسىرەي تۇسكەن. كلۋب جۇڭگو ٴتىلى جانە اعىلشىن ٴتىلى قوس تىلدە اگۋيرونىڭ اسەرىن بىلاي دەپ جازدى: ”سىزبەن سۋرەتكە تۇسكەنىمە راقىمەت ايتامىن، ٴتوراعا شي جينپيڭ!“
ول ٴتوراعا شي جينپيڭنىڭ انگليادا ساپاردا بولعان كەزىندە مانچەستەر فۋتبول كلۋبىنا بارىپ، انگليا فۋتبولىمەن ”جاقىن ارالاسۋى“ ەدى. ٴوزىن تۇسىرگەن سۋرەتتە ايگىلەنگەن مەيىرىمدى سالاۋات ٴىرى ەل كوسەمىنىڭ باۋرامپازدىعى مەن يناباتىن كورسەتتى.
ارگەنتينادا ساپاردا بولعان كەزىندە تارتۋ ەتىلگەن ٴوز اتى باسىلعان ارگەنتينا مەملەكەتتىك فۋتبول قۇراماسىنىڭ 10 ـ ٴنومىرلى دوپشىسىنىڭ كيىمى ساۋعا ەتىلدى؛ مەكسيكادا لەكسيا جاساعاندا ”جۇڭگو مەن مەكسيكا ەكى ەل سەلبەستىگىنىڭ ٴتىپتى دە كوپ ’التىن مەدال‘ الۋىن“ تىلەدى... دەنە تاربيە اۋىس ـ كۇيىسىندەگى وزىنە دەگەن سەنىم مەن تارتىمدىلىعى ارقىلى ٴتوراعا شي جينپيڭ ەركىن ىقپالداستىق بارىسىندا الىستى جاقىنداتتى.
2018 ـ جىلى 11 ـ ايدا پاپۋا - جاڭا گۆينەيادا مەملەكەتتىك ساپاردا بولعان ٴتوراعا شي جينپيڭ جۇڭگو كومەكتەسىپ سالعان بۇتۇكا مەكتەبىنىڭ ماڭدايشالىعىن اشتى.
ۇستەل دوپ تەكشەسىنىڭ الدىندا ٴتوراعا شي جينپيڭ پاپۋا - جاڭا گۆينەيانىڭ سول كەزدەگى زۇڭليى ونەيلمەن بىرگە ٴبىر مايدان باسەكەلەسۋ جاتتىعۋىن تاماشالادى: جۇڭگونىڭ وليمپيادا سپورت جارىسى اعا جۇلدەگەرى جاڭ ينيڭ پاپۋا ـ جاڭا گۆينەيالىق ”شاكىرتى“ جەففەري رويمەن بەلدەستى.
”ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى“ بىرگە قۇرۋ حالىقارالىق سەلبەستىگىنىڭ ارقاسىندا جەففەري روي جۇڭگودا شوعىرلى جاتتىعۋ ارقىلى ارىپتەسىمەن بىرگە 2019 ـ جىلعى تىنىق مۇحيت سپورت جارىسىندا ەرلەردىڭ ەكى ادامدىق جارىس تۇرىندە كۇمىس مەدال الىپ، پاپۋا ـ جاڭا گۆينەيانىڭ ۇستەل دوپ تاريحىنداعى ەڭ تاماشا ناتيجەنى جاراتتى.
”وسى ورايدا ٴتوراعا شي جينپيڭگە العىسىمدى بىلدىرەمىن“. تالاي جىلدان كەيىن بەيجيڭ 3 ـ كەزەكتى ”ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جول“ حالىقارالىق سەلبەستىك جوعارى دارەجەلىلەر تالقى مىنبەرىندە جەففەري روي پاپۋا - جاڭا گۆينەيانىڭ ۇستەل دوپ مەملەكەتتىك كومانداسىنىڭ كيىمىن كيىپ، شىنايى لەبىزىن ٴبىلدىردى.
مارافون جەلىلەس جارىسى، سايىسۋ جارىسى سياقتى جارىستار ۇزدىكسىز كوركەيىپ، ”ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى“ بىرگە قۇراتىن ەلدەردىڭ بارىس ـ كەلىس جاساسۋىنا جالىندى ومىرشەڭ كۇش ۇستەدى. ٴتوراعا شي جينپيڭ ايتقانداي: ”دەنە تاربيە اۋىس ـ كۇيىسى كۇن سايىن جۇڭگونىڭ ’ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جول‘ بويىنداعى ەلدەرمەن بارىس ـ كەلىسىنىڭ ٴبىر بولىگىنە اينالۋدا“.
دەنە تاربيە سىندى وسى ”ورتاق ٴتىل“ ارقىلى ٴتوراعا شي جينپيڭ دۇنيە جۇزىنە دوستىق پەن ىزگى نيەتىن جەتكىزىپ، ”تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاعا“ اناعۇرلىم باي مازمۇن، اناعۇرلىم كوركەم ٴتۇس قوستى.
شۆەتساريانىڭ لوزانناسىنداعى وليمپيادا قالاسى.
2017 ـ جىلدىڭ باسىندا لوزاننا تاۋىنىڭ بەتكەيىنە ورنالاسقان حالىقارالىق وليمپيادا مۇراجايى ”سيلىق تاراتۋ سالتىن“ قارسى الدى. ٴتوراعا شي جينپيڭ ۇسىنىس بويىنشا وليمپيادا سپورت جارىسىنىڭ اعا جۇلدەگەرىنە سيلىق تاراتۋ ساحناسىنا شىقتى، ول جۇزىنەن كۇلكى ەسىپ، ەكى قولىن كوتەرىپ، الاڭداعى ادامدارعا قول بۇلعاپ قۇرمەت ٴبىلدىردى. حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ سول كەزدەگى ٴتوراعاسى باح تا بىرگە ساحناعا شىقتى، مايدان كوڭىلدى دە جالىندى رايعا تولدى.
ەجەلگى گرەتسيانىڭ ۋاقىتتىق سوعىس توقتاتۋىنان باستاۋ العان وليمپيادا سپورتى ادامزاتتىڭ بەيبىتشىلىك، ىنتىماق، العا باسۋ ارمانىن جەتكىزدى. سول جولعى ساپاردا ٴتوراعا شي جينپيڭ قۋانا قالام تەربەپ، ”وليمپيادا رۋحىن اسقاقتاتىپ، بەيبىت دامۋدى جەبەيىك“ دەپ لەبىز قالدىردى.
باح تەبىرەنە بىلاي دەدى: ”وليمپيادا سپورتىن ىلگەرىلەتۋ جونىنەن العاندا، ٴتوراعا شي جينپيڭ اتى زاتىنا ساي اعا جۇلدەگەر“.
تۇڭعىشتاردى جاراتتى: ٴتوراعا شي جينپيڭ شەتەلدە وتكىزىلگەن كولەمدى حالىقارالىق دەنە تاربيە جارىسىنا تۇڭعىش رەت قاتىناسقان جۇڭگونىڭ مەملەكەت باسشىسى ٴارى حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ باس شتابىنا تۇڭعىش رەت ساپارلاي كەلگەن جۇڭگونىڭ ەڭ جوعارى باسشىسى.
سالتاناتتى جينالىستارعا قاتىناستى: ٴتوراعا شي جينپيڭ نانجيڭ جاستار وليمپيادا سپورت جارىسى، ۋحان دۇنيە جۇزىلىك اسكەريلەر سپورت جينالىسى، بەيجيڭ قىسقى وليمپيادا سپورت جارىسى، چىڭدۋ دۇنيە ٴجۇزى جوعارى مەكتەپ وقۋشىلارى جازعى سپورت جارىسى سياقتى حالىقارالىق جالپىلىق سپورت جارىسىنىڭ اشىلۋ سالتىنا قاتىناستى. ول ”دەنە تاربيەنىڭ شۇعىلاسى ارقىلى سوعىستىڭ تۇمانىن سەيىلتۋگە“، ”دەنە تاربيە ارقىلى ىنتىماقتى جەبەپ، حالىقارالىق قوعامعا وڭ ەنەرگيا توپتاۋعا“ ۇندەدى.
2022 ـ جىلى 2 ـ ايدىڭ 5 ـ كۇنى بەيجيڭ حالىق سارايىندا كوكتەم مەرەكەسى ”مياۋحۇي“ قيمىلى وتكىزىلدى. وسى ارالىقتا موناكونىڭ مەملەكەت باسشىسى البەرتⅡحانزادا جۇڭگونىڭ مەملەكەت اسىلى مىسىق ايۋ وبرازىنىڭ ”بيڭدۇندۇن“ ٴمۇسىنىن جاساۋدى سەزىنىپ، ەكەۋىن ۇيگە الىپ قايتپاقشى بولدى.
”ەستىسەم، ٴسىز ٴبىر جۇپ بيڭدۇندۇن الىپ قايتىپ، ەگىز بالاڭىزعا ۇسىنباقشى ەكەنسىز. ولاردىڭ دا الدا قار ـ مۇز سپورتىنا قىزىعۋىن، ٴسىز سەكىلدى قار ـ مۇز سپورتىنىڭ ساڭلاعى بولۋىن ٴۇمىت ەتەمىن“. كەلەسى كۇنى حالىق سارايىنىڭ شىعىس زالىندا ٴتوراعا شي جينپيڭ كەزىندە سپورتشى بولعان البەرتⅡحانزادامەن كەزدەسىپ، وعان شىن ىقىلاسپەن وسىلاي دەدى.
ىقىلاستى اۋىس ـ كۇيىس وتاعاسى ەلدىڭ ىنتاسى مەن مەيماندوستىعىن ايگىلەدى، سونداي ـ اق جۇڭحۋا وركەنيەتى مەن وليمپيادا مادەنيەتىنىڭ توعىسۋىنىڭ شەكسىز باۋرامدىلىعىن دا جەتكىزدى.
”ادامزاتتىڭ بارلىق وركەنيەت جەتىستىكتەرى بۇكىل ادامزاتتىڭ بىرگە ٴلاززاتتانۋىنا جانە ورتاقتاسۋىنا تاتيدى“. ٴتوراعا شي جينپيڭنىڭ ٴسوزى ادامزات وركەنيەتىنىڭ دەنە تاربيە ارقىلى ٴتىپتى دە قۇلپىرا تۇسەتىندىگىن بىلدىرگەن تەرەڭ ويىن ايگىلەدى.
”بارلىعىمىزدىڭ ارمانىمىز، دەنە تاربيەدە قۋاتتى ەل بولۋ ارمانىمىز جۇڭگو ارمانىمەن تىعىز بايلانىستى“.
جاڭا جورىقتا دەنە تاربيەدە قۋاتتى ەل بولۋ ارمانى كۇشتى قوزعالىس قۋاتىن تاسقىنداتىپ، ٴجۇز ميلليونداعان جۇڭحۋا ۇلانىنىڭ ەكپىندەي ىلگەرىلەۋ كۇشىن ۇيىستىردى.
(شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 11 ـ ايدىڭ 8 ـ كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)
