قۇنارلى توپىراققا تەرەڭ تامىر تارتىپ، الۋان ٴتۇرلى گۇلدەردى جەتىلدىرۋ
— شينجياڭنىڭ حالىقتىق شارۋاشىلىقتىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتكەندىگى جونىندە جالپى شولۋ
انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى تويا
حالىقتىق شارۋاشىلىق — ەلىمىز سوتسياليستىك بازار شارۋاشىلىعىنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى، جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدى ىلگەرىلەتۋدەگى جالىندى كۇش. بيىل جىل باسىنان بەرى، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم مەن ۇكىمەت حالىقتىق شارۋاشىلىقتى اناعۇرلىم كورنەكتى ورىنعا قويۋعا تاباندى بولىپ، ٴبىر قىدىرۋ ناقتى، ٴونىمدى شارا قولدانىپ، حالىقتىق كاسىپورىنداردىڭ ىشكى قوزعاۋشى كۇشىنىڭ ۇزدىكسىز ارتۋىن، دامۋ بەتالىسىنىڭ ۇزدىكسىز جاقسارۋىن جەبەدى.
ساندى مالىمەتتەردە كورسەتىلۋىنشە، بيىل الدىڭعى ٴۇش ماۋسىمدا بۇكىل رايوننىڭ حالىقتىق شارۋاشىلىعىنىڭ اينالىم جاعدايى ورنىقتى ارتۋدى ساقتاپ، باستى كورسەتكىشتەردىڭ ارتۋ جىلدامدىعى بۇكىل ەلدىكىنەن جوعارى بولعان.
جوعارى دەڭگەيدە ىلگەرىلەتتى، دامۋدى تەزدەتتى
سول جىلى قۇرىلىس جۇرگىزىپ، سول جىلى وندىرىسكە قوسىپ، سول جىلى كولەم ولشەمىنە جەتكىزدى! لۇڭما جارنا مەڭگەرۋ توبىنىڭ (شينجياڭ) جوعارى دەڭگەيلى جابدىق جاساۋ كاسىپ سالاسى بازاسىندا شينجياڭ لۇڭما دانەكەرلەۋ شەكتى سەرىكتەستىگى بيىل تاماشا جاۋاپناما تاپسىردى. ۇعىسۋعا قاراعاندا، بۇل كاسپورىن 13 ميلليارد 500 ميلليون يۋان قارجى قوسىپ، باتىس سولتۇستىكتەگى ەڭ ۇلكەن اۋىر تۇرپاتتى نەگىزدىك جابدىقتاردى ٴوندىرۋ بازاسىن قۇرۋعا كۇش سالۋدى جوسپارلاعان.
قۇمىل جوعارى، جاڭا تەحنولوگيا كاسىپ سالاسىن اشۋ رايونى تىزبەكتى ۇزارتۋ، تىزبەكتى تولىقتاۋ، تىزبەكتى كۇشەيتۋ شارالارىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ، جابدىق جاساۋ كاسىبى كاسىپ سالاسى تىزبەگىن دالمە ـ ٴدال جوبالاۋ ارقىلى ٴتۇيىندى نىسانداردىڭ تياناقتانىپ تامىر تارتۋىن ىلگەرىلەتىپ، باقشا رايونىنداعى جابدىق جاساۋ كاسىپتەرىنىڭ شوعىرلى دامۋىن جەدەلدەتتى. 10 ـ ايدىڭ سوڭىنا دەيىن قۇمىل جوعارى، جاڭا تەحنولوگيا كاسىپ سالاسىن اشۋ رايونىندا بيىل جاڭادان باقشا رايونىنا ەنگىزىلگەن نىسان 37گە جەتىپ، جالپى قوسىلعان قارجى 20 ميلليارد 200 ميلليون يۋان بولىپ، جابدىق جاساۋ، جاڭا ماتەريال، جاڭا ەنەرگيا سياقتى سالالاردى قامتىدى. مۇنىڭ ىشىندە حالىقتىق كاسىپورىنداردىڭ يەلەگەن سالىستىرماسى %90تەن استى.
بيىل حالىقتىق كاسىپورىنداردىڭ شينجياڭعا قارجى قوسۋى جەدەل دامۋ جاعدايىن ايگىلەدى. ونىڭ استارىندا تەرەڭ ساياساتتىق قولداۋ جانە امالياتتىق لوگيكا جاتىر.
2 ـ ايدىڭ 17 ـ كۇنى باس شۋجي شي جينپيڭ حالىقتىق كاسىپورىنداردىڭ اڭگىمە ماجىلىسىنە قاتىناستى ٴارى ماڭىزدى ٴسوز سويلەپ: ”جاڭا ٴداۋىردىڭ جاڭا جورىعىندا حالىقتىق شارۋاشىلىقتىڭ دامۋ ٴورىسى كەڭ، بولاشاعى نۇرلى، قالىڭ حالىقتىق كاسىپورىندار مەن حالىقتىق كاسىپورىنشىلاردىڭ بار ونەرىن ايگىلەيتىن ٴساتى كەلدى“، ـ دەپ باسا دارىپتەدى، بۇل حالىقتىق شارۋاشىلىقتىڭ اقاۋسىز دامۋىن، جوعارى ساپالى دامۋىن جەبەۋدىڭ ايقىن سيگنالىن تاراتتى.
اۆتونوميالى رايون حالىقتىق شارۋاشىلىقتى دامۋعا شابىتتاندىراتىن، قولدايتىن، جەتەكتەيتىن ساياساتتىق قىزمەت وتەۋ جۇيەلەرىن قالىپتاستىردى.
— «شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنىڭ حالىقتىق شارۋاشىلىقتىڭ دامۋىن، زورايۋىن جەبەۋ جونىندەگى ٴبىرقانشا ساياساتتىق شارالارى» سياقتى ٴبىر قىدىرۋ ساياساتتىق حۇجاتتاردى شىعاردى؛
— شارۋاشىلىق ـ ساۋدا ورتاسىن ساپالىلاندىرۋدىڭ، دەڭگەيىن جوعارىلاتۋدىڭ 3 جىلدىق ارەكەتىن ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتتى؛
— ”شينجياڭ كاسىپورىندارى . ٴتوراعالار بەتپە ـ بەت“ كەڭەس اڭگىمە ٴماجىلىسىن ۇدايىلاندىرىپ وتكىزدى؛
— اۆتونوميالى رايون باسشىلارىنىڭ حالىقتىق شارۋاشىلىقتىڭ دامۋىنا ساياتىن ۇسىنىس جوبالاردى، ۇسىنىستاردى باستاماشىلدىقپەن بىتىرۋگە قۋزاۋ جانە كاسىپورىنداردى كوتەرمەگە الىپ بايلانىس جاساۋ مەحانيزمىن ورناتتى...
ٴبىر قىدىرۋ شارالار حالىقتىق شارۋاشىلىق قايراتكەرلەرىنىڭ شينجياڭعا تامىر تارتىپ، كاسىپورىنداردى زورايتۋ، كۇشەيتۋ، ساپالىلاندىرۋ سەنىمى مەن بەكىمىن بارىنشا سەرپىلتىپ، تۇتاس قوعامدا ساۋداگەرلەرگە ٴمان بەرەتىن، ساۋداگەرلەرمەن ەتەنە بولاتىن، ساۋداگەرلەردى قورعايتىن قويۋ قوعامدىق راي قالىپتاستىردى.
دەن قويا ماپەلەۋ، ٴسوز جوق، مول جەمىس تۋىنداتادى. بيىل 9 ـ ايدىڭ سوڭىنا دەيىن بۇكىل رايونداعى حالىقتىق تيجارات تۇلعالارىنىڭ جالپى سانى 2 ميلليون 636 مىڭ 900گە جەتىپ، تىركەلگەن كاپيتال (قارجى) 3 تريلليون 980 ميلليارد يۋان بولىپ، سايكەس مەزگىلدەگىدەن جەكە ـ جەكە %8.61 جانە %3.78 ارتتى.
بيىل الدىڭعى ٴۇش ماۋسىمدا حالىقتىق قارجى قوسۋ سايكەس مەزگىلدەگىدەن %17 ارتىپ، تۇراقتى مۇلىككە قوسىلعان قارجىنىڭ 6.4 پايىز ارتۋىن جەبەدى؛ كولەمنەن جوعارى ونەركاسىپتەگى حالىقتىق كاسىپورىنداردىڭ ارتقان قۇنى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %15.8 ارتىپ، ارتۋ قارقىنى كولەمنەن جوعارى ونەركاسىپتىڭ ارتقان قۇنىنان 8.5 پايىز جوعارى بولدى؛ حالىقتىق كاسىپورىنداردىڭ يمپورت ـ ەكسپورت قۇنى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %23.4 ارتىپ، بۇكىل رايون سىرتقى ساۋدا جالپى قۇنىنىڭ %93.5ىن يەلەدى...
ساياسات تىكە جەتتى، قيىنشىلىقتار شەشىلدى
11 ـ ايدىڭ 10 ـ كۇنى حوتان كۇنگاڭ ەكونوميكالىق ـ تەحنولوگيالىق اشۋ رايونىندا شينجياڭ شيحاي ليتي كاسىبى توبى شەكتى سەرىكتەستىگى ٴبىر ميلليارد 200 ميلليون يۋان قارجى قوسىپ سالعان حوتان بازاسىنىڭ 1 ـ مەرزىمدىك 30 مىڭ توننالىق كومىر قىشقىل ليتي نىسانىنىڭ جۇمىس باسىندا جۇمىسشىلار ەكران ارقىلى باتارەيا دارەجەلى كومىر قىشقىل ليتيدىڭ ٴوندىرىس جەلىسىن باقىلادى. شينجياڭ شيحاي ليتي كاسىبى توبى كەمەلدەنگەن ليتي ەلەكتر جاڭا ماتەريالىنىڭ تۇتاس كاسىپ سالاسى تىزبەگىن تۇلعالاۋعا كۇش سالدى، 2022 ـ جىلدان بەرى، بايىنعولين موڭعۇل اۆتونوميالى وبلىسى، حوتان ايماعى، التاي ايماعى سياقتى جەرلەرگە كوپتەگەن ٴوندىرىس بازاسىن ورنالاستىرىپ، جالپى 8 ميلليارد 500 ميلليون يۋان قارجى قوستى.
”شينجياڭدا دامىعان 3 جىلدا ٴبىز ۇكىمەتتىڭ حالىقتىق كاسىپورىنداردىڭ دامۋىن قولداۋ جانە جوعارى ساپالى دامۋدى ىلگەرىلەتۋدەگى بەرىك بەكىمىن شىنايى سەزىندىك“. شينجياڭ شيحاي ليتي كاسىبى توبىنىڭ ورىنباسار باس جوراسى سۇن رىنشىڭ بىلاي دەدى: ”كاسىپورىن حوتاندا نىساندى ىلگەرىلەتكەن كەزدە قارجى قۇراۋ قيىن بولۋ ماسەلەسىنە تاپ بولدى. ٴار دارەجەلى ۇكىمەتتىڭ سايكەستىرۋىندە حوتان اۋىل شارۋاشىلىعى ساۋدا بانكەسى، شينجياڭ بانكەسى بار كۇشپەن قولداۋ كورسەتىپ، ٴبىزدىڭ ماسەلەنى شەشۋىمىزگە كومەكتەستى“.
بيىل جىل باسىنان بەرى، رايونىمىز فينانستىڭ حالىقتىق شارۋاشىلىقتى قولداۋى جونىندەگى 25 تارماقتى شاراسىن جانە شينجياڭ فينانسىنىڭ حالىقتىق شارۋاشىلىقتىڭ دامۋىنا، زورايۋىنا دەم بەرۋ جونىندەگى 14 تارماقتى شاراسىن ۇزدىكسىز تياناقتاندىرىپ، فينانس قۇرىلىمدارىن حالىقتىق كاسىپورىندار، شاعىن، ۇساق كاسىپورىندار سالاسىنداعى امانات ـ قارىز بەرۋ سەرپىنىن ارتتىرۋعا جەتەكتەدى. ٴبىر قىدىرۋ فينانستىق قولداۋ ساياساتىنىڭ ونىمدىلىگى كورنەكتى بولىپ، حالىقتىق شارۋاشىلىق قارىز اقشاسىنىڭ ارتۋ مولشەرى ۇزدىكسىز كەڭەيىپ، كاسىپورىنداردىڭ قارجى قۇراۋ وزىندىك قۇنى بىرتىندەپ تومەندەدى.
حالىقتىق شارۋاشىلىقتىڭ مەملەكەتتىك ٴبىر تۇتاس ۇلكەن بازارمەن جەدەل توعىسۋىنا كومەكتەسۋ ٴۇشىن، جەر ـ جەر، تاراۋلار بازارعا كىرۋگە رۇقسات ەتۋ ۇنامسىز ٴتىزىمىن مۇقيات تياناقتاندىرىپ، حالىقتىق كاسىپورىندارعا تەپە ـ تەڭ مامىلە جاساماۋعا ساياتىن ولشەمدەردى، شارت ـ جاعدايلاردى جانە ادىستەردى جاپپاي اداقتاپ، بازاردىڭ ٴادىل باسەكەسىنە كەدەرگى بولاتىن ٴتۇرلى كەدەرگىلەردى ۇزدىكسىز الاستادى.
قىزمەت وتەۋ قامتاماسىزدىعى مەحانيزمىن ورناتۋ، كەمەلدەندىرۋ جاعىندا رايونىمىز بۇرىن ورناتىلعان حالىقتىق شارۋاشىلىقتىڭ دامۋىن، زورايۋىن جەبەۋ قىزمەتىن سايكەستىرۋ، حالىقتىق شارۋاشىلىقتىڭ دامۋىن باقىلاۋ ـ ولشەۋ، تالداۋ جاساۋ، ”ٴبىر كاسىپورىنعا ٴبىر ارناۋلى القا“ بايلانىس جاساۋ، قىزمەت وتەۋ سياقتى 6 ۇلكەن ۇزاق ٴونىمدى قىزمەت مەحانيزمىنىڭ رولىن تولىق ويداعىداي ساۋلەلەندىرىپ، اناعۇرلىم كەمەلدى زاڭمەن باسقارۋ ورتاسى، اناعۇرلىم ورنىقتى ساياساتتىق مەجە، اناعۇرلىم جوعارى ٴونىمدى اكىمشىلىك قىزمەت وتەۋ ارقىلى حالىقتىق كاسىپورىندارعا قىزمەت وتەدى...
نازاردى حالىقتىق كاسىپورىنداردىڭ دامۋىنداعى تالماۋ، قيىن، بوگەتتى ماسەلەلەرگە شوعىرلاندىرىپ، جەر ـ جەر، تاراۋلار شارالار شىعارىپ شارۋاشىلىق ـ ساۋدا ورتاسىن ۇزدىكسىز ساپالىلاندىرىپ، جاقسارتىپ، قارجى قوسۋدىڭ قولايلى بولۋ دەڭگەيىن جوعارىلاتىپ، كاسىپورىنداردىڭ ٴوندىرىس، تيجارات وزىندىك قۇنىن تومەندەتىپ، حالىقتىق كاسىپورىنشىلاردىڭ دامۋ سەنىمىن كۇشەيتتى.
حوتان ايماعىنىڭ ەرەكشەلىككە يە پىسىرۋ كاسىبىندەگى باستاماشى كاسىپورىن رەتىندە، شينجياڭ مەيزىزى ازىق ـ تۇلىك شەكتى جاۋاپكەرشىلىك سەرىكتەستىگى ەڭ العاشىندا نەبارى ەكى اۋىز جاتاعان ٴۇي عانا بار وڭدەۋ شەبەرحاناسىنان باستاپ ىستەپ، قازىر 25 مىڭ 600 شارشى مەترلىك وسىزاماندانعان ٴوندىرۋ، وڭدەۋ بازاسىن قۇرىپ، 60 نەشە ٴتۇرلى بالكۇلشە، قانت ـ كامپيت زەرتتەپ جاسادى. 2024 ـ جىلى وسى سەرىكتەستىكتىڭ ٴونىم قۇنى 75 ميلليون يۋانعا جەتتى.
كاسىپورىننىڭ دامۋىن تىلگە العاندا، وسى سەرىكتەستىكتىڭ باس ديرەكتورى يلينۇر ٴالي مىنالاردى ٴبىلدىردى: ۇكىمەتتىڭ سۇيەمەلدەۋى مۇنداعى شەشۋشى ٴتۇيىن، بەرتىنگى جىلدارى سەرىكتەستىگىمىز ٴتۇرلى سالىقتى ازايتىپ، اقىنى تومەندەتۋ بويىنشا جيىنى 4 ميلليون 348 مىڭ يۋان يگىلىكتەندى، 9 ميلليون 500 مىڭ يۋان شينجياڭعا كومەكتەسۋ قارجىسىنان، سونداي ـ اق فينانس قۇرىلىمدارىنىڭ امانات ـ قارىز قولداۋىنان يگىلىكتەندى، ”وسى ناقتى قارجىمەن قولداۋ كاسىپورنىمىزدىڭ العا ىلگەرىلەۋىنىڭ قۋاتتى قوزعاۋشى كۇشىنە اينالدى، بىلتىر ٴبىز جاڭا زاۆودتاردى قۇرۋ قۇرىلىسىن ورىنداپ، ٴوندىرىس كولەمىندە تىڭ سەرپىلىس جاسادىق“.
جاڭالىق اشۋ ارقىلى جەتەكشىلىك ەتتى، قوعامعا قارىمجى قايتاردى
جاڭالىق اشۋ — دامۋعا جەتەكشىلىك ەتەتىن ٴبىرىنشى قوزعاۋشى كۇش. رايونىمىزداعى حالىقتىق كاسىپورىندار ولقىلىقتاردى تولىقتاۋعا، قابىلەتتى كۇشەيتۋگە تاباندى بولىپ، عىلىم ـ تەحنولوگيا ارقىلى كاسىپورىنداردىڭ ساپانى جوعارىلاتىپ ونىمدىلىكتى ارتتىرۋىنا قۋات ۇستەپ، جاڭالىق اشۋ ارقىلى كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋىنا جەتەكشىلىك ەتتى.
تاياۋدا ونەركاسىپ جانە ينفورماتسيالاندىرۋ مينيسترلىگى 7 ـ توپتاعى ارنايىلانعان، كەمەلدەنگەن، ەرەكشەلەنگەن، جاڭاشالانعان ”شاعىن قۋاتتى“ كاسىپورىنداردىڭ ٴتىزىمىن جاريالادى، شينچيكاڭ ٴدارى ـ دارمەك شارۋاشىلىعى جارنا شەكتى سەرىكتەستىگى سياقتى شينجياڭ كاسىپورىندارى تىزىمنەن ورىن الدى.
شينجياڭنىڭ مول جۇڭي ٴدارى ـ دارمەك ماتەريالدارى بايلىعىنا سۇيەنگەن شينچيكاڭ ٴدارى ـ دارمەك شارۋاشىلىعى سەرىكتەستىگى جۇڭي ٴدارى ـ دارمەك ماتەريالدارىن ەگۋدەن، زەرتتەپ اشۋدان، جاڭالىق اشۋدان وندىرۋگە، جاساۋعا، بازاردا ساتۋعا دەيىنگى تۇتاس كاسىپ سالاسى تىزبەگى جۇيەسىن ورناتىپ، دەربەس اشقان شيپايي قىزىليەكتى قاتايتۋ سۇيىقتىعى، زۇكام تۇيىرشىگى سياقتىلار مەملەكەتتىڭ ەمدەۋ قامسىزداندىرۋىنداعى ٴدارى ـ دارمەك ٴتىزىمى مەن مەملەكەتتىڭ نەگىزگى ٴدارى ـ دارمەك تىزىمىنە ەنگىزىلدى.
10 ـ ايدىڭ 19 ـ كۇنى شينچيكاڭ ٴدارى ـ دارمەك شارۋاشىلىعىنىڭ سيفرلانعان، زەردەلىلەنگەن، جاسىل، تومەن كومىر قىشقىل گازدى وسى زامانعى ۇيعۇر ٴدارى ـ دارمەك ٴوندىرىس بازاسى قۇرىلىس نىسانى جۇمىس باستاپ، بۇكىل شينجياڭنىڭ بيولوگيالىق ٴدارى ـ دارمەك كاسىپ سالاسىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋگە بەرىك تىرەك جانە پارمەندى قوزعالتقىش ازىرلەدى.
سونىمەن بىرگە رايونىمىزداعى قالىڭ حالىقتىق كاسىپورىنشىلار جاڭا داۋىردەگى كاسىپورىنشىلار رۋحىن بەلسەنە اسقاقتاتىپ، قارجى، تەحنولوگيا، دارىندى سياقتى ابزالدىلىقتارىن تولىق ساۋلەلەندىرىپ، تيجارات سيپاتتى سەلبەستىك، الەۋمەتتىك يگىلىك سيپاتتى كومەكتەسۋ ـ سۇيەمەلدەۋ ورىستەتىپ، كاسىپ سالاسى ارقىلى جۇمىستانۋدى جەبەپ، جۇمىستاندىرۋ ارقىلى حالىق تۇرمىسىن جاقسارتىپ، كاسىپورىنداردىڭ دامۋى مەن بۇقارانىڭ كىرىسىنىڭ ارتۋى سىندى ”قوس پايدانى“ جەبەدى.
شينجياڭ ٴالينۇر اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىم ـ تەحنولوگيا اشۋ شەكتى سەرىكتەستىگى وسىزاماندانعان ۇن وڭدەۋ، شامعۇر ٴوندىرۋ، وڭدەۋ سياقتى كوپ كاسىپ سالاسى توعىسا دامىعان كاسىپورىن. قازىر بۇل سەرىكتەستىك كەلپىن اۋدانىنان قۇرعان 30 مىڭ مۋلىق ورگانيكالىق، سەلەن قۇرامى مول ەگىمشىلىك بازاسىنا سۇيەنىپ ”باستاماشى كاسىپورىن + سەلبەستىك كووپەراتيۆى + شارۋا وتباسى“ تيجارات اينالىمى ۇلگىسى ارقىلى توڭىرەكتەگى 8000نان استام شارۋا وتباسىنىڭ كىرىسىن ارتتىرۋدى جەبەدى.
”شينجياڭ اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىم ـ تەحنولوگياسىنىڭ ەڭبەكتەنۋشىسى رەتىندە، ٴبىز مەملەكەت سۇيىسپەنشىلىگىن تەرەڭ تامىر تارتقىزىپ، كاسىپ سالاسىن دامىتۋ جاعىندا قۇلشىنا ەڭبەكتەنىپ، تاريحي بورىشتى باتىلدىقپەن ارقالاپ، قوعامعا بەلسەنە قارىمجى قايتارامىز“، ـ دەدى وسى سەرىكتەستىكتىڭ باس ديرەكتورى ادىلجان نياز.
