ٴبىر قىزمەت كەڭسەسىندەگى ٴار ۇلت ”سۇڭعىلالارى“
انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى لي جيا ـ ني
30 جىلدان استام ۋاقىتتا جاس تەحنيكتەن مۇناي الابىنا تامىر تارتقان ”كونە مۇنايشىعا“ اينالىپ، 50 نەشە تاپقىرلىق پاتەنتىنە قاتىناستى؛ دەربەس ۇڭىلە زەرتتەۋدەن قىزمەت كەڭسەسىن قۇرۋعا دەيىن ول جۇمىس باسىنداعى قيىن ماسەلەلەردى جاڭالىق اشۋداعى قامال الۋ تۇيىنىنە اينالدىرىپ، ۇشقىر ويمەن قىزمەت ٴۇشىن كۇش ۇنەمدەدى... ول شينجياڭ قارامايلى قالاسى سايفىڭ شارۋاشىلىق شەكتى جاۋاپكەرشىلىك سەرىكتەستىگىنىڭ اعا ينجەنەرى ٴاليجان ابدۇرەيىم ەدى.
1991 ـ جىلى ورتا تەحنيكۋم وقۋىن بىتىرگەننەن كەيىن ٴاليجان قارامايلى قالاسى جايرانبۇلاق رايونىنداعى شينجياڭ مۇناي الابى سەرىكتەستىگىنىڭ مۇناي الۋ 2 ـ زاۆودىنا قىزمەتكە بولىنەدى. العاش وسىندا كەلگەندە ٴاليجان وزىنە تولىق سەنىمدى ەدى، الايدا رەالدىق وعان ساباقحاناداعى بىلىمدەردىڭ مۇناي الابىنىڭ ٴبىرىنشى شەبىندەگى قىزمەتتىڭ قاجەتىن قاناعاتتاندىرا المايتىندىعىن تەز ارادا اڭعارتادى.
ۇستازى لي يۇيجۇن ونىڭ ابىرجىعانىن كورىپ، جازعىرماي، تاعاتسىزدانباي، قايتا قايدا بارسا دا ونى ەرتىپ ٴجۇرىپ، ۇڭعىما سورەسىنە شىققاندا وعان مۇناي تارتقىشتىڭ اينالىم زاڭدىلىعىن باقىلاۋدى ۇيرەتەدى، جابدىقتاردى جوندەگەندە ۇساق بولشەكتەردىڭ قۇرىلىم قاعيداسىن ەگجەي ـ تەگجەيلى تۇسىندىرەدى، كۇردەلى كىناراتتارعا جولىققاندا ۇڭعىما اۋزىنا جۇرەلەپ وتىرىپ الىپ، اشالاپ ٴتۇسىندىرىپ تالداۋ جاسايدى... 2 جىل ۋاقىتتا ونىڭ نازاريالىق بىلىمدەردى ٴبىر ـ بىردەن امالياتتا قولدانۋىنا قولما ـ قول كومەكتەسەدى.
كەيىنگى كۇندەردە ٴاليجان باسىم كوپ ساندى جاس قىزمەتتەستەرى سياقتى ۇڭعىما سورەسىنە ٴتۇسىپ تەحنولوگيا ۇيرەنەتىن، ۇڭعىمادان شىققاندا جاۋابىن ىزدەيتىن بولادى. كەي كەزدەرى مۇناي داعى جۇققان جۇمىس كيىمدەرىن كيىپ ۇڭعىما سورەسىنىڭ استىندا تۇرىپ، ۇشى ـ قيىرسىز ٴشول دالاداعى مۇناي تارتقىشتارعا كوز سالعاندا ىشتەي داعدارىپ قالاتىن.
”ٴار كۇنى ۇڭعىما اۋزىن اينالسوقتاپ ٴجۇرۋ، تەكسەرىپ جوندەۋ، كۇتىمدەۋ سىندى ٴبىر سارىندى قىزمەتتىڭ قانداي قۇنى بار“؟ ٴبىر جولى ٴاليجان قۇرال ـ جابدىق ساندىعىنا وتىرىپ ويعا باتىپ وتىرعاندا لي يۇيجۇن ونىڭ نە ويلاپ وتىرعانىن اڭعارادى.
”سەن مۇناي الۋ ينجەنەرياسىن ۇيرەنگەن ەكەنسىڭ، قالايشا جاڭا جابدىق تاپقىرلاپ، كوپشىلىكتى ماشاقاتتى جۇمىستان بوساتپايسىڭ“؟ ۇستازىنىڭ وسى ٴبىر اۋىز ٴسوزى ٴاليجاننىڭ ساناسىن وياتىپ، كەيىنگى قىزمەتتەرىنىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالادى.
سونان باستاپ ول ۇڭعىما الاڭىن ساباقحانا، قيىن ماسەلەنى ساباق تاقىرىبى ەتتى. مۇناي تارتقىشتىڭ تۇبىنەن ۇنەمى سۇيىقتىق اعىپ جاتاتىن، ول ۇڭعىمانىڭ اۋزىندا جۇرەلەپ وتىرىپ جارتى اي باقىلاپ، 10 نەشە نۇسقا سىزبا سىزىپ، ساڭلاۋسىزداندىرۋ قۇرىلىمىن قايتا ـ قايتا تۇزەيدى؛ ۇڭعىما اۋزى قاقپاقشاسىنىڭ ايىرىپ ـ قوسقىشى كوپ كۇش سارىپ ەتەتىن، ول دەمالىس ۋاقىتىنان پايدالانىپ ماتەريال اقتارىپ، پارامەترلەردى ەسەپتەپ، قاقپاقشاعا كۇش ۇنەمدەيتىن قۇرىلعى ورناتىپ سىناپ كورەدى.
باستابىندا ونىڭ كىشكەنتاي وزگەرىستەرى ونشا كوزگە تۇسە قويماعانىمەن، الايدا ۇساق بولشەكتەردى بىرنەشە اي كوبىرەك پايدالانۋعا مۇمكىندىك جاساعاندىقتان ول تۇلا بويىن كۇش كەرنەگەندەي سەزىنەدى. سول جىلدارى ول قۇرال ـ جابدىق سومكەسىنە ۇنەمى ەستەلىك داپتەر مەن سۋرەت داپتەرلەرىن سالىپ، ۇڭعىما سورەسىنىڭ جانىندا، كەزەكشى بولمەسىندە وتىرىپ شابىتى كەلگەن كەزدە ويعا العانىن دەرەۋ ەستەلىككە الاتىن.
2012 ـ جىلى ٴاليجان جۇڭگو مۇناي داشۋەسىنە (بەيجيڭ) ٴبىلىم اسىرۋعا تاڭداپ جىبەرىلەدى. بۇل ارادا ول مەحانيكالىق جوبالاۋ، اۆتوماتتى مەڭگەرۋ سياقتى وزىق كاسىپتىك بىلىمدەردى بىلپىلداقتىڭ سۋ سورعانى سياقتى ۇيرەنىپ قانا قويماي، ٴوزىنىڭ ۇڭعىما الاڭىندا جولىققان قيىن ماسەلەلەردى جانە كۇدىك ـ كۇمانداردى ىرىقتىلىقپەن ساباقحانادا العا قويىپ، وقىتۋشى ۋ شياۋدۇڭنان اقىل ـ كەڭەس سۇرايدى. ۋ شياۋدۇڭ ونىڭ سۇراۋ قويىپ ۇيرەنۋ، قاجەتتى كوزدەي ىستەۋ تەبىنىنەن اسەرلەنىپ، ونىڭ تەحنولوگيالىق قيىن تۇيىندەرىن رەتتەپ، كونە قيىن ماسەلەلەردى شەشۋىنە كومەكتەسەدى. ٴبىلىم اسىرۋ اياقتاعان كەزدە ۋ شياۋدۇڭ ارناۋ ٴسوز جازىپ: ”سەن، ٴسوز جوق، مۇناي الابىندا جاڭالىق اشۋ جولىنىڭ ەرجۇرەك ەگەيى بولاسىڭ“، ـ دەيدى.
وسى رەتكى ٴبىلىم اسىرۋ ٴاليجاننىڭ كەيىنگى جاڭالىق اشىپ، قامال الۋىنىڭ باستاماسىنا اينالادى. ۇڭعىما الاڭىنداعى مۇناي تارتۋ ناسوسىنىڭ ىشىندەگى كىلتيپان سيپاتتى ٴۇزىلۋ قاتارلى قيىن ماسەلەلەرگە مەڭزەس، ول چەرتوج سىزىپ، ۇساق بولشەكتەردى وڭدەۋ سەحىندا نەشە ونداعان ٴتۇندى وتكىزىپ، ”ۇشتەن ساقتانۋ ماي تارتۋ ناسوسى“ مەملەكەتتىك پاتەنت ۇقىعىن العان كەزدە ول كۋالىكتىڭ كوبەيتىلگەن نۇسقاسىن دەرەۋ ۇستازىنىڭ ۇيىنە جەتكىزەدى.
2014 ـ جىلى سەرىكتەستىك ”ٴاليجان جاڭالىق اشۋ قىزمەت كەڭسەسىن“ قۇرىپ بەرەدى، وعان ٴار ۇلت قىزمەتتەستەرى قوسىلادى. ولاردىڭ كەيبىرەۋى ساپاعا تالداۋ جاساۋعا شەبەر، كەيبىرەۋى مەحانيكالىق مانەرلەۋگە جەتىك ەدى، كوپشىلىك وزدەرىنىڭ كاسىپتىك قابىلەتتەرىمەن ٴبىر جەرگە جينالادى. ”بۇرىنعى جەكە ادامنىڭ ۇڭىلە زەرتتەۋ جۇرگىزۋى ۇجىم بولىپ قامال الۋعا اينالىپ، اناعۇرلىم كوپ قيىن ماسەلەنىڭ شەشىلۋى مۇمكىندىككە يە بولدى“، ـ دەدى ٴاليجان.
قىزمەت كەڭسەسى قۇرىلعاننان بەرى، وسى جاڭالىق اشۋ ۇجىمى كورنەكتى ناتيجە تىزىمدىگىن تاپسىردى: 4 جۇمىس جۇرگىزۋ جەتەكشى كىتابىن قۇراستىرىپ، 3 اعا ينجەنەر تاربيەلەدى، قاتىستى تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەر كوپتەگەن بولىكشەدە جالپىلاستىرىلىپ قولدانىلىپ، كاسىپورىندارعا جالپى 20 ميلليون يۋاننان استام ەكونوميكالىق ونىمدىلىك جاراتتى. تالاي ـ تالاي جاڭالىق اشۋ جەتىستىكتەرى ٴارقانداي تابىستى شارۋاشىلىق قۇرۋدىڭ، جاڭالىق اشۋدىڭ ٴار ۇلتتىڭ، ٴارقايسى جۇمىس ٴتۇرىنىڭ، ٴارقايسى ٴپان دارىندىلارىنىڭ ىنتىماقتاسا كۇرەس جاساۋىنان ايرىلا المايتىندىعىن، ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ ٴار ۇلت حالقىنىڭ جان تامىرى ەكەندىگىن دالەلدەدى.
قازىر ٴاليجاننىڭ قىزمەت كەڭسەسى سەرىكتەستىكتىڭ ۇلتتار ىنتىماعى، العاباسارلىعىنداعى جاڭالىق اشۋ ساباقحاناسىنا اينالدى، 53 جاستاعى ونىڭ سامايىنا اق كىرگەنىمەن، ٴار جولى ۇڭعىما سورەسىنىڭ استىنا كەلگەندە ول ايالداي قالادى. ول بىلاي دەدى: چەرتوجدى قولعا الساق بولعانى عانا مۇناي الابى ٴۇشىن تاعى دا بىرنەشە قيىن ماسەلەلەردى شەشە الامىز، تاعى دا بىرنەشە جاس شاكىرت جەتەكتەپ، وسى جاڭالىق اشۋ تەبىنىن، ىنتىماق سۇيىسپەنشىلىگىن ۇزدىكسىز جالعاستىرا بەرەمىز.
