نۇرالي ماحمۇت
مەن قاعىلىق اۋدانى اقتاش قالاشىعى انمين قىستاعىنىڭ تۇرعىنىمىن، وتباسىمىز ۇرپاقتار بويى قاعىلىق اۋدانى چيپان اۋىلىنىڭ شالعاي تاۋلى وڭىرىندە تۇراتىن، 2019 ـ جىلى كەدەيلەردى قونىس جاڭالاپ سۇيەمەلدەۋ ساياساتىنان يگىلىكتەنىپ، اقتاش قالاشىعىنا كوشىپ كەلدىك.
كوشىپ كەلۋدەن بۇرىن ٴبىز كۇنلۇن تاۋىنىڭ قويناۋىندا تۇردىق، وزەن جاعالاپ، تاۋ ساعالاپ ٴۇي سالدىق، سۋدى تاسىپ ٴىشىپ، تۇرمىستا تابيعاتقا سۇيەندىك. قىستاق تۇرعىندارىنىڭ كەيبىرەۋى مال باعۋمەن كۇنەلتەدى، كەيبىرەۋى ۇساق ـ تۇيەك ساۋدا ىستەيدى، ەندى بىرەۋلەرى باسقا ولكەلەرگە بارىپ جەمىس ـ جيدەك ساتادى. ”ٴبىر ٴوڭىردىڭ سۋى مەن توپىراعى سول ٴوڭىردىڭ ادامدارىن اسىراي المايتىن“ قيىن جاعدايدى تۇبەگەيلى شەشۋ ٴۇشىن، قاعىلىق اۋداندىق پارتكوم مەن ۇكىمەت 2016 ـ جىلدان باستاپ اقتاش قالاشىعىندا قونىس جاڭالاپ كوشىرۋ ينجەنەرياسىن اتقاردى. ٴبىزدىڭ چيپان اۋىلىمىزدان سىرت، كوكيار اۋىلىنداعى، شيحىشيۋ اۋىلىنداعى، ۇششارباش قالاشىعىنداعى 14 مىڭ كەدەي حالىق اقتاش قالاشىعىنداعى جاڭا ۇيگە كوشىپ كىرىپ، ”كەدەيلىك كەپەسىنە“ ٴبىر جولاتا قوشتاستى.
بۇل اراعا كوشىپ كەلگەننەن بەرى تۇرمىسىمىزدا وراسان زور وزگەرىستەر تۋىلدى. بولەك اۋلاسى بار نەمەسە ەكى قاباتتى ٴتورت وتباسىلىق ۇيلەردە تۇردىق، ۇيگە سۋ، توك، تابيعي گاز، پار جەتكىزىلگەن. قالاشىقتا بالاباقشا، باستاۋىش مەكتەپ، ەمحانا، ساۋدا دۇكەنى، ەرەن بازار، شوفەرلىك مەكتەبى جانە قىستاق تۇرعىندارىنىڭ قيمىل ورتالىعى مەن گۇل باقشا الاڭى بار. كوشىرىلگەن تۇرعىنداردىڭ ىستەيتىن جۇمىسى، تاباتىن كىرىسى بولۋ ٴۇشىن، قالاشىقتا تاعى قىستاق قۇرعان زاۆود، كوكونىس جىلىجايى، باعىمشىلىق جىلى قوراسى، جەمىس ورمانى بازاسى سياقتىلار سالىندى.
بۇل اراداعى قۇرىلعىلى اۋىل شارۋاشىلىق بازاسىنان كوكونىس ەگۋدى ۇيرەنىپ، ونان سوڭ ٴوزى جىلىجايدى كوتەرمەگە الۋ ٴبىزدىڭ كىرىستى ارتتىرىپ بايۋ جولدارىمىزدىڭ ٴبىرى، سونداي ـ اق ۇكىمەتتىڭ ٴبىز سياقتى جاستاردىڭ ەسىك الدىندا ـ اق شارۋاشىلىق قۇرۋ ارمانىن ورىنداۋىنا كومەكتەسۋ شارالارىنىڭ ٴبىرى. 2020 ـ جىلى كوكونىس ەگۋدى مۇلدە بىلمەيتىن مەن ۇستازىم جاۋ شيۋلانعا ىلەسىپ كوكونىس ەگۋدى ۇيرەنىپ، جىلىجايدىڭ، كوكونىستىڭ اتىن تانۋدان قالاي سۋارىپ، تىڭايتقىش بەرۋ، بۇتاقتاپ، جەمىستى سيرەتۋگە، ونان جىلىجاي ٴىشىنىڭ تەمپەراتۋراسىن، ىلعالدىعىن تىزگىندەۋگە، توزاڭداندىرۋعا دەيىن... ۇستازىما ىلەسىپ 3 جىل ۇيرەنىپ، پاميدور، قىزىل بۇرىش سياقتى كوكونىستەردى ەگۋدى ۇيرەنىپ قانا قويماي، مايسا ٴوسىرۋ تەحنولوگياسىن دا يگەردىم. جىلىجايداعى كوكونىستىڭ پايداسىنىڭ جاقسى ەكەنىن كورىپ، جىلىجايدى كوتەرمەگە الۋ بەكىمىنە كەلدىم.
2023 ـ جىلى 7 ـ ايدا مەن فۋنۇڭ شارۋالار كاسىپتىك سەلبەستىك كووپەراتيۆىن قۇرىپ، 200 جىلىجايدى كوتەرمەگە الدىم، ٴبىر بولىمىنە كوكونىس، جەمىس اعاشى، گۇل مايساسىن جەتىلدىردىم، ەندى ٴبىر بولىمىنە باكلاجان، پاميدور، قىزىل بۇرىش ەگىپ، 150 نەشە ادامدى جۇمىسقا ورنالاسۋعا جەتەكتەدىم، بىلتىر تازا كىرىسىمىز ٴبىر ميلليون يۋاننان استى. ٴبىز تاعى اقتاش قالاشىعىنىڭ ولشەمدەنگەن ەرەكشە جەمىس ورمانىنان ۇلگى كورسەتۋ بازاسىنان 5500 مۋ جەردى كوتەرمەگە الىپ، الما، المۇرت، شاپتول، ورىك ەگىپ، ورمان اراسىنا 8000 تاۋىق، ۇيرەك، قاز باقتىق. قازىر جەمىس ورمانى بازاسىندا 120 ادام جۇمىستاندى، بيىل مەجەمەن تازا كىرىسىمىز 500 - 400 مىڭ يۋانعا جەتەدى، ٴبىز تاعى ورمان بەلدەۋىنە راۋشانگۇلىن ەگىپ، ساتۋ تاپسىرىسىنا قول قويدىق. كەلەسى قادامدا مەن ٴبىر شارۋالار شاتتىعى ساياجايىن اشىپ، جەمىس ـ جيدەك ٴۇزۋ ساياحاتىن جۇرگىزىپ، ٴتىپتى دە كوپ ادامعا ٴوزىمىز ەككەن قاۋىن ـ قاربىز، جەمىس ـ جيدەكتەن ٴدام تاتقىزۋدى جوسپارلادىم.
اقتاش قالاشىعىندا مەن سياقتى كوشىپ كەلىپ جىلىجايعا سۇيەنىپ بايىعان وتباسىلار بارعان سايىن كوبەيدى. 2021 ـ جىلى تۇتاس قالاشىقتا تەك قونىس جاڭالاعان 14 وتباسى جىلىجايدا كوكونىس ەگۋدى كوتەرمەگە العان، قازىر 100دەن استام وتباسىنا جەتتى. قالاشىق بويىنشا 1900دەن استام جىلىجاي، 1800 دوعاشا لاپاس سالىنىپ، تاعى زەردەلى اۋىل شارۋاشىلىق قۇرىلعىلارى سايكەستىرىلدى، كوپشىلىك وزدەرى ەگۋىنە دە، سەلبەستىك كووپەراتيۆىنە جارنا قوسۋىنا دا بولادى نەمەسە جىلىجايدى كاسىپورىننىڭ شارۋاشىلىق جۇرگىزۋىنە بەرگەننەن كەيىن كاسىپورىندارعا بارىپ جۇمىس ىستەۋىنە دە بولادى، كىرىسى بۇرىنعىدان نەشە ەسە ارتتى.
وتىرىقتانعاندا عانا شات ـ شادىمان تىرشىلىك كەشىرۋگە بولادى. بۇرىن ٴبىز شەت ـ شالعاي تاۋلى وڭىرلەردە جايلى قونىس بولۋدى، باياندى كاسىپ بولۋدى ارماندايتىنبىز، قازىر وتباسىمىز، كاسىبىمىز بار، توتەنشە باقىتتىمىز.
