انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى لۋ فىڭباۋ
تيانشان الابىنا كوز جىبەرسەڭىز، تارام ـ تارام اۋىل ـ قىستاق تاس جولدارى جىبەك بەلبەۋ ٴتارىزدى يرەلەڭدەي شۇباتىلىپ، قۇبا ٴتۇزدى ەندەي ٴوتىپ، قۇمدى ٴشولدى كەسىپ ٴوتىپ، قالا مەن اۋىلدى تۇتاستىرىپ، اتىز اراسى، ەگىس باسىنداعى مولشىلىقتى قالا تۇرعىندارىنىڭ داستارقانىنا تىكە جەتكىزىپ، ۇستىرتتەگى تاۋلى قىستاقتىڭ مۇلگىگەن تىنىشتىعىن ٴنان قالانىڭ بازارلى دۋمانىنا جالعادى.
اۋىل ـ قىستاق تاس جول قۇرىلىسى اۋىل ـ قىستاقتى گۇلدەندىرۋ ارمانىن ارقالاعان، شينجياڭنىڭ جەر ـ جەرى، تاراۋلارى باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ”تورتتە جاقسى اۋىل ـ قىستاق جولى“ جونىندەگى ٴبىر قىدىرۋ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ، بەكىتۋىنىڭ رۋحىن مۇقيات دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرىپ، ”تورتتە جاقسى اۋىل ـ قىستاق جولى“ قۇرىلىسىن تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتتى. قازىرگە دەيىن بۇكىل شينجياڭداعى اۋىل ـ قىستاق تاس جولىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 159 مىڭ 700 كيلومەترگە (بيڭتۋاندى قامتىمايدى) جەتىپ، بارلىق اۋىل ـ قالاشىققا جانە شارت ـ جاعدايى بار قۇرىلىمدىق قىستاقتارعا تۇگەلدەي اسفالت جول تۇتاستىرىلدى. ۇزدىكسىز كەڭەيىپ، تىعىز توقىلعان اۋىل ـ قىستاق جول تورى ەگىنشى ـ مالشىلاردىڭ ساپارعا شىعاتىن، كىرىسىن ارتتىراتىن بايۋ جولىنا، باقىت جولىنا، قونىسقا جايلى، كاسىپكە ىڭعايلى، جاراسىمدى دا كورىكتى اۋىل ـ قىستاق قۇرىلىسىنىڭ جۇرەكتەستىك جولىنا، گۇلدەنۋ جولىنا اينالدى.
اۋىل ـ قىستاق تاس جولى بۇكىل شينجياڭدى تۇتاستىردى
قىستىڭ باس كەزى، جۋىقتا جاڭادان اۆتوكولىك قاتىناعان چارقىلىق اۋدانىنىڭ چارقىلىق وزەنى بايلىق جولىندا اۆتوكولىكتەر ارلى ـ بەرلى قايشالىسادى، چارقىلىق ونەركاسىپ باقشا رايونى مەن وڭتۇستىك بولىكتەگى كەن ونىمدەرى مول شوعىرلانعان ٴوڭىردى تۇتاستىراتىن وسى جول بايلىق تاسىمالدايتىن ”التىن دالىزگە“ اينالدى.
وسىدان بۇرىن وڭتۇستىك بولىكتەگى كەن ونىمدەرى مول شوعىرلانعان ٴوڭىردىڭ سىرتپەن بايلانىس جاسايتىن جولى قۇم ـ شاعىل جول بولىپ، جۇك اۆتوموبيلدەرىنىڭ تاسىمال ونىمدىلىگىنە ىقپال جاساپ قانا قالماستان، جول بويىنداعى بۇقارانىڭ ٴجۇرىس ـ تۇرىسىنا دا قولايسىز بولاتىن. 2022 ـ جىلى 8 ـ ايدا جالپى ٴبىر ميلليارد 270 ميلليون يۋان قارجى قوسىلعان چارقىلىق وزەنى بايلىق جولى قۇرىلىسىندا جۇمىس باستالدى. ”تۇتاس لەنيادا 46 كوپىر بار بولىپ، چارقىلىق وزەنىن كوپ رەت كەسىپ وتەدى، ٴبىز قۇرىلىس جۇرگىزۋ اياق الىسىن تەزدەتىپ، وسى جولدا كۇنى بۇرىن اۆتوكولىك قاتىناتىپ، چارقىلىقتىڭ بايلىق تاسىمالىنا، بۇقارانىڭ ٴجۇرىس ـ تۇرىسىنا اناعۇرلىم قولايلىلىق جاسادىق“، ـ دەدى جۇڭگو تەمىر جول 14 ـ مەكەمەسى توبى شەكتى سەرىكتەستىگى چارقىلىق بايلىق جولى نىسانىنىڭ جاۋاپتىسى ۋاڭ حۇڭيان.
اۋىل ـ قىستاق كاسىپ سالاسى جولى، ساياحات جولى، بايلىق جولى قۇرىلىسىن ٴبىر تۇتاس جوسپارلاپ ىلگەرىلەتىپ، قاتىناس ـ تاسىمالدىڭ جەرگىلىكتى ورىننىڭ كاسىپ سالاسىمەن توعىسا دامۋىن جەبەدى، چارقىلىق وزەنى بايلىق جولى — شينجياڭنىڭ اۋىل ـ قىستاق تاس جولىن جەدەل سالۋىنىڭ ناقتى امالياتى.
اۆتونوميالى رايوندىق قاتىناس ـ تاسىمال مەڭگەرمەسى اۋىل ـ قىستاق تاس جول باسقارۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى ۋي شينلياڭ بىلاي دەپ تانىستىردى: شينجياڭ كومەك قاراجاتقا بەلسەنە قول جەتكىزىپ، جەرگىلىكتى ورىنداردىڭ تۇلعالىق جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋدى كورنەكتىلەندىرىپ، جەر ـ جەردى ادەتتەگى زايوم الۋ، جىلۋ ورنىنا جۇمىس بەرۋ، اۋىل ـ قىستاقتى گۇلدەندىرۋدى ۇشتاستىرۋ قارجىسى سياقتى كوپ ٴتۇرلى تاسىلدەر ارقىلى اۋىل ـ قىستاق تاس جول قۇرىلىسى قارجىسىن دايىنداۋعا جەتەكتەدى. سونىمەن بىرگە ۇكىمەت پەن كاسىپورىن سەلبەستىگى، ۇكىمەت پەن بانكە سەلبەستىگى جونىندە بەلسەنە ىزدەنىس جاساپ، ”ورتالىقتىڭ جاردەماقىسى + جەرگىلىكتى ورىننىڭ سايكەستىرۋى + كوپ نەگىزدى قارجى قۇراۋ“ قارجىمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىن ورناتىپ، اۋىل ـ قىستاق تاس جولىن سالۋعا نەگىز قالادى.
پارتيا 18 ـ قۇرىلتايىنان بەرى، شينجياڭ اۋىل ـ قىستاق تاس جول قۇرىلىسىنا جالپى 136 ميلليارد 330 ميلليون يۋان قارجى قوسىپ، 149 مىڭ كيلومەتر اۋىل ـ قىستاق تاس جولىن جاڭادان سالدى جانە وزگەرتىپ سالدى، بۇقارا ساپارعا شىققاندا ”اشىق كۇندەرى ٴۇستى ـ باسىن شاڭ باساتىن، جاڭبىرلى كۇندەرى لايعا مالشىناتىن“ تاريحقا قوش ايتتى.
بۇقارانىڭ تۇرمىسىندا ۇلكەن وزگەرىس تۋىلدى
ەسىك الدىنداعى جاڭادان سالىنعان اسفالت جولدا تۇرعاندا، قورعاس قالاسى شيڭچىڭ ٴمالىسى قۇلىس الەۋمەتتىك اۋماعىنىڭ تۇرعىنى نەسىپقازى باتىرقاننىڭ جۇزىنەن قۋانىش لەبى ەستى. بۇل جول بۇرىن توپىراق جول بولاتىن، جاڭبىر جاۋىپ، قار جاۋسا، باتپاق جولعا اينالىپ كەتەتىن، قىستاق تۇرعىندارىنىڭ سىرتقا شىعۋى قولايسىز بولىپ قانا قالماي، ساۋداگەرلەر دە مۇنداعى ۇيلەرگە كەلىپ قوي ـ سيىر ساتىپ الۋدى قالامايتىن.
بيىل 9 ـ ايدا قۇلىس الەۋمەتتىك اۋماعىنىڭ توپىراق جولى اسفالت جولعا اينالىپ، قىستاق تۇرعىندارى شاتتىققا شومدى. ”قازىر سىرتقا شىقساق اسفالت جول سايراپ جاتىر، ساۋداگەرلەر اۆتوكولىگىمەن توتە ەسىك الدىمىزعا كەلە الادى، قاتىناس ىركىلىسسىزدەندى، سيىر ـ قويلارىمىز دا جاقسى باعادا ساتىلاتىن بولدى“، ـ دەيدى نەسىپقازى.
تارام ـ تارام اۋىل ـ قىستاق جولدارى شينجياڭنىڭ تاۋ ـ وزەندەرىن تۇتاستىرىپ، بۇقارانىڭ تۇرمىسىنا قولايلى كوپىر سالدى. اۋىل ـ قىستاق اسفالت جولى قىستاقتاردى اناعۇرلىم كەڭ الەممەن تۇتاستىرىپ، ەگىنشى ـ مالشىلاردىڭ باقىتتى تۇرمىسقا بەت الۋىنداعى دانەكەرگە اينالدىردى.
كەلپىن اۋدانى گەزلىك قالاشىعى سۋباسى قىستاعى اۋدان ورتالىعىنان شامامەن 35 كيلومەتر قاشىقتىقتا، قىستاقتىڭ سىرتپەن تۇتاساتىن جولى بۇرىن ويلى ـ شۇڭقىر بولىپ، شاڭ ـ توزاڭى اسپانعا ۇشىپ جاتاتىن.
بۇل اۋدان ”تورتتە جاقسى اۋىل ـ قىستاق جولى“ قۇرىلىسىن زور كۇشپەن ىلگەرىلەتىپ، سۋباسى قىستاعىنىڭ توپىراق جولى، بالشىق جولى اسفالت جولعا اينالىپ، جول بەتى 3 مەتردەن 7 مەترگە كەڭەيدى. جول جاقساردى، بۇرىنعى ٴبىر ساعاتتىق جولعا قازىر جارىم ساعاتتا بارىپ ـ كەلە الاتىن بولدى، جەدەل جەتكىزۋ دە سوعان ىلەسە قىستاققا ەندى.
”بۇرىن ينتەرنەتتەن ساتىپ العان تاۋارلاردى قىستاققا جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. قازىر جاقسى بولدى، قول تەلەفونمەن تاپسىرىس بەرسەڭىز، تاۋارلار قىستاققا تىكە جەتكىزىلەدى، ينتەرنەتتەن زات ساتىپ الۋ ٴتىپتى دە قولايلى بولدى“، ـ دەدى قىستاق تۇرعىنى ٴالي ٴحىلىل.
اۋىلداستاردىڭ تۇرمىسىن اناعۇرلىم جاقسى قاتىناس قىزمەت وتەۋىمەن قامتاماسىز ەتۋ ٴۇشىن، اۆتونوميالى رايوندىق قاتىناس ـ تاسىمال مەڭگەرمەسى پوچتا تاراۋلارىمەن بىرلەسىپ، پوچتا ىستەرى جەدەل جەتكىزۋ كاسىپورىندارىنىڭ كاسىپتىك سەلبەستىك ٴتاسىلى ارقىلى شارت ـ جاعدايى بار اۋىل ـ قالاشىقتاردىڭ جولاۋشى، جۇك تاسىمالىنا جالپىلىق قىزمەت وتەۋ پۋنكتى سياقتى قۇرىلعى بايلىعىنان پايدالانىپ، پوچتا ىستەرىن، جەدەل جولدامالاردى قالاعا ەنگىزىپ، اۋىلعا جەتكىزۋ كاسىبىن ورىستەتۋىنە زور كۇشپەن قولداۋ كورسەتىپ، جولاۋشى، زات تاسىمالى، پوچتا ىستەرىنىڭ توعىسپالى دامۋىن جەدەل ىلگەرىلەتتى.
قازىر بۇكىل شينجياڭدا شارت ـ جاعداي ازىرلەگەن قۇرىلىمدىق قىستاقتاردىڭ جەدەل جەتكىزۋ زات اينالىمى قىزمەت وتەۋىنىڭ قامتىمى %100كە جەتىپ، ”قالانىڭ زاتتارىن اۋىل ـ قىستاققا جەتكىزۋ، تاۋلى ٴوڭىردىڭ زاتىن قالاعا اكەلۋ، ەلەكتروندى ساۋدانى قىستاقتارعا جەتكىزۋ، جەدەل جولدامالاردى وتباسىلارىنا جەتكىزۋ“ رەالدىققا اينالىپ، قىستاق تۇرعىندارىنىڭ وندىرىسىندە، تۇرمىسىندا وراسان زور وزگەرىس تۋىلدى.
كاسىپ سالالارى گۇلدەنىپ، كىرىس ارتتى
قاتىناستىڭ تۇلەجۋى قالىڭ ەگىنشى ـ مالشىلاردىڭ حاۋىپسىز، قولايلى ٴجۇرىس ـ تۇرىسىنا ىڭعايلى بولدى ٴارى حالىق تۇرمىسىنىڭ جاقسارۋىن جانە كاسىپ سالاسىنىڭ گۇلدەنۋىن الا كەلدى.
اۆتوكولىكپەن ”ٴبىر جاعى كول، ٴبىر جاعى قۇم“ بولىپ جاتاتىن باعراش اۋدانىنىڭ باعراش كولىن اينالعان تاس جولىندا جۇرسەڭىز، جول بويى مولدىرەگەن كول سۋىن، قۇمدى ٴشول ـ ٴجازيرانى، سازدىقتاعى قامىستاردى جانە جىل قۇستارى ۇشىپ ـ قونعان كوركەم سۋرەتتى تاماشالاۋعا بولادى. تاس جول داحىكوۋ، شامگۇل الەمى، اق قۇتان ارالى، حايشينشان، يۋەياۋان، جينشاتان سياقتى كورىنىس تۇيىندەرىن تۇتاستىرىپ، ەكولوگيالىق تاماشالاۋ، گۋمانيتارلىق باستان كەشىرۋ جانە سەيىل ـ سەرۋەن، دەمالىس ٴبىر تۇلعالانعان ساياحات كاريدورىن قالىپتاستىرىپ، جەرگىلىكتى ورىننىڭ ساياحاتىنىڭ جالپى تۇلعالىق باسەكەلىك قۋاتىن بارىنشا جوعارىلاتتى.
”ساياحاتتاۋ جولدىڭ ارقاسىندا جانداندى، بيىلعى مەملەكەت مەرەكەسى، جۇڭچيۋ دەمالىسى كەزىندە باعراش اۋدانى 851 مىڭ 600 (رەت) ساياحاتشى قابىلدادى، بۇل سايكەس مەزگىلدەگىدەن %29.15 ارتتى“، ـ دەدى باعراش اۋداندىق قاتىناس ـ تاسىمال مەكەمەسى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسىنىڭ ورىنباسار شۋجيى، مەكەمە باستىعى كوۋ جىگاڭ.
دامىعان اۋىل ـ قىستاق تاس جول تورىنا سۇيەنىپ، جىڭ اۋدانى الاقات جاس جەمىسىن ولكە اتتاپ جاس كۇيىندە تاسىمالداۋعا كۇش سالىپ، اۆياتسيا سەرىكتەستىگىمەن، سۋىق تىزبەك قويماسىمەن، زات اينالىمى كاسىپورىندارىمەن بەلسەنە سەلبەسىپ، جاس كۇيىندە وڭدەۋ زاۆودىن اتىز اراسى، ەگىس باسىنا دەيىن اشىپ، ەڭ قىسقا ۋاقىت ىشىندە جاس الاقاتتى بۇكىل ەلدەگى تۇتىنۋشىلاردىڭ داستارقانىنا جەتكىزۋگە كۇش سالدى.
”قاۋىرت جەمىس بەرۋ مەزگىلىندە ٴار كۇنى 100 توننا اينالاسىندا جاس جەمىس ساتىپ الامىز، جىلدىق ٴونىم قۇنى 85 ميلليون يۋانعا جەتەدى“، ـ دەدى شينجياڭ چيميڭشيڭ الاقات كاسىپ سالاسىن دامىتۋ شەكتى سەرىكتەستىگى زاۆودىنىڭ باستىعى شۇي ليانفاڭ.
كۇنەس اۋدانى نارات قالاشىعى تاياسۋ قىستاعى كەزىندە قاتىناستىڭ قولايسىزدىعىنان دامۋى كەنجە قالعان ەدى، قازىر اۋىل ـ قىستاق تاس جولى قىستاققا دەيىن سالىنىپ، ەرەكشە جاراتىلىستىق كورىنىسى مەن ۇلتتىق سالت ـ سانا مادەنيەتىنە سۇيەنىپ تاياسۋ قىستاعى توپ ـ توپ ساياحاتشىلاردى وزىنە باۋرادى.
ساياحاتشىلار كوبەيىپ، قىستاق تۇرعىندارى جابال حالىقتىق تۇسەلحانا، ساۋدا دۇكەنىن اشىپ، قالتاسى بارعان سايىن قامپيدى. قىستاق تۇرعىنى رابات نۇردانبەك وتباسى مالشىلار شاتتىعى ساياجايىن اشىپ، قىمىز، قۇرت سياقتى ەرەكشە ٴدامدى تاعامداردى ساتىپ، ٴبىر جازدا 3000نان استام ساياحاتشى قابىلدادى. ”مەن جاقسى ىستەپ، اناعۇرلىم كوپ اقشا تاۋىپ، ٴتىپتى دە جاقسى تۇرمىس كەشىرەمىن“، ـ دەدى ول.
