ارتۋ مولشەرىن تىزگىندەۋ، ىركىندىنى ازايتۋ، قامداۋدى ساپالىلاندىرۋ
— 2026 ـ جىلعى ەلىمىزدىڭ قورا ـ جاي بازارىنىڭ قامداۋ جاعىنداعى 3 ۇلكەن ٴتۇيىنى جونىندە تۇسىنىك
شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ ٴتىلشىسى ۋاڭ يوۋليڭ
تاياۋدا وتكىزىلگەن ورتالىقتىڭ ەكونوميكالىق قىزمەت ماجىلىسىندە ”قالا جاعدايىنا قاراي شارا قولدانىلىپ، ارتۋ مولشەرىن تىزگىندەپ، ىركىندىنى ازايتىپ، قامداۋدى ساپالىلاندىرىپ، ىركىندى تاۋار ۇيلەردى ساتىپ الىپ قامتاماسىزداندىرۋ سيپاتتى تۇرعىن ٴۇي رەتىندە ٴتۇيىندى پايدالانۋ قاتارلىلارعا شابىت بەرىلەتىندىگى“ العا قويىلدى. ەندى عانا اياقتالعان مەملەكەتتىك تۇرعىن ٴۇي جانە قالا، اۋىل قۇرىلىسى قىزمەتى ماجىلىسىندە وسى ٴبىر ساياسات وي جەلىسى ونان ارى اشالاندى جانە تياناقتاندىرىلدى. 2026 ـ جىلى ەلىمىزدىڭ قورا ـ جاي بازارى ”ورنىقتىلىق“ سىندى تالاپتى قالاي تياناقتاندىرادى؟ قامداۋ جاعىندا شارا قولدانۋدىڭ قانداي ٴتۇيىندى كۇش سالۋ بەتالىستارى بار؟ ٴتىلشى وسى جونىندە كاسىپ سالاسىنداعى مامان ـ وقىمىستىلارعا تىلشىلىك جاسادى.
جىجياڭ ونەركاسىپ داشۋەسى جۇڭگو تۇرعىن ٴۇي جانە قورا ـ جاي اكادەمياسىنىڭ باستىعى يۇي شياۋفىن مىنانى ٴبىلدىردى: قالا جاعدايىنا قاراي شارا قولدانۋ ”بازاردى ورنىقتىرۋداعى“ ٴتۇبىرلى بويسۇنۋ ولشەمى. قورا ـ جايدىڭ ايقىن وڭىرلىك بازار ەرەكشەلىگى بار، قالالار اراسىنداعى بازار جاعدايىنىڭ ايىرماشىلىعى كورنەكتى، ۇقساس ٴبىر قالانىڭ تۇرلىشە اكىمشلىك اۋماقتارىنداعى، تۇرلىشە بولىكتەرىندەگى تۇرعىن ٴۇي جاعىنداعى قامداۋ ـ سۇرانىس جۇلگەسىندە دە ٴبىرشاما زور ٴبولىنىس بولادى.
”جەر ـ جەر حالىقتىڭ اعىلۋ اۋقىمىن دالمە ـ ٴدال يگەرۋ، تۇرعىن ۇيلەردىڭ بۇرىننان بارىنىڭ قازىرگى جاعدايى، جاڭادان سالىنعان تاۋار ٴۇي ىركىندىسى، وتكەرمە تۇرعىن ۇيلەردىڭ ماڭدايشالىق اسۋ مولشەرى سياقتى وزەكتى ساندى مالىمەتتەردى دالمە ـ ٴدال يگەرۋ نەگىزىندە ’ادام — جەر — ٴۇي — اقشا‘ سىندى سايكەستى ۇيلەستىرۋ پرينسيبىنە قاتاڭ بويسۇنىپ، دالمە ـ ٴدال رەتتەۋ ـ مەڭگەرۋدى اتقارۋى كەرەك“، ـ دەدى يۇي شياۋفىن.
قازىرگى ۋاقىتتاعى قورا ـ جاي بازارىنىڭ جاعدايى جونىندە ماماندار جاپپاي بىلاي دەپ قارايدى: ەلىمىزدىڭ قورا ـ جاي بازارىنداعى قامداۋ ـ سۇرانىس قاتىناسىندا ەلەۋلى وزگەرىس تۋىلدى، ارتۋ مولشەرىن تىزگىندەۋ ساياساتتىق تالابى بارعان سايىن كۇشەيە تۇسۋدە.
”ارتۋ مولشەرىن تىزگىندەۋدەگى وزەك بۇرىننان بارىنىڭ داۋىرلىك اۋقىمىنا ۇيلەسىپ، دامۋ وي جەلىسىنە بۇرىلىس جاساۋ بولىپ تابىلادى“. چيڭحۋا داشۋەسى قورا ـ جاي زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ۋ جيڭ تالداۋ جاساپ بىلاي دەدى: ەلىمىزدىڭ قورا ـ جاي بازارى بۇرىننان بارى جەتەكشى بولاتىن تىڭ ساتىعا قادام تاستادى، بۇل قىسقا مەرزىمدىك بازار تولقۋىنان تۋىنداعان جوق، قايتا بازار دامىپ بەلگىلى ساتىعا جەتكەندەگى تابيعى بەتالىس. قازىرگى ۋاقىتتا بۇكىل ەلدىڭ قالا ـ قالاشىقتارىنداعى بۇرىننان بار تۇرعىن ۇيلەردىڭ كولەمى زور، جاقسارتۋ سيپاتتى سۇرانىس بازاردىڭ نەگىزگى تۇلعاسىنا اينالدى، كوپ ساندى جاقسارتۋ سيپاتتى سۇرانىس ”بىرەۋىن الىپ، بىرەۋىن ساتۋ“ سىندى اۋىستىرۋ ۇلگىسىندە جۇزەگە اسۋدا، وسى ٴبىر بازار قۇرىلىمى قورا ـ جاي بازارىنىڭ ارتۋ مولشەرىنىڭ كەڭەيۋىنەن بۇرىننان بارىنىڭ ساپاسىن جوعارىلاتۋعا دەيىنگى جول اۋىستىرۋدى بەلگىلەدى.
مەملەكەتتىك دامۋ جانە رەفورما كوميتەتى ماكرولىق ەكونوميكا اكادەمياسىنىڭ اعا زەرتتەۋشىسى ليۋ لين مىنانى ٴبىلدىردى: ورتالىقتىڭ ەكونوميكالىق قىزمەت ٴماجىلىسىنىڭ تالابىن باتىل دايەكتىلەندىرىپ، قورا ـ جاي اسىپ قالعان قالالاردا جاڭادان ارتتىرىلاتىن قورا ـ جايلىق جەردى قاتاڭ تىزگىندەپ، قالانى جاڭارتۋمەن، قالا ورتاسىنداعى قىستاقتاردى جاڭالاۋمەن ٴتۇيىندى تۇردە ۇشتاستىرىپ، بۇرىننان بار پايدالانىلاتىن جەردى جانداندىرۋ، پايدالانۋ؛ دەربەس جاڭالاۋ، اۋەلگى ورنىندا شاعىپ، اۋەلگى ورنىندا جاڭالاۋ تاسىلىمەن كونە، ەسكى ۇيلەردى جاڭالاۋعا ىنتالاندىرىپ، ٴۇي سانىن ەسەپتەن تىسقارى تىڭنان ارتتىرۋدان ساقتانۋعا بولادى. ”وسى ەكى شارا جاڭادان ارتتىرىلعان قورا ـ جايمەن قامداۋدى قاينارىنان تىزگىندەپ، قامداۋ مەن سۇرانىستىڭ قايشىلىعىن باسەيتۋ، بازار مەجەسىن ورنىقتىرۋ جاعىندا شەشۋشى سيپاتتى بەلسەندى رول اتقارادى“.
”ىركىندىنى ازايتۋدىڭ“ تەتىگى قايدا؟ ماماندار مىنانى ٴبىلدىردى: قامداۋ مەن سۇرانىستىڭ نەگىزىنەن تەپە ـ تەڭ بولۋى بازاردى ورنىقتىرۋدىڭ ىرگە تاسى، قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ قورا ـ جاي بازارىنداعى باستى قايشىلىق بۇرىننان بار ٴۇي قاينارىنىڭ باسىلىپ قالۋى مەن ٴونىمدى تۇرعىن ٴۇي سۇرانىسى اراسىنداعى سايكەسسىزدىك. ٴماجىلىس ورنالاستىرعان ”ىركىندىنى ازايتۋ“ شاراسى جاي عانا ىركىندىنى پايدالانۋ ەمەس، قايتا بازار ورنىقتىلىعى، حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋ جانە قالا دەڭگەيىن كوتەرۋ تۇگەل ەسكەرىلەتىن جۇيەلىك ينجەنەريا بولىپ تابىلادى.
ٴبىر جاعىنان، بۇرىننان بار تاۋار ۇيلەردى ساتىپ الىپ، قامتاماسىزداندىرۋ سيپاتتى تۇرعىن ٴۇي، ورنالاستىراتىن ٴۇي، دارىندىلار ٴۇيى سياقتىلارعا پايدالانۋدى ىلگەرىلەتۋ، ٴارى بازارداعى بۇرىننان بارىن جىلدام پايدالانىپ، قورا ـ جاي كاسىپورىندارىنىڭ قارجى قىسىمىن باسەيتىپ، ٴارى قامتاماسىزداندىرۋ سيپاتتى تۇرعىن ۇيمەن قامداۋ ارناسىن كەڭەيتىپ، قامتاماسىزداندىرۋ سيپاتتى تۇرعىن ٴۇي سالۋ پەريودى مەن وزىندىك قۇنىن تومەندەتىپ، ”ىركىندىنى ازايتۋ“ مەن ”قامتاماسىزداندىرۋدى تولىقتاۋ“ سىندى قوس سەرپىلىستى جۇزەگە اسىرادى. ۇعىسۋىمىزشا، قازىر جىجياڭ، سىچۋان، شاندۇڭ، حۋنان سياقتى ولكەلەر بۇرىننان بار تاۋار ۇيلەردى ساتىپ الۋعا ٴارى ونى قامتاماسىزداندىرۋ سيپاتتى ۇيگە اينالدىرۋعا پايدالانۋ ٴۇشىن ارناۋلى زايوم تاراتىپ، كوشىرۋگە بولاتىن امالياتتىق تاجىريبە قالىپتاستىرعان.
ەندى ٴبىر جاعىنان، قالا ورتاسىنداعى قىستاقتاردى، قالاداعى حاۋىپتى، ەسكى ۇيلەردى جاڭالاۋ ينجەنەرياسىن اتقارىپ، دەربەس جاڭالاۋعا، اۋەلگى ورنىندا شاعىپ، اۋەلگى ورنىندا سالۋعا ىنتالاندىرۋ كەرەك، بۇل ٴارى كونە، ەسكى شاعىن اۋماقتارداعى تۇرعىنداردىڭ قونىستانۋ شارت ـ جاعدايىن جاقسارتادى، ٴارى جاقسارتۋ ارقىلى بۇرىننان بار تۇرعىن ۇيلەردىڭ قۇنىن جانداندىرادى، سونىمەن بىرگە جوعارى، تومەنگى بۋىنداعى كاسىپ سالالارىن دامۋعا جەتەكتەپ، ىشكى سۇرانىستىڭ كومەسكى كۇشىن اشادى.
”قامداۋدى ساپالىلاندىرۋ“ جاعىندا ماماندار مىنانى ٴبىلدىردى: بۇل ۇزاق بولاشاقتىق ”بازاردى ورنىقتىرۋدى“ كوزدەۋدىڭ ماڭىزدى كۇش سالۋ ٴتۇيىنى، ونىڭ وزەگى قامداۋ قۇرىلىمىن ساپالىلاندىرۋ، تۇرعىن ٴۇي ساپاسىن جوعارىلاتۋ ارقىلى تۇرلىشە قاۋىمنىڭ الۋان تۇرلىلەنگەن تۇرعىن ٴۇي سۇرانىسىن اناعۇرلىم ويداعىداي قاناعاتتاندىرۋ بولماق.
يۇي شياۋفىن بىلاي دەپ قارادى: تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جاعىندا تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ دالدىگى مەن ونىمدىلىگىن ونان ارى جوعارىلاتىپ، بارلىق ادامدا باسپانا ٴۇي بولۋىن جەدەل جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. ساپالى قۇرىلىس جاعىندا جاقسى ولشەم، جاقسى جوبا، جاقسى ماتەريال، جاقسى سالۋ، جاقسى جۇرگىزۋ سىندى ”بەس جاقسى بولۋ“ تالابى توڭىرەگىندە، كەمەلدى دە ٴونىمدى تاجىريبەلەردى، ادىستەردى جانە حالىققا ٴتيىمدى قولدانىلمالى تەحنولوگيالاردى جالپىلاستىرىپ، ”جاقسى ٴۇيدى“ جاڭادان سالۋ، ”جاقسى ٴۇيدى“ جاڭالاۋ وزىندىك قۇنىن تومەندەتىپ، ”جاقسى ٴۇي“ قۇرىلىسىنىڭ ۇلگى كورسەتۋدەن، تۇيىندە سىناق ەتىلۋدەن جاپپاي جالپىلاسۋعا قادام تاستاۋىن جەدەل ىلگەرىلەتىپ، تۇرعىن ٴۇيدىڭ كەڭىستىك فۋنكتسياسى، جاسىل، تومەن كومىر قىشقىل گازدى بولۋ جانە زەردەلىلەنۋ سياقتى ولشەمدەر بويىنشا جالپىلىق ساپاسىن جاپپاي جوعارىلاتىپ، ”جاقسى ٴۇي“ ارقىلى جاقسارتۋ سيپاتتى تۇرعىن ٴۇي سۇرانىسىنا دەم بەرۋ ٴارى ونى ۇزدىكسىز اشۋ كەرەك.
ۋ جيڭ مىنانى ٴبىلدىردى: قامداۋ جاعىندا دالمە ـ ٴدال شارا قولدانۋ قورا ـ جاي كاسىبىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ شەشۋشى جولى. ارتۋ مولشەرىن تىزگىندەپ، بۇرىننان بارلارىن ٴداۋىر اۋقىمىنا ۇيلەستىرۋدەن ىركىندىنى ازايتۋ ارقىلى كوپ ولشەمدى سايكەستى اسەردى جۇزەگە اسىرۋعا دەيىن، ودان ساپالى قامداۋدا قىسقا مەرزىمدىك جانە ۇزاق مەرزىمدىك نىسانانى ٴبىر تۇتاس جوسپارلاپ، ”ارتۋ مولشەرىن تىزگىندەۋ، ىركىندىنى ازايتۋ، قامداۋدى ساپالىلاندىرۋ“ ۇشەۋىن ٴبىر تۇلعالاندىرۋعا، ورگانيكالى ۇشتاستىرۋعا دەيىن قورا ـ جاي كاسىبىنىڭ قامداۋ جاعىنداعى رەفورماسىنىڭ تولىق لوگيكالىق تىزبەگىن قالىپتاستىردى. ٴتۇرلى شارالاردىڭ تياناقتانىپ ونىمدىلىك كورسەتۋى قورا ـ جاي بازارىنداعى قامداۋ مەن سۇرانىس قاتىناسىندا ديناميكالى تەپە ـ تەڭدىكتىڭ جۇزەگە اسۋىن ىلگەرىلەتىپ، بازاردى بۇرىلىس جاساۋداعى تىعىرىقتان شىعىپ، اناعۇرلىم اقاۋسىز، اناعۇرلىم باياندى بولعان جوعارى ساپالى دامۋ جاڭا كەزەڭىنە قادام تاستاۋعا باستايتىندىعى داۋسىز.
(شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 12 ـ ايدىڭ 25 ـ كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)
