انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى جاڭ رۇيلين
تۇرپان قالاسى گاۋچاڭ رايونىنىڭ جاڭا ـ كونە قالا رايونى تۇيىلىسكەن جەردەگى قىزىل انار · جاس دارىندىلار جاتاقحاناسىنا كىرسەڭىز، قارسى الۋ قاقپا تاسىنداعى ”جەر جۇزىندەگى دارىندىلاردىڭ باسىن قوسىپ پايدالانۋ“ دەگەن بىرنەشە ۇلكەن ٴارىپ كۇن نۇرىندا ايرىقشا كوزگە تۇسەدى، ال كورىنىس ٴدالىزىنىڭ جانىنا ەگىلگەن 12 ٴتۇپ انار اعاشى ۇلتتاردىڭ اناردىڭ دانىندەي تىعىز ۇيىسۋىن بەينەلەپ تۇرعانداي.
قىزىل انار جاتاقحاناسىنداعى 834 دارىندىلار تۇرعىن ۇيىنە بۇكىل ەلدىڭ 24 ولكە (اۆتونوميالى رايون)، قالاسىنان، 20دان استام ۇلتتان كەلگەن 700گە جۋىق جاس جينالعان، ٴار ۇلت جاس دارىندىلارى كىرىگە قونىستانىپ، وسى جاتاقحانانى جۇڭحۋا ۇلتى ورتاق تۇلعا تانىمىن بەكەمدەۋدىڭ جاندى دانەكەرىنە اينالدىردى.
مەيىرلى قونىس دارىندىلاردى شوعىرلاندىردى
”تۇرپان مەن جونىنەن ٴورىسى كەڭ، زور ناتيجەلەر جاراتا الامىن“، ـ دەدى 12 ـ ايدىڭ 23 ـ كۇنى جۇڭگو كەن داشۋەسىنىڭ دوكتورى جاڭ ليچياڭ تەبىرەنىپ. 2024 ـ جىلى ول ”ٴبىر ٴىستى ٴبىر كەڭەسۋ“ جوعارى دەڭگەيلى جانە شۇعىل قاجەت، تاپشى دارىندىلاردى ەنگىزۋ ٴتاسىلى ارقىلى تۇرپان قالاسىنا كەلگەن، ”ادام مەن جۇمىس ورنىنىڭ سايكەستىگى %100“ بولۋ ونىڭ وسى قىزمەتكە بەرگەن باعاسى، ”تۇرپاننىڭ كومىر، كومىر حيميا ونەركاسىبى بايلىعى مول، كاسىپ سالاسى تىزبەگى تولىق، دامۋ بولاشاعى كەڭ، ونىڭ ۇستىنە دارىندىلاردى ەنگىزۋ مامىلەسى ناقتى، قونىستانۋ ورتاسى ٴتىپتى جايلى دا قولايلى“.
ابزال ساياسات جاڭ ليچياڭدى الىپ قالىپ قانا قويماي، ونىڭ حىناندا قىزمەت ىستەيتىن ايەلىن دە باۋرادى. بيىل ونىڭ ايەلى تۇرپان قالاسىنىڭ دارىندىلاردى ەنگىزۋ ارناسى ارقىلى تۇرپان قالالىق حالىق شيپاحاناسىنا ٴساتتى جۇمىسقا ورنالاستى، ٴبىر ٴۇيلى جان وسىلايشا تۇرپانعا تامىر تارتقان ”جاڭا قالا تۇرعىندارىنا“ اينالدى.
جايلى قونىس بولعاندا عانا شات ـ شادىمان تىرشىلىك كەشىرۋگە بولادى، جاڭ ليچياڭ وتباسىنىڭ تاڭداۋىن قىزىل انار جاتاقحاناسىنىڭ ورنىقتى تىرەك بولۋىنان بولە قاراۋعا بولمايدى. ”14 ـ بەسجىلدىق“ كەزىندەگى حۋناننىڭ شينجياڭعا كومەكتەسۋىندەگى كولەمى ەڭ زور دارا نىسان رەتىندە، وسى ”قىزىل انار“ اتالعان جاتاقحانا حۋناننىڭ شينجياڭعا كومەكتەسۋىنىڭ ەرەكشەلىككە يە ماركاسىن جارقىراتۋمەن بىرگە، ٴتىپتى، ۇلتتاردىڭ ”اناردىڭ دانىندەي تىعىز ۇيىسۋ“ سىندى تاماشا تىلەگىن ارقالادى. نىسانعا قوسىلعان جالپى قارجى 166 ميلليون يۋان، مۇنىڭ ىشىندە شينجياڭعا كومەكتەسۋ قارجىسىنان 90 ميلليون يۋانعا تاياۋ قوسىلدى، 2023 ـ جىلى 12 ـ ايدا پايدالانۋعا بەرىلگەننەن بەرى دارىندىلاردى باۋراۋدىڭ، دارىندىلاردى الىپ قالۋدىڭ ”كۇشتى ماگنيت ورىسىنە“ اينالدى.
”جوبالاۋ كەزەڭىندە ٴبىز تالاي رەت ارناۋلى تاقىرىپتىق اڭگىمە ٴماجىلىسىن اشىپ، ىلگەرىندى ـ كەيىندى ٴار ۇلت جاستارىنان 177 ادامنىڭ پىكىر ـ ۇسىنىستارىن تىڭدادىق“، ـ دەپ تانىستىردى تۇرپان قالالىق پارتكوم ۇيىمداستىرۋ ٴبولىمى دارىندىلار قىزمەتى ٴبولىمىنىڭ (شينجياڭعا كومەكتەسۋ قىزمەتى ٴبولىمى) باستىعى ۋاڭ جۇن. ەڭ سوڭىندا سالىنىپ بولعان قىزىل انار جاتاقحاناسى 36 شارشى مەتردەن 108 شارشى مەترگە دەيىنگى 4 ٴتۇرلى قۇرىلىمدى قامتيدى، ٴۇي ەلەكتر جابدىقتارىنىڭ بارلىعى تولىق بولىپ، سومكەسىن الىپ كوشىپ كىرە سالۋدى شىنداپ جۇزەگە اسىردى، اي سايىن ٴار شارشى مەترىنە 2 يۋاندىق حالىققا ٴتيىمدى جالداۋ اقىسى ارقىلى، ٴتىپتى، جاس دارىندىلاردىڭ اقشا ۇنەمدەۋىنە، الاڭسىز تۇرۋىنا مۇمكىندىك جاسادى.
قىزىل انار جاتاقحاناسى بايلىعىنىڭ تۇرپانعا كەلىپ ەڭبەك ٴسىڭىرىپ، ەسە قوساتىن اناعۇرلىم كوپ دارىندىلارعا تيىمدىلىك جەتكىزۋىنە شىنايى كەپىلدىك ەتۋ ٴۇشىن، قىزىل انار جاتاقحاناسىندا ٴبىر رەتكى تۇرۋ ۋاقىت شەگىن ادەتتە 3 جىلدان اسپايتىن ەتىپ بەلگىلەدى. ”وسىلاي بولعاندا ٴار دارىندىنىڭ كەزەڭدىك تۇرعىن ٴۇي سۇرانىسىن قامتاماسىزداندىرىپ قانا قويماي، جاتاقحانا بايلىعىنىڭ ۇزدىكسىز جوعارى ٴونىمدى پايدالانىلۋىنا دا مۇمكىندىك جاساپ، جاڭا كۇرەسكەرلەردى ۇزدىكسىز قارسى الۋعا بولادى“. ۋاڭ جۇن تولىقتاپ بىلاي دەدى: ”قىزىل انار جاتاقحاناسى تاعى دارىندىلار بەكەتىن قۇرىپ، تۇرپانعا كەلىپ جاڭالىق اشاتىن، شارۋاشىلىق قۇراتىن دارىندىلارعا بۇكىل قالاداعى قوناق ۇيلەردىڭ باعاسىنان تومەن باعاداعى قىسقا مەرزىمدىك قونالقى قىزمەت وتەۋىن ازىرلەدى. تاياۋدا عانا جۇڭنان ورمان شارۋاشىلىعى عىلىم ـ تەحنولوگيا داشۋەسىنەن، حۋنان گۋمانيتارلىق جانە جاراتىلىستىق عىلىمدار شۋەيۋانىنان وقۋ تاۋىساتىن 150دەن استام وقۋشى تۇرپانعا كەلىپ ۇيرەنۋ، تەكسەرۋ جۇرگىزگەندە دارىندىلار بەكەتىندە تۇردى“.
كورشىلەر تاتۋلىعى، ٴوزارا توعىسۋ جۇرەكتەردى اسەرلەندىرەدى
قىزىل انار جاتاقحاناسىندا توڭىرەكتىڭ ٴتورت بۇرىشىنان كەلگەن تۇرلىشە ۇلت، تۇرلىشە كاسىپ جاستارى كورشىلەس وتىردى. كەڭىستىك جاعىنداعى ”بىرگە قونىستانۋ“ اناعۇرلىم تەرەڭ ساتىداعى ارالاسۋ، ىشتەسۋ، توعىسۋعا تابيعي شارت ـ جاعداي ازىرلەدى.
چياڭزۋ جاسى جاڭ ليڭسۇڭ بيىل 7 ـ ايدا قىزىل انار جاتاقحاناسىنا كوشىپ كىرگەن باتىس بولىك جوسپارى ەرىكتىسى، ارەدىك ۋاقىتتارىندا ول جاتاقحانانىڭ باسكەتبول الاڭىندا، قاۋىرسىن دوپ الاڭىندا دەنە شىنىقتىرادى. ”جاتاقحانادا قۇرداستار كوپ، كوپشىلىك شار تاراپتان كەلگەنىمەن ٴبارى جاستار، وڭاي وي توعىستىرا الادى“. ول كۇلىپ تۇرىپ بىلاي دەدى: بۇل ارادان كوپ دوس تاپتىم، دۇڭزۋ ۇلتىنان دا، ۇيعۇر ۇلتىنان دا بار، مەرەكە، دەمالىس كەلىسىمەن ۋادەلەسىپ سپورتپەن اينالىسامىز، ويىن وينايمىز، تاعى بىرگە تۇرپاننىڭ جەر جايى مەن ەل جايىن ٴتۇسىنىپ، دوستىق سۇيىسپەنشىلىگىمىز ارالاسۋ بارىسىندا قويۋلاي ٴتۇستى.
جالاڭ قونىستانۋ فۋنكتسياسىنان اسىپ ”وتباسى“ مەيىرىن قالىپتاستىرۋ قىزىل انار جاتاقحاناسىن جۇرگىزۋ باسقارۋىنداعى وزەكتى ۇستانىم. تۇرپان قالالىق دارىندىلاردى دامىتۋ توبى شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ باس جوراسى حى يان بىلاي دەپ تانىستىردى: قىزىل انار جاتاقحاناسى ”ۇكىمەت باقىلاۋ ـ باسقارۋ، مەملەكەت مەنشىگىندەگى كاسىپورىن جۇرگىزۋ“ ۇلگىسىن جاسامپازدىقپەن قولداندى، سونداي ـ اق حۋنان ولكەسىنىڭ شينجياڭعا كومەكتەسۋ الدىڭعى شەپ قولباسشىلىق شتابىنىڭ قولداۋىندا حۋنان ولكەلىك دارىندىلاردى دامىتۋ توبى شەكتى سەرىكتەستىگىمەن تەرەڭ سەلبەستىك مەحانيزمىن ورناتتى، وسى توپتىڭ شينجياڭعا يكەمدى كومەكتەسۋ بويىنشا باسقارۋعا جاۋاپتى 3 دارىندى وزىق قىزمەت كورسەتۋ ۇستانىمى مەن باسقارۋ ۇلگىسىن اكەلىپ، ”ٴبىر بەكەتتىك“ قىزمەت ەتۋ جابىق اينالىمىن قالىپتاستىردى.
الۋان ٴتۇرلى اس ـ سۋ قاجەتىنە مەڭزەس، قىزىل انار جاتاقحاناسىنىڭ اسحاناسى تاعى وڭتۇستىكتىڭ، سولتۇستىكتىڭ ٴدامىن جانە جەرگىلىكتى ەرەكشەلىكتى قامتىعان كوپ نەگىزدى تاعام جۇيەسىن دەن قويا جوبالادى، سونداي ـ اق بەلگىلەنگەن مەرزىمدەگى اڭىس بويىنشا ۇزدىكسىز ساپالىلاندىردى. ”بۇل جەردە جايلى تۇرىپ، ٴنارلى تاماقتانامىز“، ـ دەدى جاڭ ليڭسۇڭ كۇلە سويلەپ.
سۇيىسپەنشىلىكتىڭ بايلانىسى بىرگە وتكىزگەن ۋاقىتتاردا ۇزدىكسىز كۇشەيە ٴتۇستى. ٴار جولعى كوكتەم مەرەكەسى، دۋان ـ ۋ، جۇڭچيۋ سياقتى ٴداستۇرلى مەرەكە كۇندەرىندە قىزىل انار جاتاقحاناسى ٴتۇشپارا ٴتۇيۋ، قياق كۇرىش ٴتۇيۋ، ايكۇلشە جاساۋ سياقتى قيمىلدار ۇيىمداستىرادى؛ قىزىل انار الاڭىندا، ەكولوگيالىق سپورت الاڭىندا ٴار ٴتۇرلى مادەنيەت، دەنە تاربيە جارىستارى كەزەكپەن وتكىزىلىپ تۇرادى. كوپتەگەن جاس بەيتانىس كورشىدەن سىرلاس دوستارعا اينالدى، ٴتىپتى، وسى ارادا تانىسىپ، كوڭىل قوسىپ، ٴومىردىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام تاستادى.
ٴبىر نيەتپەن ارمانعا قۇلاش سەرمەپ، قوزعالىس قۋاتىن ۇستەدى
”تۇرپاننىڭ قاتپارى قالىڭ تاريحي مادەنيەت مايەگى مەنى ەرەكشە باۋرادى“. حۇيزۋ بويجەتكەن ياڭ تيڭ نيڭشيادان كەلگەن، شينجياڭ كەزىندە ونىڭ اڭسارى اۋعان جەر ەدى. جىگىتى الدىمەن تۇرپانعا قىزمەتكە ورنالاسقان ٴارى قىزىل انار جاتاقحاناسىنىڭ قونىس ورتاسىن كورسەتكەننەن كەيىن، ول ٴارى ـ ٴسارى بولماي سول جەردەگى جۇمىس ورنىنا كىرۋگە ەمتيحان تاپسىرىپ، تۇرپان قالاسى گاۋچاڭ رايوندىق پارتكومنىڭ ۇيىمداستىرۋ بولىمىنە ٴساتتى جۇمىسقا قابىلداندى. ٴار ۇلت بۇقاراسىنىڭ جاراسىمدى بىرگە جاساعان رايىن سەزىنگەننەن كەيىن، ول وسى ارادا ىرگە تەبۋگە بەكىدى، سونداي ـ اق ىستىق ىقىلاسپەن شينجياڭنىڭ سىرتىنداعى ٴار ۇلت دوستارىنا شينجياڭداعى دامۋ ورايىن تانىستىردى، ”دوستارىمىزدان كەلەر جىلى شينجياڭعا ەمتيحان بەرۋگە بەكىگەندەر بار، اتا ـ انام دا تۇرپانعا ساياحاتتاۋدى ەرەكشە كۇتىپ وتىر“.
قىزىل انار جاتاقحاناسىنىڭ ”ماگنيتتىك تارتۋ اسەرى“ تىكەلەي تۇرپاننىڭ دارىندىلار قىزمەتى ورلەۋىنىڭ قوزعالىس قۋاتىنا اينالدى. بۇكىل قالاداعى ورگان، ٴىسورىندارىنىڭ دارىندىلاردى باۋراۋ سانى قارىشتاپ ارتتى، دارىندىلاردىڭ قالىپ قالۋ مولشەرى %97تەن استامعا كوتەرىلدى، مۇنىڭ ىشىندە اسپيرانت جانە ودان جوعارى وقۋ ماعلۇماتىنداعى دارىندىلار نەشە ٴجۇز ادامعا جەتىپ، تۇرپاننىڭ ەنەرگيا حيميا ونەركاسىبى، وسى زامانعى اۋىل شارۋاشىلىعى، مادەنيەت ـ ساياحات كاسىپ سالاسى، ەمدەۋ ـ دەنساۋلىق ساقتاۋ سياقتى ٴتۇيىندى سالالارىنىڭ دامۋىنا قۋاتتى زەردەلىك قولداۋ قوستى. جاڭ ليچياڭ، ياڭ تيڭ سياقتى ىرىقتىلىقپەن تۇرپاننىڭ ”تانىستىرۋشىسى“ بولعان ادامدار قاتارى دا بارعان سايىن كوبەيىپ، ”دارىندىلار ارقىلى دارىندىلاردى باۋراۋ“ اسەرى كۇن سايىن كورنەكتىلەنە ٴتۇستى.
”مەيىرلى مەكەننىڭ“ باياندى اينالىمىن قامتاماسىز ەتۋ ٴۇشىن، تۇرپان قالاسى ارناۋلى باسقارۋ ٴادىسىن شىعارىپ، جۇيەلى دە كەمەلدى تۇزىمدىك قامتاماسىزدىق قالىپتاستىردى. بىرلەسكەن حاۋىپسىزدىك تەكسەرۋى، شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ بويىنشا جاتتىعۋ، الدامشىلىققا قارسى ۇگىت سياقتى شارالار ارقىلى دارىندىلار ٴۇشىن حاۋىپسىز ساقتىق شەبىن بەكەم تۇلعالادى؛ ”دارىندىلارعا قىزمەت وتەۋ ارناۋلى قىزمەتكەرىن“ بەلگىلەۋ ارقىلى ۇدايىلاندىرىلعان مەرەكەلىك حال سۇراۋ، اڭگىمەلەسىپ پىكىر اۋىستىرۋ ورىستەتىپ، گۋمانيتارلىق قامقورلىقتى كۇندەلىكتى ۇساق ـ تۇيەك ىستەرمەن توعىستىردى.
حۋناننىڭ شينجياڭعا كومەكتەسۋدەگى قويۋ سۇيىسپەنشىلىگىن ارقالاعان، ٴار ۇلت دارىندىلارىن شوعىرلاندىرعان وسى جاتاقحانا بىرگە قونىستانۋ، بىرگە ۇيرەنۋ، بىرگە قىزمەت ىستەۋ، بىرگە كوڭىل اشۋ سىندى قوعامدىق شارت ـ جاعدايدى جاساۋ ارقىلى ورتاق تۇلعا ۇستانىمىن كورىپ بىلۋگە بولاتىن كۇندەلىكتى تۇرمىس، كورشىلەر ارا دوستىق سۇيىسپەنشىلىك جانە كۇرەس ەستەمەسىنە اينالدىردى. ”قىزىل انار“ دەگەن اتپەن جۇڭحۋا ۇلتى ورتاق تۇلعا تانىمىن بەكەمدەۋ تۇقىمى تۇرپان سىندى ىرىستى توپىراقتا تامىر تارتىپ وركەن جايىپ، گۇل اشىپ جەمىس بەرۋدە.
