ەكولوگيا كارتيناسىن كەسكىندەپ، حالىقتى بايىتىپ شينجياڭدى گۇلدەندىرۋگە قۋات ۇستەيمىز
— اۆتونوميالى رايوندىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جايلىم مەكەمەسى پارتكومىنىڭ شۋجيى، ورىنباسار مەكەمە باستىعى جاڭ جىگاڭمەن سۇحبات
انار بۇلت \شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى ساۋ حۋا
پارتيا 20 ـ كەزەكتى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ٴتورتىنشى جالپى ٴماجىلىسى كورىكتى جۇڭگو قۇرىلىسىنا، ادام مەن تابيعاتتىڭ جاراسىمدى قاتار ٴومىر ٴسۇرۋىن جەبەۋگە ايقىن جوبا جاسادى.
شينجياڭ ەلىمىزدىڭ باتىس سولتۇستىگىندەگى ماڭىزدى ەكولوگيالىق حاۋىپسىزدىك قالتقىسى رەتىندە، ورمان، جايلىم ىستەرىنىڭ دامۋى ەكولوگيانىڭ ماڭگى جاقسى بولۋىنا قاتىستى بولىپ قانا قويماي، ونان دا ماڭىزدىسى، حالىقتى بايىتىپ شينجياڭدى گۇلدەندىرۋ كەلەلى جاعدايىمەن بايلانىسىپ جاتادى. قايتكەندە پارتيا 20 ـ كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ٴتورتىنشى جالپى ٴماجىلىسىنىڭ رۋحىن جاپپاي دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرىپ، شينجياڭنىڭ ورمان، جايلىم ىستەرىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتىپ، تۇنىق سۋ، جاسىل تاۋدىڭ تاماشا تۇرمىسقا قۋات ۇستەۋىنە مۇمكىندىك جاساۋعا بولادى؟ جاقىندا ٴتىلشى اۆتونوميالى رايوندىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جايلىم مەكەمەسى پارتكومىنىڭ شۋجيى، ورىنباسار مەكەمە باستىعى جاڭ جىگاڭمەن ارنايى سۇحباتتاستى.
جاڭ جىگاڭ مىنالاردى ٴبىلدىردى: ”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندە بۇكىل رايوننىڭ ورمان شارۋاشىلىعى، جايلىم جۇيەسى پارتيا 20 ـ كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ٴتورتىنشى جالپى ٴماجىلىسىنىڭ رۋحىن جاپپاي دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرىپ، جاڭا داۋىردەگى پارتيانىڭ شينجياڭدى باسقارۋ جالپى جوباسىن تولىق، دالمە ـ ٴدال، جاپپاي دايەكتىلەندىرىپ، ”تۇنىق سۋ، جاسىل تاۋ — باعالى بايلىق“ ۇستانىمىن ىشكەرىلەي امالياتتا ايگىلەپ، پارتيا ورتالىق كوميتەتى شينجياڭعا بەلگىلەگەن ”بەس ۇلكەن ستراتەگيالىق ورىندى“ كوزدەپ، اۆتونوميالى رايوندىق 10 ـ كەزەكتى پارتكوم ون بەسىنشى جالپى ٴماجىلىسىنىڭ ورنالاستىرۋلارى بويىنشا، جاسىلداندىرۋ مەن بايىتۋدى بىردەي گۇلدەندىرۋ نىساناسىن ارقاۋ ەتىپ، ەكولوگيانى قورعاۋدىڭ تومەنگى شەگىن بۇلجىماي بەكەمدەپ، ەرەكشە جەمىس ورمانى شارۋاشىلىعىن نەگىز ەتكەن جاسىل ورمان، جايلىم كاسىپ سالاسىن زورايتىپ، عىلمي قورعاۋدى، جۇيەلى باسقارۋدى، ۇيلەسىمدى پايدالانۋدى ٴبىر تۇتاس جوسپارلاپ ىلگەرىلەتىپ، ساپانىڭ ٴونىمدى جوعارىلاۋى مەن ساننىڭ ۇيلەسىمدى ارتۋىن سايكەستى جەبەپ، ورمان، جايلىمدى جوعارى دەڭگەيدە قورعاۋ ارقىلى سوتسياليستىك وسىزاماندانعان شينجياڭ قۇرۋدىڭ ەكولوگيا نەگىزىن بەكەمدەيدى.
قۇم تىزگىندەلىپ جاسىل قورعالىپ، ەكولوگيا قالتقىسى بەكەمدەلدى
بەرتىنگى جىلدارى شينجياڭ ەكولوگيانى الدىمەن ويلاستىرۋدى، جاسىل دامۋدى جەتەكشى ەتىپ، تاۋ، سۋ، ورمان، اتىز، كول، جايلىم، قۇمدى ٴبىر تۇلعالاندىرا قورعاۋدى جانە جۇيەلى باسقارۋدى ٴبىر تۇتاس جوسپارلاپ ىلگەرىلەتىپ، سۇبەلى جەتىستىككە قول جەتكىزدى. بۇكىل رايوننىڭ ەكولوگيانى قورعاۋ، قالپىنا كەلتىرۋ ينجەنەرياسى ىشكەرىلەي اتقارىلىپ، شولەيتتەنۋدەن ساقتانۋ ـ تىزگىندەۋ جانە ورگانيزمدەردىڭ كوپ تۇرلىلىگىن قورعاۋدا تاريحي سەرپىلىس جۇزەگە اسىرىلدى، ورمان، جايلىم بايلىعى ۇزدىكسىز ارتىپ، ەكولوگيا ارقىلى حالىققا تيىمدىلىك جاساۋ جوعارى ساپالى دامۋمەن سايكەستى ىلگەرىلەتىلدى.
”تۇنىق سۋ، جاسىل تاۋدى قورعاۋ — كەلەلى ساياسي مىندەت“. جاڭ جىگاڭ بىلاي دەدى: ”14 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندە بۇكىل رايوننىڭ ورمان شارۋاشىلىعى، جايلىم جۇيەسى ”ٴۇش تەرىستىك“ ينجەنەرياسىنان قامال الۋ شايقاسىن نەگىزگى جەلى ەتىپ، ەكولوگيانى قورعاۋ، قالپىنا كەلتىرۋ تەبىنىن ۇزدىكسىز كۇشەيتىپ، ەكولوگيانى باسقارۋدىڭ ساپاسىن جوعارىلاتىپ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋدى ىلگەرىلەتىپ، ەكولوگيالىق حاۋىپسىزدىك قالتقىسىنىڭ يقۋاتىن ۇزدىكسىز بەكەمدەدى.
— قۇمايتتانۋدان ساقتانۋدا، قۇمدى تىزگىندەۋدە تىڭ سەرپىلىسكە قول جەتكىزدى. 2024 ـ جىلى 11 ـ ايدىڭ 28 ـ كۇنى تاكلاماكان ٴشولى جيەگىندەگى جالپى ۇزىندىعى 3046 كيلومەتر كەلەتىن قۇم بوگەيتىن جاسىل ىقتاسىن بەلدەۋ تۇتاستىرىلىپ، ”قۇم ىلگەرىلەپ ادام شەگىنۋدەن“ ”جاسىل القاپ ىلگەرىلەپ قۇم شەگىنۋگە“ دەيىنگى تاريحي بۇرىلىس جۇزەگە استى. 2025 ـ جىلى شينجياڭ قۇمدى ٴشولدى باسقارۋدىڭ ”تۇتاستىرىلۋدان“ ”نەگىزدى كۇشەيتۋگە“ ٴوتۋىن ىلگەرىلەتىپ، ”ٴۇش تەرىستىك“ ينجەنەرياسىندا 13 ميلليون 762 مىڭ مۋ جەردى جونگە سالىپ، جيەكتى تورلاۋ كەڭدىگى 110 - 7500 مەتر كەڭەيدى.
— تۇتاس ٴوڭىردى جاسىلداندىرۋدىڭ ساپاسى جوعارىلادى. مەملەكەت جەرىن جاسىلداندىرۋ عىلمي اتقارىلىپ، كورىكتى شينجياڭ قۇرىلىسىنا كۇشتى جاسىل قوزعالىس قۋاتى ۇستەلدى. ”ينتەرنەت + جالپى حالىقتىڭ مىندەتتى اعاش ەگۋى“ ۇلگىسىندە جاڭالىق اشىلىپ، قوعامدىق كۇشتەردى ەكولوگيا قۇرىلىسىنا قاتىناسۋعا اتتانىسقا كەلتىردى. قىستاقتاردى جاسىلداندىرۋدى، كورىكتەندىرۋدى اتقارىپ، قىستاقتىڭ بەت ـ بەينەسى مەن قونىس ورتاسىن جاقسارتتى. بايىرعى، ايگىلى اعاشتاردى قۇتقارۋ، قالپىنا كەلتىرۋ ارەكەتىن ورىستەتىپ، جاسىل ”ٴتىرى ەسكەرتكىشتى“ ويداعىداي قورعادى. تارىم وزەنى الابىنداعى توراڭعى ورمانىن قۇتقارۋ ارەكەتىن اتقارىپ، توراڭعى ورمانىنىڭ ەكولوگياسى قالپىنا كەلتىرىلدى.
— ورماندى، جايلىمدى باسقارۋ، قورعاۋ قابىلەتى جوعارىلادى. قاتىستى جوبالاردى عىلمي جاساپ، ەكولوگيانى قورعاۋ قىزىل سىزىعىن، بايلىقتى پايدالانۋ جوعارى شەگىن جانە قورشاعان ورتا ساپاسىنىڭ تومەنگى شەگىن ايقىندادى. «اۆتونوميالى رايوننىڭ جايلىم زاڭىن اتقارۋ ٴادىسى» سياقتى جەرگىلىكتى زاڭ ەرەجەلەرگە وزگەرىس ەنگىزىپ، كەمەلدەندىرىپ، «ورمان باستىعى ٴتۇزىمىن جاپپاي جۇرگىزۋ جونىندەگى اتقارۋ پىكىرى» سياقتى ساياسات، حۇجاتتاردى شىعارىپ، ورمان، جايلىم بايلىعىن قورعاۋعا، باسقارۋعا بەرىك زاڭمەن باسقارۋ قامتاماسىزدىعىن ازىرلەدى. سونىمەن بىرگە اۆتونوميالى رايون، ايماق، اۋدان، اۋىل، قىستاقتى قامتىعان 5 دارەجەلى ورمان باستىعى ٴتۇزىمى جۇيەسىن جاپپاي قۇرىپ، ٴار دارەجەلى ورمان باستىقتارىنىڭ ورمان، جايلىم بايلىعىن قورعاۋ، دامىتۋداعى تۇلعالىق جاۋاپكەرشىلىگىن ايقىندادى. مال باعۋعا تيىم سالىپ، جايلىمدى تىنىقتىرۋ، جايلىم مەن مال تەپە ـ تەڭدىگىن ساقتاۋ ٴتۇزىمىن تياناقتاندىرىپ، ”سالقىن سامال ارەكەتى“ ارناۋلى زاڭ اتقارۋدى ورىستەتىپ، جابايى حايۋاناتتاردى قورعاۋدى كۇشەيتىپ، ەكولوگيانى قورعاۋ قىزىل سىزىعىن قاتاڭ ساقتاپ، ورمان، جايلىم بايلىعى حاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتتى.
جاسىلداندىرۋ مەن بايىتۋ بىردەي گۇلدەندىرىلىپ، حالىقتى بايىتۋ كاسىپ سالاسى كۇشەيتىلدى
ەكولوگيالىق باسىمدىقتى دامۋ باسىمدىعىنا اينالدىرۋدى ىلگەرىلەتىپ، ورمان، جايلىم كاسىپ سالاسىنىڭ حالىقتى بايىتۋ كاسىپ سالاسىنا اينالۋىنا مۇمكىندىك جاساۋ — ورمان، جايلىم قىزمەتىنىڭ وزەكتى كۇش سالۋ ٴتۇيىنى. شينجياڭ ەكولوگيانى كاسىپ سالالاندىرۋ، كاسىپ سالاسىن ەكولوگيالاندىرۋ جولىنا تاباندى بولىپ، جەمىس ورمانى شارۋاشىلىعىن، ٴجۇزىم شارابى كاسىپ سالاسىن، قۇم كاسىپ سالاسىن جەتىلدىرىپ، زورايتىپ، ەكولوگيانى قورعاۋ مەن حالىقتى بايىتىپ كىرىستى ارتتىرۋدىڭ ۇتىمدى ىقپالداستىعىن جۇزەگە اسىردى.
جاڭ جىگاڭ بىلاي دەدى: سوڭعى جىلدارى شينجياڭنىڭ ورمان شارۋاشىلىعى، جايلىم جۇيەسى تۇنىق سۋ، جاسىل تاۋدى باعالى بايلىققا اينالدىرۋ جولىن جالپىلاستىرۋ جونىندە بەلسەنە ىزدەنىس جاساپ، ەرەكشە ورمان، جايلىم كاسىپ سالاسىن كۇشەيتىپ، كاسىپ سالاسى تىزبەگىن ۇزارتىپ، ۇستەمە قۇندى جوعارىلاتىپ، بۇقارانىڭ ەكولوگيا پايداسىنان يگىلىكتەنۋىنە مۇمكىندىك جاسادى.
— جەمىس ورمانى شارۋاشىلىعى ”جاڭالىققا“ ۇمىتىلىپ، ”ساپاعا“ قاراي بەت الدى. شينجياڭ جەمىس ورمانى تۇقىمىن ساپالىلاندىرۋدى، ٴتۇسىمى از، ونىمدىلىگى تومەن جەمىس باقتارىن وزگەرتۋدى جەدەلدەتىپ، قاراپايىم باپتاۋدى جالپىلاستىرىپ، ورىك، شىلان سياقتى اعاش تۇرىنەن ۇلگى كورسەتۋ باقشاسى قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتتى. جەمىس ورمانى كاسىپورىندارىنىڭ وڭدەۋ قۋاتىن جوعارىلاتۋىن قولداپ، شينجياڭنىڭ ەرەكشە جەمىس ورمانى ونىمدەرى كورمەسىن ويداعىداي وتكىزدى. تىزبەك باسى كاسىپورىندارى مەن تىرەكتى كاسىپورىنداردى باۋلۋ تەبىنىن كۇشەيتتى. ٴجۇزىم شارابى كاسىپ سالاسىنىڭ كۇشەيۋىن، ساپالىلانۋىن ىلگەرىلەتىپ، ەكولوگيا ونىمدىلىگىن ۇزدىكسىز حالىقتىڭ قۇت ـ ىرىسىنا اينالدىردى.
— قۇم كاسىپ سالاسى كىرىستى ارتتىرىپ حالىقتى بايىتتى. ”كەريا ٴادىسىن“، ”شايار تاجىريبەسىن“ جالپىلاستىرىپ، مۇددەنى بايلانىستىرۋ مەحانيزمىن كەمەلدەندىرىپ، بۇقارانىڭ قۇمدى تىزگىندەۋ بەلسەندىلىگىن جۇمىلدىردى. قازىر شينجياڭدا قۇمدا وسەتىن ەكونوميكالىق داقىل ەگىلگەن جەر اۋدانى 10 ميلليون 834 مىڭ 100 مۋعا، ٴونىم قۇنى 28 ميلليارد 975 ميلليون يۋانعا جەتىپ، 300 مىڭنان استام ادامدى جۇمىستانىپ كىرىستەرىن ارتتىرۋعا جەتەكتەپ، ”ماعان قۇمدى تىزگىندەتۋدەن“ ”مەن قۇمدى تىزگىندەيمىنگە“ قاراي وزگەرۋدى جۇزەگە اسىردى. كەلەسى قادامدا قۇم كاسىپ سالاسى تىزبەگىن ۇزارتىپ، باستاماشى كاسىپورىنداردى جەتىلدىرىپ، ٴوندىرۋ ـ ساتۋ جۇيەسىن كەمەلدەندىرىپ، قۇم كاسىپ سالاسىن بۇقارانىڭ كىرىسىن ارتتىراتىن تىرەككە اينالدىرامىز.
رەفورما ارقىلى قۋات ۇستەلىپ، ورمان، جايلىمدى باسقارۋ ونىمدىلىگى جوعارىلاتىلدى
جاڭ جىگاڭ مىنالاردى ٴبىلدىردى: پارتيا 20 ـ كەزەكتى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ٴتورتىنشى جالپى ٴماجىلىسى ورمان، جايلىم ىستەرىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىنا ايقىن بەتالىس كورسەتتى، بۇكىل رايوننىڭ ورمان شارۋاشىلىعى، جايلىم جۇيەسى ”ٴۇش تەرىستىك“ قامال الۋ شايقاسى مەن تاكلاماكان ٴشول جيەگى توسقاۋىل شايقاسىن ويداعىداي جۇرگىزۋدى تياناق ەتىپ، ”كومىر قىشقىل گازىنىڭ شىعارىلۋىن ەڭ جوعارى مانگە جەتكىزۋ، كومىر قىشقىل گازىن بەيتاراپتاندىرۋ“ نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋدى جەتەكشى ەتىپ، جوعارى دەڭگەيدە قورعاۋ مەن جوعارى ساپالى دامىتۋ سىندى ەكى ٴىرى مىندەتتى ٴبىر تۇتاس جوسپارلاپ، ”جاسىلدى كەڭەيتۋدى، جاسىلدى گۇلدەندىرۋدى، جاسىلدى قورعاۋدى“ قاتار جۇرگىزۋگە تاباندى بولىپ، ورمان سۋ قويماسى، اقشا قويماسى، استىق قويماسى، كومىر قىشقىل گازى قويماسى ونىمدىلىگىن جوعارىلاتىپ، ورمان، جايلىم قىزمەتىنىڭ ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدىڭ جالپى جاعدايىمەن ٴتىپتى دە تەرەڭ توعىسۋىن ىلگەرىلەتەدى.
— ەكولوگيانى الدىمەن ويلاستىرۋدان بۇلجىمادى. تاۋ، سۋ، ورمان، ەگىنجاي، كول، جايلىم، قۇمدى ٴبىر تۇلعالاندىرىپ قورعاۋ مەن جۇيەلى باسقارۋعا تاباندى بولىپ، ”ٴۇش تەرىستىك“ ينجەنەرياسىندا قامال الۋ شايقاسى سياقتى كەلەلى ەكولوگيالىق ينجەنەريالاردى تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتىپ، ورماننىڭ، جايلىمنىڭ قامتۋ مولشەرى مەن ەكولوگيالىق جۇيەنىڭ ورنىقتىلىعىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتامىز. ”اسپان، كەڭىستىك، جەر“ ٴبىر تۇلعالانعان ورمان ـ جايلىم ورتتەن ساقتانۋ، باقىلاۋ جانە ساقتاندىرۋ جۇيەسىن كەمەلدەندىرىپ، زياندى ورگانيزمدەردەن بىرلەسىپ قورعانۋدى، بىرلەسىپ وڭاۋدى كۇشەيتىپ، ورمان، جايلىم بايلىعىن ۇدايىلاندىرىپ باسقارۋ ـ قورعاۋدى قاتايتىپ، ەڭ قاتاڭ ٴتۇزىم، ەڭ بەرىك زاڭمەن باسقارۋ ارقىلى ەكولوگيالىق جەتىستىكتەردى قورعايمىز.
— نازاردى جاسىلداندىرۋ مەن بايىتۋدى بىرگە گۇلدەندىرۋگە شوعىرلاندىرامىز. ورمان، جايلىم بايلىعى باسىمدىعىن تياناق ەتىپ ەرەكشەلىككە يە كاسىپ سالالارىن كۇشەيتىپ، ەرەكشە جەمىس ورمانى سياقتى ٴداستۇرلى كاسىپ سالاسىنىڭ ساپاسىن ٴوسىرىپ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋدى تەرەڭدەتىپ، ٴجۇزىم شارابى مادەنيەتى مەن ساياحاتتى ىشكەرىلەي توعىستىرۋدى ىلگەرىلەتىپ، ”شينجياڭ ٴجۇزىم شارابى“ وڭىرلىك الەۋمەتتىك ماركاسىن سومداپ، جاسىل تيپ جاڭالاۋ ارقىلى كاسىپورىننىڭ ساپاسىن جوعارىلاتىپ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا قۋات ۇستەپ، ٴار ۇلت بۇقاراسىن كاسىپ سالاسىن دامىتۋدىڭ پايداسىنان يگىلىكتەندىرەمىز.
— رەفورمانى تەرەڭدەتۋ ارقىلى قۋات ۇستەيمىز. ورمان، جايلىم سالاسى ٴتۇزىلىس ـ مەحانيزمىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ، جەردەن پايدالانۋ، ورماننان پايدالانۋ، جايلىمنان پايدالانۋدى قاراپ بەكىتۋ قىزمەت وتەۋىن ساپالىلاندىرىپ، فاكتور قامتاماسىزدىعى تىرەگىن كۇشەيتەمىز. مەملەكەت مەنشىگىندەگى ورمان، جايلىم بايلىعىن شوعىرلاندىرىپ دامىتۋ، ورمان، جايلىم كاسىپ سالاسى مەن ساياحات، كۇتىمدەلۋ سياقتى جاڭا كاسىپ كۇيىن توعىستىرۋ ۇلگىسى جونىندە ىزدەنىس جاساۋدى ىلگەرىلەتەمىز. ەكولوگيانى قورعاۋعا تولىقتاما تولەم بەرۋ مەحانيزمىن اقاۋسىزداندىرىپ، ورمان، جايلىم ىستەرىن جوعارى ساپالى دامىتۋدىڭ ىشكى قوزعاۋشى كۇشىن جارىققا شىعارامىز.
”ٴبىز شەگە قاعۋ رۋحىمەن قىزمەتتەردى مىقتى يگەرەمىز“. جاڭ جىگاڭ مىنالاردى ٴبىلدىردى: كەلەسى قادامدا اۆتونوميالى رايوندىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جايلىم مەكەمەسى اۆتونوميالى رايوندىق 10 ـ كەزەكتى پارتكوم ون بەسىنشى جالپى ٴماجىلىسىنىڭ ورنالاستىرۋىنا تۋرالانىپ، ورمان، جايلىم ىستەرىنىڭ ”15 ـ بەسجىلدىق“ جوباسىن جوعارى ساپالى جاساپ، الداعى 5 جىلداعى ورمان، جايلىم ىستەرىن رەفورمالاۋ، دامىتۋدىڭ نىسانا ـ مىندەتتەرى مەن ٴتۇيىندى شارالارىن ايقىنداپ، ەكولوگيانىڭ تومەنگى شەگىن ۇزدىكسىز بەكەمدەپ، ورمان، جايلىم كاسىپ سالاسىن زورايتىپ، رەفورما جاساۋ، جاڭالىق اشۋدى تەرەڭدەتىپ، ورمان، جايلىمدى باسقارۋدىڭ وسىزاماندانۋ دەڭگەيىن جوعارىلاتىپ، تۇنىق سۋ، جاسىل تاۋدى شينجياڭنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىنىڭ ٴتۇپ بوياۋى ەتىپ، سوتسياليستىك وسىزاماندانعان شينجياڭ قۇرۋعا ورمان، جايلىم ىستەرى كۇش ـ قۋاتىن ارنايدى.
