شينجياڭنىڭ جەمىس ـ جيدەگى شەتەلگە شىعىپ، حوش ٴيىسى دۇنيە جۇزىنە تارادى
انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى ساۋ حۋا
كەدەن ساندى مالىمەتتەرىندە كورسەتىلۋىنشە، 2025 ـ جىلى 1 ـ ايدان 11 ـ ايعا دەيىن شينجياڭنىڭ جەمىس ـ جيدەك ەكسپورت مولشەرى قاۋىرت ارتقان، 280 مىڭ توننا ٴتۇرلى جەمىس ـ جيدەك ەكسپورت ەتىلىپ، سوماسى 3 ميلليارد 580 ميلليون يۋانعا جەتىپ، 2024 ـ جىلعى سايكەس مەزگىلدەگىدەن جەكە ـ جەكە %40 جانە %45 ارتقان، 2025 ـ جىلى شينجياڭنىڭ جەمىس ـ جيدەگىنىڭ شەتەل بازارى جەدەل كەڭەيىپ، كورنەكتى جاۋاپناما تاپسىرىلعان.
ساپاسىن جوعارىلاتىپ، شەتەل قاجەتىمەن دالمە ـ ٴدال ٴتۇيىلىستى
جىل سوڭى مەن جاڭا جىل باسىندا شينجياڭنىڭ جەر ـ جەرىندەگى جەمىس ـ جيدەك وڭدەۋ سەحتارى قاربالاستىققا ٴتۇسىپ، قىزمەتكەرلەر ەكسپورت ەتىلەتىن جەمىس ونىمدەرىن سۇرىپتاۋ، قوراپتاۋ، تاسىمالداۋ سياقتى قىزمەتتەردى قاۋىرت ىستەدى.
بۇراتالا قالاسى شييۇي فىڭنۇڭ ٴجۇزىم ەگىمشىلىگى شارۋالار كاسىپتىك سەلبەستىك كووپەراتيۆى بىرلەسكەن كووپەراتيۆىنىڭ سەحىندا كۇلگىن قىزىل ٴتۇستى جۇزىمدەر قوراپتالىپ، سۋىق تىزبەكتى زات اينالىمى ارقىلى مالايزيا، رەسەي سياقتى ەلدەر بازارىنا تاسىمالداندى. ”بىلتىر 9 ـ ايدا ٴجۇزىم جينالعاننان بەرى، 2000 توننادان استام ٴجۇزىم ەكسپورت ەتتىك“، ـ دەدى بىرلەسكەن كووپەراتيۆتىڭ جاۋاپتىسى جاڭ شيجياڭ كوڭىلى كوتەرىلە، ـ ”بيىل ٴجۇزىم ەكسپورتىنىڭ بازار جاعدايى ورنىقتىلىق بارىسىندا جاقساردى، الدا ساتىلىم، ٴسوز جوق، ٴتىپتى جاقسى بولادى“.
وسى بىرلەسكەن كووپەراتيۆ تۇرعان بۇراتالا قالاسى دالتۋ قالاشىعى ىڭىنقۇش قىستاعىنىڭ كۇن نۇرى بايلىعى وزگەشە بولىپ، ساپالى ٴجۇزىم ٴۇشىن تاماشا ەگىمشىلىك ٴوڭىرى سانالادى. 2023 ـ جىلى دالتۋ قالاشىعى بيڭتۋاننىڭ قاتىستى تۋان ـ الاڭدارىمەن بىرلەسىپ قيمىلداپ، 12 مىڭ مۋلىق ولشەمدەنگەن ٴجۇزىم باقشاسىن سەلبەسىپ اشتى. تاڭداۋلى جەمىس ساپاسىنا سۇيەنگەن وسى ”ٴتاتتى كاسىپ سالاسى“ شەتەل قاجەتىمەن دالمە ـ ٴدال ٴتۇيىلىسىپ، حالىقارا بازارىنىڭ قاقپاسىن جەدەل اشتى.
جاڭ شيجياڭ بىلاي دەپ تانىستىردى: قازىر بىرلەسكەن كووپەراتيۆ ٴجۇزىم ەگۋ، سۋىق ساقتاۋ، تاسىمالداۋ، ساتۋ سىندى تۇتاس تىزبەكتەگى كاسىپ جۇيەسىن قالىپتاستىرىپ، ٴجۇزىمدى ون نەشە مەملەكەتكە ەكسپورت ەتتى. ٴجۇزىم كاسىپ سالاسى قىرۋار جۇمىستانۋ ورنىن جاراتتى، جايشىلىقتا كۇنىنە ورتا ەسەپپەن 700 ادام جۇمىس ىستەيدى، جيىن ـ تەرىن قاۋىرت مەزگىلىندە ٴبىر كۇندە ىستەگەن ادام سانى، ەڭ كوپ بولعاندا، 8400گە (رەت) جەتىپ، جان باسىندىق ايلىق كىرىس 5000 يۋاننان استى.
جەمىس ورمانى شارۋاشىلىعى شينجياڭنىڭ ەرەكشەلىككە، باسىمدىققا يە كاسىپ سالاسى. 2025 ـ جىلى شينجياڭ جەمىس ورمانى ەگىمشىلىك قۇرىلىمىن ۇزدىكسىز ساپالىلاندىردى، جەمىس ونىمدەرىنىڭ ساپاسى زور مولشەردە جوعارىلاپ، ەكسپورت باسەكەلىك قۋاتى ۇزدىكسىز ارتتى. ساناق ساندى مالىمەتتەرىندە كورسەتىلۋىنشە، 2025 ـ جىلى شينجياڭ جەمىس ونىمدەرىنىڭ ٴونىم مولشەرى 9 ميلليون 500 مىڭ تونناعا جەتىپ (بيڭتۋاندى قامتىمايدى)، جەمىس ورمانى كاسىپ سالاسىنىڭ جالپى ٴونىم قۇنى 70 ميلليارد يۋان بولىپ، جەمىس ورمانى نەگىزگى ٴوندىرىس رايونىنداعى باعبانداردىڭ جەمىس ورمانى كىرىسى جان باسىندىق قولداعى تابىسىنىڭ %30ىن يەلەگەن، ٴىشىنارا وڭىرلەردە %60تەن اسىپ، تۇتاس رايونداعى 5 ميلليون 500 مىڭنان استام باعباندى ورنىقتى جۇمىستانۋعا جەتەكتەگەن.
بۋىرشىن اۋدانى شينجياڭ سۇڭيۋان جەمىس ورمانى بيو تەحنولوگياسى شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ ٴوندىرىس سەحىندا اۆتوماتتى ٴوندىرىس جەلىسى تەز قارقىنمەن جۇمىس جۇرگىزىپ، شىرعاناق جەمىسى وڭدەلگەن سوڭ، رەسەي بازارىن تىكەلەي قامدايدى. 2024 ـ جىلى وسى سەرىكتەستىك ”شىرعاناقتى قوس اينالىمدا تەز توڭازىتۋ — ٴدان ايىرۋ — قوراپتاۋ جانە اسقىن تەمپەراتۋرامەن شىرعاناق مايىن الۋ“ ٴوندىرىس جەلىسىن ىسكە قوسىپ، وندىرىلگەن شىرعاناق ونىمدەرىن ەكسپورت ەتتى. 2025 ـ جىلى سەرىكتەستىكتىڭ شىرعاناق جەمىسىنىڭ ەكسپورت مولشەرى 1000 تونناعا دەيىن كوتەرىلىپ، شەتەل بازارى كولەمى ونان ارى كەڭەيدى.
”’ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى‘ بىرگە قۇرۋ ورايىنا سۇيەنگەن سەرىكتەستىگىمىز رەسەي سياقتى شەتەل بازارلارىن بىرتىندەپ اشتى“. شينجياڭ سۇڭيۋان جەمىس ورمانى بيو تەحنولوگياسى شەكتى سەرىكتەستىگى چىڭنان بازاسىنىڭ ورىنباسار ديرەكتورى ۋاڭ گاڭ مىنالاردى ٴبىلدىردى: الدا شىرعاناق شىرىنى، شىرعاناق مايى سياقتى جىنتىكتەي وڭدەلگەن ونىمدەرىنىڭ حالىقاراعا بەت الۋىن ىلگەرىلەتىپ، اناعۇرلىم كوپ ەگىنشى وتباسىلارىن كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋ پايداسىنان بىرگە يگىلىكتەنۋگە جەتەكتەيدى. قازىر بۋىرشىن اۋدانىندا شىرعاناق ەگىلگەن جەر اۋدانى 120 مىڭ مۋعا جەتتى، جەرگىلىكتى ورىن ساياساتتىق سۇيەمەلدەۋدى كۇشەيتۋ، شەتەلدەگى ساتۋ ارناسىن كەڭەيتۋ سياقتى شارالار ارقىلى شىرعاناق كاسىپ سالاسىنىڭ كولەمدەنۋ، ولشەمدەنۋ، ماركالانۋ بەتالىسىنا قاراي قادام تاستاۋىن ىلگەرىلەتەدى.
قازىرگە دەيىن شينجياڭنىڭ جەمىس ورمانى ونىمدەرى 276 ورگانيكالى اۋىل شارۋاشىلىق ٴونىمى كۋالاندىرۋىن الىپ، جەمىس ـ جيدەكتى شەكارادان شىعارۋ بويىنشا 506 جەمىس باعى تىركەلىپ، جەمىس ونىمدەرى ەكسپورتى دۇنيە جۇزىندەگى 30 نەشە ەل مەن ٴوڭىردى قامتىدى. كورلا المۇرتى، چارقىلىق شىلانى سياقتى ۋاكىلدىك ساپالى جەمىس ونىمدەرى شينجياڭ جەمىس ونىمدەرىنىڭ شەتەلدەگى ”التىن ماڭدايشالىعىنا“ اينالدى.
ارنا ىركىلىسسىزدەنىپ، دۇنيە جۇزىندەگى ٴتىپتى دە كوپ جەرگە ساتىلدى
قورعاس شەكارا وتكەلىندە جەمىس ـ جيدەكتى، كوكونىستى تولتىرا تيەگەن كەزەكشى پويەزدەر تارتىپپەن جولعا شىقتى. ”كەدەننەن ٴوتۋ ٴارى تەز، ٴارى ىركىلىسسىز بولدى، جاڭعاق بىرنەشە كۇندە ـ اق قىرعىزستانعا جەتەدى“. جۇك تاسىمال شوفەرىنىڭ سوزىنەن شەكارا وتكەلىندە كەدەننەن ٴوتۋدى قولايلىلاندىرۋدىڭ ناقتى ونىمدىلىگىن اڭعارۋعا بولادى. وسى شەكارا وتكەلى شينجياڭنىڭ جەمىس ـ جيدەك، كوكونىس سياقتى اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن ەكسپورت ەتەتىن ماڭىزدى ارنا.
كورلا جينفىڭلي سۋىق ساقتاۋ شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ المۇرت وڭدەۋ سەحىندا جۇمىسشىلار سۇرىپتالىپ، دارەجەگە بولىنگەن المۇرتتاردى ”كورلا المۇرتى“ سىندى جاعراپيالىق بەلگى تاڭبالانعان قوراپقا سالدى. 2025 ـ جىلى وسى سەرىكتەستىك 5000 توننا المۇرت ساتىپ الدى، ونىڭ %60ى كانادا، اۆستراليا، مالايزيا سياقتى ەلدەرگە ساتىلدى. ”سەرىكتەستىگىمىز كەمەلدەنگەن حالىقارالىق ساتۋ تورىن قۇردى، بازار قاجەتىنە ساي، ساتىپ الۋ جانە وڭدەۋ جوباسىن يكەمدى رەتتەپ، زاتپەن ۇزدىكسىز ورنىقتى قامداۋدى قامتاماسىز ەتتى“، ـ دەدى وسى سەرىكتەستىكتىڭ جۇمىس ٴبولىمىنىڭ كومەكشى ديرەكتورى ليۋ پيڭپيڭ. قازىر كورلا المۇرتى دۇنيە جۇزىندە 30 نەشە ەلگە ەكسپورت ەتىلىپ، جىلدىق ەكسپورت مولشەرى شامامەن 30 مىڭ توننا بولىپ، 210 ميلليون يۋانعا تاياۋ شەتەل اقشاسىن كىرگىزدى.
قولايلى، جوعارى ٴونىمدى زات اينالىمى ارناسى — شينجياڭ جەمىس ونىمدەرىن ”سىرتقا شىعارۋدىڭ“ تەتىگى. سوڭعى جىلدارى شينجياڭ جۇڭگو (شينجياڭ) ەركىن ساۋدا سىناق رايونىن سۇيەنىش ەتىپ، شەكارا وتكەلى، اۋەجاي، شەكارادان شىعارىلاتىن جەمىس ـ جيدەك بويىنشا تىركەلگەن جەمىس باعى سياقتى باسىمدىقتاردان پايدالانىپ جەمىس ورمانى ونىمدەرىنىڭ شەتەل بازارلارىن جەدەل كەڭەيتۋىنە دەم بەردى. قازىر تۇتاس رايوندا 8 تىرەكتى سۋىق تىزبەكتى زات اينالىمى بازاسى مەملەكەت قۇرىلىسى تىزىمىنە ەنگىزىلىپ، ”شينمەي ارناۋلى پويەزى“، ”المۇرت ارناۋلى پويەزى“ سياقتى تەمىر جول سۋىق تىزبەكتى ارناۋلى پويەزىنىڭ 48 ساعاتتا شينجياڭ سىرتىنا تىكە جەتۋى جۇزەگە اسىرىلدى؛ جۇڭگو - ەۆروپا كەزەكشى پويەزى، سۋىق تىزبەكتى ارناۋلى پويەزى، جۇك تاسىمال ۇشاعىن جالعا الۋ سياقتى كوپ نەگىزدى تاسىمال ۇلگىلەرى سايكەسە كۇش سالىپ، شينجياڭنىڭ ەرەكشەلىككە يە جەمىس ورمانى ونىمدەرىنىڭ اناعۇرلىم كەڭ حالىقارالىق بازارعا بەت الۋىن ىلگەرىلەتتى.
بۇگىندەرى شينجياڭ جەمىس ونىمدەرىنىڭ شەتەلدەگى ”دوستار شەڭبەرى“ ۇزدىكسىز ۇلعايدى: ورتا ازيا ٴوڭىرى شينجياڭ جەمىس ونىمدەرى ەكسپورت ەتىلەتىن ەڭ ۇلكەن شەتەل بازارىنا اينالىپ، 2024 ـ جىلعى ەكسپورت سوماسى 2 ميلليارد يۋانعا جەتتى؛ شىعىس وڭتۇستىك ازيا - شينجياڭ جاس ٴجۇزىمىنىڭ، المۇرتىنىڭ ماڭىزدى نىسانا بازارى؛ ورتا شىعىس ەلدەرى شينجياڭنىڭ جاڭعاعىن يمپورت ەتۋدى ۇناتادى؛ ەۆروپا بازارى شينجياڭنىڭ جەمىس ورمانى جالپى ونىمدەرىمەن قامتۋدى جۇزەگە اسىرىپ، تيانشان جەمىس ـ جيدەگىنىڭ حوش ٴيىسى دۇنيە ٴجۇزىنىڭ ٴتىپتى دە كوپ جەرىنە تارالدى.
ساياسات قۋات ۇستەپ، كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋ قوزعالىس قۋاتى قاۋلادى
شينجياڭ جەمىس ونىمدەرى ەكسپورتىنىڭ ۇزدىكسىز كەڭەيۋىنىڭ استارىندا ساياساتتىڭ دالمە ـ ٴدال قورعاۋى مەن تۇتاس كاسىپ سالاسى تىزبەگىنىڭ سايكەسە كۇش سالۋ تىرەگى جاتىر. شينجياڭ ىلگەرىندى ـ كەيىندى «اۆتونوميالى رايوننىڭ جاسىل، ورگانيكالى جەمىس ـ جيدەك، كوكونىس كاسىپ سالاسى شوعىرى قۇرىلىسى ارەكەت جوسپارى (2023 ـ جىلدان 2025 ـ جىلعا دەيىن)»، «اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن وڭدەۋ كاسىبىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن قولداۋ جونىندەگى ٴبىرقانشا ساياسات ـ شارا» سياقتى ٴبىر قىدىرۋ ساياساتتىق حۇجاتتاردى شىعارىپ، كاسىپ سالاسى ورنالاسىمىنان، ولشەمدەنگەن وندىرىستەن، نەگىزگى تۇلعالاردى جەتىلدىرۋدەن بازاردا ساتۋعا دەيىن جەمىس ورمانى كاسىپ سالاسى دامۋىنىڭ تۇتاس تىزبەگىن قورعادى.
”بۇرىن جاڭعاق ەگۋدە تۇگەلدەي تاجىريبەگە سۇيەنەتىنبىز، ٴونىم مولشەرى جوعارى ەمەس، ساپاسى دا ورنىقسىز بولاتىن. قازىر جەمىس ورمانى مامانى ۇيگە كەلىپ، عىلمي ەگىمشىلىككە جەتەكشىلىك ەتەدى، ٴونىم مولشەرى مەن ساپاسى تۇگەلدەي جوعارىلادى، كىرىسىمىز دە ارتتى“. ٴۇشتۇرپان اۋدانى وتبەشى اۋىلى يارقوتان قىستاعىنىڭ تۇرعىنى سامەتجان ابدۇكەرىمنىڭ وسىنداي كىرىستى ارتتىرۋ حيكاياسىن شينجياڭنىڭ جەمىس ورمانى ٴوندىرىس ٴوڭىرىنىڭ بارلىق جەرىنەن كەزدەستىرۋگە بولادى. شينجياڭنىڭ جەر ـ جەرى جەمىس ورمانى كاسىبىن حالىقتى بايىتىپ كىرىستى ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدى تۇتقاسى ەتتى، 2025 ـ جىلى قارجى ۇسىنىلىمى تەبىنىن ارتتىرىپ، كاسىپ سالاسى شوعىرىنان ۇلگى كورسەتۋ رايونى قۇرىلىسىن قولداپ، وڭدەۋ بۋىنىنىڭ جوعارى دەڭگەيگە قاراي قادام تاستاۋىن ىلگەرىلەتىپ، سورتتى رەتتەۋدى، ساپالىلاندىرۋدى، تومەن ٴتۇسىمدى جەمىس باعىن جاڭالاۋدى ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتىپ، ساپالى جەمىس ونىمدەرىمەن قامداۋ قابىلەتىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتتى.
2025 ـ جىلعا دەيىن شينجياڭ 10نان استام جەمىس ورمانى ونىمدەرىن وڭدەۋ باقشا رايونى مەن ەرەكشەلىككە يە 7 جەمىس ورمانى ونىمدەرىن وڭدەۋ كاسىبى بازاسىن قۇردى؛ 3000نان استام جەمىس ورمانى كاسىپورنىنىڭ (سەلبەستىك كووپەراتيۆى) ىشىندە 750 كاسىپورىننىڭ جەتەكشىلىك ەتۋ رولى ٴبىرشاما كۇشتى بولىپ، اۆتونوميالى رايون دارەجەلىدەن جوعارى جەمىس ورمانى ٴتۇرى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعىن كاسىپ سالالاندىرۋ جەتەكشى كاسىپورنى 161گە جەتتى. قاشقار جەمىس ورمانى ونىمدەرىن وڭدەۋ باقشا رايونىندا بادامدار جىنتىكتەپ وڭدەلگەننەن كەيىن، ٴنارلى قۇرعاق جەمىس سالەمدەمەسىنە اينالدى؛ حوتانداعى وڭدەۋ زاۆودىندا شىلان شىلان قويمالجىڭى، شىلان ۇنتاعى بولىپ جاسالىپ، ۇستەمە قۇنى زور مولشەردە جوعارىلادى. قازىر شينجياڭنىڭ ”جيانزىحاۋ“، ”ياۋزىحاۋ“ جەمىس ورمانى ونىمدەرى 30دان اسىپ، جەمىس ونىمدەرىنىڭ وڭدەلۋ مولشەرى %70كە جەتتى، مۇنىڭ ىشىندە جىنتىكتەي وڭدەۋ مولشەرى %17 بولدى؛ اسا تومەن تەمپەراتۋرادا توڭازىتىپ قۇرعاتۋ، ازوت ارقىلى جاس كۇيىن ساقتاۋ، ەرەكشە جوعارى قىسىممەن باكتەريالاردى ٴولتىرۋ سياقتى وزىق تەحنولوگيالار كەڭىنەن جالپىلاسىپ، جەمىس ونىمدەرىن تازالاۋ، سارالاۋ، كەپتىرۋ، قوراپتاۋ سياقتى بۋىنداردىڭ اۆتوماتتانۋ دەڭگەيى كورنەكتى جوعارىلاپ، كاسىپ سالاسى تىزبەگىنىڭ ۇزدىكسىز ۇزارۋى ”ٴاربىر ٴتۇيىر جەمىستىڭ“ قۇنىن ۇزدىكسىز كوتەردى.
ساپالى جەمىستەر شەتەلگە شىعارىلىپ، حوش ٴيىسى دۇنيە جۇزىنە تارالدى. بولاشاققا بەت العان شينجياڭ جەمىس ورمانى كاسىبى ”قۇرىلىمدى رەتتەۋ، ساپانى جوعارىلاتۋ، ماركانى كۇشەيتۋ، تىزبەكتى ۇزارتۋ“ سىندى دامۋ بەتالىسىنا تاباندى بولىپ، كاسىپ سالاسىنىڭ وزەكتى باسەكەلىك قۋاتىن جاپپاي جوعارىلاتىپ، تاڭداۋلى ساپا ارقىلى اناعۇرلىم كەڭ حالىقارالىق ساحناعا قادام تاستادى.
