سيفرمەن قۋات ۇستەلدى، كەسكىن ـ سۋرەتتەر تىڭ ومىرگە يە بولدى
شينجياڭ سۋرەت قويماسى باعالى تاريحي بايلىقتىڭ قۇنىن جانداندىردى
انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى رىن جياڭ
”كونە سۋرەتتەر ٴبىر ـ ٴبىر جاندى تاريح. شينجياڭ سۋرەت قويماسىنداعى وسىناۋ باعالى سۋرەت كەسكىندەر شينجياڭنىڭ وتكەن 70 نەشە جىلداعى ٴاربىر ٴىستى ەستەلىككە الدى، وندا ٴشول دالادا ەڭسە كوتەرگەن جاڭا قالالار، ەگىنجايداعى مول ٴونىم قۋانىشى بار، ٴار ۇلت تۋىسقانداردىڭ ٴبىر ـ بىرىنە كومەكتەسكەن مەيىرلى ٴساتى بار. قازىر ’شينجياڭ كەسكىندى شەجىرەسى· كۇندەلىكتى سۋرەت كالەندارى‘ ارناۋلى ايدارى وسىناۋ كونە سۋرەتتەردىڭ قۇنىن اشىپ، ’تاريحتاعى بۇگىنگى كۇن‘ فورماسىمەن بەينەلەپتى، وتە ماعىنالى ەكەن“، ـ دەدى 1 ـ ايدىڭ 12 ـ كۇنى 68 جاستاعى جۇڭگو فوتوگرافتار قوعامىنىڭ مۇشەسى، تۇرپان قالالىق فوتوگرافتار قوعامىنىڭ قۇرمەتتى ٴتوراعاسى ارشيدەن توحتى ”شينجياڭ كەسكىندى شەجىرەسى · كۇندەلىكتى سۋرەت كالەندارى“ ارناۋلى ايدارىن اقتارىپ كورىپ تەبىرەنە.
بۇل ارناۋلى ايدار انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ 2026 ـ جىلى جاڭا جىلدا رەسمي شىعارعان فوتوسۋرەت ارناۋلى ايدارى، ”تاريحتاعى بۇگىنگى كۇندى“ كوورديناتا ەتىپ، ٴار كۇنى ۋاكىلدىك سيپاتقا يە تاريحي سۋرەتتى تاڭداپ الىپ، شينجياڭنىڭ دامۋ ىزىنە قايتالاي ٴۇڭىلىپ، سۋرەتتەر استارىنداعى حيكايانى باياندايدى. قازىرگە دەيىن «اۋەلگى ماقساتتىڭ ۇزبەي جالعاسۋى»، «تىڭايتقىش جيناپ ەگىسكە ازىرلەنۋ»، «شينجياڭداعى تۇڭعىش فاكس اپپاراتى»، «شينجياڭداعى الەۋمەتتىك اۆتوبۋزدار ”زەردەلىلەنە“ باستادى»، «ەلدىڭ اماندىعىن قورعاۋ»، «”پامير قىرانىنىڭ“ جالىن جىگەرى وشپەس اتاق سومدادى» سياقتى 12 كەزەك ارناۋلى سان جاريالادى، مازمۇنى ونەركاسىپ، اۋىل شارۋاشىلىعى، مادەنيەت، دەنە تاربيە سياقتى كوپتەگەن سالاعا سايادى، 20 ـ عاسىردىڭ 50 ـ جىلدارىنان قازىرگە دەيىنگى شينجياڭنىڭ قاجىرلىلىقپەن شارۋاشىلىق قۇرۋدان كوركەيىپ ـ گۇلدەنۋگە، دامۋعا بەت العان شەشۋشى كەزەڭدەرىن دالمە ـ ٴدال كورسەتەدى.
ارناۋلى ايدار شىعارىلعاننان كەيىن قوعامنىڭ ٴار سالاسى جاپپاي نازار اۋداردى. ماقالاعا لەبىز قالدىرۋ اۋماعىندا سايتتاستار جابال ”اۋەلگى ماقسات ەل مەن جەردى نۇرلاندىردى، ماڭگىلىك جالعاسادى“، ”ەر ەڭبەگىن ەل ساقتايدى“، ”وزگەرمەيتىنى شينجياڭنىڭ كوركەمدىگى“ دەگەن سياقتى شىنايى سۇيىسپەنشىلىككە تولى باعالارىن قالدىردى.
”شينجياڭ كەسكىندى شەجىرەسى· كۇندەلىكتى سۋرەت كالەندارى“ ارناۋلى ايدارى اۆتونوميالى رايوننىڭ شينجياڭدى مادەنيەتپەن نارلەندىرۋدەگى ٴتۇيىندى نىسانى _ باعالى تاريحي سۋرەتتەردى سيفرلاندىرىپ قۇتقارۋ، قايتا كادەگە جاراتۋ جانە شينجياڭ سۋرەت قويماسى قۇرىلىسى نىسانىن ونان ارى جانداندىرىپ پايدالانۋدىڭ تاعى ٴبىر جاسامپازدىق شاراسى. ونىڭ وزەگى _ شينجياڭ سۋرەت قويماسىنداعى باعالى تاريحي سۋرەت بايلىعىن ىشكەرىلەي اشىپ، سۋرەت قويماسىنداعى ساياسي، ەكونوميكا، قوعام، مادەنيەت، ەكولوگيا، سالت ـ سانا، جۇرت تىلەگى سياقتى جاقتارعا ساياتىن كەسكىن ـ سۋرەت ماتەريالدارىن جانداندىرا پايدالانىپ، شينجياڭنىڭ ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋىنىڭ داڭقتى جىلدارى مەن داۋىرلىك ٴىرى وزگەرىستەرىن شىنايى، وبرازدى تۇردە بەينەلەپ، ٴار ۇرپاق ادامداردىڭ جۇرەگىندە وشپەيتىن توپتىق ەستەمەلەردى ىشكەرىلەي وياتۋ.
شينجياڭ گازەتى شىعا باستاعان 76 جىلدان بەرى، شينجياڭنىڭ دامۋ وزگەرىسىن ەستەلىككە العان قىرۋار باعالى تاريحي سۋرەتتەردى جينادى. بۇل سۋرەتتەر ساياسي، ەكونوميكا، قوعام، مادەنيەت، ەكولوگيا، سالت ـ سانا، جۇرت تىلەگى سياقتى جاقتارعا سايادى، ولاردىڭ اراسىندا شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونى قۇرىلعانداعى قىمباتتى سۋرەتتەر سياقتىلار بار. كوپتەگەن سۋرەتتەر، ٴتىپتى، ٴبىر تال عانا، تۇتاس تۇلعالىق جاعىنان توتەنشە از ۇشىرايتىن، تاريحي ماتەريالدىق قۇنى توتەنشە جوعارى، شينجياڭنىڭ ازاتتىق، قۇرىلىس، رەفورما، دامۋ تاريحىن زەرتتەۋدەگى ماڭىزدى ايعاق.
شينجياڭ گازەتى مەكەمەسى (توبى) سۋرەتتى حابارلار ٴبولىمىنىڭ جاۋاپتىسى تانىستىرىپ بىلاي دەدى: باعالى تاريحي سۋرەتتەردى سيفرلاندىرىپ قۇتقارۋ، قايتا كادەگە جاراتۋ جانە شينجياڭ سۋرەت قويماسى قۇرىلىسى نىسانى شينجياڭ گازەتى مەكەمەسىنىڭ (توبى) سيفرلانۋعا، زەردەلىلەنۋگە قاراي تيپ جاڭالاۋدى تەرەڭدەتىپ، نەگىزگى اعىمدىق مەديانىڭ جۇيەلىك وزگەرىسىن ىلگەرىلەتۋىنىڭ ٴتۇيىندى تىرەگى، اسىرەسە، تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ ارقىلى شينجياڭدى مادەنيەتپەن نارلەندىرۋگە قۋات ۇستەۋدىڭ ٴتۇيىندى امالياتى.
اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم ۇگىت ٴبولىمىنىڭ قولداۋىندا جانە جەتەكشىلىگىندە اتالعان نىسان سۇبەلى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. 2025 ـ جىلى 5 ـ ايدىڭ 1 ـ كۇنى 1 ـ مەرزىمدىك نىسانداعى شينجياڭ سۋرەت قويماسى 270 مىڭ باعالى تاريحي سۋرەتپەن جەلىگە رەسمي شىعارىلىپ، شينجياڭداعى تۇڭعىش سيفرلاندىرىپ ساقتاۋدى، زەردەلىلەنگەن ىزدەۋدى، بازارلانعان شارۋاشىلىق جۇرگىزۋدى ٴبىر تۇلعالاندىرعان كورۋ بايلىعى تۇعىرىنا اينالدى، سونداي ـ اق تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ ارقىلى شينجياڭدى مادەنيەتپەن نارلەندىرۋگە قۋات ۇستەۋدىڭ جاندى امالياتىندا رولىن ساۋلەلەندىرە باستادى. 2025 ـ جىلى 12 ـ ايدا 2 ـ مەرزىمدىك نىسان وزىق سيفرلى تەحنولوگيادان پايدالانىپ، 47 مىڭ باعالى تاريحي سۋرەتتىڭ نەگاتيۆىن سيفرلى سكانەرلەپ قالپىنا كەلتىرۋدى جانە تۇسىندىرمەسىن جازۋدى ورىندادى، سونىمەن بىرگە جاساندى زەردە تەحنولوگياسىن ەنگىزىپ، 400 مىڭنان استام سۋرەتتى ساندى مالىمەتكە اينالدىرىپ بەلگىلەۋ جانە قويماعا ەنگىزۋ قىزمەتىن تامامداپ، شينجياڭ گازەتى مەكەمەسىنىڭ (توبى) سۋرەت بايلىعى قۇنىن ۇزدىكسىز تەرەڭدەي اشىپ پايدالانىپ جانە جانداندىرىپ، گازەت ـ جۋرنال بايلىعى قويماسى، دىبىس ـ بەينەجازبا بايلىعى قويماسى قۇرىلىسىنا تاماشا نەگىز قالادى.
نىساندى جوبالاۋ جانە قۇرۋ بارىسىندا شينجياڭ گازەتى مەكەمەسى (توبى) ”ٴبىر جاعىنان قۇرىپ، ٴبىر جاعىنان پايدالانۋ، پايدالانۋ ارقىلى قۇرۋدى جەبەۋ“ وي جەلىسى بويىنشا، شينجياڭ سۋرەت قويماسىنىڭ رولى مەن قۇنىن تولىق اشىپ، «شينجياڭنىڭ كەسكىندى شەجىرەسى»، «شينجياڭ ەستەمەسى» سياقتى ماركالى ايدارلاردى ىركەس ـ تىركەس شىعارىپ، جاڭا، كونە كەسكىندى سۋرەت ماتەريالدارىنىڭ ايقىن سالىستىرماسى ارقىلى مازمۇننىڭ مايەكتىلىگى مەن تاريحي تەرەڭدىگىن ٴونىمدى كۇشەيتتى، اسىرەسە، ٴتۇيىندى حابارلاردا زور مولشەردە تاريحي سۋرەتتەردى پايدالانىپ، سىزبا سۋرەت، انيماتسيا سياقتى كوپ ەلەمەنتتى ۇشتاستىرۋ ارقىلى جاڭا مەديا ونىمدەرىنە اينالدىرىپ، تاريحي كەسكىندى جالپى قاۋىمدىق تاراتۋ قاجەتىنە اناعۇرلىم جاناسىمدى ەتتى. شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونى قۇرىلعاندىعىنىڭ 70 جىلدىعى ۇگىت حابارىندا جانە نەگىزگى تاقىرىپتىق جەتىستىكتەر كورمەسىندە شينجياڭ سۋرەت قويماسى قىرۋار كەسكىن ـ سۋرەت بايلىعىن ازىرلەپ قولدادى. مۇنىڭ ىشىندە «شينجياڭ كەسكىندى شەجىرەسى · ايەل اسكەرلەر جاستىق ورالدارىمەن تيانشاندى نۇرلاندىردى» دەگەن سۋرەت 35 ـ كەزەكتى جۇڭگو اقپارات سيلىعىنىڭ 3 ـ دارەجەلى سيلىعىنا يە بولدى.
قازىر شينجياڭ سۋرەت قويماسى قوعامداعى ٴار سالانىڭ كەڭ كولەمدى مويىنداۋىنا يە بولدى، تۇعىردىڭ قوعامدىق ىقپالى مەن بازارداعى قۇنى ۇزدىكسىز ارتىپ، قوعامدىق ونىمدىلىك جانە قىرۋار ەكونوميكالىق پايدا جاراتتى. ەلىمىزدىڭ شەتەلدەردە تۇراتىن ەلشىلىكتەرى، كونسۋلحانالارى وتكىزگەن شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونى قۇرىلعاندىعىنىڭ 70 جىلدىعى جەتىستىكتەر كورمەسى، سونداي ـ اق «جۇڭگو گازەتى»، «پارتيا قۇرىلىسى»، «شينجياڭ جىلناماسى 2024» سياقتى قۇزىرلى مەديالار مەن باسىلىمداردىڭ بارلىعى شينجياڭ سۋرەت قويماسىمەن باعالى كەسكىن ـ سۋرەت ماتەريالدارىن پايدالانۋ جونىندە كەلىسىم جاساستى، مۇنىڭ ىشىندە «شينجياڭ جىلناماسىن» قۇراستىرۋشى جاق تۇراقتى كليەنتكە اينالىپ، ٴار جىلى بەلگىلى مەرزىمدە ماڭىزدى وقيعالاردىڭ سۋرەتتەرىن ساتىپ الاتىن بولدى؛ «جۇڭگو گازەتى» سياقتى سەنىمدى قۇرىلىمدار سەلبەستىك كەلىسىم جاساسۋ ارقىلى كەسكىن ـ سۋرەت ماتەريالدارىن الىپ، ورنىقتى سەلبەستىك ۇلگىسىن قالىپتاستىردى.
”وسى باعالى كەسكىن ـ سۋرەتتەردەن ادامدار شينجياڭدا تۋىلعان وراسان زور وزگەرىستەردى سەزىنە الادى، وتكەنگە قايىرىلا قاراعاندا، اعا بۋىنداردىڭ ەڭبەكتەرىن ەستە بەرىك ساقتاۋمەن بىرگە، وسى تاريحتى ونان ارى تەرەڭ تۇسىنۋگە بولادى، بۇل ادامداردى ۇزدىكسىز العا باسۋعا جىگەرلەندىرەدى“، ـ دەدى شينجياڭ اقپارات فوتو سۋرەت قوعامىنىڭ ٴتوراعاسى شىن چياۋ.
باعالى تاريحي سۋرەتتەردى سيفرلاندىرىپ قۇتقارۋ، قايتادان پايدالانۋ جانە شينجياڭ سۋرەت قويماسى 2 ـ مەرزىمدىك نىسانى جاپپاي ورىندالعاننان كەيىن، شينجياڭ گازەتى مەكەمەسى (توبى) تۋىنداتقىش جاساندى زەردەنى زور كولەمدە پايدالانىپ، تاريحي سۋرەتتەردىڭ اقپارات ـ ۇگىت، كىتاپ شىعارۋ جانە ٴتۇرلى كورمە سياقتى جاقتارداعى قۇنىن تەرەڭدەي اشىپ، اقپاراتتىق ۇگىت پەن كاسىپ سالا شارۋاشىلىعىندا سيفرلانۋعا، زەردەلىلەنۋگە قاراي تيپ جاڭالاۋدى جۇزەگە اسىرۋعا بەرىك نەگىز قالايدى.
