تيانشاننىڭ تەرەڭ قويناۋىنداعى 7 ميلليون توننا قارا التىن ”ءدالىز“ ارقىلى تاۋدان تۇسىرىلەدى
□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ءتىلشىسى گى يوۋجۇن
”تىڭداڭىزشى، كومىر جەتكىزۋ ءدالىزىنىڭ جۇمىس جۇرگىزگەن كەزدەگى داۋىسى نەتكەن ورنىقتى“، - دەدى 2 - ايدىڭ 1 - كۇنى تۇستەن بۇرىن قۇتىبي اۋدانىنىڭ وڭتۇستىك تاۋلى وڭىرىندەگى كەڭىستىكتە كومىر جەتكىزۋ دالىزىندە 48 جاستاعى ارداق داۋلەت جابدىقتاردىڭ اينالىم جاعدايىن تەكسەرىپ تۇرىپ. سول كۇنى كومىر جەتكىزۋ دالىزىندە داعدىلى جۇكسىز سىناق جۇرگىزىلدى.
كوك اسپان استىندا يرەلەڭدەگەن كومىر جەتكىزۋ ءدالىزى قاتپار - قاتپار تاۋلار اراسىنان سوزىلىپ شىعىپ، قارلى القاپتىڭ ايشىقتاۋىندا كۇمىس ساۋلە شاشىپ تۇر.
ارداقتىڭ ءۇيى قۇتىبي اۋدانى تاسباسبالداق قازاق اۋىلى دۇڭگوۋ قىستاعىندا، قازىر ول − قۇتىبي اۋدانى جيۋجوۋ حىڭچاڭ قامداۋ تىزبەگىن باسقارۋ شەكتى سەرىكتەستىگى كومىر جەتكىزۋ ءدالىزىنىڭ شارلاۋشىسى.
ارداق ايتقان كومىر جەتكىزۋ ءدالىزى قۇتىبي اۋدانىنىڭ كومىر جەتكىزۋ ءدالىزى مەن كومىر زات اينالىمى تورابى ورتالىعى ينجەنەرياسىن مەڭزەيدى. ينجەنەرياعا جالپى 700 ميلليون يۋان قارجى قوسىلعان، كومىر جەتكىزۋ ءدالىزىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 5. 34 كيلومەتر، جوسپارداعى جىلدىق تاسىمال مولشەرى 7 ميلليون توننا، تاۋلاردى، وزەندەردى، جايلىمداردى ەندەي ءوتىپ، ءبىر نەگىزگى ءدالىز جانە 3 تارماق جەلى ارقىلى قۇتىبي اۋدانىنىڭ وڭتۇستىك تاۋلى وڭىرىندەگى ءتۇيىندى كومىر كەنىن تۇتاستىرادى.
شينجياڭنىڭ ءداستۇرلى كومىر تاسىمالى تۇگەلدەي اۆتوكولىك تاسىمالى بولا تۇرا، كومىر تاسيتىن ءدالىز نە ءۇشىن سالىنادى؟
”كومىر جەتكىزۋ ءدالىزىن سالۋداعى ماقسات − كاسىپ سالاسىن دامىتۋ مەن ەكولوگيانى قورعاۋ اراسىنداعى تەپە - تەڭدىك ءتۇيىنىن تابۋ“. قۇتىبي اۋدانى جيۋجوۋ حىڭچاڭ قامداۋ تىزبەگىن باسقارۋ شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ ورىنباسار باس ديرەكتورى مىڭ حىشين بىلاي دەدى: قۇتىبي اۋدانىنىڭ وڭتۇستىگىندەگى تاۋلى وڭىرلەردە كومىر بايلىعى مول، انىقتالعان قورى 7 ميلليارد 490 ميلليون تونناعا جەتەدى، جىلدىق جالپى ءوندىرىس قۋاتى 16 ميلليون 530 مىڭ تونناعا جەتەتىندىگى تەكسەرىپ بەكىتىلگەن، قازىر كۇنىنە شامامەن 11 مىڭ توننا كومىر وندىرەدى، 300دەن استام كومىر تاسيتىن جۇك اۆتوموبيلى كۇندىز - ءتۇنى تاسىمالداعاندا عانا وسى ”قارا التىندى“ تاۋ ەتەگىنە جەتكىزۋگە بولادى.
”كومىر كەنى تيانشان تاۋىنىڭ تەرەڭ قويناۋىنا ورنالاسقان، تاسىمال جولىنىڭ جەر بەدەرى كۇردەلى، اۆتوموبيلمەن تاسىمالداۋدىڭ وزىندىك قۇنى جوعارى بولىپ عانا قويماي، حاۋىپسىزدىك كومەسكى قاتەرى دە كوپ، قالدىق گاز، شاڭ - توزاڭ ورتانى دا لاستايدى. مىڭ حىشين بىلاي دەدى: تاعى ءبىر ماڭىزدى ءتۇيىن بار، كومىر تاسيتىن تاس جول S101 ساياحات كورىنىس جولىمەن تۇتاسادى، كومىر تاسيتىن جۇك اۆتوموبيلى مەن ساياحات كولىكتەرى بىرگە قاتىناسا ءارى كومىر تاسىمال ونىمدىلىگىنە ىقپال جاسايدى، ءارى جەرگىلىكتى ورىننىڭ ساياحات كاسىبىنىڭ دامۋىنا تۇساۋ بولادى.
مىڭ حىشيننىڭ بۇل سوزىنە ارداق ءوز باسىنان كەشىرگەندەي اسەرگە يە. وتكەن نەشە ون جىلدا ارداق كوپ جۇمىس ىستەدى، بارلىعىندا ”كومىرمەن“ ارالاستى، تەك قازىرگى وسى قىزمەتىنە عانا ءدان ريزا.
”جاس كەزىمدە مەن كومىر كەنىندە قوپارۋ جۇمىسشىسى، كەن قازۋشى بولدىم، كەيىن تاعى 6 جىل كومىر تاسيتىن جۇك اۆتوموبيلىنىڭ شوفەرى بولدىم، سول كەزدە كوڭىلىم ورنىقپاي، توسىن جاعدايدىڭ تۋىلۋىنان الاڭداپ تۇراتىنمىن“. ارداق الىستاعى تاۋدى نۇسقاپ تۇرىپ كۇرسىنە بىلاي دەدى: ”تاۋ جولى قيىن، جاڭبىرلى، قارلى كۇندەرى ءتىپتى دە تايعاق، كەيبىر شوفەرلەردىڭ اۆتوموبيلگە سوعىلۋ، اۆتوموبيلى اۋدارىلۋ شىرعالاڭىنا ۇشىراعانىن ءوز كوزىممەن كورگەنمىن“.
2020 - جىلى قۇرىلىس باستاعان، قازىر شينجياڭداعى ەڭ ۇزىن تاۋلى وڭىردەگى دالالىق كومىر جەتكىزۋ ءدالىزى 2025 - جىلى 12 - ايدىڭ 21 - كۇنى سالىنىپ بولدى ءارى وندا تۇڭعىش رەت اۋىر جۇكتى كومىر تاسىمالداندى. سول كۇنى 3000 توننادان استام كومىر تيانشان تاۋىنىڭ قويناۋىنداعى قۇدىق اۋزىنان ءوتىپ، كومىر جەتكىزۋ ءدالىزى ارقىلى تاۋ ەتەگىندەگى كومىر زات اينالىمى تورابى ورتالىعىنا ءساتتى جەتكىزىلدى، ”كومىر تاسۋدا كومىردى كورمەۋ، كومىر كەڭىستىكتەن ءجۇرۋ“ رەالدىققا اينالىپ، شينجياڭنىڭ تاۋلى وڭىرىندەگى كومىر تاسىمالى جاسىل، زەردەلى جاڭا داۋىرگە قادام تاستادى.
كومىر زات اينالىمى تورابى ورتالىعىنىڭ زەردەلىلەنگەن شوعىرلى مەڭگەرۋ زالىندا شوعىرلى مەڭگەرۋ ارناۋلى قىزمەتكەرى باي چىن ەكرانعا زەر سالا قاراۋدا، جابدىق اينالىمىنىڭ ناقتى جاعدايى مەن ساندى مالىمەتى انىق كورىنىپ تۇر، ”كومىر جەتكىزۋ دالىزىندە بۇكىلدەي جابىق بەلدەۋ فورماسىنداعى تاسىمال ءتاسىلى قولدانىلادى، ساعاتىنا 1350 توننا تاسيدى، بۇل ءبىر مينۋتتان استام ۋاقىتتا لاس زات شىعارمايتىن 30 نەشە توننالىق كومىر تاسىيتىن اۋىر تيپتى ءبىر جۇك اۆتوموبيلىنىڭ كەن قۇدىعىنان توراپ ورتالىعىنا جەتۋىمەن بىردەي“، - دەدى.
كومىر زات اينالىمى تورابى ورتالىعىندا 10 مىڭ توننا دارەجەلى 3 كومىر ساقتايتىن قامبا بيىك بوي كوتەرىپ تۇر ءارى توراپ ورتالىعىنداعى اۆتوكولىكتەر زەردەلى ورنالاستىرۋ تۇعىرىمەن تۇتاسقان. تاۋلى وڭىردەگى ءارقايسى كومىر كەندەردىڭ كومىرى كومىر جەتكىزۋ ءدالىزى ارقىلى ۋاقىتشا ساقتاۋ قامباسىنا جەتكىزىلگەننەن كەيىن، تۇرگە ءبولىنىپ ساقتالادى، ونان سوڭ زەردەلى ورنالاستىرۋ تۇعىرىنىڭ سايكەستىرۋىمەن اۆتوموبيل ارقىلى كليەنتكە جەتكىزىلەدى.
مىڭ حىشين ءبىر ەسەپ جاسادى، كومىر جەتكىزۋ ءدالىزىنىڭ سالىنۋى تاۋلى وڭىردە كومىردى ءتورت ماۋسىمدا ءار ۋاقىت تاسىمالداۋدى جۇزەگە اسىرىپ، تاسىمال ونىمدىلىگىن جوعارىلاتىپ عانا قويماي، كومىردىڭ جالپىلىق زات اينالىمى وزىندىك قۇنىن ％10تەن استام تومەندەتتى. مۇنان تىس، اۆتوموبيلمەن كومىر تاسۋداعى حاۋىپسىزدىك شىرعالاڭىن دا تيىپ، كومىر تاسيتىن اۆتوموبيلدەردەن شىققان گاز بەن شاڭ - توزاڭنان تۋىلعان ورتانىڭ لاستانۋ ماسەلەسى شەشىلىپ، ءار جىلى شامامەن 40 مىڭ توننا كومىر قىشقىل گازى، 1860 توننا ازوت توتىقتارى از ىعىستىرىلادى.
شينجياڭ قۇتىبي اۋدانى شىتيزى شيگوۋ كومىر شەكتى جاۋاپكەرشىلىك سەرىكتەستىگىنىڭ كومىر كەنى كومىر جەتكىزۋ دالىزىندەگى 3 تارماق جەلىنىڭ ورتا جەلىسى ورنىنا ورنالاسقان.
”كومىر جەتكىزۋ ءدالىزى بولعاندا تەك ءبىر ساعاتتان استام ۋاقىتتا كومىردى قۇدىق اۋزىنان توراپ ورتالىعىنا جەتكىزۋگە بولادى. وسى سەرىكتەستىكتىڭ باس ديرەكتورى جوۋ يانشيا بىلاي دەدى: كومىر جەتكىزۋ ءدالىزىنىڭ سالىنۋى كومىر كەنگە جاڭا دامۋ ورايىن الا كەلدى، سەرىكتەستىك كەن رايونىندا ساياحات، سەيىل - سەرۋەن قوناق ءۇيىن سالىپ، جاسىل، باۋ - باقشالى كەن تۇلعالاپ، كەن ساياحاتى مەن ەكولوگيالىق ساياحاتتى دامىتۋدى جوسپارلاۋدا.
باتار كۇن باتىسقا قۇلديلاپ بارادى، كومىر جەتكىزۋ ءدالىزى كەشكى شاپاقتىڭ نۇرىندا ەرەكشە ايبىندى كورىنىپ تۇر، ءبىر كۇندىك شارلاۋ - تەكسەرۋ قىزمەتىن اياقتاتقاننان كەيىن، ارداق كومىر جەتكىزۋ ءدالىزىنىڭ جانىنداعى تاس جولدى بويلاپ اۆتوكولىكپەن ۇيىنە قايتتى، الىستاعى قارلى تاۋ جىم - جىرت، جاقىنداعى جايلاۋ تىپ - تىنىش، كورىكتى مەكەنى كوز الدىندا ەدى
