كوكتەم لەبىمەن جاڭا جاعداي اشايىق
□ شين شىجيان
جۇڭگو − ەۆروپا كەزەكشى پويەزدەرى جۇيتكىدى، كورمەدە قىزۋ پىكىر اۋىستىرىلدى، حالىقارالىق شەكارا وتكەلدەرىندە اۆتوكولىكتەر قايشالىستى، شار تاراپتان كەلگەن ساۋداگەرلەر ءيىن تىرەستى... مىنە بۇلار اۆتونوميالى رايوننىڭ بيىلعى ۇكىمەت قىزمەتىنەن بايانداماسىنا ايشىقتالىپ جازىلدى، سونداي - اق ”15 - بەسجىلدىق“ دامۋدىڭ كوركەم بولاشاعىنا جازىلدى. وسى ەسىكتى اشىق ۇستاۋدىڭ، دامۋدىڭ شۇعىلالى جوباسى، وسى ءوزارا ۇلاسقان، تۇتاسقان كوكتەمدى قارسى الۋ كارتيناسى، وسى ۇمىتكە تولى تەڭ يگىلىككە كەنەلۋ كوپىرى ءبىزدى جاڭا جورىقتا اناعۇرلىم اشىق بەينەمەن جاڭا جاعداي اشۋعا، قادامدى جاقسى تاستاۋعا جىگەرلەندىردى.
قازىر ەكونوميكانىڭ جاھاندانۋى سوققىعا ۇشىراپ، سىڭار جاقتىلىق، قورعامپازدىق باس كوتەرگەن جاعدايدا، شينجياڭنىڭ سىرتقا ەسىك اشۋداعى وڭىرلىك ورىن باسىمدىعى، كاسىپ سالاسى باسىمدىعى جانە سالىستىرمالى باسىمدىعى ءتىپتى كورنەكتىلەنە ءتۇستى. قىسقا عانا بىرنەشە جىلدا شينجياڭنىڭ سىرتقى ساۋدا يمپورت - ەكسپورت كولەمى 200 ميلليارد يۋاننان 500 ميلليارد يۋانعا دەيىنگى ”ءتورت ءۇرتىس سەكىرۋدى“ ورىنداپ، 2025 - جىلى شينجياڭنىڭ سىرتقى ساۋدا يمپورت - ەكسپورت جالپى قۇنى 520 ميلليارد 370 ميلليون يۋانعا جەتىپ، ارتۋ جىلدامدىعى بۇكىل ەل بويىنشا ءبىرىنشى ورىندى يەلەدى. وسى كورنەكتى ناتيجەلەر شينجياڭنىڭ قىسىمعا توتەپ بەرىپ العا ىلگەرىلەۋدەگى ەسىك اشۋ جىگەرىن ايگىلەپ، ورنىقتىلىق بارىسىندا ىلگەرىلەگەن ەسىك اشۋ ومىرشەڭ كۇشىن قاۋلاتۋدا. جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋى وزەكتى رايونى قۇرىلىسى جەدەل ىلگەرىلەتىلدى؛ ەركىن ساۋدا سىناق رايونىنىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتۋ ستراتەگياسى جاپپاي تياناقتاندىرىلدى؛ ەكونوميكا - ساۋدا سەلبەستىك كەڭىستىگى بەلسەنە كەڭەيتىلدى... وسى ەسىك اشۋ ”تاقىرىپتارى“ نەگىزگى تاقىرىپ ۇلگىسىنەن كۇردەلى تاقىرىپ ۇلگىسىنە، ”سەكىرۋدەن“ ”بيىككە كوتەرىلۋگە“ قاراي قادام تاستادى، بۇل ءبىزدىڭ سىرتقا ەسىك اشۋ دەڭگەيىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتىپ، ۇزدىكسىز ەسىك اشۋ اسقاق ارىنىمىزدى ۇزدىكسىز قاۋلاتۋىمىزدى قاجەت ەتەدى.
جاڭا باستامادا تۇرعان ءبىز ۇلاستىرۋدىڭ، تۇتاستىرۋدىڭ قوزعالىس قۋاتىن ارتتىرۋىمىز كەرەك. ارنا ەكونوميكاسى شينجياڭ جونىنەن توتەنشە ماڭىزدى، الايدا ارنا ەكونوميكاسىنىڭ كاسىپ سالاسى ەكونوميكاسىنا، شەكارا وتكەلى ەكونوميكاسىنا اينالۋى ءتىپتى دە ماڭىزدى. شينجياڭدا سىرتقا اشىق ۇستالاتىن كوپتەگەن شەكارا وتكەلى بار، بۇل شەكارا وتكەلدەرى تاۋار كىرىپ - شىعاتىن ”قاقپا“ بولىپ عانا قويماي، ونان دا ماڭىزدىسى، ەۆروپا مەن ازيانى تۇتاستىراتىن ”توراپقا“ اينالدى. توراپ بەينە سۋ تارتاتىن سۋ مۇناراسىنا، اينالىستى جەبەيتىن جۇرەككە ۇقسايدى، وتكەلدى توراپقا اينالدىرۋدا كاسىپ سالاسىن نارلەندىرەتىن كۇش قالىپتاستىرىپ، بايلىق پەن وراي جاراتاتىن كۇش - قۋاتتى ارتتىرۋ كەرەك، اتاپ ايتقاندا، كوپ جولدى ىركىلىسسىز جول تورابىنا اينالدىرىپ، كوپتەگەن جەلىنى توعىسپالى تور ەتىپ توقىپ، شەكارا وتكەلى ەكونوميكاسىنا، كاسىپ سالاسى ەكونوميكاسىنا اناعۇرلىم جاقسى دامۋ شارت - جاعدايىن ازىرلەپ، ەسىك اشۋدىڭ جاڭا ومىرشەڭ كۇشىن نارلەندىرىپ، دامۋدىڭ جاڭا باسىمدىعىن قالىپتاستىرۋ كەرەك.
جاڭا باستامادا تۇرعان ءبىز سەلبەسىپ تەڭ يگىلىككە كەنەلۋدىڭ كەڭدىگىن كۇشەيتۋىمىز كەرەك. ەسىكتى ايقارا اشۋدا ”سىرتتان ەنگىزۋ“ مەن ”سىرتقا شىعارۋدىڭ“ ديالەكتيكالىق قاتىناسىن ويداعىداي شەشۋىمىز كەرەك. ”14 - بەسجىلدىق“ مەزگىلىندە شينجياڭ ”سىرتتان ەنگىزۋ“، ”سىرتقا شىعارۋ“ جاعىندا توتەنشە پايدالى سىناقتار جاسادى. جۇڭگو − ازيا − ەۆروپا كورمەسى، 12 - كەزەكتى جۇڭگو − ورتا ازيا سەلبەستىك تالقى مىنبەرى، شاڭحاي سەلبەستىك ۇيىمىنا مۇشە ەلدەر مەديا سەلبەستىگى تالقى مىنبەرى، تۇڭعىش كەزەكتى ورتا ازيا ەكونوميكالىق سەلبەستىگى تيانشان تالقى مىنبەرى سياقتىلاردى ءساتتى وتكىزىپ، شار تاراپتان كەلگەن قوناقتار مەن دوستاردىڭ شينجياڭدا باس قوسۋىنا مۇمكىندىك جاساپ، ”شينجياڭعا قارجى قوسۋدىڭ ءوزى بولاشاققا قارجى قوسۋ“ دەگەن ورتاق تانىم ۇيىستىردى. ”سىرتتان ەنگىزۋ“، ”سىرتقا شىعارۋ“ قاراماققا ءبىرى ەنگىزۋ، ءبىرى شىعارۋ كورىنگەنىمەن، ءىس جۇزىندە، ءبىر ءبۇتىن تۇلعانىڭ ەكى جاعى، ولارمەن تىكە قاتىسى بارلارى ەسىك اشۋ ورتاسىنىڭ ۇزدىكسىز ساپالىلانۋى، سىرتقا باعىتتالعان كاسىپورىنداردىڭ ىرىقتىلىقپەن ءىس تىندىرۋى، شينجياڭ جاساۋىنداعى ايگىلى ماركا اتاعى، شينجياڭنىڭ ەسىك اشۋ تۇعىرىنىڭ ورنىقتى كەڭەيۋى.
جاڭا باستامادا تۇرعان ءبىز ەسىك اشۋدىڭ، جاڭالىق اشۋدىڭ تەرەڭدىگىن ارتتىرۋىمىز كەرەك. شينجياڭنىڭ جوعارى دەڭگەيدە ەسىك اشۋداعى الدىڭعى شەبى رەتىندە، شينجياڭ ەركىن ساۋدا سىناق رايونىنىڭ رەفورما سىناق ءتۇيىنى مىندەتى پارمەندى ىلگەرىلەتىلىپ، بۇكىل رايوننىڭ اشىق ەكونوميكاسى دامۋىن ىلگەرىلەتۋدەگى وزەكتى دانەكەر جانە ماڭىزدى قوزعالتقىشتىق رولى ساۋلەلەندىرىلدى. تاياۋدا شينجياڭ بۇراتالا موڭعۇل اۆتونوميالى وبلىسى سياقتى العاشقى توپتاعى 5 ەركىن ساۋدا بىرلەسىپ ارەكەتتەنىپ جاڭالىق اشۋ اۋماعىن قۇرىپ، شينجياڭ ەركىن ساۋدا سىناق رايونىنىڭ كولەمىن كەڭەيتىپ، ساپاسىن جوعارىلاتىپ، اناعۇرلىم زور رەفورما - دامۋ قوزعالىس قۋاتىن جارىققا شىعارۋعا بەرىك نەگىز قالادى. 1 - توپتاعى بىرلەسىپ ارەكەتتەنىپ جاڭالىق اشۋ رايونى قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتىپ، ءارقايسى بىرلەسىپ ارەكەتتەنىپ جاڭالىق اشۋ اۋماقتارىنىڭ سايكەسە دامۋىنا، ورىن اۋىستىرىپ دامۋىنا، ىشكەرىلەي دامۋىنا جەتەكشىلىك ەتكەندە عانا شينجياڭنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىنا اناعۇرلىم پارمەندى ەسىك اشۋ قوزعالىس قۋاتىن ۇستەۋگە بولادى.
ەسىكتى اشىق ۇستاۋ وزىنە سەنۋمەن تىعىز بايلانىستى. وزىنە سەنگەندە عانا ەسىگىن اشىق ۇستاعان الىپ كەمە جەلكەن جايىپ، الىسقا جەتە الادى؛ ەسىكتى اشىق ۇستاعاندا عانا ۇلكەن جاعدايدا، ۇلكەن بازاردا، كەڭ كوز ايادا وزىنە سەنىمدى كۇشەيتۋگە بولادى. بيىلعى اۆتونوميالى رايوندىق ۇكىمەت قىزمەتىنەن بايانداما بىزگە ءوزىمىز ءدوپ كەلگەن ەسىكتى اشىق ۇستاۋ سەنىمىن سەزىندىردى. مۇنداي ەسىكتى اشىق ۇستاۋ سەنىمى ەسىكتى اشىق ۇستاۋ ارقىلى رەفورمانى جەبەۋدىڭ، ەسىكتى اشىق ۇستاۋ ارقىلى دامۋدى جەبەۋدىڭ قاراپايىم اقيقاتىن قامتىعان، ازيا − ەۆروپا التىن ارناسىن جانە ەلىمىزدىڭ باتىسقا ەسىك اشۋداعى الدىڭعى شەبىن جەدەل قۇرۋدىڭ ىشكى قوزعاۋشى كۇشى. ەسىكتى اشىق ۇستاۋ سەنىمىمىزدى كۇشەيتىپ، ەسىكتى اشىق ۇستاۋدىڭ بىرىككەن كۇشىن ۇيىستىرىپ، شينجياڭنىڭ اشىق قاقپاسىنىڭ بارعان سايىن ايقارا اشىلۋىنا، ەسىكتى اشىق ۇستاۋ جەتىستىكتەرىنىڭ اناعۇرلىم سۇبەلى بولۋىنا مۇمكىندىك جاسايىق.
