تاريح ناقتى ىستەۋشىلەردىڭ ءۇمىتىن جەردە قالدىرمايدى
− باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ كۇرەس رۋحى جونىندەگى ماڭىزدى بايىمداۋلارىن ىشكەرىلەي ۇيرەنۋ تۋرالى جەلىلەس شولۋ (2)
□ شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ ءتىلشىسى جاۋ چاۋ
”جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋ ىستەۋمەن كەلەدى، ۇلى ىستەر ناقتى ءىس ىستەۋمەن كەلەدى“.
ناقتى ىستەۋ − جۇڭگو كوممۋنيستەرىنىڭ ايقىن قاسيەتى، ىستە تابىسقا جەتۋدە، ءسوز جوق، باسىپ وتەتىن جول، قيىن ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ ءتۇبىرلى جولى.
يان - ان مەزگىلىندەگى ”وزدەرى كىرىسىپ كيىم - كەشەك، ازىق - تۇلىك مولشىلىعىن جاساۋدان“ جاڭا جۇڭگو قۇرىلعاننان كەيىنگى ”ءوز كۇشىنە سۇيەنىپ ءومىر ءسۇرۋ، قاجىرلىلىقپەن كۇرەس جاساۋعا“ دەيىن، رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋداعى ”جۇرەكتىلىكپەن سىناق جۇرگىزۋ، باتىلدىقپەن رەفورما جاساۋدان“ جاڭا داۋىردەگى كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىندا ”تولىق جەڭىسكە قول جەتكىزبەيىنشە، استە شەپتەن شەگىنبەۋگە“ دەيىن بارلىق ۇلى جەتىستىكتەر پارتيا مەن حالىقتىڭ بىرگە قۇلشىنۋىنىڭ، ەڭبەكتەنۋىنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە استى.
ءبىز ناقتى ىستەۋ ارقىلى كەشەگى شۇعىلالى تابىستاردى جاراتتىق، تاعى دا ناقتى ىستەۋ ارقىلى ءتىپتى دە كوركەم بولاشاق اشۋىمىز كەرەك.
”14 - بەسجىلدىق“ اياقتالىپ، ”15 - بەسجىلدىق“ باستالدى، ”ناقتى“ دەگەن ءسوز باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى سوزدەرىندە كوپ رەت ايتىلدى: ”بارلىق جوبادا شىندىقتى ءىس جۇزىنەن ىزدەپ، ناقتى، ساپالى ارتۋعا تالپىنۋ كەرەك“، ”ءسوز جوق، شىندىقتى ءىس جۇزىنەن ىزدەۋ، شىندىققا جۇگىنىپ ناقتى ءىس ىستەۋ، شىنايى يگەرىپ ناقتى ىستەۋ كەرەك“، ”سانالى تۇردە حالىق ءۇشىن ناتيجە شىعارۋ، ناقتى ءىس ىستەۋ ارقىلى ناتيجە شىعارۋ كەرەك“...
قۇلشىنا ىستەگەن ادام قاشاندا تابىسقا جەتەدى، ارىماي - تالماي ىلگەرىلەگەن ادام قاشاندا ماقساتىنا جەتەدى، تاريح ناقتى ىستەۋشىلەردىڭ ءۇمىتىن جەردە قالدىرمايدى.
ناقتى ىستەۋشىلەر ”شىندىققا جۇگىنۋ“ قاسيەتىن جەتىلدىرۋى، ءىس جۇزىندىكتى شىعار ءتۇيىن ەتۋگە، زاڭدىلىق بويىنشا ىستەۋگە تاباندى بولۋى كەرەك.
بىلتىر جىل سوڭىنداعى ورتالىقتىڭ ەكونوميكالىق قىزمەت ماجىلىسىندە باس شۋجي شي جينپيڭ ءىشىنارا جايتتەردى تىلگە تيەك ەتتى: ”وڭتۇستىك پەن سولتۇستىكتىڭ ايىرماشىلىعى وسىنشاما زور، دارەتحانانى وزگەرتۋدە قالاي عانا ءبىر ۇلگىنى قولدانۋعا بولادى“؟ ”كەيبىر جەرلەر ءىس جۇزىندىكپەن ساناسپاي، كورسوقىرلىقپەن اۋقىمعا ىلەسىپ، باسقالاردىڭ چيپ جاساعانىن كورىپ، ءوزى دە جاسادى، باسقالاردىڭ ’جاڭا ءۇش كاسىپپەن‘ اينالىسقانىن كورىپ، ارتتا قالعىسى كەلمەدى“.
جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەردى دامىتۋدا ”دۇرمەككە اينالۋدان، جەلكەۋەكتەنۋدەن ساقتانۋ ءارى ءبىر تۇردەگى ۇلگىمەن عانا جۇرگىزبەۋ كەرەك” دەگەننەن وڭىرلىك دامۋدى ىلگەرىلەتۋدە ”ءوز ءوڭىرىنىڭ ءىس جۇزىندىگىنە ۇيلەسەتىن جوعارى ساپالى دامۋ جولىمەن جۇرۋگە“ دەيىن باس شۋجي شي جينپيڭ ”جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي ىستەۋدىڭ“ ماڭىزدىلىعىن قايتا - قايتا باسا دارىپتەدى.
جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي ىستەۋدىڭ ءمانى شىندىقتى ءىس جۇزىنەن ىزدەۋ.
ءدال وسى شىندىقتى ءىس جۇزىنەن ىزدەۋگە تاباندى بولعاندىقتان، ءبىز ”مىقتىلاردى جالاڭ ىشكى ءوندىرىستىڭ جالپى قۇنىنىڭ ارتۋ مولشەرىنە قاراپ باعالاماۋدى“ تانىپ، جوعارى ساپالى دامۋدى بۇلجىماي ىلگەرىلەتتىك؛ ”قاۋىرت ەنگىزىپ، قاۋىرت شىعارۋدىڭ ورتا شارت - جاعدايىنىڭ وزگەرگەنىن“ بايقاپ، جاڭا دامۋ ارناسىن كۇش سالا قالىپتاستىردىق؛ ”قورشاعان ورتانىڭ ءوزى حالىق تۇرمىسى، جاسىل تاۋدىڭ ءوزى كوركەمدىك، كوك اسپان دا باقىت“ ەكەنىن تانىپ، لاستانۋدان ساقتانۋ جانە ونى جونگە سالۋدان قامال الۋ شايقاسىن باتىل تۇردە ويداعىداي جۇرگىزدىك.
باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: ”بارلىعىندا ءىس جۇزىندىكتى شىعار ءتۇيىن ەتۋگە تاباندى بولۋ ءبىزدىڭ ماسەلەگە وي جۇگىرتۋىمىزدىڭ، شەشىم جاساۋىمىزدىڭ، ءىس تىندىرۋىمىزدىڭ شىعار ءتۇيىنى جانە تابان تىرەر تياناعى“.
”15 - بەسجىلدىق“ مەزگىلى سوتسياليستىك وسىزامانداندىرۋدى نەگىزىنەن جۇزەگە اسىرۋ ۇردىسىندە بۇرىنعىعا مۇراگەر، كەيىنگىگە بۇيداگەر بولاتىن ماڭىزدى ورىنعا يە، ول نەگىزدى بەكەمدەۋدىڭ، جاپپاي كۇش سالۋدىڭ شەشۋشى مەزگىلى.
الداعى 5 جىلداعى ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدى كوزدە ۇستاي وتىرىپ، ءبىز ءداۋىر تىنىسىن ءداپ باسىپ يگەرىپ، ماسەلەنى باعدار ەتۋدەن جازباي، جاڭا ءىس جۇزىندىك جاعدايعا قۇرمەت ەتىپ، جاڭا زاڭدىلىققا بويسۇنىپ، وزگەرىستى دۇرىس تانىپ، وزگەرىسكە عىلمي توتەپ بەرىپ، وزگەرىسكە ىرىقتىلىقپەن ۇمتىلىپ، داعدارىس بارىسىندا ورايدى جەتىلدىرىپ، وزگەرىس بارىسىندا جاڭا جاعداي اشىپ، سوتسياليستىك وسىزامانداندىرۋدى نەگىزىنەن جۇزەگە اسىرۋدا شەشۋشى ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزۋگە شىنايى كەپىلدىك ەتۋىمىز كەرەك.
ناقتى ىستەۋشىلەردە ”ناقتى“ ىسكەرلىك بولۋى، تىڭعىلىقتى، قاجىرلىلىقپەن ىستەپ، ۇزدىكسىز قاجىماي كۇش سالۋى كەرەك.
”15 - بەسجىلدىق“ باستالعان جىلى باس شۋجي شي جينپيڭ تۇڭعىش رەت قىزمەت تەكسەرگەندە بەيجيڭنىڭ يجۋاڭىنداعى مەملەكەتتىك ينفورماتسيا تەحنولوگياسىن قولدانۋدا جاڭالىق اشۋ باقشاسىنا كەلىپ، ينفورماتسيا تەحنولوگياسىن جاسامپازدىقپەن قولدانۋ سياقتى جاعدايلاردى ەگجەي - تەگجەيلى ۇعىستى؛ ورتالىق كوميتەت ساياسي بيۋروسىنىڭ تۇڭعىش رەتكى توپتىق ۇيرەنۋى نازاردى بولاشاق كاسىپ سالالارىن كورەگەندىكپەن ورنالاستىرۋ جانە دامىتۋعا شوعىرلاندىردى.
ەكى ”تۇڭعىش رەت“ جوعارى دەڭگەيلى عىلىم - تەحنولوگيادا ءوز كۇشىنە سۇيەنۋدى، ءوزىن الۋەتتەندىرۋدى جەدەل ىسكە اسىرۋدىڭ ايقىن سيگنالىن تاراتتى.
شەشۋشى وزەكتى تەحنولوگيالاردى كوزدەپ، ”القىمداعان“ قيىن ماسەلەلەردەن قامال الىپ، جاڭا داۋىردەن بەرى ەلىمىزدىڭ عىلىم - تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋىندا ۇزدىكسىز تىڭ ناتيجەلەر جاراتىلىپ، جاڭالىق اشۋ ارقىلى دامۋعا دەم بەرۋ قابىلەتى ۇزدىكسىز جوعارىلادى.
ءدال وسى نىسانالاردى كوزدەپ، ءبىز ”تۇيدەك بۇلتتار كوشسە دە ۇستامدى بولعان“ ۇستامدىلىق، ”العان بەتتەن قايتپايتىن“ تاباندىلىق ارقىلى ”جاۋدىڭ بەكىنىسىن المايىنشا العان بەتىنەن استە قايتپايتىن“ بەكىممەن ءبىر مەزەتكە، كەي ىستەرگە بولا الجاسپاي، اساۋ تولقىنداردان تايسالماي، ءىستى بىرىنەن سوڭ ءبىرىن، جىلدان - جىلعا جالعاستىرىپ ىستەپ، پارتيا مەن مەملەكەت ىستەرىندە تاريحي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ، تاريحي وزگەرىستەر تۋىلدى.
مەيلى تەبىنى بوگەۋ بەرمەس شىرىكتەسۋگە قارسى كۇرەستى ورىستەتۋ بولسىن، الدە قيىن تۇيىندەردى باتىلدىقپەن شەشەتىن رەفورمانى جاپپاي تەرەڭدەتۋدى ىلگەرىلەتۋ بولسىن، باس شۋجي شي جينپيڭ ”مەن ءوزىمدى ۇمىتا ىستەپ، حالىقتىڭ ءۇمىتىن اقتايمىن“ دەگەن ايبىندى سەرتىن باستان - اياق امالياتتا ايگىلەپ، ” ەڭبەك ماعان جازىلماسا دا بولادى“ دەگەن وسكەلەڭ دەڭگەيدى جانە ”ەڭبەك سىڭىرۋدە، ءسوزسىز، مەن بولۋىم كەرەك“ دەگەن تاريحي جاۋاپكەرشىلىكتى ايگىلەپ، ناقتى ىستەۋشىلەرگە شۇعىلالى ۇلگى كورسەتتى.
شىنايى يگەرگەندە عانا قامال الىپ، قيىنشىلىقتاردى جەڭۋگە، ناقتى ىستەگەندە عانا ارماندى جۇزەگە اسىرۋعا بولادى.
شىنايى يگەرىپ ناقتى ىستەۋ ءۇشىن، الدانىش اتقا بوي ۇرماي، جالعان جۇمىس ىستەمەي، ناقتى شارا قولدانىپ، شىنايى كۇش سالىپ، ناقتى ءىس ىستەپ، فورماشىلدىقتان، تورەشىلدىكتەن بارىنشا ساقتانۋ؛ ماسەلەنى نىسانا، ناقتى ونىمدىلىكتى باعدار ەتۋ كەرەك، وڭاي ولجاعا ۇمتىلۋعا، كوزسىزدىكپەن ىستەۋگە، سىڭار ەزۋلىككە سالىنۋعا بولمايدى؛ بايتاق جەردى تياناق ەتىپ، تەكسەرۋ - زەرتتەۋدىڭ نەگىزگى ونەرىنە ويداعىداي جاتتىعىپ، بەتالدى ىستەۋدەن، ءىس تىندىرۋعا شەبەر بولماۋدان ساقتانۋ كەرەك.
”15 - بەسجىلدىق“ مەزگىلىندە ەلىمىزدىڭ دامۋى ستراتەگيالىق وراي مەن حاۋىپ - قاتەر، سىن - سايىس قاتار ءومىر سۇرگەن، ايقىنسىزدىق، بولجاۋ قيىن فاكتورلار كوبەيگەن مەزگىلدە تۇر، الايدا ەكونوميكالىق نەگىزى ورنىقتى، باسىمدىعى كوپ، سەرپىمدىلىگى كۇشتى، كومەسكى قۋاتى زور، ۇزاق ۋاقىت جاقسارۋدىڭ تىرەكتىك شارت - جاعدايى جانە نەگىزگى بەتالىسى وزگەرگەن جوق.
بولاشاققا بەت العاندا، ءبىز، ءسوز جوق، وسى ۋاقىت تەرەزەسىن مىقتى يگەرىپ، ۇزدىكسىز قۇلشىنا العا ۇمتىلىپ، قاجىرلىلىقپەن ناقتى ىستەپ، باسىمدىلىقتى بەكەمدەپ جانە كەڭەيتىپ، بوگەتتەر مەن شەكتەمەلەردى جويىپ، ولقىلىقتاردى، ءالسىز تۇستاردى تولىقتاپ، كۇشەيتىپ، قيان - كەسكى حالىقارالىق باسەكەدە ستراتەگيالىق ىرىقتىلىققا قول جەتكىزىپ، جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋ جالپى جاعدايىنا ساياتىن ستراتەگيالىق مىندەتتەردە كەلەلى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋدى ىلگەرىلەتۋىمىز كەرەك.
ناقتى ىستەۋشىلەردە ”تياناقتاندىرۋ“ سانالىلىعى بولۋى، پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ كەلەلى باعىت - ساياساتتارىنىڭ جانە شەشىمدەرىنىڭ، ورنالاستىرۋلارىنىڭ تياناقتانىپ ونىمدىلىك كورسەتۋىنە شىنايى كەپىلدىك ەتۋى كەرەك.
جىل باسىنداعى ورتالىق ءتارتىپ تەكسەرۋ كوميتەتىنىڭ جالپى ماجىلىسىندە باس شۋجي شي جينپيڭ پارتيانى جاپپاي قاتاڭ باسقارۋدى ىلگەرىلەتۋ جونىندە ورنالاستىرۋ جاساپ، ”ءۇش اناعۇرلىمدى“ باسا دارىپتەدى، مۇندا ەڭ ماڭىزدىسى، ”پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ كەلەلى شەشىمدەرىن، ورنالاستىرۋلارىن اناعۇرلىم باتىل، پارمەندى تۇردە دايەكتىلەندىرۋ، تياناقتاندىرۋ“.
پارتيانىڭ جالپى بەتتىك باسشىلىعىنا تاباندى بولۋ جانە ونى كۇشەيتۋ − جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدى ىلگەرىلەتۋدىڭ ءتۇبىرلى كەپىلى، پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ كەلەلى شەشىمدەرى مەن ورنالاستىرۋلارىن دايەكتىلەندىرۋ، تياناقتاندىرۋ − پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ بەدەلى مەن ورتالىقتانعان ءبىر تۇتاس باسشىلىعىن قورعاۋدىڭ ءتۇبىرلى تالابى.
ءبىر ۇلەسى ورنالاستىرۋعا بايلانىستى بولسا، توعىز ۇلەسى تياناقتاندىرۋدان كەلەدى. تياناقتاندىرۋدى يگەرۋگە ءمان بەرىلمەسە، تياناقتاندىرۋ مۇقيات يگەرىلمەسە، قانداي جاقسى جوبا مەن ورنالاستىرۋ بولسا دا قۇر قيالعا اينالادى.
”بەلگىلەنگەن ەكەن، تياناقتاندىرۋ كەرەك، ءار دارەجەلى، ءارقايسى تاراۋلاردىڭ بارلىعىندا كەلەلى جاعداي كوزقاراسى، اتقارۋ قابىلەتى بولۋى كەرەك“، ”تۇراقتاندىرىلعاننان كەيىن ورىندالۋىنا، تياناقتانىپ ونىمدىلىك كورسەتۋىنە شىنايى كەپىلدىك ەتۋ كەرەك“... ”15 - بەسجىلدىق“ جوبا اتقارىلۋ الدىندا تۇر، باس شۋجي شي جينپيڭ تياناقتاندىرۋدى ىلگەرىلەتۋدى قايتا - قايتا باسا دارىپتەدى.
پارمەندى، ءونىمدى تياناقتاندىرۋدا تانىمدى تەرەڭدەتۋ العى شارت سانالادى.
كەزەكتە پارتيا 20 - كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ءتورتىنشى جالپى ءماجىلىسىنىڭ رۋحىن جانە 15 - بەسجىلدىق جوبا ۇسىنىسىن ۇيرەنۋ جانە دايەكتىلەندىرۋ − بۇكىل پارتيانىڭ، بۇكىل ەلدىڭ كەلەلى ساياسي مىندەتى.
”جالپى ءماجىلىس رۋحىن جالپى جاعداي تۇرعىسىنان ءتۇسىنىپ، ءتۇرلى ورنالاستىرۋلاردى ءبىر تۇتاس تۇلعا رەتىندە يگەرۋ كەرەك، ءبىر جاعىنا ءمان بەرىپ، ەندى ءبىر جاعىن ەلەۋسىز قالدىرۋعا بولمايدى“، ”ونىڭ سولاي ەكەندىگىن بىلۋمەن بىرگە، نە ءۇشىن سولاي بولاتىنىن ءبىلۋ، ءارى نە ەكەندىگىن ءتۇسىنۋ، ءارى نە ءۇشىن ەكەندىگىن، قالاي ىستەۋ كەرەكتىگىن ءتۇسىنىپ، شىن مانىندە جەتە ۇعىنۋ كەرەك“، ”ساياساتتىڭ شەگى مەن ولشەمىن دالمە - ءدال يگەرىپ، ىستەۋگە تيىستىلەرىن، ءسوز جوق، ىستەۋ، ىستەۋگە بولاتىندارىن قۇلشىنا ىستەۋ، ىستەمەۋگە تيىستىلەرىن استە ىستەمەۋ كەرەك“، باس شۋجي شي جينپيڭ جالپى ماجىلىستە جاسالعان ستراتەگيالىق ورنالاستىرۋدى ءتۇسىنۋ جانە يگەرۋ جونىندە ايقىن تالاپ قويدى.
پارمەندى، ءونىمدى تياناقتاندىرۋ ءۇشىن، ءسوز جوق، دۇرىس ناتيجە كوزقاراسىن ورناتۋ جانە امالياتتا ايگىلەۋ كەرەك.
باس شۋجي شي جينپيڭ كەزىندە بىلاي دەپ شىن ىقىلاسپەن تاپسىرعان ەدى: ”قاۋىرت ىستەپ، تەز ورگە باسۋ قىزبالىعىنا سالىنباۋ كەرەك، بىلايشا ايتقاندا، زاڭدىلىق بويىنشا ىستەمەي، وڭاي ولجاعا ۇمتىلۋعا، ناتيجە شىعارۋعا اسىعۋعا بولمايدى. مۇنداي ۇشقالاقتىق كوڭىل كۇيدى جويىپ، وسىزامانداندىرۋ قۇرىلىسىن تىڭعىلىقتى، تاباندى جۇرگىزۋ كەرەك“.
جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى دۇنيەگە كەلىسىمەن جۇڭگو حالقىنىڭ باقىتىن كوزدەۋدى، جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ گۇلدەنۋىن كوزدەۋدى ءوزىنىڭ اۋەلگى ماقساتى مەن بورىشى ەتىپ بەلگىلەدى. قالىڭ پارتيا مۇشەلەرى، كادرلار باستان - اياق حالىقتى كوڭىل تورىنە قويىپ، حالىق ءۇشىن ءىس ىستەۋدى، حالىقتى باقىتقا كەنەلتۋدى ەڭ ماڭىزدى ناتيجە ەتىپ، شىن مانىندە زەيىن - زەردە مەن كۇش - قۋاتتى پارتيا مەن حالىق ءۇشىن ءىس تىندىرۋعا، ناتيجە شىعارۋعا اۋدارىپ، امالياتتىڭ، حالىقتىڭ، تاريحتىڭ سىنىنان وتە الاتىن ناقتى ناتيجە جاراتۋعا قۇلشىنۋى كەرەك.
اقيقات جولى قاراپايىم بولادى، ناقتى ىستەۋ بارىنەن ماڭىزدى.
كوكتەم سامالىمەن بىرگە ساپارعا اتتانىپ، ىسكەرلىكپەن ەلدى كوركەيتۋ رۋحىمەن، ىسكەرلىكتى ماڭداي الدى ورىنعا قوياتىن كۇيمەن، شىنايى يگەرىپ ناقتى ىستەيتىن ارەكەتپەن ”15 - بەسجىلدىقتىڭ“ جاقسى باستاما اشۋىن، جاقسى قادام تاستاۋىن قۇلشىنا جۇزەگە اسىرىپ، نىق قاداممەن ۇلى جوبانى تاماشا رەالدىققا اينالدىرىپ، جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدىڭ تىڭ تاراۋىن جازايىق.
(شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 2 - ايدىڭ 20 - كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)
