− باس شۋجي شي جينپيڭ بۇكىل پارتيانى دۇرىس ناتيجە كوزقاراسىن ورناتۋعا جانە امالياتتا ايگىلەۋگە باستادى
□ شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ تىلشىلەرى
كوكەيىندە ۇلى نىسانانى ساقتاعان، جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ماڭگىلىك ۇلى ٴىسىن مۇرات ەتكەن ساياسي پارتيا، ٴسوز جوق، ناقتى ناتيجەسىنە سۇيەنىپ الىسقا جەتەدى.
”ناتيجە كوزقاراسى ماسەلەسى − ٴتۇبىرلى سيپاتتى ماسەلە، جالپى ٴۇشىن پارتيا قۇرۋعا، حالىق ٴۇشىن بيلىك جۇرگىزۋگە سايادى“. ناتيجەنى كىم ٴۇشىن شىعارۋ، قانداي ناتيجە شىعارۋ، نەگە سۇيەنىپ ناتيجە شىعارۋ − اۋەلگى ماقسات سۇراۋى، بورىش سۇراۋى، سونداي ـ اق ٴداۋىر سۇراۋى، اماليات سۇراۋى.
ناتيجە كوزقاراسى جونىندە باس شۋجي شي جينپيڭ باستان ـ اياق تەرەڭ وي جۇگىرتىپ جانە ايقىن جەتەكشىلىك ىستەپ، حالىقتى باقىتقا كەنەلتۋ ٴتۇبىرلى ماقساتىن كوزدەپ، شىندىققا جۇگىنىپ ناقتى ٴىس ىستەۋ نەگىزگى جولىنان جازباي، عىلمي، دالمە ـ ٴدال ولشەم سىزعىشىن يگەرىپ، ناقتى ىستەپ جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋ ايقىن بەتالىسىن دارىپتەدى.
تاياۋدا جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى كەڭسەسى «بۇكىل پارتيادا دۇرىس ناتيجە كوزقاراسىن ورناتۋ جانە امالياتتا ايگىلەۋ ۇيرەنۋ تاربيەسىن ورىستەتۋ جونىندەگى حابارلاندىرۋدى» باسىپ تاراتتى. «حابارلاندىرۋدا» مىنالار اتاپ كورسەتىلدى: پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ ماقۇلداۋىمەن، بۇكىل پارتيادا دۇرىس ناتيجە كوزقاراسىن ورناتۋ جانە امالياتتا ايگىلەۋ ۇيرەنۋ تاربيەسى ورىستەتىلەدى.
”ٴىس جۇزىندىكتى شىعار ٴتۇيىن ەتۋگە، قاعيدا بويىنشا ٴىس بىتىرۋگە تاباندى بولىپ، سانالى تۇردە حالىق ٴۇشىن ناتيجە شىعارۋ، ناقتى ىستەۋ ارقىلى ناتيجە شىعارۋ كەرەك“.
”15 ـ بەسجىلدىقتىڭ“ باستاما جىلىندا باس شۋجي شي جينپيڭ ۇندەۋ تاستاپ، قالىڭ پارتيا مۇشەلەرى مەن كادرلاردى دۇرىس ناتيجە كوزقاراسىن ىشكەرىلەي ورناتىپ جانە امالياتتا ايگىلەپ، ەرلىكپەن العا ىلگەرىلەپ، دامىل تاپپاي ۇمتىلىپ، مەملەكەتتى قۇدىرەتتەندىرۋ قۇرىلىسىنىڭ، ۇلتتى گۇلدەندىرۋ ۇلى ٴىسىنىڭ شەشۋشى بارىسىنا ات سالىسۋعا جىگەرلەندىردى.
(1) بيلىك جۇرگىزۋ جولىندا ۇنەمى ويلاندى، ۇنەمى تولعاندى
− ”دۇرىس ناتيجە كوزقاراسىن ورناتۋدا جانە امالياتتا ايگىلەۋدە شەشۋشى رول اتقاراتىنى پارتيالىلىق“
2026 ـ جىلى 1 ـ ايدا ورتالىق كوميتەت پارتيا مەكتەبىندە ولكە، مينيسترلىك دارەجەلى نەگىزگى باسشى كادرلاردىڭ پارتيا 20 ـ كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ٴتورتىنشى جالپى ٴماجىلىسىنىڭ رۋحىن ۇيرەنۋ، دايەكتىلەندىرۋ جونىندەگى ارناۋلى تاقىرىپتىق زەرتتەۋ ـ تالقى كۋرسى وقۋ باستادى.
باستاما جىلداعى ”1 ـ ساباقتا“ باس شۋجي شي جينپيڭ جاڭا جورىقتا دۇرىس ناتيجە كوزقاراسىن ورناتۋ جانە امالياتتا ايگىلەۋ جونىندەگى تەرەڭ تولعانىسىن بايىمدادى: ” ’15 ـ بەسجىلدىقتىڭ‘ باستاما جىلىندا مەيلى جوبا جاساۋ بولسىن، الدە ورنالاستىرۋ جاساپ اتقارۋ بولسىن، بارىندە دۇرىس ناتيجە كوزقاراسى بولۋى قاجەت. ولكە، قالا، اۋدان، اۋىلداردىڭ باسشىلىق القالارى ىركەس ـ تىركەس كەزەك اۋىستىرادى، ناتيجە كوزقاراسىن باسا دارىپتەۋدىڭ دە باعىتتامالىلىعى بار“.
باس شۋجي شي جينپيڭ جان ـ جاقتى ٴۇڭىلىپ، ەكى ٴتۇرلى ٴوزارا ۇقسامايتىن ناتيجە كوزقاراسىنىڭ ىشكى مانىنە تەرەڭ تالداۋ جاسادى −
”دۇرىس ناتيجە كوزقاراسى بىزدەن ٴىس جۇزىندىكتى شىعار ٴتۇيىن ەتۋگە، قاعيدا بويىنشا ٴىس بىتىرۋگە تاباندى بولىپ، عىلمي شەشىم جاساۋ جانە ناقتى ىستەۋ، قاجىرلىلىقپەن ىستەۋ ارقىلى اماليات پەن تاريحتىڭ سىنىنان وتە الاتىن، حالىققا شىنايى باقىت جاراتاتىن، بۇقارا مويىندايتىن تابىستارعا قول جەتكىزۋدى تالاپ ەتەدى“.
”قاتە ناتيجە كوزقاراسى جەكە ادامنىڭ نەمەسە شاعىن توپتىڭ مۇددەسىن شىعار ٴتۇيىن ەتەدى، ۇشقالاقتىق ىستەپ، وڭاي ولجاعا ۇمتىلىپ، كوز بوياۋشىلىق ىستەپ، كوزسىزدىكپەن، دورەكىلىكپەن ىستەپ، ’وبراز ينجەنەرياسىن‘، ’ناتيجە ينجەنەرياسىن‘ جۇرگىزىپ، جۇك جانە كومەسكى قاتەر قالدىرىپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ كۇشتى نارازىلىعىن قوزعايدى“.
ۋاقىتتى 2004 ـ جىلى 2 ـ ايعا شەگەرەيىك، ٴبىر ٴوڭىردىڭ قىزمەتىن باسقاراتىن شي جينپيڭ جولداس ورتالىق كوميتەت پارتيا مەكتەبىنىڭ ولكە، مينيسترلىك دارەجەلى نەگىزگى باسشى كادرلارىنىڭ ارناۋلى تاقىرىپتىق زەرتتەۋ ـ تالقى كۋرسىنا قاتىناستى.
ٴسوز سويلەگەن كەزدە شي جينپيڭ جولداس مىنالاردى ٴبىلدىردى: ”دۇرىس ناتيجە كوزقاراسى ٴبىزدىڭ سۋبيەكتيۆ دۇنيەنى دۇرىس وزگەرتۋىمىزگە جەتەكشىلىك ەتەدى“، سونداي ـ اق دۇرىس ناتيجە كوزقاراسىن ورناتۋدا، ٴسوز جوق، ٴتۇيىندى شەشۋگە ٴتيىستى ماسەلەلەردى ەگجەي ـ تەگجەيلى ٴتۇسىندىردى. سول جىلى ول «جىجياڭ گازەتىنىڭ» ”جىجياڭ جاڭا سوزدەرى“ ارناۋلى ايدارىندا ارت ـ ارتىنان ماقالا جاريالاپ، ناتيجە كوزقاراسىنداعى دۇرىس ـ بۇرىس ولشەمى مەن اماليات جولىن ٴتۇسىندىردى.
”ٴبىز ٴاربىر باسشى كادر تۇگەلدەي پارتياعا نە ٴۇشىن كىردىم، ’ٴمانساپتى‘ بولعاننان كەيىن نەلەردى ىستەيمىن، كەيىنگىلەرگە نەلەردى قالدىرامىن دەگەن ماسەلەلەر جونىندە ۇنەمى ويلانۋىمىز، ۇنەمى تولعانۋىمىز كەرەك“. جەرگىلىكتى ورىننان ورتالىققا دەيىنگى وسى بارىستا دۇرىس ناتيجە كوزقاراسىن ورناتۋ جانە امالياتتا ايگىلەۋ جونىندەگى سۇراۋ مەن تولعانىستى ەشقاشان توقتاتپادى.
وتكەن عاسىردىڭ 90 ـ جىلدارىنىڭ باسىندا فۋجيان ولكەلىك باسشىلىق عىلىمى زەرتتەۋ قوعامى سول كەزدە نيڭدى ايماقتىق پارتكومنىڭ شۋجيى مىندەتىن اتقارىپ تۇرعان شي جينپيڭدى جاس باسشى كادرلارعا قايتكەندە قىزمەتتى جاقسى ىستەۋگە بولادى دەگەن ماسەلە تۋرالى ٴسوز سويلەۋگە ۇسىنىس ەتكەن، «بيلىك جۇرگىزۋ جونىندەگى كەڭەس» اتتى ماقالاسىندا كلاسسيكالىق شىعارمالاردان سيتات الىپ، ادامدى تەرەڭ تولعاندىردى −
”جۇڭگونىڭ نەشە مىڭ جىلدىق وركەنيەت تاريحىندا پاتشا ـ ٴۋازىر، ساردارلار قانداي كوپ، ٴبىراق بۇقارانىڭ ەسىندە قالعانى ٴجۇز شاقتى ادام عانا“. ”تاريحتا اتى قالۋدىڭ ٴمانساپ دارەجەسىمەن ماندىك بايلانىسى جوق، قايتا ىستەگەن ىسىمەن بايلانىستى“.
”كەيبىرەۋلەر نەشە ونداعان جىلدار بويى اكىمشىلىك ىستەرمەن شۇعىلدانسا دا، اقىرىندا اتاققۇمارلىق الجاستىرىپ، نە ەشقانداي ىستەن ناتيجە شىعارا المايدى، نە ابىرويدان ايرىلادى. مۇنىڭ سەبەبى، ٴمانساپتى بولۋ دۇرىس ماقساتىن ورناتپاعاندىقتا“. ” ٴمانساپتى بولۋدا، كوممۋنيستىك پارتيانىڭ ’ٴمانساپتىسى‘ بولۋدا ٴبىر عانا ماقسات بار، ول − حالىققا باقىت جاراتۋ“.
بۇرىنعىنىڭ اقىل ـ پاراساتىن قابىلداپ، بۇگىنگىنى نارلەندىردى، وتكەننەن تاجىريبە الىپ كەلەشەك دامۋ بەتالىسىن بولجادى، باس شۋجي شي جينپيڭ باستان ـ اياق سانالى تۇردە ماركسيزمدىك نازاريا مەن پارتيانىڭ شۇعىلالى تاريحىنان بيلىك جۇرگىزۋ اۋەلگى ماقساتىن قايتا پىسىقتادى، قاشاندا جۇڭحۋا وركەنيەتىندە قوردالانعان اقىل ـ پاراساتتان بيلىك جۇرگىزۋ جولىن قابىلداۋعا شەبەر بولدى.
ورتالىق كوميتەت ساياسي بيۋروسىنىڭ ارناۋلى تاقىرىپتىق دەموكراتيالىق تۇرمىس جيىنىندا بىلاي دەپ ايقىن باسا دارىپتەدى: ”ٴبىزدىڭ بارلىق ىستەرىمىز حالىق ٴۇشىن بولۋى كەرەك، ٴوزىمىزدى ويلاساق بولمايدى، كوپتىڭ مۇددەسىن الدىڭعى ورىنعا قويۋىمىز، جەكە مۇددەدەن باز كەشۋىمىز، ٴوزىمىزدىڭ ەمەس، كوپتىڭ قامىن ويلاپ ىستەۋىمىز كەرەك“، ”ٴبىز وسى ەڭ وزەكتى ساتىداعى ادامدار ٴوزىن ارناۋ رۋحىنا يە ٴبىر توپ ادامدار بولۋعا ٴتيىسپىز“؛ ورتالىق كوميتەت ساياسي بيۋروسىنىڭ توپتىق ۇيرەنۋىن باسقارعان كەزدە، ”جىڭ بەكتىگىندەگى بىرەۋدىڭ كەبىس ساتىپ الۋى“، ”قۇلاعىن باسىپ قوڭىراۋ ۇرلاۋ“، ”مايسانى سوزىپ ٴوسىرۋ“، ”جىلانعا اياق سىزۋ“ سياقتى ساتيرالىق قالىپشىلدىق اڭگىمەلەرىن ٴبىر ـ بىردەن مىسالعا الىپ، قىزمەت باعىتىن ٴىس جۇزىندىك جاعدايعا ساي بەلگىلەۋدى تالاپ ەتتى.
2022 ـ جىلى ورتالىق كوميتەت پارتيا مەكتەبى ورتا جاس، جاس كادرلار كۋرسىنىڭ وقۋ باستاۋ سالتىندا جاس كادرلار الدىندا، باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ تۇجىرىمى ارىندى بولدى: ”ناتيجە جاراتۋدا، ٴسوز جوق، كىم ٴۇشىن ناتيجە جاراتۋ، قانداي ناتيجە جاراتۋ، قالاي ناتيجە جاراتۋ ماسەلەسىن ويداعىداي شەشۋ، ياعني ناتيجە كوزقاراسى ماسەلەسىن ويداعىداي شەشۋ كەرەك. سايىپ كەلگەندە، دۇرىس ناتيجە كوزقاراسىن ورناتۋدا جانە امالياتتا ايگىلەۋدە شەشۋشى رول اتقاراتىنى پارتيالىلىق“.
عاسىرلىق پارتيا تاريحى − شۇعىلالى تاريح. ورتالىق كوميتەت پارتيا مەكتەبىندە الاڭعا ورنالاستىرىلعان الىپ تاستىڭ ەكى بەتىندەگى ”شىندىقتى ٴىس جۇزىنەن ىزدەۋ“، ”حالىق ٴۇشىن قىزمەت ىستەۋ“ دەگەن اقىليا سوزدەر ايرىقشا كوز تارتادى، مەكتەپ اۋلاسىنىڭ ەكى جاعىندا جياۋ يۇيلۋدىڭ، گۋ ۋىنچاڭنىڭ ٴمۇسىنى جىم ـ جىرت بوي كوتەرىپ، باستان ـ اياق اينىمايتىن اۋەلگى ماقساتتى، جاعدايعا قاراي وزگەرمەيتىن تالپىنىستى، ۋاقىتقا قاراي وزگەرمەيتىن تاباندىلىقتى ايگىلەپ تۇر.
سارى توپىراققا تامىر تارتقان جىلداردا جاس شي جينپيڭ ”نەنىڭ ٴىس جۇزىندىك ەكەندىگىن، نەنىڭ شىندىقتى ٴىس جۇزىنەن ىزدەۋ ەكەندىگىن، نەنىڭ بۇقارا ەكەندىگىن ۇعىندى“. وسى سەبەپتى، ”ەگەر بۇدان كەيىن شارت ـ جاعداي بولسا، وراي بولسا، مەن ساياساتپەن شۇعىلدانىپ، بۇقاراعا يگىلىك جاراتاتىن قىزمەتتەردى ىستەيمىن“ دەدى.
جەرگىلىكتى ورىندا قىزمەت باسقارعاندا، ”ۇلكەن ٴمانساپتى بولۋعا بەل بايلاماي، ۇلكەن ٴىس تىندىرۋعا بەل بايلاۋىم كەرەك“ دەپ ٴوزىن جىگەرلەندىردى؛ تۇندە «حالىق جياۋ يۇيلۋدى شاقىرادىنى» وقىپ، تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىكپەن بىلاي دەپ جازدى: ”ارمان قۋىپ ەسە بەرمەي ۋاقىتقا، ۇلىق بولىپ باستادى ەلدى باقىتقا“.
جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ باس شۋجيى بولعاننان كەيىن، رەسەي تەلەۆيزياسىنىڭ ارناۋلى سۇحباتىن قابىلداعاندا كوڭىل ٴسوزىن بىلاي دەپ اقتارىلا ايتتى: ”مەنىڭ بيلىك جۇرگىزۋ تانىمىم، جيناقتاپ ايتقاندا، حالىق ٴۇشىن قىزمەت ىستەۋ، ارقالاۋعا ٴتيىستى جاۋاپكەرشىلىكتى ارقالاۋ“.
كوپشىل ادام بيلىك جۇرگىزە الادى. ناتيجە كوزقاراسى − دۇنيەگە كوزقاراستىڭ، ومىرگە كوزقاراستىڭ، قۇن كوزقاراسىنىڭ بيلىك جۇرگىزۋ امالياتىنداعى شوعىرلى بەينەلەنۋى.
ناعىز ناتيجە دەگەن نە؟
”ٴبىز جۇمىس ىستەگەندە، قىزمەت ىستەگەندە، جوعارىدا مەملەكەتكە پايدالى، تومەندە حالىققا پايدالى بولۋدى ورىنداساق؛ ٴارى مەملەكەت پەن حالىقتىڭ كوز الداعى مۇددەسىنىڭ تالابىنا ۇيلەسسە، ٴارى مەملەكەت پەن حالىقتىڭ ۇزاق بولاشاقتىق مۇددەسىنىڭ تالابىنا ۇيلەسسە؛ ٴارى ەكونوميكانىڭ، قوعامنىڭ دامۋىن ىلگەرىلەتە السا، ٴارى مەملەكەتتىڭ بايىپ ـ قۇدىرەتتەنۋىن جانە حالىقتىڭ باقىتىن جەبەي السا، وندا پارتيا مەن حالىق قاجەت ەتكەن ناعىز ناتيجە جاراتقان بولامىز“.
(2) شىندىقتى ٴىس جۇزىنەن ىزدەپ، زاڭدىلىققا قۇرمەت ەتتى
− ”وسىزامانداندىرۋ قۇرىلىسىن تىڭعىلىقتى، تاباندى جۇرگىزۋ كەرەك“
2025 ـ جىلى 11 ـ ايدا پارتيا 20 ـ كەزەكتى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ٴتورتىنشى جالپى ماجىلىسىنەن كەيىن تۇڭعىش رەت جەرگىلىكتى ورىندا قىزمەت تەكسەرگەندە، باس شۋجي شي جينپيڭ وڭتۇستىككە اتتانىپ، حاينان، گۋاڭدۇڭ سىندى ەكى ولكەگە باردى.
حاينان ەركىن ساۋدا پورتى تۇتاس ارال بويىنشا كەدەن جابىق كۇيدە جۇمىس جۇرگىزۋ الدىندا، باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ تاپسىردى: ”اياعىمىز جەرگە ٴتيىپ تۇرۋى كەرەك. ٴبىزدىڭ ٴارقانداي ٴىستى ىستەۋىمىزدە ىشكى زاڭدىلىق بولادى. ەسىك اشۋ ريتىمى مەن اياق الىسىن عىلمي، ٴتارتىپتى ورنالاستىرىپ، ورنىقتى، تىڭعىلىقتى ىستەپ، قادام سايىن قامال الىپ، ’يكەمدى قويا بەرۋگە‘، ’ويداعىداي باسقارا الاتىن‘ بولۋعا كۇش سالۋ كەرەك“.
بارلىق ناتيجە، ٴسوز جوق، ”ٴىس جۇزىندىك“ سىندى توپىراققا تامىر تارتىپ، ”زاڭدىلىق“ ولشەمىنە بويسۇنۋى كەرەك، بۇل − جۇڭگو كوممۋنيستەرىنىڭ شىندىقتى ٴىس جۇزىنەن ىزدەۋ رۋحىنىڭ ىشكى تالابى.
ٴىس جۇزىندىكتى شىعار ٴتۇيىن ەتۋدىڭ العى شارتى − ٴىس جۇزىندىك جاعدايدى ىشكەرىلەي ۇعىسۋ.
شي جينپيڭ جولداستىڭ جەرگىلىكتى ورىندا قىزمەت ىستەگەن كەزدەگى ەكى اڭگىمەسى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ادامدارعا تەرەڭ وي سالۋدا −
فۋجيان نيڭدى ايماقتىق پارتكومنىڭ شۋجيلىگىنە تاعايىندالعاندا جەرگىلىكتى ورىنداعى ٴىشىنارا كادرلاردىڭ كوپشىلىكتى كەدەيلىكتەن جەدەل ارىلتىپ بايۋعا باستاعىسى كەلەتىن كوكەي تەستى كوڭىل كۇيىنە مەڭزەس، شي جينپيڭ جولداس ” ’ىقپالى بار بىرنەشە ٴىس‘ ىستەۋمەن اينالىسپادى“، قايتا نەگىزگى ساتىعا بار ىتاسىمەن ارالاسىپ، ٴبىر ايدا فۋجياننىڭ شىعىسىنداعى 9 اۋداندى ارالاپ ناقتى جاعدايدى تەكسەردى.
جىجياڭعا قىزمەتكە ەندى عانا كەلگەن كەزدە، بىرەۋلەر شي جينپيڭ جولداستى ”بيلىك جۇرگىزۋ تۇعىرناماسى“ جونىندە سويلەۋگە ۇسىنىس ەتتى، ول كۇلىمسىرەي بىلاي دەدى: ”مەن ەندى عانا كەلدىم، ٴالى سويلەۋ ۇقىعىم جوق. ۋاقىتى كەلگەن كەزدە ايتاتىن بولامىن“.
”جاڭا ٴمانساپتى“ ”ىقپالى بار بىرنەشە ٴىس ىستەۋگە“ نەگە اسىقپادى؟
شي جينپيڭ جولداس بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: ” ’ىقپالى بار بىرنەشە ٴىس ىستەۋ‘ كەرەك پە، جوق پا، قاي كەزدە ىستەۋ ۇيلەسىمدى، بارىندە ٴىس جۇزىندىكتى شىعار ٴتۇيىن ەتۋ كەرەك“. ”بۇقارامەن كوبىرەك ىشكەرىلەي ارالاسىپ، كوبىرەك تەكسەرۋ ـ زەرتتەۋ جۇرگىزىپ، ٴىستىڭ ٴمان ـ جايىن انىقتاپ، ارتىنان اۋقىمدى باعامداپ، ىستەۋگە ٴتيىس بولسا ىستەۋ كەرەك، ىستەۋ قاجەت بولماسا استە اسىعىپ، زورلانىپ ’ىستەۋگە‘ بولمايدى“.
قىزمەت باسقارىپ، بيلىك جۇرگىزۋ بەينە ەمتيحان قاعازىن الىپ جاۋاپ قايتارعانداي، تەك سۇراۋدى مۇقيات قاراپ، عىلمي جولمەن سۇراقتى شەشىپ، ”ناقتى ماسەلەگە ناقتى تالداۋ جاساۋعا تاباندى بولىپ، ’تاۋعا شىقسا وتىنشىدان، وزەنگە بارسا بالىقشىدان ٴجون سۇراپ‘، بارلىعىندا ۋاقىتقا، ورىنعا، شارت ـ جاعدايعا قاراي بۇرىلىس جاساعاندا“ عانا ”جاعدايدى انىقتاپ، ماسەلەنى ٴداپ باسىپ تاۋىپ، شەشۋشى شارانى ناقتىلاندىرىپ“، ”ٴبىر كىلتپەن ٴبىر قۇلىپتى اشۋدى“ ورىنداۋعا بولادى.
جىڭديڭدە ”جارتىلاي قالا ماڭى تۇرىندەگى“ ەكونوميكانى دامىتۋ جولىن العا قويدى؛ فۋجياندا ”تاۋ ـ وزەن ٴتاپسىرىن“ جاقسى وقۋدى دارىپتەدى، جىجياڭدا قالا، اۋىلدىڭ دامۋىن ٴبىر تۇتاس جوسپارلاپ، ”1000 قىستاق ۇلگى كورسەتۋ، 10 مىڭ قىستاقتى رەتتەۋ ـ وڭاۋ“ ينجەنەرياسىن جوسپارلادى، شاڭحايدا ەرەكشە ٴىرى قالا باسقارۋدىڭ جاڭا ۇلگىسى جونىندە ىزدەنىس جاسادى... تاريح پەن امالياتتىڭ سىنىنان وتە الاتىن ناتيجە باستان ـ اياق ”تەكسەرۋ ـ زەرتتەۋ ارقىلى جول اشۋ“، ”ٴىس جۇزىندىكتى شىعار ٴتۇيىن ەتۋ“ نەگىزىندە قالىپتاستى.
2012 ـ جىلى 12 ـ ايدا پارتيا 18 ـ قۇرىلتايى جابىلىپ كوپ وتپەي، باس شۋجي شي جينپيڭ تايحاڭشان تاۋىنىڭ قويناۋىنداعى حىبەيدىڭ فۋپيڭ اۋدانىنا كەلىپ، قىستاققا بارىپ، وتباسىلاردى ارالاپ، ناعىز كەدەيلىكتى كوردى.
سول كەزدە كەيبىر رايونداردا كەدەيلەر جان سانى انىق بولماۋ، كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ وبيەكتىسى انىق بولماۋ، كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ قارجىسىنىڭ ”ۇيلەسىمدى جۇمسالماۋى“ سياقتى ماسەلەلەر ٴومىر ٴسۇرىپ، ”كەدەيلەر جىل سايىن سۇيەمەلدەنسە دە جىل سايىن كەدەي بولاتىن جايت“ جارىققا شىققان ەدى.
ناقتى ورىندا ىشكەرىلەي، ەگجەي ـ تەگجەيلى تەكسەرۋ ـ زەرتتەۋ جۇرگىزۋ ارقىلى باس شۋجي شي جينپيڭ رەال ورىن تەۋىپ وتىرعان ماسەلەلەرگە مەڭزەس، كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ جونىندە ”دالمە ـ ٴدال“ رەتسەپ جازىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە قول جەتكىزۋگە ٴونىمدى جەتەكشىلىك ەتتى.
” ’كەدەيلىك تامىرىن تاۋىپ‘ دالمە ـ ٴدال شارا قولدانىپ، نىسانالى ەمدەۋدەن“ كاسىپ سالاسىن گۇلدەندىرۋدى ىلگەرىلەتۋدە ” ’جەرگىلىكتى ەرەكشە ٴونىمدى‘ ەگجەي ـ تەگجەيلى ويلاستىرۋعا“ دەيىن؛ قالا جوباسىندا ”جاعدايعا قاراپ، جولى بويىنشا جۇمىس ىستەۋدەن” “جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەردى دامىتۋعا“ دەيىن... ناقتى جاعدايدى يگەرگەندە عانا وڭاي ولجاعا ۇمتىلاتىن، دۇرمەككە ىلەسەتىن ”ناتيجەگە ەلەۋرەۋ اۋرۋىنان“ ساقتانۋعا بولادى، سوندا عانا ”ٴادىستى، ساياساتتى، جوبانى ٴىس جۇزىندىك جاعدايعا ۇيلەستىرۋگە، وبيەكتيۆ زاڭدىلىققا ۇيلەستىرۋگە، عىلمي رۋحقا ۇيلەستىرۋگە بولادى“.
2024 ـ جىلى 4 ـ ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ چۇڭچيڭدە قىزمەت تەكسەرگەندە، ”سىقپا مومى“ مەن ”اق ۇندى“ مىسالعا الىپ، كومىر سياقتى ەنەرگيا كاسىبىنىڭ دامۋىن بايىمدادى: ”الدىمەن قارىن تويدىرۋ، ونان سوڭ ٴدامدى تاماقتانۋ كەرەك. ٴبىز شىندىقتى ٴىس جۇزىنەن ىزدەۋىمىز كەرەك، ٴارى جاسىل، تومەن كومىر قىشقىل گازدى دامۋ اياق الىسىن باياۋلاتپاۋىمىز، ٴارى تىم اسىرەلەمەۋىمىز كەرەك، ەڭ الدىمەن ەنەرگيامەن قامداۋعا كەپىلدىك ەتۋىمىز كەرەك“.
”الدىمەن قارىن تويدىرۋ، ونان سوڭ ٴدامدى تاماقتانۋدا“ بىرتىندەپ ىلگەرىلەۋ نەگىزگى قاعيداسى قامتىلعان.
قاعيدا دەگەنىمىز زاڭدىلىق. ”باسشىنىڭ ورەسى بيىك بولۋى كەرەك، بيىك ورە قايدان كەلەدى؟ بيىك ورە وبيەكتيۆ زاڭدىلىقتى تانۋدان جانە ونى يگەرۋدەن كەلەدى“، باس شۋجي شي جينپيڭ زاڭدىلىقتى تانۋدىڭ، زاڭدىلىقتى يگەرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن وسىلاي باسا دارىپتەدى.
استانا بەيجيڭنىڭ جوبا قىزمەتىنە مەڭزەس، ”جوبانىڭ عىلمي بولۋى − ەڭ ۇلكەن ونىمدىلىك، جوبانىڭ اعاتتىعى − ەڭ ۇلكەن ىسىراپشىلدىق، جوبا سارساڭدىعى − ەڭ ۇلكەن تيىم“ ەكەندىگىن ايقىن ەسكەرتتى؛
سانشيدىڭ تيپ جاڭالاپ دامۋى جونىندە بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: ٴارى ”تاباندى بولۋ“، ٴارى ”ٴتارتىپتى بولۋ“، ”جاڭا، كونە قوزعالىس قۋاتتارىنىڭ الماسۋىنىڭ وتكەلى مەن تۇيىلىسۋىنە دەن قويىپ، كونەسىن جاڭالاۋ، تارتىپپەن بىرتىندەپ ىلگەرىلەۋ كەرەك، دۇرمەككە ىلەسۋگە، جاڭاسى بولماي تۇرىپ كونەسىن كەرەكتەن شىعارۋعا بولمايدى“؛
”بولاشاق قالا“ شيۇڭ ـ ان جاڭا رايونى قۇرىلىسىنا مەڭزەس، ”سۇيەمدەي جەردى دە انىق جوبالاپ بارىپ قۇرىلىس باستاۋ كەرەكتىگىن، تاريحي وكىنىش قالدىرماۋ كەرەكتىگىن“ ەسكەرتتى؛
...
تەرەڭ تولعانىستى تاپسىرما ٴارى تانىم نازارياسىن ايقىن كورسەتتى، ٴارى ادىستەمەنى كورسەتىپ بەردى.
باستاما ساتىسىندا، شەشۋشى كەزەڭدە ٴىستى زاڭدىلىق بويىنشا ىستەۋگە تاباندى بولا الۋ ـ الماۋ، تەز ٴارى ورنىقتى بولۋ، اسىرەسە، ناتيجە كوزقاراسىن تەكسەرۋدى قاجەت ەتەدى.
جاڭا دامۋ ارناسىن جەدەل قالىپتاستىرىپ، جوعارى ساپالى دامۋدى ىلگەرىلەتۋدە كەيبىر كادرلار دامۋ دەگەنىمىز نىسان اتقارۋ، قارجى قوسۋ، كولەمىن ۇلعايتۋ دەپ قارادى؛ كەيبىرەۋلەرى بەتالدى قارىز الىپ قۇرىلىس جۇرگىزىپ، كوزسىزدىكپەن ىرگە كەڭەيتىپ، جۇمىس باستادى؛ كەيبىرەۋلەرى قاراپايىم، دورەكى ٴتاسىل ـ امالدارمەن ”ٴبارىن ٴبىر تاياقپەن ايدادى“؛ تاعى بىرەۋلەرى ورىنپازدىق، كوپىرمەلىككە بەرىلىپ ەڭبەك كورسەتۋگە بوي ۇرىپ، كوز بوياۋشىلىق ىستەپ، جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشقالاقتادى...
باس شۋجي شي جينپيڭ ماڭىزدى ماجىلىستەردە قاتە ناتيجە كوزقاراسىنىڭ بەينەلەرىن تالاي رەت سىنداپ، بىلاي دەپ ايقىن باسا دارىپتەدى: ”قاۋىرت ىستەپ، تەز ورگە باسۋ قىزبالىعىنا سالىنباۋ كەرەك، بىلايشا ايتقاندا، زاڭدىلىق بويىنشا ىستەمەي، وڭاي ولجاعا ۇمتىلۋعا، ناتيجە شىعارۋعا اسىعۋعا بولمايدى. مۇنداي جەڭىلتەكتىك، ۇشقالاقتىق پيعىلدى تيىپ، وسىزامانداندىرۋ قۇرىلىسىن تىڭعىلىقتى، تاباندى جۇرگىزۋ كەرەك.
بيلىك جۇرگىزۋشى تۋراشىل بولۋى كەرەك. ناتيجە كوزقاراسى دۇرىس ورناعاندا عانا ٴىس بىتىرۋدە قاتاڭ سىناقتاردان وتۋگە بولادى.
دۇرىس ناتيجە كوزقاراسىن ورناتتى ما جانە امالياتتا ايگىلەدى مە، جوق پا، مۇنداعى ولشەم نە؟
”كوممۋنيستىك ۇلى مۇرات پەن جۇڭگوشا سوتسياليزمنىڭ ورتاق مۇراتىنان اۋىتقىدى ما، جوق پا، بار ىنتا ـ پەيىلىمەن حالىق ٴۇشىن قىزمەت ەتۋ ٴتۇبىرلى ماقساتىنا قايشى كەلدى مە، جوق پا، پارتيانىڭ لۋشيان، باعىت ـ ساياساتىنان جانە پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ كەلەلى شەشىمدەرىنەن، ورنالاستىرۋلارىنان بولەكتەندى مە، جوق پا، مەملەكەت جاعدايىنان جانە ٴوز ٴوڭىرىنىڭ، تاراۋىنىڭ ٴىس جۇزىندىگىنەن الشاقتادى ما، جوق پا“؟
(3) ۇزاق بولاشاقتى كوزدە ۇستاپ، جالپى جاعدايدى تياناق ەتتى
− ”ەڭبەك ماعان جازىلماسا دا بولادى، ەڭبەك سىڭىرۋدە مەن بولماسام بولمايدى“
وتكەن عاسىردا فۋجياندا جەرگىلىكتى ورىنداعى ٴبىر كاسىپورىن قوماقتى قارجى شىعارىپ سانميڭ قالاسىنداعى ۋانشوۋياننىڭ قازۋ ۇقىعىن ٴبىر ـ اق ساتىپ الادى، كەيىن كەلە ”وڭتۇستىكتەگى جوۋكوۋديان“ دەپ اتالعان تاريحتان بۇرىنعى ەسكى جۇرت ٴبىر مەزەت قازۋ ماشيناسى مەن قوپارعىش ٴدارى قالتاسىنىڭ قاتەرىنە ٴدوپ كەلدى.
تالاس ـ تارتىس ٴبىر مەزەت تولاستامادى. ٴبىرى، قيۋ قيىن قوماقتى ەكونوميكالىق پايدا، ەندى ٴبىرى، قايتا تۋىندامايتىن ماڭىزدى مۇرا. قايشىلىق پەن ٴارى ـ سارىلىك الدىندا، سول كەزدە فۋجيان ولكەسىنىڭ ۋاقىتشا ولكە باستىعى مىندەتىن وتەيتىن شي جينپيڭ: ”ٴارقانداي جەكەنىڭ جانە مەكەمە ـ ورىننىڭ كوز الداعى نەمەسە ٴىشىنارا مۇددەنى كوزدەپ تۇتاس قوعامنىڭ جانە ۇرپاقتاردىڭ مۇددەسىن بۇلدىرۋىنە بولمايدى“، ـ دەپ كەسىپ ايتتى.
ناتيجە كوزقاراسى − ۇزاق بولاشاق پەن كوز الداعى، جالپى جاعداي مەن ٴىشىنارا جاعداي جونىندەگى تالعام. تارازىنىڭ ەكى باسى كوز ايانى سىناۋ، تۇراقتىلىقتى سىناۋ، جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋدى سىناۋ بولماق.
ٴبىر مەزەتتىك، ٴبىر ٴىستىڭ پايدا ـ زيانىمەن عانا شەكتەلۋ كەرەك پە، الدە نەگىز قالاپ، ۇزاق بولاشاققا پايدا جەتكىزەتىن ناقتى ناتيجەنى كوزدەۋ كەرەك پە؟
”بۇگىن سىزدەردىڭ كوڭىلدەرىڭىزدەن شىقپاۋى مۇمكىن، بۇل جولى ٴبىز دامۋ ماسەلەسىن ەمەس، قورعاۋ ماسەلەسىن تالقىلايمىز.“ 2016 ـ جىلى 1 ـ ايدا چاڭجياڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋىنىڭ دامۋىن ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى اڭگىمە ٴماجىلىسى چۇڭچيڭدە اشىلدى، باس شۋجي شي جينپيڭ ٴداپ باسىپ ايتتى.
ۇزاق بولاشاققا كوز جىبەرگەن باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ تەرەڭ اتاپ كورسەتتى: ”قازىرگى جانە بۇدان بىلايعى ٴبىرشاما ۇزاق مەزگىلدە چاڭجياڭ دارياسىنىڭ ەكولوگيالىق ورتاسىن قالپىنا كەلتىرۋدى باسىم ورىنعا قويىپ، قاۋىرت قورعاۋدى بىرگە يگەرۋ كەرەك، قاۋىرت اشۋمەن شۇعىلدانباۋ كەرەك“. چاڭجياڭ وزەنى جوڭكىلە اعادى، وزەن ـ داريالاردان دا تەرەڭى كوممۋنيستەردىڭ وي ٴورىسى، كورەگەندىگى ەدى.
جاڭا داۋىردەن بەرى، ”قازىر ەڭبەك ٴسىڭىرىپ، بولاشاقتا يگىلىگىن كورەتىن“ مۇراتپەن ەكولوگيالىق وركەنيەت قۇرىلىسىنداعى ٴبىر قىدىرۋ جاسامپازدىق سيپاتتى قىزمەتتەر ورىستەتىلدى؛ ”ۇلتتىڭ گۇلدەنۋى ٴۇشىن نەگىز قالاپ، رۋح سومداۋ“ بيىگىنەن، جۇڭحۋانىڭ تاڭداۋلى ٴداستۇرلى مادەنيەتىن جاسامپازدىقپەن كادەگە جاراتۋدى، جاڭالىق اشا دامىتۋدى ىلگەرىلەتتى؛ تىنىشتىق ـ بىلىقپالىق، گۇلدەنۋ ـ قۇلدىراۋ سىندى تاريح پەريودىنان اتتاپ ٴوتۋ سەرگەكتىگىن ۇستانىپ، پارتيانى جاپپاي قاتاڭ باسقارۋدى ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتتى...
بارلىق ىستە كوز الداعىنى تياناق ەتىپ، بولاشاققا كوز جىبەرۋ تۇگەلدەي جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ماڭگىلىك دامۋىنا شىنايى كەپىلدىك ەتۋ ٴۇشىن، مەملەكەتتى قۇدىرەتتەندىرۋ قۇرىلىسىنىڭ، ۇلتتى گۇلدەندىرۋدىڭ ٴتۇبىرلى شاراسى ٴۇشىن بولماق.
”كەشەگىگە تاباندى بولۋ كەرەك، بۇگىنگىنى تەرەڭدەتۋ كەرەك، ەرتەڭ اناعۇرلىم زور ونىمدىلىككە قول جەتكىزۋ كەرەك“. بۇگىندى عانا ويلاپ ەرتەڭمەن ساناسپاۋ، جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋدان قاشقالاقتاۋ سىندى تۇرلاۋسىز قىلىقتاردى ىستەمەۋ، قايتا ”نەگىز قالاۋ سيپاتىنداعى قىزمەتتەردى ىستەۋگە، ورىندالماعان ىستەردى ىستەۋگە پەيىل بولۋ“ كەرەك.
2015 ـ جىلى 1 ـ ايدا ورتالىق كوميتەت پارتيا مەكتەبىنىڭ اۋداندىق پارتكوم شۋجيىلەرىنىڭ زەرتتەۋ ـ ٴبىلىم اسىرۋ كلاسىنداعى كۋرسانتتاردىڭ اڭگىمە ماجىلىسىندە باس شۋجي شي جينپيڭ سانشي يوۋيۇي اۋدانىنىڭ قۇمدى تىزگىندەپ ورمان وتىرعىزۋ حيكاياسىن باياندادى.
”ٴبىر جوبا، ٴبىر نىسانا ٴۇشىن، اۋداندىق پارتكوم ٴبىر كەزەكتەن ٴبىر كەزەككە جالعاستىرىپ، ٴبىر كەزەك ٴبىر كەزەكتەن تۇتاس اۋدانداعى كادرلار مەن بۇقارانى باستاپ قاجىماي ـ تالماي ىستەپ“، ”قىلتان شىقپايتىن جەردى“ ”جاسىل القاپقا“ اينالدىردى.
مىنە بۇل ۇزاق بولاشاقتىق ناتيجە كوزقاراسىنىڭ جاندى بەينەسى: ”ٴبىر تاماشا جوبا، تەك عىلمي، ٴىس جۇزىندىككە ۇيلەسەتىن، حالىقتىڭ تىلەگىنە ۇيلەسەتىن بولسا، كۇش جالعاپ جۇگىرۋ جارىسى سياقتى ۇزدىكسىز جالعاستىرا بەرۋگە بولادى“.
2002 ـ جىلى 10 ـ ايدا جىجياڭدا اشىلعان بۇكىل ولكەنىڭ باسشى كادرلار ماجىلىسىندە مىنبەنىڭ استىنداعى 500دەن استام كادردىڭ قىزۋ ىقىلاستى نازار سالۋىندا ەندى عانا جاڭا مىندەتكە كەلگەن شي جينپيڭ جولداس: ” ’ ٴبىر ايبىندى جوبانى سوڭىنا دەيىن جالعاستىرىپ، بىرىنەن سوڭ ٴبىرىن جالعاستىرىپ ىستەپ‘ “، ” ’كۇش جالعاپ جۇگىرۋ جارىسىندا‘ ٴوز ’تاياعىمدى‘ جاقسى جەتكىزەمىن“، ـ دەپ سالتاناتپەن ۋادە بەردى.
2025 ـ جىلى 10 ـ ايدا پارتيا 20 ـ كەزەكتى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ٴتورتىنشى جالپى ٴماجىلىسى جۇڭگونىڭ الداعى 5 جىلداعى دامۋ جوباسىن كەسكىندەدى. ٴبىر اپتادان كەيىن، سىرتقى ىستەر ساپارى كەزىندە باس شۋجي شي جينپيڭ دۇنيە جۇزىنە جۇڭگونىڭ تابىسقا جەتۋ قۇپيا شيفرىن بىلاي ٴتۇسىندىردى: ”70 نەشە جىلدان بەرى، ٴبىز ٴبىر ايبىندى جوبانى سوڭىنا دەيىن جاساۋعا تاباندى بولىپ، ىستەردى ىستەرگە جالعاپ ىستەدىك“.
ٴبىر اۋداندى باسقارۋدا، ٴبىر ولكەنى گۇلدەندىرۋدە، ٴبىر مەملەكەتتى باسقارۋدا ساياساتتىڭ قۇنى ونىڭ باياندىلىعىندا. ”بۇراڭ جولداردى باسۋدان، ساياساتتى قايتا ـ قايتا وزگەرتۋدەن ساقتانۋ“، ”قالا قورعانىنداعى جالاۋدى قايتا ـ قايتا اۋىستىرماۋ“، ”ۋاقىتتىق جۇمىسشى بولۋ يدەياسىن ۇستانباۋ“، ”ٴبىر كەزەكتى باسشى اۋىسقانعا بولا بۇرىنعى ىستەردى قايىرىپ قويماۋ“، اتالمىس ”ناتيجەنى ايگىلەۋ ٴۇشىن باسقالاي جۇمىس ىستەمەۋ“، قايتا ”زامانىمىزداعى جۇڭگو كوممۋنيستەرىنىڭ ايبىندى تاريحي جاۋاپكەرشىلىگىن“ باتىلدىقپەن ارقالاۋ كەرەك.
اركىم ٴوز الدىنا بيلىك جۇرگىزىپ، قورعامپازدىق، ورىنپازدىق ىستەۋ كەرەك پە، الدە ”مەملەكەتتىڭ ٴىرى ٴىسىن“ كوكەيدە ساقتاپ، جالپى جاعداي وي جەلىسىن ورناتۋ كەرەك پە؟
بۇل ارانىڭ ىشكى ٴوندىرىس جالپى ٴونىم قۇنى ماڭىزدى ما، الدە تۇنىق سۋى، جاسىل تاۋى ماڭىزدى ما؟ سۋ قاينارىن ساقتايتىن جەر رەتىندە، بۇل الاپ ەكولوگيالىق يقۋاتىن ەڭ زور دارەجەدە زورايتۋ مىندەتىن ارقالاپ وتىر، ٴوز بەتىمەن زاۆود قۇرۋدى، كەن اشۋدى ۇيعارىپ، ىشكى ٴوندىرىس جالپى ٴونىم قۇنىنا ٴمان بەرىپ، ٴوز كۇنكورىسىمدى جاقسارتايىن دەۋ دۇرىس ەمەس. 2019 ـ جىلعى ٴبىر رەتكى اڭگىمە ماجىلىسىندە باس شۋجي شي جينپيڭ ”جۇڭحۋا سۋ مۇناراسى“ سىندى ٴۇش وزەن قاينارىن قورعاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن تىلگە تيەك ەتتى.
2024 ـ جىلى چيڭحايعا قىزمەت تەكسەرە بارعاندا، باس شۋجي شي جينپيڭ جەرگىلىكتى ورىننىڭ ”چيڭحاي − شيزاڭ ٴۇستىرتىن ەكولوگيالىق وركەنيەتتىڭ بيىگى ەتىپ قۇرىپ شىعۋعا“ قۇلشىنۋ ٴادىس ـ امالىن تۇراقتاندىرىپ، ”بۇل سىزدەردىڭ ەڭ ۇلكەن ۇلەستەرىڭىز“ دەپ اتاپ كورسەتتى ٴارى ”بۇكىل ەلدىڭ دامۋ كەلەلى جاعدايىن كوزدەۋدى“، ”ٴسوز جوق، ىستەۋگە تيىستىلەرىن ىستەۋگە، ىستەمەۋگە تيىستىلەرىن ىستەمەۋگە تاباندى بولۋدى“ قاداعالادى.
جەر ـ جەر، تاراۋلار تۇرلىشە وڭىردە تۇرسادا، ”پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ نەگە كوڭىل بولگەندىگىنە، نەنى دارىپتەگەندىگىنە قاي ـ قاشان دا نازار اۋدارىپ، پارتيا مەن مەملەكەتتىڭ ەڭ ماڭىزدى مۇددەسىنىڭ نە ەكەندىگىن، باتىل قورعاۋدى ەڭ قاجەت ەتەتىن تۇرعىنىڭ نە ەكەندىگىن تەرەڭ تۇسىنگەندە“ عانا بيلىك جۇرگىزۋدىڭ نەگىزگى ورنىقتىرعىشىن ٴدال تابۋعا بولادى.
جەرگىلىكتى ورىندارعا بارىپ تەكسەرۋ ـ زەرتتەۋ جۇرگىزگەندە، باس شۋجي شي جينپيڭ ۇنەمى قاريتانى قولىنان تاستاماي، جەر ـ جەرگە ”ٴوزىنىڭ ’الاقانداي جەر‘ وي قالىبىن سانالىلىقپەن تالقانداپ، جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ جوعارى دەڭگەيدە جوبالاۋ نىساناسىنا قاراي بىرگە ىستەۋدى تاپسىردى“.
گۇيجوۋدا جەرگىلىكتى ورىننان مەملەكەتتىك ٴبىر تۇتاس ۇلكەن بازار قۇرىلىسىمەن بەلسەنە توعىسىپ، ”جەرگىلىكتى قورعامپازدىقتى، بازاردى ايىرۋدى، ’ىشكى قاراتالاسۋ ۇلگىسىندەگى‘ باسەكەنى باتىلدىقپەن جويۋدى“ تالاپ ەتتى؛ حاينان ىستىق بەلدەۋ جاڭبىرلى ورمانىن قورعاۋدى ەستەن شىعارماي، ”حايناننان شىعىپ وسى قىزمەتكە كوز جىبەرۋدى“ باسا دارىپتەدى؛ شينجياڭنىڭ دامۋىنا قاراتا ”شينجياڭنىڭ وزىندىك وڭىرلىك سيپاتتى ەسىك اشۋ ستراتەگياسىن مەملەكەتتىڭ باتىسقا ەسىك اشۋداعى جالپى تۇلعالىق ورنالاستىرۋىنا ەنگىزۋگە“ جىگەرلەندىردى؛ ىشكى موڭعۇلدا ”مەملەكەتتىڭ ماڭىزدى ەنەرگيا بازاسىن زورايتۋ، كۇشەيتۋ ىشكى موڭعۇلدىڭ دامۋىندا بارىنەن ەڭ ماڭىزدى ورىندا تۇرادى“ دەپ اتاپ كورسەتتى...
بيلىك جۇرگىزۋ جولىندا باستى جاقتى يگەرىپ، بولاشاقتى كوزدەگەندە عانا باسقا تۇستارىن مەڭگەرۋگە بولادى.
بۇل ٴىس تىندىرىپ ناتيجە شىعارۋدىڭ ارەكەت ولشەمى: ”ٴوز ٴوڭىرىنىڭ، ٴوز تاراۋىنىڭ قىزمەتىن جوسپارلاۋدا جانە ىلگەرىلەتۋدە پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شەشىمدەرىن، ورنالاستىرۋلارىن دايەكتىلەندىرۋدى العى شارت ەتىپ، قىزمەتتى جاسامپازدىقپەن ورىستەتىپ، ٴبىر ٴوڭىردىڭ داڭقىن اسىرۋمەن قاتار، جالپى جاعدايدى ارلەندىرۋ كەرەك“.
بۇل مىندەت اتقارىپ جاۋاپكەرشىلىگىن ادا ەتۋدىڭ قۇن باعدارى: ”ٴىرى جوسپارلاردى، ۇلكەن ەسەپتەردى كوبىرەك جاساۋ، ۇساق جوسپارلاردى، ۇساق ەسەپتەردى ازىراق جاساۋ“، ”ٴىس جۇزىندە ۇلكەن مەن مەن كىشى مەننىڭ قاتىناسىن، ۇزاق بولاشاقتىق مۇددەنىڭ، ٴتۇبىرلى مۇددە مەن جەكەنىڭ ٴۇمىتىنىڭ، جەكە مۇددەنىڭ قاتىناسىن ويداعىداي ٴبىر جاقتى ەتۋ كەرەك“.
”ەڭبەك ماعان جازىلماسا دا بولادى، ەڭبەك سىڭىرۋدە مەن بولماسام بولمايدى“.
(4) ناتيجەنىڭ نەگىزى حالىق ٴۇشىن ىستەۋدە
− ”كوممۋنيستەر، ٴسوز جوق، حالىقتى باقىتقا كەنەلتۋ ەڭ ۇلكەن ناتيجە ەكەندىگىن ەستە بەرىك ساقتاۋى كەرەك“
2024 ـ جىلى 10 ـ ايدا فۋجياندا قىزمەت تەكسەرگەندە، باس شۋجي شي جينپيڭ گۋ ۋىنچاڭ ەسكەرتكىش سارايىنا ارنايى كەلىپ، گۋ ۋىنچاڭ جولداستىڭ جان تەبىرەنتەرلىك ىزگى ىستەرىن قايتالاي ەسكە الدى.
باس شۋجي شي جينپيڭ تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىكپەن بىلاي دەدى: ”كادرلاردىڭ قىزمەت ناتيجەسىنىڭ جاقسى نەمەسە جاقسى ەمەستىگىن ولشەۋدە، باستىسى، بۇقارانىڭ باعاسىنىڭ جاقسى نەمەسە جاقسى ەمەستىگىنە قاراۋ كەرەك. ٴار دارەجەلى باسشى كادرلار گۋ ۋىنچاڭ جولداستان ۇيرەنىپ، دۇرىس ناتيجە كوزقاراسىن بەرىك ورناتىپ، قاي جەردە ٴمانساپتى بولىپ قىزمەت ىستەسە، سول جەرگە باقىت جاراتىپ، شىنايى يگەرىپ ناقتى ىستەپ، تىنباي ەڭبەك ٴسىڭىرىپ، وشپەس ەسكەرتكىشتى حالىق بۇقاراسىنىڭ جۇرەگىنە ورناتۋى كەرەك“.
جەرگىلىكتى ورىندا قىزمەت ىستەگەن كەزدە شي جينپيڭ جولداس ماڭايىنداعى جولداستارعا گۋ ۋىنچاڭنىڭ اڭگىمەسىن كوپ رەت ايتىپ، مىنالاردى ٴبىلدىردى: ”گۋ ۋىنچاڭنىڭ قالىڭ كادر ـ بۇقارانىڭ قۇرمەتىنە بولەنۋىندەگى سەبەپ − ول مىندەت وتەگەن كەزىندە دابىرالى ’كورنەكتى ناتيجەگە‘ بوي ۇرماي، قايتا ٴۇن ـ ٴتۇنسىز ۇلەس قوستى ...“ ”مۇنداي ’كومەسكى ناتيجە‘ ەڭ ۇلكەن ’كورنەكتى ناتيجە‘ بولادى. ٴبىز ۇنەمى ايتاتىن اناداي ماداق، مىناداي ماراپاتتىڭ بارلىعى بۇقارانىڭ القاۋىنا جەتپەيدى؛ اناداي ماقتاۋ، مىناداي كوتەرمەلەۋدىڭ بارلىعى بۇقارانىڭ جاقتاۋىنا جەتپەيدى دەگەندەگى قيسىن وسى بولىپ تابىلادى“.
ادام ماسەلەسى نە ٴۇشىن ناتيجە كوزقاراسىنداعى ماڭداي الدى ماسەلە، ويتكەنى ول ٴبىر ساياسي پارتيانىڭ بيلىك جۇرگىزۋ ماقساتىن سىننان وتكىزىپ، ٴىس تىندىرىپ ناتيجە شىعارۋ ٴتۇبىرلى بەتالىسىن بەلگىلەيدى.
1982 ـ جىلى شي جينپيڭ جولداس جىڭديڭگە بارىپ قىزمەت ىستەدى. تەكسەرۋ ـ زەرتتەۋ بارىسىندا استىق ساتىپ الۋ مىندەتى تىم اۋىر بولعاندىقتان، جەرگىلىكتى ورىنداعى ٴىشىنارا ديقانداردىڭ ىشەر استىعى جەتىسپەي، باسقا اۋداندارعا بارىپ ٴتاتتى كارتوپ قاعىن اۋىستىرىپ جەۋگە ٴماجبۇر بولعاندىعىن بىلەدى.
”ٴبىزدىڭ جىڭديڭ ’مەملەكەتتىك جوعارى ٴونىمدى اۋدان‘ دەگەن اتاقتى الماسا الماي ـ اق قويسىن، بۇقارا جاقسى تۇرمىس كەشىرسە بولعانى“. شي جينپيڭ جولداس قىسىمعا توتەپ بەرىپ، ماسەلەنى جوعارىعا اڭىس ەتۋگە تاباندى بولدى. تەكسەرۋ ارقىلى مەملەكەتتىڭ ساتىپ الۋ مولشەرى 28 ميلليون جىڭ ازايىپ، ازايۋ مولشەرى %36.8 بولىپ، بۇقارانىڭ داستارقانىندا ٴتاتتى كارتوپ قاعى ازايىپ، اق ۇن مومى كوبەيدى.
”بۇقارانى كوكەيدە ساقتاماعان ٴمانساپتى بولا المايدى“، ” ’ ٴمانساپتىڭ‘ قانشالىق ۇلكەندىگىنە ۇمتىلماي، حالىقتىڭ قالاۋىنان شىعۋىمىز كەرەك“، ”پارتيا ورتالىق كوميتەتى بەلگىلەگەن ساياساتتىڭ جاقسى ـ جامان ەكەنىن باعالاۋدا اۋىلداستاردىڭ مۇڭايعانىنا، نە قۋانعانىنا قاراۋ كەرەك“... حالىقتى بارىنەن جوعارى قويۋ باستان ـ اياق باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ بيلىك جۇرگىزۋ امالياتىنداعى ەڭ ايقىن ٴتۇپ بوياۋ بولدى.
قاشاندا كوپتىڭ قامىن ويلاپ، بار ىنتا ـ پەيىلمەن حالىق ٴۇشىن قىزمەت ىستەدى.
«جىجياڭ جاڭا سوزدەرىندە» شي جينپيڭ جولداس بىلاي دەپ تەبىرەنگەن ەدى: ”باسشى كادرلاردىڭ جىل بويى قاربالاس بولۋىنداعى ٴتۇبىرلى باس ماقساتى − حالىق ٴۇشىن قىزمەت ىستەۋ“.
2021 ـ جىلى كوكتەمدە گۋاڭشيدىڭ گۇيلين ماۋجۋشان قىستاعىندا باس شۋجي شي جينپيڭ قىستاق تۇرعىنى ۋاڭ دىليدىڭ ۇيىنە كەلدى.
”باس شۋجي، ٴسىز جايشىلىقتا سونشا قاربالاس بولساڭىز دا بىزگە امانداسا كەلىپ وتىرسىز، سىزگە شىن جۇرەكتەن العىس ايتامىز“. قاراپايىم قىستاق تۇرعىنى شىن نيەتىمەن وسىلاي دەدى.
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ جاۋابى جۇرت جۇرەگىن جىلىتتى: ”مەن وسى ىستەرمەن قاربالاس بولامىن، ’مەملەكەتتىڭ زور ٴىسى‘ دەگەنىمىزدىڭ ٴوزى حالىقتىڭ باقىتتى تۇرمىسى“.
پارتيالى كادرلار جونىنەن العاندا، جەكە ادامنىڭ ۋاقىتى مەن زەيىن ـ زەردەسى قاشاندا شەكتى بولادى. حالىقتى قايتكەندە اناعۇرلىم ويداعىداي باقىتقا كەنەلتۋ بيلىك جۇرگىزۋ تۇرعىسى مەن اقىل ـ پاراساتتى سىنايدى.
”رەال ومىردە، شىنىندا، كەيبىر كادرلاردىڭ حالىق ٴۇشىن ناقتى ٴىس ىستەۋ قىزعىندىلىعى وتە جوعارى بولعانىمەن، ىستەگەن ٴىسىنىڭ بۇقارا ەڭ قاجەت ەتەتىن، ەڭ قارسى الاتىن، ەڭ يگىلىككە كەنەلەتىن ٴىس بولۋى ەكىتالاي“. باس شۋجي شي جينپيڭ ٴداپ باسىپ بىلاي دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن: ”مۇندا قىسقا مەرزىمدىك مۇددە مەن ۇزاق بولاشاقتىق مۇددەنىڭ، ٴىشىنارالىق مۇددە مەن جالپىلىق مۇددەنىڭ قاتىناسى سياقتى ماسەلەلەر ساقتالعانىمەن، ادامدى نەگىز ەتۋ تانىمى مەن دۇرىس ناتيجە كوزقاراسىن اناعۇرلىم ويداعىداي بەينەلەي الماۋ ماسەلەسى شىنىندا دا ورىن تەۋىپ وتىر“.
ەل باسقارۋدىڭ تەتىگى − حالىقتى الاڭسىز ەتۋ، حالىقتى الاڭسىز ەتۋدىڭ جولى حالىقتىڭ مۇڭ ـ مۇقتاجىن بايقاي بىلۋدە.
30 نەشە جىلدىڭ الدىندا فۋجياننىڭ ەڭ كەدەي شىعىس تاۋلى وڭىرىندە مىندەت وتەگەن شي جينپيڭ جولداس بىلاي دەپ ايقىن باسا دارىپتەدى: ”ەكونوميكانىڭ دامۋىن سۇيەمەلدەۋ، بۇقارانىڭ بايۋىنا كومەكتەسۋ − يگى ٴىس، ناقتى ٴىس؛ قوعامدىق دۇرىس سالتتى اسقاقتاتۋ، بەرەكە بۇزۋشىلارعا سوققى بەرۋ، بۇقارانىڭ جۇمىستان تىس تۇرمىسىن بايىتۋ، تاماشا قوعامدىق ورتا قالىپتاستىرۋ، وركەنيەتتى، تاتۋ، جاراسىمدى، تىنش بولۋ دا ناقتى ٴىس، يگى ٴىس. بۇقارانىڭ كيەر كيىم، ىشەر اس، باسپانا، ٴجۇرىس ـ تۇرىس قيىنشىلىعىن، جاساۋ، قارتايۋ، ەمدەلۋ، جەرلەۋ بارىستارىنداعى قاجەتىن شەشۋ ناقتى ٴىس، يگى ٴىس، ٴتىپتى، الىس شالعايداعى تاۋ قويناۋىنداعى بۇقارانىڭ شام، سابىن قاتارلى نارسەلەردى ساتىپ الا الماۋى سياقتى ۇساق ـ تۇيەك ىستەرى ٴبىزدىڭ كوڭىل بولۋىمىزگە، شەشۋىمىزگە يە بولسا، بۇل دا ناقتى، يگى ٴىس“.
حالىق تۇرمىسىندا كىشى ـ گىرىم ٴىس بولمايدى، بارلىق ىستە سۇيىسپەنشىلىكتى ايگىلەۋ كەرەك. ”حالىقتىڭ قاجەتى قاي جەردە بولسا، سول جەردە يگى ٴىس، ناقتى ٴىس تىندىرۋعا، سول جەردە ناتيجە جاراتۋعا بولادى“.
2012 ـ جىلى 11 ـ ايدا جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ باس شۋجيى بولىپ جاڭادان سايلانعان شي جينپيڭنىڭ جۇڭگولىق، شەتەلدىك تىلشىلەرمەن كەزدەسكەندەگى ”حالىقتىڭ تاماشا تۇرمىسقا تالپىنىسى − ٴبىزدىڭ كۇرەس نىسانامىز“ دەگەن ٴبىر اۋىز ٴسوزى جاڭا داۋىردەگى جۇڭگو كوممۋنيستەرىنىڭ ەڭ اسقاق سەرتىنە اينالدى.
10 نەشە جىلدان بەرى، قوقىر ـ قوقسىقتى تۇرگە ايىرۋ، قارتتار ٴۇيىنىڭ قىزمەت وتەۋ ساپاسى، مال، ٴۇي قۇستارى باعىمشىلىعىنداعى جاراقسىز زاتتاردى ٴبىر جايلى ەتۋ سياقتى حالىق تۇرمىسىنداعى ۇساق ىستەر جۇڭنانحايداعى ماڭىزدى ٴماجىلىستىڭ كەڭەستىك تاقىرىبىنا اينالدى؛ كەيبىرەۋلەر تۇبىرىنەن جويۋعا كەلمەيدى دەپ قاراپ كەلگەن مۇلدە كەدەيلىك جۇڭحۋانىڭ بايتاق دالاسىندا تاريحي سيپاتتى شەشىلدى؛ بىرگە بايۋ ساپارىندا ”كۇتىپ وتىرۋعا دا، اسىعۋعا دا بولمايتىن“ كۇيمەن ۇزدىكسىز تىڭ قادام تاستالدى...
كىشكەنە ٴىس ەكەنىنە بولا كورە تۇرا كورمەسكە سالىنباۋ، مىندەتتىڭ جاپالىلىعىنا بولا شەگىنشەكتەمەۋ، ۇزاق بولاشاقتىق نىسانا ەكەن دەپ كەرەناۋلىق، بويكۇيەزدىك ىستەمەۋ كەرەك.
ناتيجەنىڭ نەگىزى حالىق ٴۇشىن ىستەۋدە. ناتيجە جاقسى ما، جوق پا، حالىق ەڭ ٴسوز سويلەۋ ۇقىعىنا يە.
باس شۋجي شي جينپيڭ تۋى ايقىن تۇردە بىلاي دەدى: ”باقىتتى تۇرمىس كەشىرىپ جاتقان ـ جاتپاعاندىعىن بۇقارا ٴوزى باعالاۋى كەرەك، ٴبىز مايىن تامىزىپ ايتقانىمىزبەن بۇقارا سەزىنبەسە وندا بولمايدى، بۇل ٴتۇيىندى ٴدال يگەرمەگەندىگىمىزدى تۇسىندىرەدى“. ” ٴتۇرلى ـ ٴتۇستى فورماشىلدىقتى، تورەشىلدىكتى باتىل تيۋ كەرەك، باسشىلاردى عانا كوڭىلدەندىرەتىن، بۇقارانى ۇمىتسىزدەندىرەتىن اقىماقتىق ىستەردى ىستەۋگە استە بولمايدى“.
ناتيجەگە تەك مۇزداي سۋىق سيفرمەن عانا انىقتاما بەرىلمەيدى، ”حالىق شىنايى يگىلىككە كەنەلدى مە، جوق پا، حالىق تۇرمىسى شىن مانىندە جاقساردى ما، جوق پا، حالىقتىڭ ۇقىق ـ مۇددەسى شىن مانىندە قامتاماسىز ەتىلدى مە، جوق پا“ دەگەن ماسەلە ناتيجەنى سىننان وتكىزۋدىڭ ەڭ شەشۋشى ولشەمى −
فۋجياندا كەدەي بۇقارانىڭ كەدەيلىكتىڭ تامىرىنا بالتا شاۋىپ، كونە ۇيىنەن كوشۋىن ىلگەرىلەتتى، يگىلىككە كەنەلگەن شارۋا وتباسىلارىنىڭ ”ٴبىر جاقتىڭ جاڭا ٴورىسىن دايىندادى، باقىتقا كەنەلگەن شارۋالار پارتيانىڭ مەيىرىنە العىس ايتادى“ دەگەن كوكتەم بوساعالىعى ەڭ شىنايى باعا بولدى؛
قارلى بورانعا قاراماي جياڭشيدىڭ شىنشان قىستاعىنا بارىپ اۋىلداستارعا امانداستى، قىستاق تۇرعىندارىنىڭ باس شۋجي شي جينپيڭگە تابيعي ايتقان ”ٴسىز، وتە كەرەمەتسىز“ دەگەن ٴسوزى حالىق كوسەمىنە دەگەن ەڭ شىنايى قۇرمەت؛
”كەدەيلەردى دالمە ـ ٴدال سۇيەمەلدەۋ“ ۇستانىمى شياڭشيدەگى شىبادۇڭ قىستاعى سىندى تاۋ قويناۋىنداعى مياۋزۋ قورجاسىندا جاڭا بەينەنى جارىققا شىعاردى، جاقسى تۇرمىسقا جەتكەن قىستاق تۇرعىنىنىڭ قىزىنا ”سى ـ ىن“ دەپ ات قويۋى جاڭا داۋىردەگى كوشباسشىعا بىلدىرىلگەن ەڭ قاراپايىم العىس بولدى...
گۋاڭدۇڭنىڭ چاۋجوۋى، مىڭ جىلدىق بايىرعى كوپىر گۋاڭجي كوپىرىنىڭ بويىندا گۋاڭجي عيماراتى اسقاق بوي كوتەرىپ تۇر.
2020 ـ جىلى 10 ـ ايدا گۋاڭدۇڭدا قىزمەت تەكسەرىپ جۇرگەن باس شۋجي شي جينپيڭ گۋاڭجي عيماراتىنا شىعىپ، الىسقا كوز تاستاپ، ويعا شومدى.
جەرگىلىكتى ورىنداعى جاۋاپتى جولداس باس شۋجيگە بىلاي دەپ تانىستىردى: مىڭ جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى گۋاڭجي كوپىرى ”گۋاڭدۇڭ حالقىنا يگىلىك جەتكىزىپ كەلدى“، الايدا وسى ارماندى ناعىز جۇزەگە اسىرعان، بۇقارانىڭ تىنىش ٴومىر، شات ـ شادىمان تىرشىلىك كەشىرۋىنە مۇمكىندىك جاساعان جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى بولدى.
باس شۋجي شي جينپيڭ تەرەڭ ماعىنالى تۇردە بىلاي دەدى: ”ٴاربىر ٴداۋىردىڭ بارىندە سول ٴداۋىردىڭ ىستەرىن ىستەۋ قاجەت. جاقسى ىستەلگەندىگىنە، ناشار ىستەلگەندىگىنە، ۇلەسىنىڭ زور، الدە ۇلەسىنىڭ از ەكەندىگىنە تاريح كۋا بولادى! كوممۋنيستەر، ٴسوز جوق، حالىق ٴۇشىن يگى ٴىس ىستەۋى كەرەك“.
(5) شىندىققا جۇگىنىپ ناقتى ٴىس تىندىردى، شىنايى يگەرىپ ناقتى ىستەدى
− ”ٴداۋىر ۇمىتىنەن شىعا الاتىن تىڭ ناتيجە جاراتۋعا قۇلشىندى“
2025 ـ جىلى 12 ـ ايدا ورتالىق كوميتەتتىڭ ساياسي بيۋروسى دەموكراتيالىق تۇرمىس جيىنىن اشتى، باس شۋجي شي جينپيڭ جيىندى باسقاردى ٴارى ماڭىزدى ٴسوز سويلەدى.
باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: ”ورتالىق كوميتەت ساياسي بيۋروسىنداعى جولداستار پارتيالىلىق، پارتيا ستيلى جاعىندا جاقسى ۇلگى بولىپ، شىن سەنۋ، ناقتى ىستەۋ، جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋ، ٴوزىن تارتىپكە سالۋ جاعىندا بۇكىل پارتياعا جاقسى باستاماشىلدىق ەتۋى، ۇلگى كورسەتۋى كەرەك“، ”كوممۋنيستەر − ماتەرياليزمشىلدەر، ناقتى ىستەۋ دايىنداۋعا ٴتيىستى قاسيەت، ٴسوز جوق، شىندىقتى ٴىس جۇزىنەن ىزدەۋ، شىندىققا جۇگىنىپ ناقتى ٴىس تىندىرۋ، شىنايى يگەرىپ ناقتى ىستەۋ كەرەك“.
2026 ـ جىلى 2 ـ اي، كوكتەم مەرەكەسى قارساڭى، باس شۋجي شي جينپيڭ بەيجيڭدە قىزمەت تەكسەرگەندە بىلاي دەپ تاعى دا تاپسىردى: ” ’15 ـ بەسجىلدىقتا‘ جاقسى باستاما باستالدى، جاقسى قادام تاستالدى، ٴار دارەجەلى باسشىلىق القالارىنىڭ قىزعىندىلىعى جوعارى، قايراتى تاسقىنداپ تۇر، بۇل جاقسى، ماڭىزدىسى، ناتيجە كوزقاراسى، ٴسوز جوق، دۇرىس بولۋى كەرەك. پارتيا مۇشەلەرىن، كادرلاردى، اسىرەسە، باسشى كادرلاردى دۇرىس ناتيجە كوزقاراسىن ورناتۋدىڭ جانە امالياتتا ايگىلەۋدىڭ پارتيا مەن مەملەكەت ىستەرىنىڭ دامۋى، پارتيا قۇرىلىسى جونىنەن ماڭىزدىلىعىن تەرەڭ تانۋعا جەتەكتەپ، ناتيجە كوزقاراسىنداعى اۋىتقۋلاردى ىشكەرىلەي تەكسەرىپ تاۋىپ جانە تۇزەتىپ، امالياتتىڭ، حالىقتىڭ، تاريحتىڭ سىنىنان سۇرىنبەي وتە الاتىن ناقتى ناتيجە جاراتۋعا قۇلشىنۋ كەرەك“.
بيلىك جۇرگىزۋدىڭ تەتىگى ٴىس ـ ارەكەتتە، ”دۇنيە ٴىسى ناقتى ىسكەرلىكپەن جونگە سالىنادى“.
جىڭديڭدە قىزمەت ىستەگەن كەزىندە شي جينپيڭ جولداس اۋداندىق پارتكومنىڭ قىزمەت ماجىلىسىندە ”باسشىلىق ستيلى مەن قىزمەت ستيلىندە سەرپىلىس سيپاتتى وزگەرىس بولۋى كەرەك“، ”ٴسوز جوق، شىندىققا جۇگىنۋ رۋحىن ورناتىپ، ناقتى ٴىستى يگەرىپ، ناقتى ونىمدىلىككە ۇمتىلىپ، ناقتى ٴىس تىندىرۋ كەرەك“ دەپ ايقىن تالاپ قويدى.
1990 ـ جىلى «تامشى سۋ تاس تەسەدى تولعانىسى» دەگەن ماقالاسىندا شي جينپيڭ جولداس بىلاي دەپ جازدى:
”ٴبىزدىڭ قاجەت ەتەتىنىمىز امالياتتى تياناق ەتىپ ٴارى بولاشاق نىسانانى كوكەيدە ساقتايتىن ناقتى ٴىس ىستەۋ، جۇرت كوزىنە ٴتۇسۋدى كوزدەيتىن، ورە جەتپەسكە وزەلەنەتىن بوس قيالدىڭ قاجەتى جوق؛ بىزگە قادام سايىن ٴىز قالدىراتىن ناقتى ىستەۋ رۋحى قاجەت، جاڭادان مىندەتكە وتىرا سالا قىزۋعا بەرىلىپ تالەي سىناپ تابىسقا جەتەتىن ورايشىلدىق پسيحيكانىڭ قاجەتى جوق؛ بىزگە تىنباي قۇلشىناتىن توزىمدىلىك كەرەك، ’ٴۇش كۇن بالىق اۋلاسا، ەكى كۇن اۋ كەپتىرەتىن‘ قۇنتسىزدىق كەرەك ەمەس“.
بوس ٴسوز ەلدى توزدىرار، ىسكەرلىك ەلدى وزدىرار.
جاڭا داۋىردەن بەرى، باس شۋجي شي جينپيڭ ”ايتۋ“ مەن ”ىستەۋدىڭ“، ”تانىم“ مەن ”ارەكەتتىڭ“ ديالەكتيكالىق قاتىناسىن تالاي رەت بايىمداپ، ”ناتيجە اتاۋلى ىستەۋدەن كەلەدى، شىنايى ىستەگەندە عانا ناتيجە شىعارۋعا، شىنايى ناتيجە شىعارۋعا بولادى“ دەيتىن ايقىن بەتالىس ورناتتى.
ناقتى ٴىس ىستەۋ ارقىلى ناتيجە جاراتۋعا، ناقتى ىستەگەندە عانا الدىڭعى قاتاردا جۇرۋگە بولادى.
”نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيە ورىستەتۋدە ناقتى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ ناتيجەسىن ولشەۋ ولشەمى ەتىپ، بايقالا سالىسىمەن تۇزەتۋ، تاباندا ىسكە كىرىسىپ، تاباندا تۇزەتۋ كەرەك، كەشەۋىلدەتۋگە، كوز بوياۋشىلىقپەن توتەپ بەرۋگە بولمايدى.“ 2019 ـ جىلى 7 ـ ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ ىشكى موڭعۇلدا قىزمەت تەكسەردى ٴارى ”اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاۋ، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاۋ“ نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەسىن ورىستەتۋگە جەتەكشىلىك ەتىپ، قالىڭ پارتيا مۇشەلەرىنىڭ ”ۇيرەنۋ ۇيرەنۋ كۇيىندە، ٴىس ٴىس كۇيىندە قالۋ“ سىندى ”ەكى بولەك بولۋ“ ماسەلەسىن شەشۋىنە جەتەكشىلىك ەتتى.
شىنايى ٴىس ىستەۋگە، شىنايى ناتيجە شىعارۋعا، شىنايى ادام بولۋعا تاباندى بولىپ، حالىق ٴۇشىن ناقتى ىستەر تىندىرۋ، پاك بولۋ قۇن تالپىنىسىن يدەيا مەن ارەكەتكە تەرەڭ تامىر تارتتىرىپ، امالياتتىق باعداردى كورنەكتىلەندىرىپ، شىنايى يگەرىپ ناقتى ىستەپ، ناقتى ونىمدىلىككە تالپىندى... پارتيا 18 ـ قۇرىلتايىنان بەرى، پارتيا ىشىندە ٴار رەتكى شوعىرلى تاربيەدە ”ۇيرەنگەندى قولدانا ٴبىلۋ“، ”تانىم مەن ارەكەتتى بىرلەستىرۋ“ تالابى باستان ـ اياق ساباقتاستىرىلدى.
”فورماشىلدىق ازىراق بولىپ، شىنايى يگەرىپ ناقتى ىستەۋ كوبىرەك بولسا، قايشىلىق تا ازىراق بولىپ، ناقتى ناتيجە دە كوبىرەك بولادى“.
كوز بوياۋشىلىق ىستەۋ، كوپىرمەلىككە بوي ۇرۋ، اۋىزبەن وراق ورۋ، جىلتىراقپەن كوز الداۋ سياقتى ناتيجە كوزقاراسىنىڭ بۇرمالانۋى، قاتە كەتۋى ماسەلەلەرى جونىندە باس شۋجي شي جينپيڭ تالاي رەت ايقىن سىن ايتىپ، قالىڭ پارتيالى كادرلاردى دەن قويا ناقتى ىستەپ، ”نىق قاداممەن العا باسۋعا“ تاربيەلەدى، جەتەكتەدى.
ناقتى ٴىس ىستەۋ ارقىلى ناتيجە جاراتىپ، قيىندىقتان تايسالماي العا باسىپ ٴوز قاسيەتىن، جاۋاپكەرشىلىگىن ايگىلەدى.
”پارتيا كادرلارعا باعا بەرگەندە، باستىسى، اۋىر جۇك ارقالاي الاتىن ـ المايتىندىعىنا، نورمادان تىس جۇك ارقالاي الاتىن ـ المايتىندىعىنا قارايدى“، ”ٴبىز ومىرگە كەلىپ، ٴمانساپتى بولعان ەكەنبىز، جىگەرلى بولۋىمىز، جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋ رۋحىنا يە بولۋىمىز كەرەك“، ”ۇلىقتىق بورىكتى قولعا ۇستاپ ٴىس تىندىرۋىمىز، ۇلىقتىق بورىكتى قورعاشتاپ ۇلىق بولماۋىمىز كەرەك“، ” ’ ٴمانساپتىلاردىڭ جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشۋى ومىرلىك نامىس‘، جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ كۇشتى ـ السىزدىگى كادرلاردىڭ دارقاندىعىن، ەرجۇرەكتىگىن، ەرەكشەلىگىن ايگىلەيدى“... شەشۋشى ساتتە كەۋدە كەرىپ العا شىعۋ، قىسىلتاياڭ ساتتە توتەپ بەرۋ ناتيجە كوزقاراسىن كورسەتەدى، پارتيالىلىق پەن ستيلدى ايگىلەيدى.
جاڭا داۋىردەن بەرى، ”بىردە ـ ٴبىر ادامدى قاعىس قالدىرۋعا بولمايدى“ دەگەن بەكىممەن كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە قول جەتكىزىپ، ”العان بەتتەن قايتپايتىن“ تاباندىلىقپەن لاستانۋدان ساقتانۋدان جانە ونى وڭاۋدان قامال الۋ شايقاسىن ىلگەرىلەتىپ، ”قيىن تۇيىندەردى شەشۋگە باتىل بولۋ، تاۋەكەلمەن حاۋىپتى قايراڭداردان وتۋگە باتىل بولۋ“ ەرلىگىمەن رەفورمانى سوڭىنا دەيىن جۇرگىزىپ، ”مىڭداعان ادامعا جەك كورىنىشتى بولساق تا، ٴبىر ميلليارد 400 ميلليون حالىقتىڭ ٴۇمىتىن اقتايمىز“ دەگەن بورىش جانە جاۋاپكەرشىلىكپەن تاريحتا بۇرىن ـ سوڭدى بولماعان شىرىكتەسۋگە قارسى كۇرەستى ورىستەتتىك...
باس شۋجي شي جينپيڭ باستان ـ اياق ۇلى تاريحي ىرىقتىلىق رۋحىمەن بۇكىل پارتيانى باستاپ، كوپتەگەن جاڭا تاريحي ەرەكشەلىككە يە ۇلى كۇرەستەر جۇرگىزىپ، قالىڭ پارتيالى كادرلاردى ەڭسەسىن تىك كوتەرىپ، اتويلاپ الدا ٴجۇرىپ، حاۋىپ ـ قاتەرمەن سايىسۋ، سىن ـ سايىستارعا توتەپ بەرۋ بارىسىندا سىننان وتۋگە، ماسەلەگە بەتپە ـ بەت كەلۋ، قيىن ماسەلەلەردى شەشۋ بارىسىندا جاڭا جاعداي اشۋعا ىنتالاندىردى.
ىسىلعان ستيلمەن كەسەك ناتيجە جاراتۋدا كادرلاردىڭ ناقتى ٴىس ىستەپ جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋىنا سۇيەنۋمەن بىرگە، ۇيىمنىڭ قورعاۋىنا دا سۇيەنۋ كەرەك.
كەيبىر پارتيالى كادرلاردىڭ ”قانشا كوپ شىنى جۋعان سايىن، شىنىنى شاعىپ الۋ مۇمكىندىگىنىڭ سونشا كوپ بولۋىنان“ ۋايىمداۋىنا، ٴىشىنارا جەرلەردەگى ”قابىلەتتىلەر كوپ ىستەۋ، توعىشارلار ەمىن ـ ەركىن ٴجۇرۋ“، ”كوپ ىستەسە دە، از ىستەسە دە بىردەي بولۋ“ جايتىنە مەڭزەس، باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ ايقىن اتاپ كورسەتتى: ٴار دارەجەلى پارتيا ۇيىمدارى ايقىن پوزيتسيا ۇستانىپ، جاۋاپكەرشىلىك ارقالايتىندار ٴۇشىن جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋ، جاۋاپتى بولاتىندار ٴۇشىن جاۋاپتى بولۋى، جۇمىس تىندىراتىندارعا سۇيەنىش بولۋى كەرەك.
ادام تاڭداۋدىڭ، ادام ىستەتۋدىڭ دۇرىس بەتالىسىن ورناتىپ، ساياسي ولشەمدى ماڭداي الدى ورىنعا قويىپ، ”جاۋاپكەرشىلىكتى باتىلدىقپەن ارقالايتىن، قابىلەتتى، پرينسيپكە تاباندى، باسقالاردىڭ كوڭىلىن قالدىرۋدان قورىقپايتىن، دارالىعى ايقىن كادرلار جونىندە... ۇيىمدىق جاقتان، ٴسوز جوق، ولار ٴۇشىن ادىلدىگىن ايتۋ كەرەك“، ـ دەپ ايقىن تالاپ قويدى؛
باعالاۋدىڭ سىلتەمە تاياقشا رولىن ساۋلەلەندىرۋگە باسا ٴمان بەرىپ، ”جوعارى ساپالى دامۋدى باعالاۋ جۇيەسىن جانە كادرلاردىڭ ناتيجەسىن باعالاۋ، باعا بەرۋ جۇيەسىن كەمەلدەندىرۋدى“ ىلگەرىلەتىپ، ناتيجە كوزقاراسىنداعى اۋىتقۋدان ٴونىمدى ساقتانۋ جانە ونى تۇزەتۋ قىزمەت مەحانيزمىن اقاۋسىزداندىرۋ كەرەك؛
”ٴۇشتى پارىقتاۋدى“ تياناقتاندىرىپ، ”پارتيا مۇشەلەرىنىڭ، كادرلاردىڭ ٴىس تىندىرىپ ناتيجە شىعارۋ بەلسەندىلىگىن، ىرىقتىلىعىن، جاسامپازدىعىن تولىق جۇمىلدىرىپ، كادرلاردىڭ بەتالدى ىستەۋ، ٴىس تىندىرماۋ، ىسكە باتىلى بارماۋ، ىسكە شەبەر بولماۋ ماسەلەلەرىن كۇش سالا شەشۋدى“ تالاپ ەتتى؛
نەگىزگى ساتىنىڭ اۋىرتپالىعىن جەڭىلدەتۋگە كۇش ۇستەپ، ”ۇقىق پەن جاۋاپكەرشىلىكتى ايقىنداۋ كەرەك، بارلىق جۇمىستى نەگىزگى ساتىعا ٴۇيىپ تاستاۋعا بولمايدى، نەگىزگى ساتى قايسى قىزمەتتەردى ارقالاۋعا ٴتيىس ەكەنىن، ونداعى جاۋاپكەرشىلىك ارقالايتىن ىستەردى ايقىنداۋ كەرەك“ دەگەندى باسا دارىپتەدى؛
...
”سەنىمى بەرىك، حالىق ٴۇشىن قىزمەت ەتەتىن، ۇكىمەت ٴىسىن شوگەلدىكپەن ىستەيتىن، باتىلدىقپەن جاۋاپكەرشىلىك ارقالايتىن، پاك، كىرشىكسىز بولۋ“ سىندى جاڭا داۋىردەگى جاقسى كادر ولشەمىن ايقىن العا قويىپ، ٴىس تىندىرىپ ناتيجە شىعارۋعا ٴتيىمدى تاماشا ورتا جاراتۋدى ىلگەرىلەتتى، باس شۋجي شي جينپيڭ قاتاڭ باسقارۋ مەن ايرىقشا قامقورلىقتى ٴوزارا ۇشتاستىرۋعا تاباندى بولۋدى تالاي رەت باسا دارىپتەپ، كادرلار قوسىنىن اقاۋسىز جەتىلدىرۋگە جەتەكشىلىك ەتىپ، پارتيا ىستەرىنىڭ گۇلدەنىپ دامۋىن پارمەندى كەپىلمەن قامدادى.
كەرەمەت ىستەرگە كۇش سالۋدا، ٴسوز جوق، كەرەمەت رۋح بولۋى كەرەك.
1936 ـ جىلى 10 ـ ايدا ماشاقاتتى 25 مىڭ شاقىرىمدىق ۇزاق جورىقتى باستان كەشىرىپ، قىزىل ارميانىڭ ٴۇش ۇلكەن نەگىزگى كۇشى جەڭىسپەن توعىستى، لاۋلاعان وتتا شىڭالىپ جاڭا ومىرگە كەلگەن جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى وسىدان باستاپ جۇڭگو توڭكەرىسىنىڭ قۇلاشىن كەڭ جايعان جاڭا كارتيناسىن اشتى.
90 جىلدان كەيىنگى بۇگىنگى تاڭدا جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدىڭ ايبىندى كارتيناسى اشىلدى ٴارى شەكسىز نۇرلى دا شۇعىلالى بولاشاعىن ايگىلەدى.
ٴالى دە اتتاۋعا ٴتيىستى كوپتەگەن ”قارلى تاۋلار“، ”سازدار“، باعىندىرۋعا ٴتيىستى ”لوۋشانگۋاندار“، ”لازىكوۋلار“ الدىندا، باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ىقىلاستى ەسكەرتۋى جۇرەكتەردى سەرگىتىپ، كوڭىلدەردى جەلپىندىردى −
”جان تىنىشتىعىن كۇيتتەيتىن، ۇزدىكسىز قاجىرلىلىقپەن كۇرەس جۇرگىزۋدى قالامايتىن ويلاردىڭ ٴبارى جارامايدى، داندايسيتىن، توقمەيىلسيتىن، ۇزدىكسىز ٴورىس اشا العا ىلگەرىلەۋدى قالامايتىن ويلاردىڭ ٴبارى جارامايدى“.
جاڭا جورىق − جاڭا ۇزاق جورىق. جاڭا داۋىردەگى جۇڭگو كوممۋنيستەرى سەنىمدى بەكەمدەپ، ناقتى ىستەۋدى ادالدىقپەن اتقارىپ، دۇرىس ناتيجە كوزقاراسىن ورناتۋعا جانە امالياتتا ايگىلەۋگە تاباندى بولىپ، حالىقپەن ماڭگى بىرگە بولىپ، باستان ـ اياق ٴداۋىردىڭ الدىڭعى لەگىندە ەكپىندەي ىلگەرىلەسە، ٴسوز جوق، جاڭا ۇلى كۇرەس ارقىلى جاڭا تاريحي ۇلى ىستەردى جاراتا الادى.
(تىلشىلەر جۋ جيچاي، حۋ حاۋ، ديڭ شياۋشي، گاۋ لەي، حۋ مىڭشۋە)
(شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 2 ـ ايدىڭ 25 ـ كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)
