□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى جاڭ يانفاڭ
”14 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندە شينجياڭنىڭ ەنەرگيا كاسىپ سالاسى ايرىقشا كورنەكتى ناتيجە تىزىمدىگىن تاپسىردى _ مۇناي ـ تابيعي گاز ەكۆيۆالەنتى 325 ميلليون توننا بولىپ، ٴۇرتىس 5 جىل بۇكىل ەل بويىنشا 1 ـ ورىندى ورنىقتى يەلەدى؛ سۇرىپتاۋسىز كومىر ٴونىم مولشەرىنىڭ ارتۋ قارقىنى ٴۇرتىس 4 جىل بۇكىل ەلدەگى نەگىزگى كومىر وندىرەتىن ولكە، اۆتونوميالى رايونداردىڭ اراسىندا الدىڭعى ورىندى يەلەدى؛ 10 ميلليون كيلوۆاتتىق 6 جاڭا ەنەرگيا بازاسى قۇرىلىپ، جاڭا ەنەرگيا گەنەراتور اگراگاتتارىنىڭ سيىمدىلىعى 169 ميلليون كيلوۆاتقا جەتىپ، بۇكىل شينجياڭداعى گەنەراتور اگراگاتتارىنىڭ %64ىن يەلەدى، سىرتقا جەتكىزىلگەن ەلەكتر مولشەرى جىلىنا ورتا ەسەپپەن %6 ارتىپ، جاسىل ەلەكتردىڭ ۇستاعان سالىستىرماسى %30تەن استى.
ايرىقشا كورنەكتى ناتيجەنىڭ استارىندا ساياسي كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ اقىل ـ پاراساتى مەن كۇش ـ قۋاتى ۇيىسقان. بىلتىر 3 ـ ايدا اشىلعان مەملەكەتتىك ساياسي كەڭەس 14 ـ كەزەكتى كوميتەتىنىڭ 3 ـ ماجىلىسىندە اۆتونوميالى رايوندىق ساياسي كەڭەستىڭ ٴتوراعاسى نۇرلان ٴابىلماجىن قاتارلى مەملەكەتتىك ساياسي كەڭەستىڭ شينجياڭدا تۇراتىن كوپتەگەن مۇشەلەرى جاڭاشا ەنەرگيا جۇيەسى قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتۋ، مۇناي ـ گاز بارلاۋ، اشۋ، كومىردى تازا، جوعارى ٴونىمدى پايدالانۋدى ارقاۋ ەتىپ بەلسەنە ۇسىنىس بەردى، ۇسىنىستارعا مەملەكەتتىڭ قاتىستى تاراۋلارى باسا ٴمان بەرىپ، قابىلدادى.
”شينجياڭنىڭ ەنەرگيا بايلىعى مول ٴارى شوعىرلى، اشۋ كومەسكى كۇشى زور، مەملەكەت بەلگىلەگەن ’ٴۇش بازا، ٴبىر ارنا‘، بۇكىل ەلدىڭ ەنەرگيا بايلىعىن ستراتەگيالىق قامتاماسىز ەتۋ بازاسى، بۇكىل ەلدىڭ ەنەرگيا دامۋىنىڭ جالپى جاعدايىندا ەرەكشە ماڭىزدى ستراتەگيالىق ورىنعا يە“. نۇرلان ٴابىلماجىن ۇسىنىس جوبادا شينجياڭنىڭ ەنەرگيا جالپىلىق رەفورماسىن تۇيىندە سىناق ەتۋ قىزمەتىن ورىستەتۋدى مەملەكەت دەڭگەيىندە قولداپ، بۇكىل ەلدىڭ جاڭاشا ەنەرگيا جۇيەسى قۇرىلىسى شەشۋ جوباسى جونىندە ىزدەنىس جاساپ، مەڭگەرۋگە، كوشىرىپ قولدانۋعا، جالپىلاستىرۋعا بولاتىن ٴونىمدى ۇلگى قالىپتاستىرىپ، ەلىمىزدىڭ جاڭا ەنەرگياسىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋدى ۇسىندى.
قاتىستى مينيسترلىكتەر مەن كوميتەتتەر بۇل ۇسىنىس جوباسىنا وسكەلەڭ ٴمان بەرىپ، قاتىستى ساياساتتاردىڭ تياناقتانىپ اتقارىلۋىن دەر كەزىندە ٴبىتىردى ٴارى ىلگەرىلەتتى. مەملەكەتتىك ەنەرگيا مەكەمەسى شينجياڭنىڭ ەنەرگيا بايلىعى قاسيەتى مەن كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋ ٴىس جۇزىندىگىمەن ۇشتاستىرىپ، ەنەرگيامەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتۋ، كاسىپ سالاسىنىڭ جاسىل، تومەن كومىر قىشقىل گازدى دامۋى، جاڭا ەنەرگيانى كەڭ كولەمدە اشۋ، پايدالانۋ، ەنەرگيانى بازارلاندىرۋ رەفورماسى سياقتى جاقتاردى ارقاۋ ەتىپ ەنەرگيا جالپىلىق رەفورماسىن تۇيىندە سىناق ەتۋ قىزمەتىن ورىستەتۋدى قولدايتىندىقتارىن ايقىندادى. مەملەكەتتىڭ قولداۋىندا، 2025 ـ جىلى 6 ـ ايدا مەملەكەتتىڭ ”14 ـ بەسجىلدىق“ مۇناي ـ تابيعي گازدى دامىتۋ جوباسىنداعى ٴتۇيىندى نىسان _ گازدى باتىستان شىعىسقا جەتكىزۋ 4 ـ جەلىسى (تۇرپاننان جۇڭۋيعا دەيىنگى بولىگى) تۇتاس جەلى بويىنشا تۇتاستىرىلىپ وندىرىسكە قوسىلدى؛ سول جىلى ”شينجياڭ ەلەكترىن سىرتقا جەتكىزۋ“ 3 ـ ارناسى وندىرىسكە قوسىلىپ، ەلەكتر جەتكىزدى، 15 جىل ۋاقىت جۇمساپ سالىنعان شينجياڭنىڭ تارىم ويپاتىن اينالعان 750 كيلوۆولتتىق ەلەكتر جەتكىزۋ، كەرنەۋ وزگەرتۋ ينجەنەرياسى تۇتاس جەلى بويىنشا تۇتاستى.
قازىر ٴبىر توپ جوعارى ەنەرگيالى جاڭالىق اشۋ تۇعىرلارى شينجياڭعا ىرگە تەپتى، ەنەرگيادان ۇلگى كورسەتۋ نىساندارىنىڭ عىلىم ـ تەحنولوگيادا قامال الۋىنىڭ تابىستى ونىمدىلىگى ايرىقشا كورنەكتى بولىپ، عىلىم ـ تەحنولوگيا جەتىستىكتەرىن كادەگە جاراتۋ، قولدانۋ ۇزدىكسىز كۇشەيىپ، وسى زامانعى ەنەرگيا ەكونوميكاسىنىڭ جەدەل دامۋىن ىلگەرىلەتتى، شينجياڭ ەنەرگيا سالاسىنداعى جاڭا تەحنولوگيالاردى زەرتتەۋ ـ اشۋ بيىگىنە جانە كاسىپ سالاسى بويىنشا كادەگە جاراتۋ شوعىرلانعان جەرگە اينالۋدا.
شينجياڭنىڭ ەنەرگيا بايلىعىن قايتكەندە ويداعىداي اشۋ، ويداعىداي پايدالانۋ مەملەكەتتىك ساياسي كەڭەستىڭ شينجياڭداعى مۇشەسى ما حۋادۇڭ ٴۇرتىس نازار اۋدارىپ كەلە جاتقان ماڭىزدى ٴتۇيىن ەدى. ول تاپسىرعان «شينجياڭنىڭ ”ۇيقىدا جاتقان“ مۇناي ـ گاز بارلاناتىن ٴوڭىر بولىكتەرىن ”وياتىپ“، مۇناي ـ گاز قورىن مولايتىپ، ٴونىمىن ارتتىرۋدى بار كۇشپەن ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى ۇسىنىس جوباسىندا» كەن كاسىبى ۇقىعى ساياساتى جاعىنداعى تۇساۋ، ماتەريالدان ورتاق يگىلىكتەنۋ قامالى سياقتى سىزداۋ تۇيىندەرىن تىكە كورسەتىلۋى جاراتىلىستىق بايلىق مينيسترلىگىنىڭ باسا ٴمان بەرۋىنە يە بولىپ، شينجياڭنىڭ ەنەرگيا، كەن ونىمدەرىن بارلاۋدا تىڭ ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزۋىن ىلگەرىلەتتى.
بۇكىل ەلدىڭ ەنەرگيا بايلىعىن ستراتەگيالىق قامتاماسىز ەتۋ بازاسى رەتىندە، كومىردىڭ وزىق ٴوندىرىس قۋاتى جەدەل جارىققا شىققان شينجياڭ بۇكىل ەلدىڭ ەنەرگيامەن قامداۋ جالپى جاعدايىنا ىرىقتىلىقپەن قىزمەت وتەدى، شينجياڭنىڭ كومىرمەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتۋ ”دوستار شەڭبەرى“ بارعان سايىن كەڭەيدى. شينجياڭدا تۇراتىن مەملەكەتتىك ساياسي كەڭەستىڭ مۇشەسى جاڭ حۇيدىڭ كومىردەن تازا، جوعارى ٴونىمدى پايدالانۋدى ىلگەرىلەتۋدى ارقاۋ ەتە العا قويعان ۇسىنىسىنا مەملەكەتتىڭ قاتىستى تاراۋلارى باسا ٴمان بەرىپ، قولداۋ تەبىنىن ارتتىرىپ، كومىردى تازا پايدالانۋعا تيپ جاڭالاۋدى ىلگەرىلەتەتىندىكتەرىن ٴبىلدىردى.
مەملەكەتتىك ساياسي كەڭەس 14 ـ كەزەكتى كوميتەتىنىڭ 4 ـ ٴماجىلىسى اشىلۋ قارساڭىندا تۇر، مەملەكەتتىك ساياسي كەڭەستىڭ شينجياڭداعى مۇشەلەرى مەملەكەتتىڭ ەنەرگيا حاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدى ۇزدىكسىز ارقاۋ ەتە وتىرىپ اقىل ـ كەڭەس بەرىپ، مەملەكەتتىڭ ەنەرگيامەن قامداۋداعى ”ورنىقتىرعىشىن“ بەكەمدەۋگە اقىل ـ پاراساتتارى مەن كۇش ـ قۋاتتارىن ارنايتىندىقتارىن ٴبىلدىردى.
