بۇعىلاردىڭ سىرنايلى داۋىسى ەستىلدى، اۋىل - قىستاقتاردىڭ ”بايۋ كۇيى“ شارىقتادى
□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ءتىلشىسى ساۋ حۋا
كوكتەمگى ىزعاردىڭ بەتى ءالى قايتپاعانىمەن، جىلى لەپ بىرتىندەپ پايدا بولا باستادى. 2 - ايدىڭ 25 - كۇنى بۇراتالا قالاسى دالتۋ قالاشىعى ەلسەنبۇلاق قىستاعىنداعى تەڭبىل بۇعى باعىمشىلىق بازاسىنا بارماي جاتىپ، الىستان بۇعىلاردىڭ سىرنايلى داۋىسى ءتىلشىنىڭ قۇلاعىنا ەستىلدى. بازاعا كىرگەندە، ءبىر توپ تەڭبىل بۇعى باسىن تومەن سالىپ جەم جەپ تۇر ەكەن، كەيدە باستارىن كوتەرىپ جان - جاققا قاراپ قويادى، ”بۇعى داۋىسى كوكتەم كەلگەنىن اڭعارتقان، كاسىپ سالاسى ارقىلى قىستاق گۇلدەنگەن“ كورىنىس كوز الدىعا كەلدى.
”قاراڭىزشى، مىنا بۇعىنىڭ ءجۇنى جىلتىر ەكەن، بۇل ونىڭ جاقسى وسكەندىگىن تۇسىندىرەدى“. بۇراتالا قالاسى شۋاڭچۋان باعىمشىلىق كاسىپتىك سەلبەستىك كووپەراتيۆىنىڭ جاۋاپتىسى، 58 جاستاعى چىن شياۋلياڭ بۇعى قورانى ارالاپ تەكسەرىپ ءجۇردى، قولىنا جەم - ءشوپ ۇنتاقتارى جابىسىپ قالىپتى، ءوڭ - الپەتىنەن زور ءۇمىت مەن مۇندالايدى. بۇراتالادا تۋىپ - وسكەن چىن شياۋلياڭ سيىر - قوي باعۋمەن ءومىرىنىڭ جارتىسىن وتكىزگەنىمەن، ۇزاق ۋاقىت بويى باعىمشىلىقتىڭ ونىمدىلىگى جوعارى بولماۋ سىندى قيىن ماسەلەگە باسى قاتىپ جۇرگەن ەدى. 2021 - جىلى ول تەڭبىل بۇعى باعۋ ويىنا كەلىپ، سىرت جەردەن 50 نەشە تەڭبىل بۇعى اكەلىپ، بۇعى باعۋ جولىنا ءتۇسىپ، باعىمشىلىق تاجىريبەسى جونىندە ىزدەنىس جاساي باستايدى.
بۇعى قوراعا كىرسەڭىز، قورا تازا دا رەتتى، جەم - ءشوپتىڭ رەتتى دە ءتارتىپتى جينالعاندىعىن كورەسىز. ”تەڭبىل بۇعى جەم تالعايدى، جەم - ءشوپ ۇيلەسىمدى بولماسا جەمەي قويادى“. چىن شياۋلياڭ جۇرەلەپ وتىرىپ، جەم - شوپتەردى اۋدارىستىرىپ تاپتەشتەي تەكسەردى، ”ءبىز شينجياڭنىڭ جەرگىلىكتى باعىمشىلىق تاجىريبەسى جونىندە ىزدەنىس جاساپ، وزىندىك قۇندى تومەندەتۋمەن بىرگە، بۇعىنىڭ قورەكتىگىنە دە كەپىلدىك ەتۋىمىز كەرەك، بۇل ءبىر - ەكى كۇندە ورىندالاتىن ءىس ەمەس“. ول تىلشىگە بىلاي دەدى: تەڭبىل بۇعى مەن سيىر، قوي باعىمشىلىعىندا ۇقساستىق بار، الايدا جەم - ءشوپ تالابى تىپتەن قاتاڭ، ۇزدىكسىز قورىتىندىلاۋ، ىزدەنىس جاساۋ ارقىلى جەم - ءشوپ، ىندەتتەن ساقتانۋ سياقتى بارلىق تەحنولوگيالاردى يگەرىپ بولدىم.
جەر اۋدانى 50 مۋ كەلەتىن وسى باعىمشىلىق بازاسىنا جالپى 6 ميلليون 200 مىڭ يۋاننان استام قارجى قوسىلىپ، 2025 - جىلى سالىنىپ بولىپتى، قازىر قورادا 780 باس بۇعى باعىلۋدا ەكەن، بۇل ەلسىنبۇلاق قىستاعىنىڭ كاسىپ سالاسى كارتاسىن بىرتىندەپ وزگەرتۋدە. ”بۇرىن قىستاق نەگىزىنەن سيىر، قوي باعىمشىلىعىمەن شۇعىلداناتىن، الايدا جايلىمدى قورعاۋ سەرپىنىنىڭ ارتۋىنا ساي، ءداستۇرلى باعىمشىلىق جولى بارعان سايىن تارايدى“. وسى قىستاق پارتيا ياچەيكاسىنىڭ شۋجيى ەرزات ديسەك تىلشىلىكتى قابىلداعاندا بىلاي دەدى: باعىمشىلىق كاسىبىنىڭ تيبىن وزگەرتۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ءىس، ال تەڭبىل بۇعى باعىمشىلىعى جونىندەگى ىزدەنىس قىستاققا ەكولوگيانى قورعاۋ مەن كاسىپ سالاسىن گۇلدەندىرۋدە بىردەي تابىسقا جەتۋدىڭ جاڭا جولىن تاۋىپ بەردى.
اناعۇرلىم كوپ قىستاق تۇرعىندارىن كاسىپ سالاسى دامۋىنىڭ پايداسىنان يگىلىكتەندىرۋ ءۇشىن، قىستاق ”قىستاق كوللەكتيۆى + سەلبەستىك كووپەراتيۆى + شارۋا وتباسى“ ءۇش جاق ءبىر تۇلعالانعان باعىمشىلىق ۇلگىسىن جاڭالىق اشا قالىپتاستىردى، قىستاق كوللەكتيۆى قارجى شىعارىپ قورا - قالتقى قۇرىلىسىنا ات سالىستى، سەلبەستىك كووپەراتيۆى باس بولىپ تەڭبىل بۇعى تۇقىم توركىنى، تەحنولوگياسى، ىندەتتەن ساقتانۋ جانە ساتۋ جۇمىستارىنا جاۋاپتى بولدى، شارۋالار ءوز شارت - جاعدايىنا قاراي دەربەس باعۋدى تاڭدادى نەمەسە تاپسىرىسپەن باقتىردى، سەلبەستىك كووپەراتيۆى تاعى تومەنگى شەكتەن تۇسىرمەي ساتىپ الۋ كەلىسىمىنە قول قويدى، بۇل قىستاق تۇرعىندارىن ۋايىمنان ارىلتتى. قازىر تومەن كىرىستى 11 وتباسى تەڭبىل بۇعى باعىمشىلىعىنان يگىلىكتەنىپ وتىر، سەلبەستىك كووپەراتيۆىنىڭ 7 مۇشەسى وسى قىستاقتان كەلگەن، 6 ادام تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاستى، ايلىق ەڭبەكاقىسى 5000 يۋاننان اسادى. ءار رەت جۇمىسشى ىستەتۋدىڭ قاۋىرت مەزگىلىندە نەشە ونداعان قىستاق تۇرعىنىن جاقىن ماڭدا يكەمدى جۇمىستانۋعا جەتەكتەپ، كوپشىلىكتىڭ ەسىك الدىنان كىرىستەرىن ارتتىرۋىنا مۇمكىندىك جاسايدى.
بازانىڭ جاڭالىق اشۋ ىزدەنىسى مۇنىمەن عانا شەكتەلىپ قالمادى، چىن شياۋلياڭ ءبىر توپ كەسەك ءبىتىمدى بۇعىنى كورسەتىپ: ”ءبىز تەڭبىل بۇعىنى شينجياڭنىڭ جەرگىلىكتى بۇعىسىمەن بۋدانداستىرىپ تابىسقا جەتتىك“، - دەدى. قازىر بۋدان بۇعى 200دەن اسىپ، العاشقى قادامدا كولەم قالىپتاستىردى. ەرەسەك بۋدان بۇعىنىڭ دەنە تۇرقى 2 مەتردەن اسادى، شينجياڭنىڭ كليماتىنا جانە جەم - شوپتەرىنە بەيىمدەلگىشتىگى ءتىپتى دە كۇشتى، ءمۇيىز ءتۇسىمى دە زور دارەجەدە ارتتى، ادەتتەگى تەڭبىل بۇعىلاردان جىلىنا 2 − 3 كيلوگرام ءمۇيىز، بۋدان بۇعىلاردان 3 − 5 كيلوگرام ءمۇيىز تۇسەدى. ”قازىر بۇعىنىڭ جاس ءمۇيىزىنىڭ ءار گرامىن 5 يۋانعا دەيىن ساتا الامىز، ءبىز بۇعىنىڭ جاس ءمۇيىزىن جاپىراقتاپ تۋراپ، تارتۋ - تارالعى قورابىنا سالىپ، ساياحات كورىنىس وڭىرلەرىنە اپارىپ ساتامىز، ونىمدەرىمىز قاجەتتى قامداي المايدى“. چىن شياۋلياڭ بىلاي دەدى: بۇعى باعۋدىڭ العاشقى مەزگىلىندەگى ۇسىنىلىم ءبىرشاما جوعارى بولعانىمەن، بۇعى ءۇرتىس 20 جىلدان استام ۋاقىت مۇيىزدەيدى، ۇزاققا دەيىن تۇراقتى پايدا تابۋعا بولادى.
قازىر باعىمشىلىق بازاسىنىڭ 1 - مەرزىمدىك قۇرىلىسى پايدالانۋعا بەرىلدى، 2 - مەرزىمدەگى 6000 شارشى مەترلىك كەڭەيتىپ سالۋ نىسانى بيىل سالىنىپ بولادى. ”ءبىز 3 جىل ۋاقىت جۇمساپ، قولدا بار بۇعىنىڭ سانىن 2000 باسقا جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز“. بولاشاقتاعى دامۋدى تىلگە تيەك ەتكەندە چىن شياۋلياڭ تولىق سەنىممەن: ”ورنىقتى كولەم قالىپتاستىرعاننان كەيىن، ءبىز تاعى بۇعىنىڭ جاس ءمۇيىزىن جىنتىكتەي وڭدەپ، باعۋ، وڭدەۋ، ساتۋ ءبىر تۇلعالانعان وسىزاماندانعان باعىمشىلىق بازاسىن قۇرىپ، تەڭبىل بۇعىنى ناعىز قىستاق تۇرعىندارىنىڭ ’بايۋ بۇعىسىنا‘ اينالدىرامىز“، - دەدى.
بازاداعى بيىك جەردەن كوز جىبەرسەڭىز، جايىلىپ جۇرگەن بۇعى ءۇيىرىن كورەسىز، قاۋلاعان تىرشىلىك تىنىسى مەن مۇندالايدى. ەلسىنبۇلاق قىستاعىنداعى تەڭبىل بۇعى شارۋاشىلىعى قارىشتاپ دامىپ كەلەدى، بۇعىلاردىڭ داۋىسى كوكتەمنىڭ بەتاشارى عانا ەمەس، اسىرەسە، اۋىل - قىستاقتى كوركەيتۋدىڭ ”بايۋ جىرى“ بولدى، وسى ىرىستى توپىراقتا ەكولوگيا كوركەم، كاسىپ سالاسى گۇلدەنگەن، بۇقارا بايىعان كوكتەم جاۋابى جازىلدى.
