نەگىزگى ساتىنى ارالاپ، ەكپىندەي ىلگەرىلەۋ ىزدەرىن ەستەلىككە الدى
□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ءتىلشىسى چىن جياڭلين
تيانشانداعى ىرىستى القاپتى قادامىمەن ولشەپ، ءداۋىر وزگەرىسىن قالامىمەن ەستەلىككە الدى. 2026 - جىلى 2 - ايدىڭ باسىندا شينجياڭ گازەتى مەكەمەسىنىڭ (توبى) 100 ءتىلشى - رەداكتورى تيانشان الابىنا اتتانىپ، ءبىر ايلىق ”كوكتەم مەرەكەسىندە نەگىزگى ساتىنى ارالاۋ“ نەگىزگى تاقىرىپتىق تىلشىلىك قيمىلىن ورىستەتتى.
تىلشىلەر ءبىرىنشى شەپكە ىشكەرىلەي بارىپ، ىشكەرىلەي كىرىسىپ، بۇقارامەن ەتەنە ارالاسىپ، جاناسىمدى، ءنارلى، جالىندى حابار - ماقالالار جانە اپپارات كوزى ارقىلى دامۋ ىزدەرىن ىزدەستىرىپ، باقىتقا تولى وزگەرىستەردى ەستەلىككە الىپ، شينجياڭنىڭ دامۋ جەتىستىكتەرىن سەزىندىرىپ، جۇرت جۇرەگىنە ۇيالاتىپ، جاڭا داۋىردەگى شينجياڭنىڭ دامۋ ومىرشەڭ كۇشى مەن حالىق تۇرمىسى مەيىرىن جالپى كورىنىستىك ايگىلەدى.
قاراپايىم ادامداردىڭ قىزمەت ورنىنان تاپجىلماي ۇلەس قوسۋىنا كۋا بولدى
پامير ۇستىرتىنەن تاكلاماكان ءشول جيەگىنە دەيىن، شەكارا وتكەلىنەن شەكارا قورعانىس قاراۋىل ورنىنا دەيىن تىلشىلەر قاراپايىم ادامداردىڭ قىزمەت ورنىنان تاپجىلماي ۇلەس قوسۋىن كورىپ - ءبىلىپ قانا قويماي، ونان دا ماڭىزدىسى، شەكارا ءوڭىردىڭ بايتاق دالاسىنداعى كۇن سايىن جاڭارعان جالىندى وزگەرىستەردى دە كوردى.
جەمەنەي اۋدانىندا كوسىلگەن قارلى دالادا تىلشىلەر ساۋىر تاۋىنداعى قىستاۋلىققا باردى. مالشى اياسىن نازىمبەكتىڭ ءۇيى جىلى دا جارىق، قابىرعاعا شات مەرەيلى كوكتەم مەرەكەسى مازمۇنىنداعى سۋرەت جاپسىرىلعان، پەش ۇستىندە قايناپ جاتقان ءسۇتتى شايدىڭ حوش ءيىسى اڭقيدى. جاڭاشا تۇرعىن ءۇي كونە تاس ۇيلەردىڭ ورنىن باستى، ءتورت دوڭگەلەكتى اۆتوكولىك ات ءمىنىپ قار كەشۋدىڭ ورنىن باستى، جەدەل جولداما تىكە جەتىپ، ينتەرنەت ىركىلىسسىزدەندى، مالشىلار تاۋدان شىقپاي - اق قولايلى تۇرمىستىق قىزمەت وتەۋدەن يگىلىكتەنە الاتىن بولدى.
”جۇڭگو باتىس ۇيەگى“ ۇلۇقشات اۋدانىندا تىلشىلەر جىعىن اۋىلى ساز قىستاعىنداعى ”حالىق ونەگەسى“ بۇرماحان مولدونىڭ ۇيىنە بارىپ، اۋىل - قىستاقتىڭ دامۋ ونىمدىلىگىن شىنايى سەزىندى. بۇگىنگى ساز قىستاعىندا كەڭ اسفالت جول ەسىك الدىنا دەيىن جەتىپ، تۇرعىن ۇيلەر رەتتى ورنالاسىپ، تۇرمىستىق قىزمەت وتەۋ قۇرىلعىلارى ۇزدىكسىز كەمەلدەنىپ، وقۋ - اعارتۋ، ەمدەۋ سياقتى حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيى كورنەكتى جوعارىلادى.
بۇراتالا قالاسىنىڭ ۇتىبۇلاق قالاشىعىندا تىلشىلەر شەكارا ساقشى بولىمشەسىنىڭ حالىق ساقشىلارىمەن، جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن بىرگە تۇمشالامالى شام ءىلىپ، الەۋمەتتىك يگىلىك ىستەرىن ىستەدى. شەكارا ساقشى بولىمشەسىنىڭ حالىق ساقشىسى جىڭ شياڭجين بىلاي دەدى: ءار جولى تۇرعىندارمەن بىرگە الەۋمەتتىك يگىلىك ىستەرىن ىستەگەندە، ءوزىمدى ”كەلىستى“ بولىپ كەتكەندەي سەزىنەمىن.
ولار وتباسىنىڭ اۋىر جۇگىن ارقالاعان اكە، اكە - شەشەسى كۇندىز - ءتۇنى ويلايتىن ۇلى، ونان دا ماڭىزدىسى، سول وڭىرلەردىڭ تىنىشتىعىن قورعايتىن ادال قورعاۋشى بولىپ، ەڭ قاراپايىم جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋ ارقىلى شەكارا ءوڭىر حاۋىپسىزدىگىنىڭ بەرىك قالتقىسىن بەكەمدەدى.
جوعارى ساپالى دامۋ ناتيجەسىن ەستەلىككە الدى
قۇمىلداعى 100 شاقىرىمدىق جەلدى وڭىردە تىلشىلەر شىسانجيانفاڭ اۋا رايى پۋنكتىنە بارعاندا، ءبىر رەتكى ويعا كەلمەگەن تىلشىلىكتى باستان كەشىردى. بۇرىنعى جاپالى، قاراپايىم پۋنكت ۇيلەرى جاپپاي جاڭالانىپ، دارەجەسى جوعارىلاتىلعان، ەلەكترمەن ورنىقتى قامدالادى، اۆتوماتتاندىرىلعان باقىلاۋ - ولشەۋ جاپپاي تياناقتانعان، قىزمەتكەرلەردىڭ قىزمەت، تۇرمىس شارت - جاعدايى زور دارەجەدە جاقسارعان، دالمە - ءدال، جوعارى ءونىمدى اۋا رايىنان قىزمەت وتەۋ شەكارا ءوڭىردىڭ دامۋىن قورعاپ جاتقان ەدى.
ءبىرىنشى شەپ − ەڭ جاندى ساباقحانا. 2026 - جىلعى كوكتەم مەرەكەسىندە تىلشىلەر نازاردى جوعارى ساپالى دامۋعا شوعىرلاندىرىپ، كەلەلى نىساندار، ەنەرگيامەن قامداۋ، جاسىل تيپ جاڭالاۋ، كاسىپ سالاسىنىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتۋ ءبىرىنشى شەبىنە بارىپ، جاندى كورىنىستەر، شىنايى سۇيىسپەنشىلىككە تولى اڭگىمەلەر ارقىلى شينجياڭ دامۋىنىڭ پارمەندى تامىر سوعىسىن ءبىلىپ، تيانشان الابىندا جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەردى جىلدام جەتىلدىرۋدىڭ جالىندى امالياتىن ايگىلەدى.
تىلشىلەر قاردى ومبىلاي ءجۇرىپ، قۇتىبي اۋدانىنىڭ تيانشان قويناۋىنداعى 5. 34 كيلومەتر ۇزىندىقتاعى كومىر جەتكىزۋ دالىزىندە تىلشىلىك ىستەپ، 7 ميلليون توننا ”قارا التىننىڭ“ ”ءدالىز“ ارقىلى تاۋدان تۇسكەن جاسىل وزگەرىسىن ەستەلىككە الىپ، ارداق داۋلەتتىڭ كومىر تاسيتىن شوفەردەن شارلاپ تەكسەرۋشىگە اينالعان كاسىپتىك وزگەرىسىنە كۋا بولدى، اسىرەسە، ەكولوگيانى قورعاۋ مەن كاسىپ سالاسى دامۋىنىڭ بىرگە ءومىر ءسۇرۋىنىڭ، بىرگە كوركەيۋىنىڭ تەرەڭ ءمانىن ۇعىندى.
”ءبىر وتكەل ءتورت ەلدى تۇتاستىرعان“ جەمەنەي شەكارا وتكەلىندە تىلشىلەر سىرتقا ەسىك اشۋدىڭ جالىنداعان ومىرشەڭ كۇشىن كوردى: شەكارا اتتاپ ساياحاتتاۋ جاڭا جىلدىق ساياحات ۇيىرمەسى ساپارعا شىعۋعا ساقاداي ساي تۇر، جۇڭگو مەن قازاقستاننىڭ ءوزارا ۆيزا كەشىرۋ ساياساتى بۇقارانىڭ ”ايتتى بولدى جولعا شىعاتىن“ شەكارا اتتاعان ساياحاتىن رەالدىققا اينالدىردى؛ شەكارا تۇرعىندارى ءوزارا بازارشىلاۋ ساۋدا بازارىندا بۇقارا يمپورت ەتىلگەن كامپيت، شوكلات، ءسۇت ونىمدەرى سياقتى تاۋارلاردى تولتىرا الىپ قايتتى، كوڭىلدى كۇلكى، ازىلدەرىنەن شەكارا ساۋداسىنىڭ جالىندى ومىرشەڭ كۇشى مەن مۇندالايدى.
وڭتۇستىك شينجياڭنىڭ اۋىل - قىستاقتارى دا ومىرشەڭ كۇشكە تولى. گۇما اۋدانى مۇجى قالاشىعى بازارىندا لياڭفىن جايماسىنىڭ الدىنداعى ايعايلاعان داۋىس، ءتىرى مال ساۋداسىنداعى شاپالاق ءۇنى، بۇقارا ساحناسىنان ەستىلگەن ءان اۋەنى توعىسىپ، قايناعان ءومىر دۋمانى ءدال وسى زامانعى اۋىل - قىستاقتىڭ ەڭ جاندى، ەڭ اسەرلى بەينەسى.
قۇبا ءتۇز قويناۋىنداعى جاڭا ەنەرگيا جابدىقتارىمەن جابدىقتالعان كاسىپورىن سەحىنان اشۋ رايونىندا جىم - جىرت جۇمىس جۇرگىزىپ جاتقان جاسىل سۋتەگى ءوندىرىس ورنىنا دەيىن؛ 10 مىڭ مۋلىق قۇنارلى اتىزدىڭ جانىندا ساقاداي ساي تۇرعان زەردەلى اۋىل شارۋاشىلىق ماشينالارى شارشى توبىنان اۋىل - قىستاق كاسىپ سالاسىنىڭ ءبىرىنشى شەبىندە پايدا ءبولىسىپ جاتقان جايدارى جۇزدەرگە دەيىن... جاندى دا جالىندى حابارلار كىشكەنەدەن ۇلكەنگە، تۇيىننەن كولەمگە ءوتىپ، نىسان قۇرىلىسىنىڭ قارقىنىن، كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋ تەبىنىن ەستەلىككە الۋمەن بىرگە، حالىق تۇرمىسى جاقسارعان مەيىردى دە سەزىندىرىپ، جاڭا داۋىردەگى شينجياڭ دامۋىنىڭ مىعىم نەگىزى مەن قۋاتتى قوزعالىس قۋاتىن جاندى ءتۇسىندىردى.
ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ باقىتتى ساتتەرىن ەستەلىككە الدى
حالىق تۇرمىسىندا كىشى - گىرىم ءىس بولمايدى، بارلىق ىستە سۇيىسپەنشىلىكتى ايگىلەۋ كەرەك. تىلشىلەر نەگىزگى ساتىعا ىشكەرىلەي بارعاندا شينجياڭنىڭ دامۋ قارقىنىن عانا ەمەس، كۇندەلىكتى ومىرگە ءنار بەرگەن حالىق تۇرمىسى مەيىرىن دە سەزىندى.
تەڭىز دەڭگەيىنەن بيىكتىگى 3600 مەتر كەلەتىن كۇنلۇن تاۋىنىڭ ەتەگىندە شەريا اۋدانى نۇر اۋىلى چىمانباق قىستاعىنداعى 55 جاستاعى مالشى يمىنتوحتى ءماتتۇرسۇن ءتىلشىنى بۇرىن ءوزى ەڭكەيىپ ارەڭ كىرەتىن تۇراعى − ”جەر كەپەگە“ ەرتىپ كىردى؛ 10 نەشە مەتر الىستا ونىڭ قازىرگى تۇراتىن ءتۇستى بولات تاقتايلى ۇيىندە پەش قىزىپ تۇر. جەر كەپەدەن ءتۇستى بولات تاقتايلى ۇيىنە دەيىنگى قىسقا عانا 10 نەشە مەتر ارالىق ونىڭ جارتى عۇمىرىنداعى تۇرمىس وزگەرىسىنە كۋا بولدى.
كوكتەم مەرەكەسىنىڭ رايى قالام ۇشىندا بەينەلەندى. تىلشىلەر اۋات اۋدانى دولان مادەنيەتى (شارۋالار سۋرەتتەرى) بەيزاتتىق مۇرالاردى جالعاستىرۋ ورتالىعىنا بارىپ، دولان شارۋالار سۋرەتى بەيزاتتىق مۇرالارىن جالعاستىرۋشى ءنابيجان ابدۇراحماننىڭ كۋرسانتتارمەن بىرگە جىلقى جىلى تاقىرىبىندا سۋرەت سالعاندىعىن كوردى. ولار جىلقىنىڭ كەلبەتىن ايگىلەپ، سۋرەتكە سۇيىسپەنشىلىكتەرىن ءسىڭىرىپ، ماقتا اتىزىنان مول ءونىم العان، ءار ۇلت بۇقاراسى يىق تىرەسە ەڭبەك ەتكەن باقىت كارتيناسىن سۋرەتتىك ماتاعا سىزىپ، ياڭليۋچيڭ كوكتەم مەرەكەسى سۋرەتىنىڭ نوبايلاۋ شەبەرلىگىن سۋرەت شىعارماشىلىعىنا توعىستىرىپ مادەنيەتتىڭ جالعاسۋى مەن حالىق تۇرمىسىنىڭ باقىتى توعىسۋىنىڭ، بىرگە ءومىر ءسۇرۋىنىڭ تاماشا كورىنىسىن ايگىلەدى.
تيانشاننىڭ بايتاق دالاسىن ارالاپ، ءتىلشى - رەداكتورلار نەگىزگى ساتىداعى كادرلارمەن، بۇقارامەن بەتپە - بەت اڭگىمەلەسىپ، ەتەنە سىرلاستى، ولار دايىنداعان كوپ ءتۇرلى فورماداعى تۋىندىلار قاعاز مەديالارىنىڭ سالماعىن، كليەنتتىڭ، سايتتىڭ اعىن مولشەرىن جۇزەگە اسىرىپ، نەگىزگى ساتىنىڭ ءۇنىن اناعۇرلىم اشىق، اناعۇرلىم كەڭ، اناعۇرلىم تەرەڭ جەتكىزدى.
