□ انار بۇلت \ شينجياڭ گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى لي ياڭ، ازيا كىندىگى ۋاقىت گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى ليۋ حۇيجۋان
كوكتەمگى سالتاناتتى ماجىلىستە كوكتەم تولقىنى جوڭكىلدى.
تيانشان الابىنا كوز جىبەرسەڭىز، جاڭالىق اشۋدىڭ، جاسامپازدىقتىڭ ومىرشەڭ كۇشى قاۋلاپ، ەسىك اشۋ، سەلبەستىك جاساۋ تولقىنى كوتەرىلىپ، ەكپىندەي العا ۇمتىلۋدىڭ اسەرلى سەزىمى اسقاقتادى.
2026 ـ جىل − جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى قۇرىلعاندىعىنىڭ 105 جىلدىعى، ”15 ـ بەسجىلدىقتىڭ“ باستاما جىلى. شينجياڭنان كەلگەن مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايىنىڭ ۋاكىلدەرى، مەملەكەتتىك ساياسي كەڭەستىڭ مۇشەلەرى ٴوز كاسىپ سالالارىمەن جانە نازار اۋداراتىن تۇيىندەرىمەن ۇشتاستىرىپ، سەنىمدى تىلگە تيەك ەتىپ دامۋدى اڭگىمەلەدى.
العاشقى قادام − ۇمتىلۋ، باستاما − شەشۋشى شايقاس. كوپشىلىك مىنالاردى ٴبىلدىردى: مەملەكەتتىك ەكى ٴماجىلىستىڭ رۋحىن مۇقيات ۇيرەنىپ، دايەكتىلەندىرىپ، جاڭا داۋىردەگى پارتيانىڭ شينجياڭدى باسقارۋ جالپى جوباسىن تولىق، دالمە ـ ٴدال، جاپپاي دايەكتىلەندىرىپ، جۇڭحۋا ۇلتى ورتاق تۇلعا تانىمىن بەكەمدەۋدى، جۇڭحۋا ۇلتى ورتاق تۇلعا قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتۋدى مىقتاپ ارقاۋ ەتىپ، ”بەس ۇلكەن ستراتەگيالىق ورىندى“ كوزدەپ، كۇش سالا ۇمتىلىپ، ۇزدىكسىز كۇرەس جۇرگىزىپ، جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدىڭ شينجياڭ تاراۋىن قۇلشىنا جازامىز.
سەنىم ٴتىپتى دە كۇشەيىپ، جىگەر ٴتىپتى دە نىعايدى
”14 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلىندە وڭىرلىك ٴوندىرىس جالپى قۇنى جىلىنا ورتا ەسەپپەن %5.9 ارتىپ، شينجياڭ ەرەكشەلىگىنە يە وسىزاماندانعان كاسىپ سالاسى جۇيەسى جەدەل قۇرىلدى؛ جاڭا ەنەرگيا گەنەراتورلارىنىڭ سيىمدىلىعى 169 ميلليون كيلوۆاتقا جەتىپ، بۇكىل شينجياڭداعى گەنەراتورلار سيىمدىلىعىنىڭ %64ىن يەلەپ، جاسىل ەسەپتەۋ قۋاتىنىڭ باسىمدىعى جاساندى زەردە كاسىپ سالاسىنىڭ جەدەل دامۋىنا تىرەك بولدى؛ استىق ٴونىمى جىل سايىن ارتىپ، ماقتانىڭ ٴونىم مولشەرى بۇكىل ەلدەگىنىڭ %90تەن استامىن يەلەدى؛ اۋىل ـ قىستاق تۇرعىندارىنىڭ جان باسىندىق قولداعى تابىسى بىلتىر تۇڭعىش رەت 20 مىڭ يۋاننان استى، ٴار ۇلت بۇقاراسىنىڭ حاۋىپسىزدىك سەزىمى، رازى بولۋ دارەجەسى ٴۇرتىس كوپ جىل بويى %99تەن استام دەڭگەيدى ساقتادى...
كوزدىڭ جاۋىن الاتىن وسى ساندى مالىمەتتەر شينجياڭنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىنىڭ سەرپىمدىلىگى مەن ومىرشەڭ كۇشىن ايگىلەپ، ”15 ـ بەسجىلدىقتا“ قولايلى ساتتەن پايدالانىپ العا ۇمتىلىپ، باتىلدىقپەن جاڭا جاعداي اشاتىن مىعىم قايراتىن ايگىلەدى.
ۇكىمەت قىزمەتىنەن باياندامادا مىنالار اتاپ كورسەتىلدى: ەلىمىزدىڭ ەرەن كولەمدى بازار پايداسىن تولىق اشۋدى كوزدە ۇستاپ، مەملەكەتتىك ٴبىر تۇتاس ۇلكەن بازار قۇرىلىسىن ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتۋ كەرەك.
اۆتونوميالى رايوندىق ساۋدا ىستەرى مەڭگەرمەسى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسىنىڭ شۋجيى لي شۋان مىنانى ٴبىلدىردى: شينجياڭ مەملەكەتتىك ٴبىر تۇتاس ۇلكەن بازاردا ورنىن ٴدال تابۋى، سەرپىلۋدى جۇزەگە اسىرۋى كەرەك. مۇنداعى وزەك كاسىپ سالاسىن نەگىز ەتىپ، جوعارى قابىلەت دارەجەسى دەڭگەيىندەگى ەسىك اشۋ تۇعىرى ارقىلى ەل ٴىشى ـ سىرتىنداعى ساپالى بايلىقتاردى تۇتاستىرىپ، ”بالكۇلشەنى بىرگە ۇلكەيتىپ جاساۋ“ نىساناسىنا جەتۋدە جاتىر.
جۇڭگو (شينجياڭ) ەركىن ساۋدا سىناق رايونى جوعارى قابىلەت دارەجەسى دەڭگەيىندەگى ەسىك اشۋ تۇعىرىنىڭ ىشىندەگى ەڭ ومىرشەڭ كۇشكە جانە كومەسكى كۇشكە يە ٴوڭىر ەكەندىگىندە داۋ جوق.
3 ـ ايدىڭ 2 ـ كۇنى شينجياڭ ەركىن ساۋدا سىناق رايونىنىڭ ٴۇرىمجى اۋماعىندا جالپى كولەمى 300 مۋ، جالپى 5 ميلليارد يۋان قارجى قوسىلعان گوۋي تۇڭحاڭ كاسىپ سالاسى باقشاسى قۇرىلىسى قاۋىرت جۇرگىزىلىپ جاتتى، بۇل ٴۇرىمجىنىڭ تومەن كەڭىستىك ەكونوميكاسى دامۋىنىڭ تىڭ ساتىعا كوتەرىلگەندىگىن كورسەتەدى.
”كاسىپ سالاسى باقشاسىنىڭ وسىندا ىرگە تەبۋى ەركىن ساۋدا سىناق رايونىنىڭ ساياسات، وڭىرلىك ورىن، قىزمەت وتەۋ سىندى 3 ٴتۇرلى باسىمدىعىنىڭ ’قۋاتتى تارتىلىس كۇشىنەن‘ كەلگەن“، ـ دەدى شينجياڭ گوۋي تۇڭحاڭ قارجى قوسۋ اينالىم شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ اكىمشىلىك ديرەكتورى سۇي جيەحۋ بۇكپەسىز.
مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايىنىڭ ۋاكىلى ايدىن تولەۋحان بىلاي دەدى: شينجياڭ تارباعاتاي ٴتۇيىندى دامىتۋ، ەسىك اشۋ سىناق رايونىنىڭ اشۋ اياق الىسى بارعان سايىن ورنىقتى بولۋدا، ”كاسىپ سالاسىن شوعىرلاندىرۋ وزەك ەتىلىپ، وسىزاماندانعان اشىق كاسىپ سالاسى جۇيەسى قۇرىلادى. شەكارا وتكەلى ساۋداسى جانە وسى زامانعى زات اينالىمى، حالىقارالىق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ، وزىق جابدىق جاساۋ، وسى زامانعى قىزمەت وتەۋ كاسىبى سىندى 4 يقۋاتتىق رايون ٴتۇيىندى تۇلعالانىپ، كاسىپ سالاسىنىڭ جوعارى دەڭگەيگە، شوعىرلى بولۋعا قاراي بۇرىلىس جاساۋى ىلگەرىلەتىلەدى“.
2025 ـ جىلى شينجياڭنىڭ استىق ٴونىمى ٴۇرتىس 8 جىل ارتىپ، جالپى ٴونىم مولشەرى 24 ميلليون 323 مىڭ تونناعا جەتىپ، تاعى تىڭ دەڭگەي جاراتىلىپ، بىرلىك ٴونىم دەڭگەيى ٴۇرتىس 2 جىل مەملەكەت بويىنشا الدىڭعى ورىندى يەلەدى.
ٴبيدايدىڭ تۇقىمدىق ساپالى بايلىعىن زەرتتەۋ قىزمەتىمەن 40 جىلعا تاياۋ شۇعىلدانعان مەملەكەتتىك ساياسي كەڭەستىڭ مۇشەسى ۋاڭ ۋي تەبىرەنە بىلاي دەدى: ”شينجياڭ ’گەن تەحنولوگياسى + ۇلكەن ساندى مالىمەتتى‘ جەتەكشى ەتكەن AI بيولوگيالىق تۇقىم جەتىلدىرۋدىڭ جاڭا مەزگىلىنە ٴوتتى“. تۇقىم شارۋاشىلىعىن ’چيپ‘ ەتكەن ’جۇڭگو كەسەسىنە‘ ٴتىپتى دە كوپ شينجياڭ استىعى سالىنادى“.
نازاردى نەگىزگى جەلىگە شوعىرلاندىرىپ، تىلەكتەستىكتى سومدادى
3 ـ ايدىڭ 7 ـ كۇنى ساياسي كەڭەس مەملەكەتتىك 14 ـ كەزەكتى كوميتەتى 4 ـ ماجىلىسىندەگى ادەبيەت ـ كوركەمونەر سالاسى گرۋپپالار جيىنىنىڭ ارەدىگىندە مەملەكەتتىك ساياسي كەڭەستىڭ مۇشەسى ٴدىلنار ابلا مەن جاڭ كايلي ىقىلاسپەن اڭگىمەلەسىپ، «شينجياڭ جاقسى» ٴانىن بىرگە شىرقادى. مۇشە جاڭ كايلي: شينجياڭ − ٴار ۇلت اعا ـ باۋىر، اپەكە ـ سىڭلىلەردىڭ ىنتىماقتاسا كۇرەس جاسايتىن كورىكتى مەكەنى، ـ دەپ القادى.
”بايىرعى شىعارمالار جۇڭحۋا ۇلتى ورتاق تۇلعاسىنىڭ جاندى ەستەلىگى، وندا ۇلتتاردىڭ ارالاسۋى، ىشتەسۋى، توعىسۋى سىندى تاريحي تامىر جاتىر.“ 3 ـ ايدىڭ 6 ـ كۇنى 14 ـ كەزەكتى مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايىنىڭ 4 ـ ماجىلىسىندەگى شينجياڭ ۋاكىلدەر ۇيىرمەسىنىڭ اشىق ۇستاۋ كۇنى قيمىلىنىڭ ناق مايدانىندا مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايىنىڭ ۋاكىلى ٴميناۋار ابەيبوللا مىنانى ٴبىلدىردى: وسى باعالى بايىرعى شىعارمالار، حۇجاتتار شينجياڭ تاريحىندا ۇلتتار تاتۋ ـ ٴتاتتى بىرگە تۇرعان، ٴبىر ـ بىرىنە قارايلاسقان ناقتى كارتينانى قايتا قالپىنا كەلتىردى، ونان دا ماڭىزدىسى، ول − ۇلتتاردىڭ قول ۇستاسا وتىرىپ مەكەندى گۇلدەندىرۋىنىڭ، گۇلدەنۋدى، دامۋدى ىلگەرىلەتۋىنىڭ جاندى ايعاعى.
انار گۇلى اشىلدى، بارشا ٴبىر نيەتتە بولدى. شينجياڭنىڭ ۇلان ـ بايتاق دالاسىندا ۇلتتاردىڭ ارالاسۋى، ىشتەسۋى، توعىسۋى كۇن سايىن تەرەڭدەپ، جۇڭحۋا ۇلتى ورتاق تۇلعا تانىمى جۇرت جۇرەگىنە تەرەڭ ۇيالادى، ىنتىماقتاسا بىرگە ىلگەرىلەيتىن، ٴبىر ٴۇيلى جانداي ەتەنە راي بارلىق جەردەن مەن مۇندالادى.
مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايىنىڭ ۋاكىلى لي يۇنفي ٴوزىنىڭ كۇسان مادەنيەتى دامىعان كۇشاردا تۇرمىس كەشىرەتىندىگىن، كۇسان مادەنيەت مۇرالارىن ويداعىداي قورعاۋ، جالعاستىرۋ جاۋاپكەرشىلىگى بار ەكەندىگىن ٴبىلدىردى.
بەرتىنگى جىلدارى كۇشار قالاسى تاريحي مادەنيەتتەگى ايگىلى قالالاردى قورعاۋدى جانە ودان پايدالانۋدى جەدەل ىلگەرىلەتىپ، كۇسان مادەنيەتىن اشۋدى، زەرتتەۋدى، ٴتۇسىندىرۋدى جانە ەسكى جۇرتتاردى قورعاۋدى، پايدالانۋدى كوپ ساتىلى، كوپ ارنالى، كوپ فورمالى كۇشەيتىپ، كۇسان حيكاياسىن قۇلشىنا ويداعىداي باياندادى.
كۇشار قالاسىندا تۇرمىس كەشىرىپ جاتقان ٴار ۇلت بۇقاراسى جونىنەن العاندا، كۇسان مادەنيەتىن اشۋ، ايگىلەۋ مادەنيەت ماقتانىشىن كۇشەيتۋدىڭ ماڭىزدى ٴتاسىلى بولىپ عانا قويماي، مادەنيەت پەن ساياحاتتى توعىستىرۋدى ىلگەرىلەتۋدىڭ، كىرىستى ارتتىرىپ بايۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ دا ماڭىزدى جولى“. لي يۇنفي مىنانى ٴبىلدىردى: بيىل كوكتەم مەرەكەسى كەزىندە مىندەت اتقارۋ بارىسىندا كۇشاردىڭ ساياحات ورلەۋىنىڭ ارتقاندىعىن، ساياحاتشىلاردىڭ قىزعىندىلىعىنىڭ كۇشەيگەندىگىن تەرەڭ سەزىندىم، كۇسان شاعىن كوشەسى، چيڭچىڭ كوشەسى سياقتى ەرەكشەلىككە يە كوشەلەردە ساياحاتشىلار مەن جەرگىلىكتى بۇقارا بىرگە بيلەپ، ٴار ۇلت بۇقاراسىنىڭ ارالاسۋىن، ىشتەسۋىن، توعىسۋىن بارىنشا جەبەپ عانا قويماي، ٴار ۇلت بۇقاراسىنىڭ جۇڭحۋا مادەنيەتىن شىنايى مويىنداۋىن دا كۇشەيتتى.
نىسانانى كوزدەپ، بار كۇشىمەن قۇلشىندى
جىلدىڭ باسى كوكتەمدە، ٴارقانداي ىستە ارەكەت الدىڭعى ورىندا تۇرادى.
قاراماققا ايبىندى كورىنەتىن نىسانانىڭ ٴبارى ەڭ سوڭىندا ناقتى ٴىس ىستەۋ ارقىلى قالام تەربەۋدى، كۇرەس ارقىلى جاۋاپ قايتارۋدى قاجەت ەتەدى.
3 ـ ايدىڭ 7 ـ كۇنى كورلا شاڭكۋ جوعارى، جاڭا تەحنولوگيا كاسىپ سالاسىن اشۋ رايونى مۇناي، مۇناي حيميا كاسىپ سالاسى باقشاسىندا جۇڭگو مۇناي مايتاۋ مۇناي حيميا تارىم جىلىنا ٴبىر ميلليون 200 مىڭ توننا ەتيلەن ٴوندىرۋ 2 ـ مەرزىمدىك نىسانى قامال الۋدىڭ سوڭعى جەڭىسىنە قول جەتكىزۋ كەزەڭىنە ٴوتتى.
”15 ـ بەسجىلدىق“ مەزگىلى − نەگىزدى بەكەمدەيتىن، جاپپاي كۇش سالاتىن شەشۋشى مەزگىل، شينجياڭ ”بەس ۇلكەن ستراتەگيالىق ورىندى“ كوزدەپ، جاڭا دامۋ ارناسىمەن بەلسەنە توعىسىپ جانە وعان قىزمەت وتەپ، باسەكەلىك قۋاتقا يە، ەرەكشەلىككە يە كاسىپ سالاسى شوعىرىن جەتىلدىرىپ، جوعارى ساپالى دامۋدى كۇش سالا ىلگەرىلەتۋدە.
ۇكىمەت قىزمەتىنەن باياندامادا جاڭا ٴبىر رەتكى عىلىم ـ تەحنولوگيا توڭكەرىسى مەن كاسىپ سالاسى وزگەرىسى تاريحي ورايىن مىقتى يگەرىپ، دەربەس جاڭالىق اشۋ قابىلەتىن جاپپاي كۇشەيتۋ اتاپ كورسەتىلدى.
مەملەكەتتىك ساياسي كەڭەستىڭ مۇشەسى شياۋ ۋىنجياۋ مىنالاردى ٴبىلدىردى: جاڭالىق اشۋ سەرپىنىن ۇزدىكسىز ارتتىرىپ، جاڭادان گۇلدەنگەن كاسىپ سالالارىن جەتىلدىرىپ، زورايتىپ، بولاشاق كاسىپ سالالارىن الدىن الا ورنالاستىرىپ، قۇرىپ، شينجياڭنىڭ وسىزاماندانعان كاسىپ سالاسى جۇيەسىن كەمەلدەندىرۋگە عىلىم ـ تەحنولوگيالىق تىرەك ازىرلەۋ كەرەك.
مەملەكەتتىك ساياسي كەڭەستىڭ مۇشەسى گو جي ـ ان بىلاي دەدى: جۇڭگو تەمىر جولى ٴۇرىمجى مەكەمەسى توبى شەكتى سەرىكتەستىگى عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ سەرپىنىن ۇزدىكسىز كۇشەيتىپ، ”زەردەلى شەكارا وتكەلى + كەدەننەن تەز وتكىزۋ“ رەفورماسىن الدىمەن ورىستەتىپ، ”زەردەلى ٴورت ٴوشىرۋ، ورتتەن ساقتانۋ“ قۇرىلىسىن تۇيىندە سىناق ەتىپ، اۆتوكولىكتەردىڭ كلتيپانىن اۆتوماتتى پارىقتاۋ جۇيەسىن ىسكە قوسىپ، ”بۇلتتى باقىلاپ، جاڭبىر جايىن ٴبىلۋ“ سىندى تاسقىننان ساقتاندىرۋ قاتارلى ٴبىر توپ عىلمي زەرتتەۋ نىساندارىن زەرتتەپ اشىپ، ىسكە قوسىپ، AI تەحنولوگياسىنىڭ كوپ سالادا توعىسا قولدانىلۋىن ىلگەرىلەتىپ، عىلىم ـ تەحنولوگيانىڭ قۋات ۇستەۋ رولىن تولىق ساۋلەلەندىرەدى.
جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدا حالىق تۇرمىسى بارىنەن ماڭىزدى؛ جوعارى ساپالى دامۋدا ادام الدىمەن ويلاستىرىلادى. قايتكەندە حالىق تۇرمىسىنداعى ناقتى ىستەردى دەن قويا، سۇيىسپەنشىلىكپەن، كۇش سالا ويداعىداي ىستەۋگە بولادى؟ مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايىنىڭ ۋاكىلى گۇلميرا داۋلەت بىلاي دەدى: بيىل قىستاقتىڭ شەكارا اتتاعان ساياحاتقا قاتىستى قۇرىلعىلارىن كەمەلدەندىرۋدى ىلگەرىلەتىپ، سەيىل ـ سەرۋەن، ساياحات جەلىسىن قالىپتاستىرىپ، الما گۇلى مەرەكەسى سياقتى ەرەكشەلىككە يە قيمىلداردى ويداعىداي وتكىزىپ، ەكولوگيانى قورعاۋ مەن ساياحاتتى دامىتۋدىڭ ىشكەرىلەي توعىسۋىن جەبەپ، قىستاق تۇرعىندارىنىڭ ەسىك الدىندا جۇمىستانىپ كىرىسىن ارتتىرۋىنا مۇمكىندىك جاساۋدى جوسپارلاپ وتىرمىن.
جاڭا جورىقتا شينجياڭداعى ٴار ۇلت بۇقاراسى اسقاق بەينەمەن ەرلىكپەن العا تارتىپ، تيانشان الابىنىڭ اناعۇرلىم جالىندى بولاشاققا قادام تاستاۋىنا مۇمكىندىك جاساۋدا.
