□ شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ ٴتىلشىسى حۋ مىڭشۋە
كوكتەم سامالى ەسىپ، كۇللى تىرشىلىك جاندانىپ، ەگىن شارۋاشىلىعى قاربالاستىققا ٴتۇستى. ”تۇقىم شارۋاشىلىعى ەڭ ماڭىزدى، اۋىل شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلدانۋ ٴۇشىن، تۇقىم شارۋاشىلىعىنىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋ كەرەك“. بيىلعى مەملەكەتتىك ەكى ٴماجىلىس كەزىندە باس شۋجي شي جينپيڭ جياڭسۋ ۋاكىلدەر ۇيىرمەسىنىڭ باياندامانى قاراۋىنا قاتىناستى. ٴبيداي تۇقىمىن جەتىلدىرۋمەن اينالىساتىن ۋاكىل گاۋ دىرۇڭ باس شۋجيگە جوعارى توزىمدىلىككە يە، جوعارى ٴتۇسىمدى تۇقىم جەتىلدىرىپ، ەگىنشىلەردىڭ استىق ٴوندىرىپ كىرىسىن ارتتىرۋىنا جاعداي جاساۋ بارىسىن اڭگىمەلەگەندە، باس شۋجي ىقىلاسپەن سۇراستىرىپ، شىنايى قامقورلىق تانىتتى.
باس شۋجي شي جينپيڭ تالاي رەت ”كوكتەمگى سالتاناتتى جينالىستا“ تۇقىم جونىندە توقتالىپ، استىق حاۋىپسىزدىگىن باسا دارىپتەدى. 2022 ـ جىلعى مەملەكەتتىك ەكى ماجىلىستە باس شۋجي مەملەكەتتىك ساياسي كەڭەستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى، قوعامدىق يگىلىك جانە قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ سالاسىنداعى مۇشەلەردىڭ بىرىككەن گرۋپپا جيىنىنا قاتىناسقاندا ”ٴسوز جوق، ەلىمىزدىڭ تۇقىم شارۋاشىلىعىنىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋگە بەل بۋۋ كەرەك“ دەگەن ىقىلاستى تاپسىرماسى ارقىلى كوپشىلىكتىڭ جۇرەگىنە تۇقىم شارۋاشىلىعى عىلىم ـ تەحنولوگياسىندا ٴوز كۇشىنە سۇيەنۋدىڭ، ٴوزىن الۋەتتەندىرۋدىڭ ”تۇقىمىن“ سەپتى.
”مەن استىقتىڭ كوبىرەك، ازىراق بولۋى تاكتيكالىق ماسەلە، استىق حاۋىپسىزدىگى ستراتەگيالىق ماسەلە دەپ قايتا ـ قايتا دارىپتەپ كەلەمىن“. ”مەن قايتا ـ قايتا وي جۇگىرتىپ، ٴبىر نارسەنى، ٴسوز جوق، ايقىنداۋ قاجەت ەكەندىگىن، ياعني اۋىل شارۋاشىلىعىن وسىزامانداندىرۋدا تۇقىم نەگىز ەكەندىگىن سەزىندىم“. قايتا ـ قايتا باسا دارىپتەۋدىڭ، قايتا ـ قايتا وي جۇگىرتۋدىڭ استارىندا ”جۇڭگو تۇقىمىن مىقتاپ يگەرۋ“، ”جۇڭگونىڭ اس كەسەسىن مىقتاپ ۇستاۋ“ سىندى تەرەڭ تولعانىس جاتىر.
سول جىلدارى ەندى عانا شانبەيدىڭ اۋىل ـ قىستاقتارىنا تۇسكەندە، لياڭجياحى ۇلكەن اترەتى جاس شي جينپيڭدى اۋدانداعى تۇقىم جەتىلدىرۋ پۋنكتىنە بارىپ سورتتى تۇقىم جەتىلدىرۋدى ۇيرەنۋگە ورنالاستىردى. شي جينپيڭ جولداس بۇل قىزمەتكە توتەنشە مۇقيات بولىپ، قاتىستى بىلىمدەرگە ەرەكشە قىزىعىپ، ارناۋلى كىشكەنە داپتەر ۇستاپ ەستەلىك جازدى. جەر كەپەگە قايتىپ كەلگەن سوڭ، وراي بولا قالسا بولعانى كوپشىلىككە ”اتالىق 1 ـ ٴنومىر، ٴبىرىنشى ۇرپاق، ەكىنشى ۇرپاق اراسىنداعى بايلانىس“، ”بۋدانداستىرۋدا نە ٴۇشىن بۋدانداستىرۋ ارتىقشىلىعى بولادى“ دەگەن سياقتى تۇقىم جەتىلدىرۋ بىلىمدەرىن سويلەدى، كوپشىلىك تامسانا تىڭدادى. كەيىن كەلە حۋابەي جازىعىنداعى ەگىن شارۋاشىلىق اۋدانى جىڭديڭعا نەگىزگى باسشى بولىپ بارىپ، جەرگىلىكتى ورىنداعى ماقتا تۇقىمىن جەتىلدىرەتىن ”جەرگىلىكتى مامانداردىڭ“ ٴىس ىزدەرىمەن بارىنشا تانىسىپ، جيىندا القادى؛ فۋجيان ولكەلىك پارتكومنىڭ ورىنباسار شۋجيى بولعان كەزدە ەگىن شارۋاشىلىعىنا جاۋاپتى بولىپ، ”تۇقىم شارۋاشىلىعى ماسەلەسىنە ايرىقشا كوڭىل ٴبولدى“، جىجياڭدا ٴبىرىنشى باسشىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى، اۋىل ـ قىستاق، شارۋالار قىزمەتىن تىكەلەي ٴوزى يگەرۋىنە تاباندى بولىپ، تۇقىم، قالامشا شارۋاشىلىعىن زور كۇشپەن دامىتۋدى دارىپتەدى؛ شاڭحايدا يەلەيتىن سالىستىرماسى وڭىرلىك ٴوندىرىس جالپى قۇنىنىڭ %1ىنە جەتپەيتىن اۋىل شارۋاشىلىعىنا ايرىقشا نازار اۋدارىپ، ”تۇقىم قاينارىندىق اۋىل شارۋاشىلىعى“ ۇعىمىن تىلگە تيەك ەتتى ٴارى وسى زامانعى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتىپ، ەگجەي ـ تەگجەيلىلەندىرۋ، ساپالىلاندىرۋ، كۇشەيتۋ كەرەكتىگىن باسا دارىپتەدى... باسقان ٴاربىر قادامىندا وسى ىستەردى كوكەيىندە ساقتاپ كەلدى.
پارتيا 18 ـ قۇرىلتايىنان بەرى، شىعىس سولتۇستىكتىڭ جيانسانجياڭىنداعى قارا توپىراقتا، سىچۋاننىڭ مەيشان تاۋىنداعى كۇرىش اتىزدارىندا، گۋاڭدۇڭنىڭ جانجياڭىنداعى تەڭىز سۋى باعىمشىلىعى تۇقىم ينجەنەرياسىنىڭ وڭتۇستىك بازاسىندا... باس شۋجي شي جينپيڭ كوپتەگەن ورىنداردا تۇقىمداردى كورىپ، تۇقىم تۋرالى سۇراستىردى. تالاي رەتكى ماڭىزدى سوزدەرىندە ”بالانىڭ جاقسى بولۋى اناسىنان، استىقتىڭ ٴونىمدى بولۋى تۇقىمىنان“، ”ەگىن سالعاندا تۇقىم جاقسى تاڭدالماسا، سورىڭ قايناپ ەڭبەگىڭ ەش كەتەدى“ دەگەن سياقتى ۇنەمى قولدانىلاتىن ەگىنشىلىك ماقال ـ ماتەلدەرىنەن، ”يۋە بەگى گوۋ جيان ۋ بەكتىگىنە تۇقىمدى پىسىرىپ بەرىپ، استىقتان ٴونىم الا الماي قالعان ساتىنەن پايدالانىپ ۋ بەكتىگىن ٴبىر جولدا جويىپ جىبەرگەن“ دەگەن سياقتى بايىرعى زامان تامسىلدەرىنەن سيتات كەلتىردى. ۇلكەن تاريح كوزقاراسى، ٴىرى اۋىل شارۋاشىلىعى كوزقاراسى، ٴىرى ازىق ـ تۇلىك كوزقاراسى تۇرعىسىنان اۋىل شارۋاشىلىعىن، اۋىل ـ قىستاقتى وسىزامانداندىرۋ سىندى ۇلكەن تاقىرىپقا وي جۇگىرتىپ، تۇقىم شارۋاشىلىعى قىزمەتىن ەگجەي ـ تەگجەيلى، ويداعىداي ىستەۋگە، ورنىقتى قاداممەن الىسقا جەتۋگە جەتەكتەدى.
ٴبىر ٴتۇيىر تۇقىمدا مەملەكەتتىڭ زور ٴىسى جاتىر — 2021 ـ جىلى 7 ـ ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ ورتالىق رەفورمانى تەرەڭدەتۋ كوميتەتىنىڭ 20 ـ رەتكى ٴماجىلىسىن باسقارىپ اشتى، ٴماجىلىس «تۇقىم شارۋاشىلىعىن گۇلدەندىرۋ ارەكەت جوباسىن» قاراپ ماقۇلداپ، ەلىمىزدىڭ تۇقىم شارۋاشىلىعىنداعى ٴىرى ەلدەن تۇقىم شارۋاشىلىعىنداعى قۋاتتى ەلگە قاراي قادام تاستاۋىن ىلگەرىلەتۋدىڭ جول كارتاسىن، مىندەتناماسىن ايقىندادى. ”15 ـ بەسجىلدىق“ جوبا باعدارلاماسىندا اۋىل شارۋاشىلىعىندا قۋاتتى ەل قۇرۋدى جەدەلدەتۋ العا قويىلىپ، تۇقىم شارۋاشىلىعىن گۇلدەندىرۋ ارەكەتىن ىشكەرىلەي اتقارۋ ايقىندالىپ، ”تۇقىمدىق زات بايلىعىن قورعاۋدى جانە ودان پايدالانۋدى كۇشەيتۋ“، ”تۇقىم جەتىلدىرۋدەن بىرلەسىپ قامال الۋدى كۇشەيتۋ“، ”تۇقىم قاينارىنىڭ حاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ“ العا قويىلدى.
ٴبىر ٴتۇيىر تۇقىم ٴوز كۇشىنە سۇيەنىپ ٴوزىن الۋەتتەندىرۋگە سايادى − ”ٴبىر ٴتۇيىر تۇقىم دۇنيەنى وزگەرتە الادى، ٴبىر تەحنولوگيا كەرەمەت جاراتا الادى“. ٴونىمدى ورنىقتىرىپ، ٴونىمدى ارتتىرۋدىڭ ٴتۇبىرلى جولى − عىلىم ـ تەحنولوگيا. تۇقىم قاينارىن دەربەس مەڭگەرۋ، تۇقىم شارۋاشىلىعى عىلىم ـ تەحنولوگياسىندا ٴوز كۇشىنە سۇيەنىپ ٴوزىن الۋەتتەندىرۋ كەرەك. كوپ كۇش جۇمساپ ۇسىنىلىمدى ارتتىرعاندا عانا ”القىمداعان“ قيىن جاعدايعا جولىقپاۋعا بولادى.
ٴبىر ٴتۇيىر تۇقىم شىنايى يگەرىپ ناقتى ىستەۋگە سايادى − ”تۇقىمدى يگەرۋدە سەرپىلىس ٴتۇيىنىن ٴدال تاڭداۋ كەرەك“، ”تۇقىم شارۋاشىلىعىن گۇلدەندىرۋ ارەكەتىنەن شىن مانىندە ناتيجە شىعارۋ كەرەك“، ”قازىرگى بار سورتتاردى ٴوز قولىمىزدا بەرىك ۇستاۋىمىز كەرەك“. تۇقىم شارۋاشىلىعى قىزمەتىن مىقتى ”يگەرىپ“، بەرىك ”ۇستاپ“، تۇقىم شارۋاشىلىعىنىڭ دەڭگەيىن تىڭعىلىقتى كوتەرىپ، استىق حاۋىپسىزدىگى ىرىقتىلىق ۇقىعىن مىقتى يگەرۋ كەرەك.
5 جىلدىڭ الدىندا، ”14 ـ بەسجىلدىق“ باستاماسىندا، 2021 ـ جىلى 5 ـ ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ حىناندا قىزمەت تەكسەرۋ ساپارىندا ارالىقتا كولىكتەن ٴتۇسىپ، ٴبيداي اتىزىنا كىرىپ ٴبيدايدىڭ ٴوسۋ جاعدايىن كوردى. مول ونىمنەن ٴۇمىت بار، باس شۋجي بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: ”استىق حاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك ەتۋدە، ٴسوز جوق، تۇقىمدى ٴوز قولىمىزدا بەرىك ۇستاۋىمىز كەرەك. اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىم ـ تەحنولوگياسىندا ٴوز كۇشىمىزگە سۇيەنۋگە، ٴوزىمىزدى الۋەتتەندىرۋگە تاباندى بولىپ، تۇقىمدى ويداعىداي جەتىلدىرۋدەن باستاپ كىرىسىپ، ساپالى تۇقىم تەحنولوگياسىنان قامال الۋدى كۇشەيتىپ، جۇڭگو تۇقىمى ارقىلى جۇڭگونىڭ استىق حاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك“.
بۇگىنگى تاڭدا ”15 ـ بەسجىلدىقتىڭ“ باستاماسىندا تۇقىم شارۋاشىلىعىنىڭ ماڭىزدىلىعى تاعى دا باسا دارىپتەلدى، مۇندا اۋىل شارۋاشىلىعىنا باسا ٴمان بەرۋدەگى قاجىماي ـ تالماي كۇش سالۋ قامتىلدى، سورتتى تۇقىم ارقىلى اۋىل شارۋاشىلىعىن وسىزامانداندىرۋعا تىرەك بولۋ بەكىمى مەن جاۋاپكەرشىلىگى ايگىلەندى.
(شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 3 ـ ايدىڭ 14 ـ كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)
